ას-1138-1384-05 29 მაისი, 2006 წ. ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე (მომხსენებელი),

ნ. კვანტალიანი

დავის საგანი: სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ტ. ვ-შვილმა 2004 წლის ივნისში სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე სს „ს. ე-კომპანიის“ წინააღმდეგ და მოითხოვა სამუშაოზე აღდგენა, უვადო შრომის კონტრაქტის გაფორმება, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება და მოპასუხისათვის იურიდიული მომსახურების ხარჯების დაკისრება. მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნა იმით დაასაბუთა, რომ სააქციო საზოგადოება „ს. ე-კომპანიის“ გენერალური დირექტორის 2002 წლის 14 მაისის ¹27-ე ბრძანებით დაინიშნა სს „ს. ე-კომპანიის“ სააბონენტო სამსახურში უფროსი სპეციალისტის თანამდებობაზე სამი თვის ვადით, ყოველთვიური ხელფასით _ 600 ლარით; მას 2002 წლის 2 აგვისტოს გაუგრძელდა შრომითი ხელშეკრულება სამი თვით 2002 წლის 2 დეკემბრამდე, ხოლო შემდეგ 2003 წლის 2 სექტემბრამდე, რომელიც ასევე შეიცვალა ახალი ხელშეკრულებით და დაიდო 2003 წლის 4 თებერვალს 2003 წლის 2 სექტემბრამდე; მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2003 წლის 7 აგვისტოს მას წერილობით ეცნობა, რომ ხელშეკრულება აღარ გაუგრძელდებოდა 2003 წლის 2 სექტემბრიდან, ხოლო თანამდებობიდან კი გაანთავისუფლეს 2003 წლის 29 აგვისტოს ¹668-ე ბრძანებით შრომის კანონთა კოდექსის 30-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ პუნქტის საფუძველზე. მოსარჩელის განმარტებით სს „ს. ე-კომპანიის“ ადმინისტრაციას, ამავე საზოგადოების პროფკავშირულ ორგანიზაციასა და საქართველოს ენერგეტიკისა და ელექტროტექნიკური მრეწველობის მუშაკთა პროფკავშირის აღმასრულებელ საბჭოს შორის 2003 წლის 4 მარტს გაფორმდა კოლექტიური ხელშეკრულება, რომლის მე-8 მუხლის მიხედვით კოლექტიური ხელშეკრულების მოქმედების მთელ პერიოდში არ დაიშვება „ადმინისტრაციის“ (დამქირავებლის) მიერ მუშა-მოსამსახურეების ვადიან საკონტრაქტო სისტემაზე გადაყვანა, ხოლო იქ სადაც იძულებით იყვნენ გადაყვანილნი, ერთი თვის განმავლობაში აღდგეს უვადო ხელშეკრულება. ამავე მუხლის მიხედვით’ ვადიანი შრომის ხელშეკრულებების გაფორმება დასაშვები იყო მხოლოდ ახალ თანამშრომლებთან. სს „ს. ე-კომპანიის» ჩამოყალიბებიდან მუშაკებთან დაიდო მხოლოდ ვადიანი ხელშეკრულებები, უვადო ხელშეკრულება არავისთან დადებულა და’ შესაბამისად, კოლექტიური ხელშეკრულების გაფორმებიდან ერთი თვის განმავლობაში თანამშრომლებთან უნდა გაფორმებულიყო უვადო შრომითი კონტრაქტები. აღნიშნულის დასტურია ელექტროტექნიკური მრეწველობის მუშაკთა პროფკავშირის აღმასრულებელი საბჭოს, კოლექტიური ხელშეკრულების ერთ-ერთი მონაწილე მხარის, პრეზიდიუმის 2003 წლის 15 აგვისტოს დადგენილება, რომლის მიხედვითაც კოლექტიური ხელშეკრულების ამოქმედების დღიდან ყველა თანამშრომელი უვადო შრომის ხელშეკრულებაზე უნდა ყოფილიყო გადაყვანილი; „კოლექტიური ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების შესახებ“ კანონის მე-8 მუხლის მიხედვით კოლექტიური ხელშეკრულების ან შეთანხმების პირობების შესრულება აუცილებელია იმ საწარმოებისათვის, რომლებზეც იგი ვრცელდება და მხარეებისათვის, რომლებმაც დადეს კოლექტიური ხელშეკრულება; ტ. ვ-შვილმა მიუთითა, რომ ადმინისტრაციას განთავისუფლების შესახებ ბრძანებაც არ ჩაუბარებია მისთვის.

ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ტ. ვ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო.

ტ. ვ-შვილმა სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება.

მოცემული დავა არაერთხელ იქნა განხილული ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ. ბოლოს, თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 8 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ტ. ვ-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ქ.თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება. დაევალა ს\ს „ს. ე-კომპანიას“ ტ. ვ-შვილი აღადგინოს ეკონომიკური ანალიზისა და კონტროლის წამყვანი სპეციალისტის თანამდებობაზე განუსაზღვრელი ვადით და აუნაზღაუროს იძულებითი განაცდური 2003 წლის 29 აგვისტოდან ყოველთვიურად 600 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგ მოტივებს:

პალატამ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რადგან საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 204-ე მუხლის პირველი აბზაცის მიხედვით მუშებსა და მოსამსახურეებს შეუძლიათ მიმართონ სასამართლოს სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნით დათხოვნის ბრძანების ჩაბარების დღიდან ერთი თვის ვადაში. სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში არ არის წარმოდგენილი იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ ბრძანება სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ მოსარჩელეს ჩაბარდა. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხე ორგანიზაციის მითითება საქმეში არსებულ საფოსტო გზავნილზე, რომლითაც იგი დადასტურებულად მიიჩნევს მოსარჩელისათვის 2003 წლის 29 აგვისტოს დათხოვნის ბრძანების ჩაბარებას; რადგან სასამართლოს მოსაზრებით, ამ გზავნილიდან არ ჩანს, თუ რა სახის წერილობითი დოკუმენტი გაეგზავნა ვ-შვილს და მეორეც, კანონმდებელი მოთხოვნის უფლების გაქარწყლებას უკავშირებს დათხოვნის შესახებ ბრძანების მუშაკისათვის ჩაბარებიდან ერთ თვეს და არა, ბრძანების გაგზავნიდან ერთ თვეს.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნამდე, 2003 წლის 4 მარტს სს „ს. ე-კომპანიასა“ და ამავე საზოგადოების პროფკავშირულ ორგანიზაციასა და საქართველოს ენერგეტიკისა და ელექტროტექნიკური მრეწველობის მუშაკთა პროფკავშირის აღმასრულებელ საბჭოს შორის 2003-2005 წლისათვის გაფორმდა კოლექტიური ხელშეკრულება. ამ შეთანხმების მერვე თავის პირველი წინადადების მიხედვით კოლექტიური ხელშეკრულების მოქმედების მთელ პერიოდში არ დაიშვებოდა ადმინისტრაციის (დამქირავებლის) მიერ მუშა-მოსამსახურეთა გადაყვანა ვადიან შრომით საკონტრაქტო სისტემაზე, ხოლო იქ’ სადაც იძულებით იქნენ გადაყვანილნი, ერთი თვის განმავლობაში უნდა აღდგენილიყო უვადო ხელშეკრულებები. ამავე თავის მეორე წინადადების თანახმად, მოკლევადიანი შრომითი ხელშეკრულებების გაფორმება დასაშვები იყო მხოლოდ გამოსაცდელი ვადით ახლად მიღებულ თანამშრომლებსა და დროებით მოწვეულ სპეციალისტებთან. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა „კოლექტიური ხელშეკრულებისა და შეთანხმების შესახებ“ კანონის მეთორმეტე მუხლის I პუნქტი, რომლის მიხედვითაც კოლექტიური ხელშეკრულებების დებულებები ვრცელდება ყველა მუშაკზე, მიუხედავად პროფესიული კავშირის წევრობისა. ამ დებულების დაცვა სავალდებულოა როგორც დამსაქმებლის ან მის მიერ უფლებამოსილ ორგანოსათვის, ასევე მუშაკთათვისაც. სასამართლომ ჩათვალა, ვინაიდან კოლექტიური ხელშეკრულება მიზნად ისახავდა საწარმოში დასაქმებული თანამშრომლების ინტერესების დაცვას. ამიტომ ყველა თანამშრომელი, რომელიც კოლექტიური ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში დასაქმებული იყო საწარმოში, საწარმოს ადმინისტრაციას უნდა გადაეყვანა უვადო საკონტრაქტო ფორმაზე. სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხემ ვ-შვილთან ვადიანი კონტრაქტის შეწყვეტით დაარღვია უვადო ხელშეკრულების გაფორმების კოლექტიური შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება. სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა გამომდინარეობს «კოლექტიური ხელშეკრულებისა და შეთანხმების შესახებ“ კანონის მეთორმეტე მუხლის I პუნქტიდან და მოპასუხესა და დარგობრივი პროფკავშირების აღმასრულებელ საბჭოს შორის დადებული 2003 წლის 4 მარტის კოლექტიური შეთანხმების მერვე თავის პირველი პუნქტიდან. ამ ნორმების შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა საფუძვლიანად მიიჩნია და იგი დააკმაყოფილა.

