საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

№ბს-379(კ-23) 7 ივნისი, 2023 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თამარ ოქროპირიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გენადი მაკარიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 დეკემბრის განჩინებაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - დ. ს-ე, მოპასუხე - სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტო).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

დ. ს-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს (დაზუსტდა 2022 წლის 17 იანვარს) მიმართ და სასარჩელო მოთხოვნათა დაზუსტების შემდეგ მოითხოვა: 1. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს 2021 წლის 11 მაისის №MIA 8 21 01169436 წერილის იმ ნაწილის ბათილად ცნობა, რომლითაც დ. ს-ეს უარი ეთქვა 1985 წლიდან 1991 წლამდე სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლის პერიოდის წელთა ნამსახურეობაში ჩათვლაზე, 2. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს 2021 წლის ივლისის ე.წ. ვირტუალური აქტის ბათილად ცნობა, რომლითაც მოსარჩელე დ. ს-ეს უარი ეთქვა ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე, 3.საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთვის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება, დ. ს-ის წელთა ნამსახურობაში ჩათვლილი 1985-1991 წლების გათვალისწინებით, სავალდებულო სამხედრო სამსახურში ნამსახურობის გამოკლებით, 4. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთვის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება, სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოში წარდგენის მიზნით, დ. ს-ისთვის სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნის მიზნით, 5.საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთვის წარდგინების გამოცემის დავალება, სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოში წარსადგენად, 6.დ. ს-ის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთვის დავალება სახელმწიფო კომეპსაციის ყოველთვიური 560 ლარის ოდენობით 2021 წლის 29 აპრილიდან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე პერიოდში, 7. საქართველოს შს სამინისტროს მიერ გაცემული წარდგინების საფუძველზე დ. ს-ისთვის სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნის სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოსთვის დავალება წელთა ნამსახურობის მიხედვით 2021 წლის 29 აპრილიდან.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილებით დ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს 2021 წლის 11 მაისის №MIA 8 21 01169436 წერილის ის ნაწილი, რომლითაც დ. ს-ეს უარი ეთქვა 1985 წლიდან 1991 წლამდე სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლის პერიოდის წელთა ნამსახურეობაში ჩათვლაზე, ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს 2021 წლის ივლისის ე.წ. ვირტუალური აქტი, რომლითაც მოსარჩელე დ. ს-ეს უარი ეთქვა ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაევალა 1985-1991 წლებში სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლის პერიოდის, სავალდებულო სამხედრო სამსახურში ნამსახურობის გამოკლებით, დ. ს-ის წელთა ნამსახურეობაში ჩათვლის შესახებ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაევალა დ. ს-ის წელთა ნამსახურეობაში ჩათვლილი 1985-1991 წლების გათვალისწინებით, სავალდებულო სამხედრო სამსახურში ნამსახურობის გამოკლებით, დ. ს-ის წელთა ნამსახურების გადაანგარიშების შესახებ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოში წარდგენის მიზნით, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაევალა, დ. ს-ისთვის სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნის მიზნით, წარდგინების გამოცემა სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოში წარსადგენად, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილება.

პალატის მითითებით, „სამხედრო, შინაგან საქმეთა ორგანოების და სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურიდან თადარიგში დათხოვნილ პირთა და მათი ოჯახის წევრთა სოციალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ამ კანონით დადგენილი პირობებით, ნორმებითა და წესებით სახელმწიფო კომპენსაციით უზრუნველყოფას ექვემდებარებიან სამხედრო, შინაგან საქმეთა ორგანოების და სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურიდან თადარიგში დათხოვნილი საქართველოში მუდმივად მცხოვრები საქართველოს მოქალაქეობის მქონე შემდეგი პირები: რიგითი და უფროსი შემადგენლობის პირები, რომლებიც მსახურობდნენ საქართველოს შინაგან საქმეთა ორგანოებში, ყოფილი სსრ კავშირის და საქართველოს სსრ-ის, დამოუკიდებელი თანამეგობრობისა და თანამეგობრობაში შეუსვლელი სახელმწიფოების შინაგან საქმეთა ორგანოებში, თუ ამ პირთა საპენსიო უზრუნველყოფის საკითხი სხვაგვარად არ არის დადგენილი საქართველოსა და ყოფილ სსრ კავშირში შემავალ მოკავშირე რესპუბლიკებს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობისა და თანამეგობრობაში შეუსვლელ სახელმწიფოებს შორის დადებული ხელშეკრულებით (შეთანხმებით).

