№ბს-1001(2კ-22) 31 მაისი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ქეთევან ცინცაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, გენადი მაკარიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - ვ. ხ-ი).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2017 წლის 16 მარტს ვ. ხ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის მიმართ.

მოსარჩელემ სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2016 წლის 25 ოქტომბრის №2900781 და მასზე წარდგენილი ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის 2017 წლის 10 თებერვლის №1-319 ბრძანებების ბათილად ცნობა და სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურისათვის ვ. ხ-ის მიერ წარდგენილ განცხადებაზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილებით ვ. ხ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ხ-მა, რომელმაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილებით ვ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ვ. ხ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2016 წლის 25 ოქტომბრის №2900781 ბრძანება და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურს საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების საფუძველზე, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა; ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის 2017 წლის 10 თებერვლის №1-319 ბრძანება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 24 ნოემბრის №660 ბრძანებულებაზე, რომლითაც დამტკიცდა „პროექტის შემთანხმებელი და მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს მიერ უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტის ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების წესი“ (შემდგომში: წესი). დასახელებული ნორმატიული აქტის პირველი მუხლის თანახმად, ეს წესი განსაზღვრავს უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტების ან მათი ნაწილების (შემდეგში – ობიექტები ან მათი ნაწილები) ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების წესს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, წესის მოქმედება ვრცელდება 2007 წლის 1 იანვრამდე უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტებისა ან მათი ნაწილების მიმართ.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 24.11.07წ. №660 ბრძანებულებით დამტკიცებული წესის თავდაპირველი ვარიანტი არ ითვალისწინებდა მშენებლობის ვადის დარღვევის საპატიოდ ჩათვლის რეგულაციას (მე-9 მუხლი) წესის თავდაპირველი რედაქცია (მე-2 მუხლი) ითვალისწინებდა მხოლოდ იმ ობიექტებისა და მათი ნაწილების ლეგალიზაციას, რომელთა მშენებლობა 24.11.07წ. №660 ბრძანებულების ძალაში შესვლის დროისათვის იყო დასრულებული. თუმცა მოგვიანებით საქართველოს პრეზიდენტის 17.09.13წ. №727 ბრძანებულებით წესს დაემატა მე-9 მუხლი, რომლის თანახმად, ვადის დარღვევით დასრულებული მშენებლობისათვის, აგრეთვე დაუსრულებელი მშენებლობისათვის, რომელთა მშენებლობა დასრულდება მე-9 მუხლის ძალაში შესვლიდან (ე.ი. 17.09.2013წ. №727 ბრძანებულების ძალაში შესვლიდან) ოთხი თვის განმავლობაში, ვადის გადაცდენა ჩაითვალა საპატიოდ.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ განმცხადებლის - ვ. ხ-ის მიერ სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურისათვის ლეგალიზების მოთხოვნით მიმართვის დროისათვის (2016 წლის 28 სექტემბერი) ძალაში იყო საქართველოს პრეზიდენტის 24.11.07წ. №660 ბრძანებულებით დამტკიცებული „პროექტის შემთანხმებელი და მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს მიერ უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტების ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების წესის“ მე-2² პუნქტი, რომლის თანახმად, ამ წესის მოქმედება ვრცელდება აგრეთვე 2007 წლის 1 იანვრამდე დაწყებულ და დაუმთავრებელ 500 კვ.მ-მდე საერთო ფართობის მქონე ინდივიდუალურ საცხოვრებელ სახლებზე, თუ ნულოვან ნიშნულამდე მათი მოწყობის სამუშაოები დასრულებულია. ამავე წესის მე-9 მუხლის თანახმად, 1-ლი მუხლის მე-2, 2¹ და 2² პუნქტებით გათვალისწინებული იმ შენობა-ნაგებობებისთვის, რომლების მშენებლობა დასრულებულია დასრულებისათვის ამ ბრძანებულების ვადის დარღვევით, აგრეთვე შენობა-ნაგებობისათვის, რომლების მშენებლობის დასრულება ვერ განხორციელდა დასრულებისათვის დადგენილ მაქსიმალურ ვადაში და დასრულდება დასრულების ნებართვის ფარგლებში ამ მუხლის ძალაში შესვლიდან 4 თვის განმავლობაში, ვადის დარღვევა ჩაითვალა საპატიოდ და მათი ლეგალიზება განხორციელდება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსის მქონე შენობა-ნაგებობა ამავდროულად არის საცხოვრებელი სახლი. ამიტომ, შენობის კულტურული ღირებულების შენარჩუნებასთან ერთად მნიშვნელოვანია, რომ მხედველობაში იქნეს მიღებული მისი უპირველესი დანიშნულებაც. კერძოდ, მნიშვნელოვანია, რომ ასეთ ობიექტში მცხოვრებ პირთათვის შენობა წარმოადგენდეს უსაფრთხო საცხოვრებელ გარემოს და ნებადართული იყოს მისი შენარჩუნება საცხოვრებლად ვარგის მდგომარეობაში. აღნიშნული ლეგიტიმური ინტერესის გამო შეუძლებელია კანონმდებლობა გამორიცხავდეს მაგალითად სასწრაფო ზომების მიღების უფლებას, თუკი კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსის მქონე სახლში მცხოვრებთა სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას, ან თვით შენობა-ნაგებობის არსებობას ექმნება საფრთხე. სწორედ აღნიშნული ბუნებრივი მოცემულობისა და რეალობისათვის ანგარიშის გაწევას წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ ხსენებული საქართველოს პრეზიდენტის 24.11.07წ. №660 ბრძანებულებით, ასევე საქართველოს პრეზიდენტის 17.09.2013წ. №727-ე ბრძანებულებით დაშვებულ იქნა უნებართვოდ ნაწარმოები მშენებლობის ლეგალიზების შესაძლებლობა, მათ შორის კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსის მქონე შენობა-ნაგებობებთან მიმართებით.

შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოქმედი კანონმდებლობა არ შეიძლება გაგებული იქნეს იმგვარად, თითქოს იგი სრულად გამორიცხავს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსის მქონე შენობა-ნაგებობაზე ნაწარმოები მშენებლობის ლეგალიზების შესაძლებლობას.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში შენობა-ნაგებობას, რომელშიც განთავსებულია ვ. ხ-ის მიერ შეძენილი საცხოვრებელი ფართი, კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა ფართის შეძენის შემდგომ; ამასთან, ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2007 წლის 15 თებერვლის №09-1/02-2012 წერილის მიხედვით, შეძენის დროისათვის არსებული შენობა-ნაგებობაზე დაშენებული იყო მანსარდა დაშენების სამუშაოები კი იყო დამთავრებული და ობიექტი მიღებული იყო ექსპლუატაციაში, ხოლო იმჟამად მშენებლობა არ მიმდინარეობდა, რასაც თავად აპელანტიც მიუთითებს, რომ მან სადავო შენობა შეიძინა სწორედ ასეთი სახით და მან მხოლოდ სახურავის ცვლილება განახორციელა. სადავო ნაგებობის დღევანდელი ფაქტობრივი მდგომარეობა იდენტურია საჯარო რეესტრში დაცული, საინვენტარიზაციო გეგმაზე დატანილი ნაგებობისა, რაც სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ სადავო შენობა-ნაგებობა ამავე ფორმითა და ფართით არსებობდა 2007 წლამდე, უძრავი ქონებისათვის კულტურული ძეგლის სტატუსის მინიჭებამდე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ადმინისტრაციულმა ორგანომ სადავო საკითხის გადაწყვეტისას არ გამოიკვლია საქმის მასალები სრულყოფილად და სათანადო სამართლებრივი შეფასება არ მისცა საქმისათვის არსებითი მნიშნელობის მქონე გარემოებებს, რის გამოც განსახილველ შემთხვევაში სახეზე იყო საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების წინაპირობები.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და სსიპ ქალაქ თბილისის მინიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურმა. კასატორებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