სს „ს. ე-კომპანიის“ გენერალურმა დირექტორმა საკასაციო საჩივარი შეიტანა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებაზე, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელზე უარის თქმა. მისი საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ მოტივებს:

კასატორი მიუთითებს, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა კოლექტიური ხელშეკრულების მე-8 თავი, კერძოდ, მან ჩათვალა, რომ კოლექტიური ხელშეკრულების დადების შემდეგ ადმინისტრაცია ვალდებული იყო ვადიან საკონტრაქტო სისტემაზე მიღებულ მუშა-მოსამსახურეებთან ერთი თვის ვადაში აღედგინა უვადო ხელშეკრულებები; ამ შეთანხმების მე-8 თავში კი სულ სხვა რამაა აღნიშნული, კერძოდ მითითებულია, რომ სადაც იძულებით იქნენ გადაყვანილი ვადიან საკონტრაქტო სისტემაზე, ერთი თვის განმავლობაში აღდგეს უვადო ხელშეკრულებები. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მოპასუხეს არ გადაუყვანია ტ.ვ-შვილი ვადიან საკონტრაქტო სისტემაზე, იგი არასდროს არ ყოფილა დანიშნული განუსაზღვრელი ვადით. საქმეში წარმოდგენილია რამოდენიმე ვადიანი ხელშეკრულება, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ვ-შვილი ეთანხმებოდა მათ და არანაირი პროტესტი არასდროს გამოუთქვამს ხელშეკრულებების დადების დროს.

სასამართლომ არანაირი შეფასება არ მისცა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებას იმის შესახებ, რომ ტ.ვ-შვილმა 2003 წლის 7 აგვისტოს საკუთარი ხელმოწერით დაადასტურა შეტყობინება, რომ შრომითი ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ, მას აღარ გაუგრძელდებოდა კონტრაქტი. ასევე’ საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულება, რომ ტ.ვ-შვილს 2003 წლის 29 აგვისტოს ფოსტით (დაზღვეული წერილით) გაეგზავნა ბრძანება სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ მის მიერვე მითითებულ მისამართზე. გარდა ამისა, ვ-შვილმა ხელზე წაიღო შრომის წიგნაკი, სადაც სამსახურიდან განთავისუფლების ბრძანების ნომერი და საფუძველია მითითებული. აღნიშნულის გათვალისწინებით კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად ჩათვალა, რომ ტ.ვ-შვილის სარჩელი არ არის ხანდაზმული.

კასატორის მითითებით თბილისის საოლქო სასამართლომ საქმის განხილვისას უკუქცევითი ძალა მიანიჭა 2003 წლის 4 მარტის კოლექტიურ ხელშეკრულებას. აღნიშნულით კომპანიამ იკისრა ვალდებულება ხელშეკრულების დადების დღიდან მისი მოქმედების მთელ პერიოდში არ განეხორციელებინა ვადიან საკონტრაქტო სისტემაზე გადაყვანა’ ამიტომ კასატორის მოსაზრებით 2003 წლის 4 მარტის ხელშეკრულება ვერ გავრცელდება მოსარჩელეზე, ვინაიდან მასთან ვადიანი შრომითი კონტრაქტი უკვე გაფორმებული იყო 2002 წლის 14 მაისს. აღნიშნული პოზიცია გაზიარებულ იქნა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის მიერ გრედი თიკანაშვილის საქმესთან დაკავშირებით; ამ საქმეზე სასამართლომ თავისი 2005 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილებით მიიჩნია, რომ კოლექტიური ხელშეკრულება არ შეიძლება გავრცელდეს მის დადებამდე მოქმედ შრომით ხელშეკრულებებზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ სს „ს. ე-კომპანიის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს; მოცემულ საქმეზე უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 8 აგვისტოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას შემდეგი გარემოებების გამო:

დადგენილია, რომ ტ. ვ-შვილმა სასარჩელო განცხადებაში მიუთითა, რომ სააქციო საზოგადოება „ს. ე-კომპანიის“ გენერალური დირექტორის 2002 წლის 14 მაისის ¹27-ე ბრძანებით დაინიშნა სს „ს. ე-კომპანიის“ სააბონენტო სამსახურში უფროსი სპეციალისტის თანამდებობაზე სამი თვის ვადით, ყოველთვიური ხელფასით, 600 ლარი; მას 2002 წლის 2 აგვისტოს გაუგრძელდა შრომითი ხელშეკრულება სამი თვით 2002 წლის 2 დეკემბრამდე, ხოლო შემდეგ 2003 წლის 2 სექტემბრამდე, რომელიც ასევე შეიცვალა ახალი ხელშეკრულებით და დაიდო 2003 წლის 4 თებერვალს 2003 წლის 2 სექტემბრამდე. სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის გადასაწყვეტად გამოიყენა „კოლექტიური ხელშეკრულებისა და შეთანხმების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის პირველი პუნქტი; ამ ნორმის თანახმად, კოლექტიური ხელშეკრულება აწესრიგებს შრომით სოციალურ-ეკონომიკურ და პროფესიულ ურთიერთობებს დამსაქმებელსა და მუშაკებს შორის საწარმოში, დაწესებულებასა და ორგანიზაციაში მათი საკუთრებისა და ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად. ამავე კანონის მე-12 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, კოლექტიური ხელშეკრულების დებულებები ვრცელდება ყველა მუშაკზე, მიუხედავად პროფესიული კავშირის წევრობისა.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სს „ს. ე-კომპანიასა“ და ამავე საზოგადოების პროფკავშირულ ორგანიზაციასა და საქართველოს ენერგეტიკისა და ელექტროტექნიკური მრეწველობის მუშაკთა თავისუფალი პროფკავშირის აღმასრულებელ საბჭოს შორის 2003-2005 წლისათვის 2003 წლის 4 მარტს გაფორმდა კოლექტიური ხელშეკრულება. ამ შეთანხმების მერვე თავის პირველი წინადადების მიხედვით’ კოლექტიური ხელშეკრულების მოქმედების მთელ პერიოდში არ დაიშვებოდა ადმინისტრაციის (დამქირავებლის) მიერ მუშა-მოსამსახურეთა გადაყვანა ვადიან შრომით საკონტრაქტო სისტემაზე, ხოლო იქ სადაც იძულებით იქნენ გადაყვანილნი, ერთი თვის განმავლობაში უნდა აღდგენილიყო უვადო ხელშეკრულებები. ამავე თავის მეორე წინადადების თანახმად, მოკლევადიანი შრომითი ხელშეკრულებების გაფორმება დასაშვები იყო მხოლოდ გამოსაცდელი ვადით ახლად მიღებულ თანამშრომლებსა და დროებით მოწვეულ სპეციალისტებთან. სააპელაციო სასამართლომ კოლექტიური ხელშეკრულების ზემოხსენებული ნორმა მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად ისე გამოიყენა, რომ არ გაითვალისწინა ამ ნორმის მოთხოვნა იმის შესახებ, რომ მოპასუხე ორგანიზაციას დაევალა უვადო ხელშეკრულებების გაფორმება იმ თანამშრომლებთან, რომლებიც ვადიან საკონტრაქტო სისტემაზე იძულებით იქნენ გადაყვანილნი. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ არ გამოარკვია ის ფაქტობრივი გარემოება, ტ. ვ-შვილთან ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების გაფორმებისას იძულებას ჰქონდა თუ არა ადგილი და კონკრეტულად რაში გამოიხატა იგი. ამდენად, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის დასაბუთებული, რის გამოც იგი’ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ე» ქვეპუნქტის თანახმად’ კანონის დარღვევით მიღებულად უნდა ჩაითვალოს.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას ტ.ვ-შვილის სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. დამატებით და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორი შეფასება და მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების არასწორად გამოყენება და განმარტება. საკასაციო პალატა თვლის, რომ აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორს ასეთი დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

სს „ს. ე-კომპანიის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 8 აგვისტოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.