პალატამ აღნიშნა, რომ „სამხედრო, შინაგან საქმეთა ორგანოების და სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურიდან თადარიგში დათხოვნილ პირთა და მათი ოჯახის წევრთა სოციალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მეორე თავი სრულად ეხება სახელმწიფო კომპენსაციას სამხედრო მოსამსახურეთათვის. აპელანტის მიერ მითითებული დებულებები - როგორც მე-11, ასევე მე-16 მუხლები სწორედ მითითებული თავის რეგულირების ნაწილია. კერძოდ, კანონის მე-11 მუხლი განსაზღვრავს სამხედრო მოსამსახურისათვის სახელმწიფო კომპენსაციის მიღების უფლების განმსაზღვრელ პირობებს, მე-16 მუხლი კი - წელთა ნამსახურობის გაანგარიშებას. თავის მხრივ, მე-11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სახელმწიფო კომპენსაცია ენიშნებათ ამ კანონის პირველ მუხლში ჩამოთვლილ სამხედრო მოსამსახურეებს, რომლებსაც სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნის დღეს აქვთ წელთა ნამსახურობის 20 და 20-ზე მეტი კალენდარული წელი, აგრეთვე იმ სამხედრო მოსამსახურეებს, რომლებიც იძულებით იყვნენ დათხოვნილი 1956 წელს ქართული სამხედრო შენაერთის (დივიზიის) დაშლის დროს და აქვთ შეიარაღებულ ძალებში წელთა ნამსახურობის 10 და 10-ზე მეტი კალენდარული წელი და შრომის საერთო სტაჟი 20 და20-ზე მეტი კალენდარული წელი; აგრეთვე საქართველოს შეიარაღებული ძალების იმ მოსამსახურეებს, რომლებიც შევიდნენ სამხედრო სამსახურში 1991-დან 1995 წლამდე და დათხოვნილი იქნენ ზღვრული ასაკის გამო, აქვთ შეიარაღებულ ძალებში წელთა ნამსახურობის 10 კალენდარული წელი მაინც და შრომის საერთო სტაჟი 20 და 20-ზემეტი კალენდარული წელი. ამდენად, პალატის მითითებით, სამხედრო მოსამსახურისათვის სახელმწიფო კომპენსაციის მიღების განმსაზღვრელი პირობა წელთა ნამსახურობაა. ამავე კანონის მე-16 მუხლი განსაზღვრავს წელთა ნამსახურობის გაანგარიშების პირობებს, კერძოდ, პირველი პუნქტის თანახმად, პენსიის დანიშვნისათვის წელთა ნამსახურობაში ჩაითვლება: პროკურატურის ორგანოებში სამსახური; სამხედრო სამსახური; შინაგან საქმეთა და სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებში სამსახური; სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში სამსახური; საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის სისტემაში სამსახური; პარტიზანულ რაზმებსა და შენაერთებში სამსახური; სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებში და სხვა სახელმწიფო ორგანიზაციებში მუშაობის პერიოდი – სამხედრო სამსახური ან შინაგან საქმეთა და სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებში და სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში კადრში დატოვებით; ტყვეობაში ყოფნის პერიოდი, თუ ტყვემ არ ჩაიდინა სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმართული დანაშაული; სასჯელის მოხდის და პატიმრობის პერიოდი, თუ სამხედრო მოსამსახურე, რიგითი ან უფროსი შემადგენლობის პირი უსაფუძვლოდ იყო მიცემული სისხლის სამართლის პასუხისგებაში ან რეპრესირებული. რაც შეეხება კანონის მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტს, სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნილ სამხედრო მოსამსახურეს წელთა ნამსახურობაში შეიძლება ჩაეთვალოს სამხედრო სამსახურში ან შინაგან საქმეთა და სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებში, დაზვერვის სახელმწიფო დეპარტამენტში, საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის სისტემაში, სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში ჩარიცხვამდე სამოქალაქო, სპეციალურ და უმაღლეს სასწავლებლებში სწავლის პერიოდი. 6 წლის ზემოთ სწავლის 1 წელი ჩაითვლება 6 თვედ, ხოლო მე-4 პუნქტის თანახმად, წელთა ნამსახურობის გამოანგარიშება ხდება სამხედრო მოსამსახურის სამსახურში ბრძანებით ჩარიცხვის დღიდან იმ დღემდე, როდესაც იგი ბრძანების თანახმად თადარიგში იქნა დათხოვნილი ან გადადგა სამსახურიდან.

ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ „სამხედრო, შინაგან საქმეთა ორგანოების და სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურიდან თადარიგში დათხოვნილ პირთა და მათი ოჯახის წევრთა სოციალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მეორე თავი აწესებს სამხედრო მოსამსახურისათვის სახელმწიფო კომპენსაციის მიღების უფლების განმსაზღვრელ პირობებს, მათ შორის, წელთა ნამსახურობის საფუძველზე კომპენსაციის მიღების წინაპირობას, წელთა ნამსახურობის გამოთვლის წესი კი შესაძლებელს ხდის, სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნილ სამხედრო მოსამსახურეს წელთა ნამსახურობაში ჩაეთვალოს სამხედრო სამსახურში ან შინაგან საქმეთა და სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებში, დაზვერვის სახელმწიფო დეპარტამენტში, საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის სისტემაში, სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში ჩარიცხვამდე სამოქალაქო, სპეციალურ და უმაღლეს სასწავლებლებში სწავლის პერიოდი.

ამდენად, პალატამ არ გაიზიარა სამინისტროს მოსაზრება, რომ სამხედრო მოსამსახურისათვის სახელმწიფო კომპენსაციის მიღების ერთადერთ სამართლებრივ საფუძველს ზემოაღნიშნული კანონის მე-11 მუხლი წარმოადგენს და აღნიშნა, რომ ხსენებული დებულებები ურთიერთშესაბამისია. ამასთან, „სამხედრო, შინაგან საქმეთა ორგანოების და სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურიდან თადარიგში დათხოვნილ პირთა და მათი ოჯახის წევრთა სოციალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრული შესაძლებლობა წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციის სფეროს. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მეორე მუხლის პირველი ნაწილის „ლ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დისკრეციული უფლებამოსილება არის უფლებამოსილება, რომელიც ადმინისტრაციულ ორგანოს ან თანამდებობის პირს ანიჭებს თავისუფლებას საჯარო და კერძო ინტერესების დაცვის საფუძველზე კანონმდებლობის შესაბამისი რამდენიმე გადაწყვეტილებიდან შეარჩიოს ყველაზე მისაღები გადაწყვეტილება. ამავე კოდექსის მე-7 მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით განსაზღვრულია, რომ დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებისას არ შეიძლება გამოიცეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, თუ პირის კანონით დაცული უფლებებისა და ინტერესებისათვის მიყენებული ზიანი არსებითად აღემატება იმ სიკეთეს, რომლის მისაღებადაც იგი გამოიცა. დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებისას გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით გათვალისწინებულმა ზომებმა არ შეიძლება გამოიწვიოს პირის კანონიერი უფლებებისა და ინტერესების დაუსაბუთებელი შეზღუდვა. დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებისას ადმინისტრაციული ორგანო შებოჭილია კანონიერების პრინციპით და უნდა იმოქმედოს