კასატორი - სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახური აღნიშნავს, რომ მართალია საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის მინისტრის 2007 წლის 1 ოქტომბრის №3/181 ბრძანებით ქ. თბილისში, ...ის ... №52/54-ში მდებარე ნაგებობას მიენიჭა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი, თუმცა ვ. ხ-მა განცხადება წარმოადგინა უნებართვოდ განხორციელებული სამუშაოების ლეგალიზების თაობაზე მაშინ, როდესაც ობიექტს უკვე ჰქონდა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი და და შესაბამისად, მასზე უკვე ვრცელდებოდა „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნები, რომელთა მიზანიცაა საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვა და ამ სფეროში წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობების მოწესრიგება. ნებისმიერი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა მიეღო სამსახურს, ჩაითვლებოდა როგორც კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის მიმართ მიღებულ გადაწყვეტილებად და არა იმ ობიექტის მიმართ, რომელიც არსებობდა ძეგლის სტატუსის გარეშე 2007 წლამდე. აქედან გამომდინარე, კასატორი აღნიშნავს, რომ ლეგალიზების თანხმობის გაცემის შეთხვევაში, სახეზე იქნებოდა ისეთი გადაწყვეტილება, რომელიც „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ საქართველოს კანონით არ იყო გათვალისწინებული, რაც მის კანონსაწინააღმდეგო ხასიათზე მიუთითებდა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ ვ. ხ-ის მიერ სალეგალიზაციოდ წარდგენილი ობიექტი ვერ მოექცეოდა საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 24 ნოემბრის №660 ბრძანებულებით დაშვებული ლეგალიზების შესაძლებლობის არეალში, ვინაიდან სახურავის კონფიგურირების მიზნით ნაწარმოები უნებართვო მშენებლობა დასრულებული არ იყო 2007 წლის პირველი იანვრის მდგომარეობით. ხოლო საქართველოს პრეზიდენტის 2013 წლის 17 სექტემბრის №727-ე ბრძანებულებით ამოქმედებული ვადის დარღვევის საპატიოდ ჩათვლის შეღავათიანი რეჟიმი სადავო ობიექტის ლეგალიზებაზე ვერ გავრცელდებოდა, ვინაიდან 2007 წლის პირველი ოქტომბრიდან შენობას უკვე კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი ჰქონდა მინიჭებული, რაც გამორიცხავდა უნებართვოდ ნაწარმოები მშენებლობის ლეგალიზების შესაძლებლობას.

კასატორი - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია აღნიშნავს, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 24 ნოემბრის №660 ბრძანებულებით დამტკიცებული „პროექტის შემთანხმებელი და მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს მიერ უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტის ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების წესი“ ვრცელდება მხოლოდ 2007 წლის 1 იანვრამდე უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტებისა ან მათი ნაწილების მიმართ, ხოლო აღნიშნული ობიექტი სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანოს მიერ გადამოწმებული იქნა 2007 წელს და დაფიქსირდა, რომ სამშენებლო სამართალდარღვევას ადგილი არ ქონია.

შესაბამისად, კასატორი მიიჩნევს, რომ არ არის დადასტურებული სალეგალიზაციო ობიექტის 2007 წლის 1 იანვრამდე დასრულების ფაქტი, კერძოდ, მშენებლობა წარმოებულია 2007 წლის 1 იანვრის შემდეგ, რაც წარმოადგენდა ვ. ხ-ის განცხადების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 ოქტომბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებენ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარებიან დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

2016 წლის 28 სექტემბერს ვ. ხ-მა №AR1444568 განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურს და მოითხოვა ქ. თბილისში, ...ის ...ი №54-ში მდებარე მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლზე უნებართვოდ მიშენებული-დაშენებული ობიექტის ლეგალიზება.

ლეგალიზების მიზნით ვ. ხ-ის მიერ წარდგენილი ობიექტი მისი საკუთრება გახდა 2006 წლის 19 ივლისის ხელშეკრულების საფუძველზე. აღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულების მიხედვით, ვ. ხ-მა („მყიდველი“) ნ. მ-ისგან („გამყიდველი“) შეიძინა საცხოვრებელი ბინა 198 კვ.მ. ფართით.

სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 03 ივნისის №... გადაწყვეტილების თანახმად, 2001 წლის 09 თებერვლის №1-165 პრივატიზების ხელშეკრულების საფუძველზე გამყიდველის - ნ. მ-ის საკუთრების უფლება მოიცავდა ქ. თბილისში, ...ის ...ი №54-ში მდებარე 198 კვ.მ ფართს, საიდანაც 49 კვ.მ იყო საცხოვრებელი ფართი, 42 კვ.მ სარდაფი და 107 კვ.მ დამხმარე ფართი.

ზემოხსენებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით ვ. ხ-მა 2006 წლის 19 ივლისს საკუთრება შეიძინა ნ. მ-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ნაწილზე, კერძოდ, პრივატიზების ხელშეკრულებაში მოხსენიებული 42 კვ.მ. ფართის მქონე სარდაფი დარჩა ნ. მ-ის საკუთრებაში, ხოლო საცხოვრებელი ფართი და დამხმარე ფართი მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ...ის ...ი №54, კოდი 16, კვარტალი 5, ფართობი 1052 კვ.მ. (დაუზუსტებელი) 2006 წლის 19 ივლისიდან წარმოადგენს ვ. ხ-ის საკუთრებას.

სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 01 ოქტომბრის ამონაწერის მიხედვით, ვ. ხ-ის საკუთრებაში აღრიცხულია 198 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ...ის ...ი №54, ბინა №7, კოდი 16, კვარტალი 5. ამავე ამონაწერის თანახმად, საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებულია სწორედ ზემოთხსენებული 2006 წლის 19 ივლისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.

საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ობიექტის/ძეგლის სააღრიცხვო №0205095 ბარათის თანახმად, ქ. თბილისში, ...ის ...ი №52/54-ში მდებარე ნაგებობა, საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის მინისტრის №3/311 ბრძანებით 2006 წლის 12 სექტემბრიდან წარმოადგენდა ძეგლის ნიშნის მქონე ობიექტს. მოგვიანებით, 2007 წლის 1 ოქტომბერს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის მინისტრის №3/181 ბრძანებით ქ. თბილისში, ...ის ...ი №52/...ის ...ი №54-ში მდებარე ნაგებობას მიენიჭა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი.

ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2007 წლის 15 თებერვლის №09-1/02-2012 წერილის თანახმად, სახლზე დაშენებული მანსარდის კანონიერების შესწავლის მიზნით სამსახურის მიერ გადამოწმებულ იქნა ვ. ხ-ის საკუთრებაში არსებული ობიექტი და დადგინდა, რომ შეძენის დროისათვის არსებული შენობა-ნაგებობაზე დაშენებული იყო მანსარდა დაშენების სამუშაოები კი იყო დამთავრებული და ობიექტი მიღებული იყო ექსპლუატაციაში, ხოლო იმჟამად მშენებლობა არ მიმდინარეობდა.

ნოტარიულად დამოწმებული 2016 წლის 20 სექტემბრის ამხანაგობა „ძ...ს“ №52 კრების ოქმის თანახმად, ამხანაგობამ ხმათა 100%-ით გამოთქვა თანხმობა, რომ ვ. ხ-ს მოეხდინა მის საკუთრებაში არსებული უნებართვოდ დაშენებული 108,9 კვ.მ. ფართის ლეგალიზება. ამავე კრების ოქმში მითითებულია, რომ ამხანაგობის წევრის საკუთრებაში არსებული აღნიშნული ფართის (საუბარია ვ. ხ-ის საკუთრებაში არსებულ უნებართვოდ აშენებულ 108 კვ.მ.-ზე) დაშენება დასრულებული იქნა წინა მფლობელის მიერ 2007 წლის იანვრამდე და ამხანაგობა თანახმაა ახალმა მესაკუთრემ - ვ. ხ-მა მოახდინოს აღნიშნული ფართის ლეგალიზება.