დემოკრატიის, სამართლებრივი სახელმწიფოსა და პირის ძირითადი უფლებების დაცვის პრინციპებიდან გამომდინარე. მიუხედავად იმისა, რომ დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელების ფარგლებში ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს არა კონკრეტული ვალდებულების შესრულების მიზნით, არამედ კანონით მინიჭებული თავისუფლების ფარგლებში, მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს დასაბუთებული და ნაკარნახევი კერძო და საჯარო ინტერესების ურთიერთშეპირისპირების შედეგად მიღებული საუკეთესო შედეგის მქონე გადაწყვეტილების მიღებით. დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში მოქმედებისას, როდესაც ადმინისტრაციულ ორგანოს მინიჭებული აქვს გამოსაყენებელი სანქციის სახისა და ოდენობის არჩევის შესაძლებლობა, რასაც თან სდევს პირის უფლებათა და კანონით დაცულ ინტერესთა შეზღუდვა, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია გათვალისწინებულ იქნას სანქციის შეფარდების ზოგადი პრინციპები.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 28 დეკემბრის N2/7/667 გადაწყვეტილებაზე (სს „ტელენეტი“ საქართველო სპარლამენტის წინააღმდეგ), სადაც საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ „ადმინისტრაციული ორგანოსთვის დისკრეციული უფლებამოსილების დელეგირება გულისხმობს მისთვის გარკვეულ საკითხში მოქმედების თავისუფლების მინიჭებას, უფლებამოსილების განსაზღვრას, გარკვეული საკითხის გადაწყვეტის ორი ან მეტი ალტერნატივიდან შეარჩიოს ერთ-ერთი მისი შეხედულებისამებრ. აღსანიშნავია, რომ დისკრეციის ფარგლებში ადმინისტრაციული მოქმედების არსებული შესაძლო ვარიანტები, ზოგადად, ყოველთვის შეესაბამება ლეგალურობის მოთხოვნებს, თუმცა ადმინისტრაციული ორგანოს ამოცანას წარმოადგენს, ყოველ ინდივიდუალურ შემთხვევას შეუსაბამოს ოპტიმალური გადაწყვეტა კეთილსინდისიერად, მიუკერძოებლად, ყოველგვარი დისკრიმინაციისა და თვითნებობის გარეშე. ადმინისტრაციული დისკრეცია, თავისი არსით, გულისხმობს უფლებამოსილებათა დელეგირებას - საკანონმდებლო ორგანო ადმინისტრაციულ ერთეულს, ქცევის წესის მკაცრი განსაზღვრის ნაცვლად, ანიჭებს უფლებამოსილებას, თავად განსაზღვროს ოპტიმალური ქცევა. ერთი შეხედვით, აღნიშნული კოლიზიაში მოდის სახელმწიფოში ხელისუფლების დანაწილების ფუნდამენტურ პრინციპთან, თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ პრაქტიკული თვალსაზრისით, წარმოუდგენელია კანონმდებელმა ხელისუფლების სხვა შტოთა კონკრეტული ინსტიტუციების მოქმედების ფარგლები სკრუპულოზური სიზუსტით გაწეროს. ამასთან, ნებისმიერი შემთხვევისა და პრობლემისათვის მოქმედების ინსტრუქციის ზედმიწევნით გაწერა, მისი პრაქტიკული განხორციელების შემთხვევაშიც კი, შეზღუდავდა ადმინისტრაციული ორგანოს მოქმედების თავისუფლებას, ადმინისტრაციული პრაქტიკის საკანონმდებლო რეგულირებისთვის მისადაგებას და, შესაბამისად, საჯარო ხელისუფლების განხორციელების ეფექტურობას. ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციული უფლებამოსილების მნიშვნელობის განმარტებისას აუცილებელია, ხაზი გაესვას დაწერილი სამართლისა და მისი პრაქტიკაში აღსრულების ურთიერთკავშირს. ადმინისტრაციულ ორგანოთა საქმიანობის მარეგულირებელი საკანონმდებლო ნორმები ხშირად წარმოდგენილია ზოგადი სახით, რის ინდივიდუალიზაციასა და „ცოცხალ“ სამართლად ქცევას, მასზე დელეგირებული დისკრეციული უფლებამოსილებების მეშვეობით, შემდგომ ახორციელებს ადმინისტრაციული ორგანო. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული დისკრეცია, თავისი არსით, ხელისუფლების განხორციელების პროცესში წარმოადგენს მნიშვნელოვან ინსტრუმენტს არა მარტო აღმასრულებელი ხელისუფლების, არამედ საკანონმდებლო ორგანოს პერსპექტივიდანაც. იგი შინაარსობრივი თვალსაზრისით უზრუნველყოფს ხელისუფლების დანაწილების პრინციპის პრაქტიკულ, ეფექტურ რეალიზებას. ზემოთმოცემული მსჯელობიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული ორგანოსთვის მოქმედების თავისუფლების გარკვეული ფარგლების მინიჭებას ხშირ შემთხვევაში დიდი მნიშვნელობა აქვს ხელისუფლების ეფექტური განხორციელებისათვის, თუმცა აღნიშნული არ გულისხმობს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დაურეგულირებელი, გაუმართლებლად ფართო და აბსოლუტური დისკრეციული უფლებამოსილების მინიჭების ავტომატურ დასაშვებობას. აღსანიშნავია, რომ, რამდენადაც ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს საჯარო უფლებამოსილების ფარგლებში, მას წვდომა აქვს სახელმწიფოს ხელთ არსებულ ტექნიკურ და ადამიანურ რესურსებზე, აღჭურვილია სამართლებრივ ინსტრუმენტთა ფართო სპექტრით, რომელთაც იყენებს მისი საქმიანობის პროცესში. ამასთან, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში საქმიანობის განხორციელებისას ყოველთვის არსებობს შეცდომის დაშვების, ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების, თვითნებური, მიკერძოებული მოქმედების მეტი რისკი. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების კითხვის ნიშნის ქვეშ დაყენება და მისთვის პასუხისმგებლობის განსაზღვრა გაცილებით მეტ სირთულესთანაა დაკავშირებული, როდესაც ის საქმიანობას ახორციელებს მოქმედების თავისუფლების პირობებში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციულ დისკრეციას, მის პოზიტიურ ასპექტებთან ერთად, ყოველთვის თან ახლავს ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების მომეტებული რისკი და აუცილებელია, ადმინისტრაციული ორგანოსთვის დისკრეციის დელეგირება ხდებოდეს მკაცრად განსაზღვრული კრიტერიუმების, პირობების შესაბამისად, რაც მინიჭებულ უფლებამოსილებას მოაქცევს სამართლებრივ ჩარჩოში და უზრუნველყოფს სამართლიანი ბალანსის დაცვას დისკრეციის მიზნებსა და მისი ბოროტად გამოყენების რისკს შორის. ამასთან, განჭვრეტადს გახდის დისკრეციის განხორციელების საფუძველს და წინაპირობებს ნებისმიერი ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებას დაქვემდებარებული პირისათვის.“