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2016 წლის 25 ოქტომბრის №2900781 ბრძანებით ვ. ხ-ს უარი ეთქვა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის ტერიტორიაზე, ქ. თბილისში, ...ის ...ი №54-ში, უნებართვოდ მიშენებული-დაშენებული ობიექტის ლეგალიზებაზე. მიჩნეულ იქნა, რომ სალეგალიზაციო ობიექტის იერსახე იმ ფორმით, რა ფორმითაც დღეს (ე.ი. 2016 წელს) არსებობს დასრულებული არ იყო 2007 წლის 1 იანვრამდე (ტომი 1, ს.ფ. 21-25). ამდენად, ლეგალიზებასთან დაკავშირებით არქიტექტურის სამსახურის უარი ეფუძნება იმ არგუმენტს, რომ ქ. თბილისში, ...ის ...ი №54-ში მდებარე ობიექტი არის უნებართვოდ წარმოებული მიშენება-დაშენება და მისი მშენებლობა დასრულებული არ არის 2007 წლის 1 იანვრამდე. აღნიშნულის დასადასტურებლად ადმინისტრაციული ორგანო უთითებს დედაქალაქის პერსპექტიული განვითარების გენერალური გეგმიდან 2006 წლის 11 ნოემბრისა და 2016 წლის 21 მარტის აეროგდაღებებს, რომელთა ურთიერთშედარების საფუძველზე ასკვნის, რომ სალეგალიზაციო ობიექტის სახურავს დღევანდელი მდგომარეობით შეცვლილი აქვს კონფიგურაცია, კერძოდ მოკლებულია სახურავის პერიმეტრი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 24 ნოემბრის №660 ბრძანებულებით დამტკიცდა „პროექტის შემთანხმებელი და მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს მიერ უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტის ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების წესი“ (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია), რომლის პირველი მუხლის პირველი ნაწილი განსაზღვრავს უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტების ან მათი ნაწილების (შემდეგში – ობიექტები ან მათი ნაწილები) ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების წესს. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ამ წესის მოქმედება ვრცელდება 2007 წლის 1 იანვრამდე უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტებისა ან მათი ნაწილების მიმართ. ამავე მუხლის მე-2² პუნქტის თანახმად, ამ წესის მოქმედება ვრცელდება აგრეთვე 2007 წლის 1 იანვრამდე დაწყებულ და დაუმთავრებელ 500 კვ.მ-მდე საერთო ფართობის მქონე ინდივიდუალურ საცხოვრებელ სახლებზე, თუ ნულოვან ნიშნულამდე მათი მოწყობის სამუშაოები დასრულებულია. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად კი, ობიექტების ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილებით ხდება ობიექტების ან მათი ნაწილების დაკანონება. ლეგალიზება იმავდროულად ნიშნავს ობიექტის ან მისი ნაწილის ექსპლუატაციაში მიღებას. ობიექტის ან მისი ნაწილის ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილება არ წარმოადგენს „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილებით განსაზღვრულ ნებართვის გაცემის სტადიას.

მითითებული წესის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია), შესაბამისი ორგანო იღებს გადაწყვეტილებას ობიექტის ან მისი ნაწილის ლეგალიზების შესახებ იმ შემთხვევაში, თუ იგი არ ეწინააღმდეგება კანონმდებლობის მოთხოვნებს (გარდა „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების მოთხოვნებისა). ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, შესაბამისი ორგანო იღებს გადაწყვეტილებას ობიექტის ან მისი ნაწილის ლეგალიზებაზე უარის თქმის შესახებ, თუ: ა) იგი ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნებს (გარდა „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების მოთხოვნებისა); ბ) განმცხადებელმა დადგენილ ვადაში არ შეასრულა შესაბამისი ორგანოს მიერ ამ წესის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად მიცემული დავალება ან/და არ წარმოადგინა ობიექტის ან მისი ნაწილის ლეგალიზებისათვის საჭირო კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტაცია.