პალატამ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადგენილად მიიჩნია, რომ დ. ს-ე 1985-1991 წლებში სწავლობდა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში, 1991 წლის ივნისის სახელმწიფო საგამოცდო კომისიის გადაწყვეტილებით მას მიენიჭა ბუღალტრულ აღრიცხვაში სოფლის მეურნეობის ეკონომისტის კვალიფიკაცია, ხოლო 1986 წლის 10 ივლისიდან 1988 წლის 11 ივნისამდე პერიოდში იგი მსახურობდა საბჭოთა არმიის რიგებში.

2021 წლის 11 მაისის №MIA 8 21 01169436 წერილის თანახმად, შს ორგანოებში დ. ს-ის წელთა ნამსახურობა წოდებით შეადგენდა 17 წელს, 7 თვესა და 19 დღეს; N4978745 სამხედრო ბილეთის თანახმად, დ. ს-ის სავალდებულო სამხედრო სამსახურში ნამსახურობა (1986 წლის 10 ივლისი - 1988 წლის 11 ივნისი) შეადგენს 1 წელს, 11 თვესა და 1 დღეს. შესაბამისად, დ. ს-ის კალენდარული წელთა ნამსახურობა შეადგენს 19 წელს, 6 თვესა და 20 დღეს.

პალატამ მიიჩნია, რომ სამინისტროს უარი არ არის დასაბუთებული. იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელის წელთა ნამსახურობა აღემატება 19 წელს, არსებობს ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი, დ. ს-ის წელთა ნამსახურეობაში ჩაითვალოს 1985-1991 წლებში სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლის პერიოდი, სავალდებულო სამხედრო სამსახურში ნამსახურობის გამოკლებით.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საკანონმდებლო აქტის ცალკეული დებულება არის კანონმდებლის მიზნის განხორციელების ინსტრუმენტი და იგი უნდა განიმარტოს მიზანმიმართულად. ნორმის განმარტება უნდა ეფუძნებოდეს კანონის კონტექსტს და გამოხატავდეს კანონმდებლის ნებას, ნორმები წაკითხულ უნდა იქნეს სისტემურად, კანონის ტექსტის ლოგიკურ ჭრილში, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს კანონმდებლის განზრახულობა. „სამხედრო, შინაგან საქმეთა ორგანოების და სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურიდან თადარიგში დათხოვნილ პირთა და მათი ოჯახის წევრთა სოციალური უზრუნველყოფის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტის დანაწესიდან გამომდინარე, სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნილ სამხედრო მოსამსახურეს წელთა ნამსახურობაში შეიძლება ჩაეთვალოს სამხედრო სამსახურში ან შინაგან საქმეთა და სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებში, დაზვერვის სახელმწიფო დეპარტამენტში, საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის სისტემაში, სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში ჩარიცხვამდე სამოქალაქო, სპეციალურ და უმაღლეს სასწავლებლებში სწავლის პერიოდი. 6 წლის ზემოთ სწავლის 1 წელი ჩაითვლება 6 თვედ. სამხედრო მოსამსახურის სწავლის პერიოდის წელთა ნამსახურობაში ჩათვლა წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებას და რადგან მითითებული ნორმა არ ითვალისწინებს მოსამსახურის სწავლის პერიოდის ნამსახურობის სტაჟში ჩათვლის კონკრეტულ წინაპირობებს, ყოველ ინდივიდუალურ შემთხვევაში ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან საკითხის გადაწყვეტა უნდა ეფუძნებოდეს არგუმენტებზე დაფუძნებულ მსჯელობას, განსახილველ შემთხვევაში კი, პალატის მოსაზრებით, ადმინისტრაციულმა ორგანომ ვერ დაასაბუთა მოსარჩელის სწავლის პერიოდის წელთა ნამსახურებაში ჩათვლაზე უარის თქმის მართებულობა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ.

კასატორმა აღნიშნა, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ დ. ს-ის განცხადების განხილვისას იხელმძღვანელა შესაბამისი სამართლებრივი ნორმებით, აგრეთვე მხედველობაში იქნა მიღებული წარმოდგენილი საქმის მასალები.

კასატორის მითითებით, ნამსახურობის ნუსხის შესაბამისად დადგინდა, რომ შინაგან საქმეთა ორგანოებში დ. ს-ის წელთა ნამსახურობა წოდებით შეადგენდა 17 (ჩვიდმეტი) წელს, 07 (შვიდი) თვეს და 19 (ცხრამეტი) დღეს, ხოლო N4978745 სამხედრო ბილეთის თანახმად, სავალდებულო სამხედრო სამსახურში ნამსახურობა (1986 წლის 10 ივლისიდან 1988 წლის 11 ივნისამდე) შეადგენს 01 (ერთი) წელს, 11 (თერთმეტი) თვეს და 01 (ერთი) დღეს, აღნიშნული პერიოდი მოსარჩელეს დაემატა - წელთა ნამსახურობაში, შესაბამისად, ხელახალი გადაანგარიშების შემდეგ - კალენდარულ წელთა ნამსახურობამ საერთო ჯამში შეადგინა 19 (ცხრამეტი) წელი, 06 (ექვსი) თვე და 20 (ოცი) დღე. ხოლო, დ. ს-ის მოთხოვნა, საქართველოს სასოფლო- სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლის პერიოდი წელთა ნამსახურობაში ჩათვლილიყო 1985 წლიდან - 1991 წლამდე, არ იქნა დაკმაყოფილებული, ვინაიდან არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