ამავე წესის მე-9 მუხლის თანახმად, პირველი მუხლის მე-2, 2¹ და 2² პუნქტებით გათვალისწინებული იმ შენობა-ნაგებობებისთვის, რომლების მშენებლობა დასრულებულია დასრულებისათვის ამ ბრძანებულების ვადის დარღვევით, აგრეთვე შენობა-ნაგებობისათვის, რომლების მშენებლობის დასრულება ვერ განხორციელდა დასრულებისათვის დადგენილ მაქსიმალურ ვადაში და დასრულდება დასრულების ნებართვის ფარგლებში ამ მუხლის ძალაში შესვლიდან 4 თვის განმავლობაში, ვადის დარღვევა ჩაითვალა საპატიოდ და მათი ლეგალიზება განხორციელდება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 30 დეკემბრის №20-104 დადგენილებით დამტკიცდა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის წესდება (დებულება), რომლის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის „ყ“ ქვეპუნქტის თანახმად, უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტების ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული მშენებლობის ნებართვის გამცემი შესაბამისი ორგანო - სსიპ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახური.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ კანონის 22-ე მუხლზე (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია), რომლის მიხედვით, ძეგლის დაცვის ძირითადი პრინციპია მისთვის იმ თვისებებისა და მახასიათებლების, უძრავი ძეგლის შემთხვევაში – ასევე იმ გარემოს შენარჩუნება, რომლებიც (რომელიც) განაპირობებს მის ისტორიულ, კულტურულ, მემორიალურ, ეთნოლოგიურ, მხატვრულ, ესთეტიკურ, მეცნიერულ ან სხვა ღირებულებას. ამავე კანონის 23-ე მუხლით, დასაშვებია ძეგლის მხოლოდ იმგვარი გამოყენება, რომელიც არ აზიანებს ან ამის საფრთხეს არ უქმნის მას, არ ამცირებს მის კულტურულ ან ისტორიულ ღირებულებას, არ იწვევს მისი ავთენტიკური ელემენტების ცვლილებებს, არ აუარესებს მის აღქმას. 24-ე მუხლი განსაზღვრავს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებთან მიმართებით ქცევის ზოგად წესს, კერძოდ, აკრძალულია ძეგლზე რაიმე სამუშაოების ჩატარება საქართველოს კანონმდებლობით, მათ შორის, ამ კანონით დადგენილი შესაბამისი ნებართვის გარეშე.

ამავე კანონის 25-ე მუხლი შეიცავს დეტალურად ჩამოთვალს თუ რა სახის და ტიპის სამუშაოების ჩატარება არის დასაშვები კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებთან მიმართებით, რომლის მე-2 პუნქტის თანახმად, უძრავ ძეგლზე მისი კვლევის ან რეაბილიტაციის მიზნით შეიძლება ჩატარდეს შემდეგი მათ შორის სახის სამუშაოები: დ) რესტავრაცია; ე) რეკონსტრუქცია; ვ) ადაპტაცია; ზ) უძრავი ძეგლის ცვლილება.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ ნოტარიულად დამოწმებულ 2016 წლის 20 სექტემბრის ამხანაგობა „ძ...ს“ №52 კრების ოქმზე, ასევე იმ გარემოებაზე, რომ სადავო ნაგებობის დღევანდელი ფაქტობრივი მდგომარეობა ემთხვევა საჯარო რეესტრში დაცულ, საინვენტარიზაციო გეგმაზე დატანილ ნაგებობას. ამასთან, ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2007 წლის 15 თებერვლის №09-1/02-2012 წერილი არ გამორიცხავს მშენებლობის შენობა-ნაგებობისათვის უძრავი ძეგლის სტატუსის მინიჭებამდე განხორციელების შესაძლებლობას.

შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მითითებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების წინაპირობები, რათა არქიტექტურის სამსახურმა ხელახლა გამოიკვლიოს და შეაფასოს სამშენებლო სამუშაოების წარმოების პერიოდი და იმსჯელოს უძრავი ძეგლის სტატუსის მინიჭებამდე განხორციელებული დაშენების ლეგალიზების საფუძვლიანობის საკითხზე, ვინაიდან, მშენებლობის შესაბამის პერიოდამდე განხორციელების შემთხვევაში, შენობა-ნაგებობას სწორედ, იმ ფორმითა და იერსახით მიენიჭა 2007 წლის 1 ოქტომბერს უძრავი ძეგლის სტატუსი, როგორი მდგომარეობით ლეგალიზებასაც ითხოვს მოსარჩელე.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა დავა. ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან, სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურს საკასაციო საჩივარზე 2022 წლის 11 აგვისტოს №01278 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი - 300 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი - 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილება;

3. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურს (ს/კ 205270053) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 2022 წლის 11 აგვისტოს №01278 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70 პროცენტი - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ქ. ცინცაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

გ. მაკარიძე