კასატორის მითითებით, სახელმწიფო კომპენსაციის მიმღებ პირთა წრე და წელთა ნამსახურობის დაანგარიშების საფუძვლები მოწესრიგებულია „სამხედრო, შინაგან საქმეთა ორგანოების და სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურიდან თადარიგში დათხოვნილ პირთა და მათი ოჯახის წევრთა სოციალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონით (მე-11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი). შესაბამისად დადგენილია, რომ სახელმწიფო კომპენსაცია ენიშნებათ - სამხედრო მოსამსახურეებს, რომლებსაც სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნის დღეს აქვთ წელთა ნამსახურობის 20 და 20-ზე მეტი კალენდარული წელი. აღნიშნული წარმოადგენს სწორედ იმ ძირითად პირობას, რომელსაც უნდა აკმაყოფილებდეს მოსამსახურე. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან დ. ს-ის წელთა ნამსახურობა შეადგენს 19 (ცხრამეტი) წელი, 06 (ექვსი) თვე და 20 (ოცი) დღეს, ამიტომ შს სამინისტრო მოკლებული იყო შესაძლებლობას მოემზადებინა წელთა ნამსახურების გაანგარიშება სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოში წარსადგენად, დ. ს-ისთვის სასურველი დაანგრიშებით, ვინაიდან როგორც უკვე აღინიშნა, არ არსებობს აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

„სამხედრო, შინაგან საქმეთა ორგანოების და სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურიდან თადარიგში დათხოვნილ პირთა და მათი ოჯახის წევრთა სოციალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-16 მუხლის პირველი პუნქტი ის სპეციალური დანაწესი, რომელმაც ზუსტად დაადგინა, თუ რა უნდა ჩაითვალოს სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნისათვის წელთა ნამსახურობაში, სწორედ ამ მიზნობრიობით იწყება და განმარტავს, რომ სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნისთვის წელთა ნამსახურობაში ჩაითვლება: პროკურატურის ორგანოებში სამსახური; სამხედრო სამსახური; შინაგან საქმეთა და სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებში სამსახური; ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს აპარატში სამსახური; საქართველოს პრემიერ-მინისტრის უშუალო დაქვემდებარებაში არსებული სპეციალური დანიშნულების სახელმწიფო დაწესებულების საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურის სისტემაში სამსახური; სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში სამსახური; საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის სისტემაში სამსახური; საქართველოს თავდაცვის სამინისტროში სახელმწიფო _ სპეციალური წოდებით სამსახური; პარტიზანულ რაზმებსა და შენაერთებში სამსახური; სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებსა და სხვა სახელმწიფო ორგანიზაციებში მუშაობის პერიოდი – სამხედრო სამსახური ან შინაგან საქმეთა და სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებსა და სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში კადრში დატოვებით; ტყვეობაში ყოფნის პერიოდი, თუ ტყვემ არ ჩაიდინა სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმართული დანაშაული; სასჯელის მოხდისა და პატიმრობის პერიოდი, თუ სამხედრო მოსამსახურე, რიგითი ან უფროსი შემადგენლობის პირი უსაფუძვლოდ იყო მიცემული სისხლის სამართლის პასუხისგებაში ან რეპრესირებული. ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-4 პუნქტმა კიდევ უფრო დააკონკრეტა ის დაწყების და დასრულების პერიოდი, რომლითც უნდა მოხდეს წელთა ნამსახურობის გამოანგარიშება, აღნიშნული მუხლის შესაბამისად, წელთა ნამსახურობის გამოანგარიშება ხდება სამხედრო მოსამსახურის სამსახურში ბრძანებით ჩარიცხვის დღიდან იმ დღემდე, როდესაც იგი ბრძანების თანახმად თადარიგში იქნა დათხოვნილი ან გადადგა სამსახურიდან.

საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2013 წლის 31 დეკემბრის N995 ბრძანებით დამკტიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროში სამსახურის გავლის წესის“ მე-40-ე მუხლის შესაბამისად, სპეციალური და სამხედრო წოდების მქონე პირი, მისივე თანხმობის შემთხვევაში შეიძლება დათხოვნილ იქნეს სამსახურიდან წელთა ნამსახურობის ვადის შესრულების გამო, თუ საქართველოს კანონმდებლობა ითვალისწინებს აღნიშნული პირისთვის სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნის შესაძლებლობას. საჯარო სამსახურის შესახებ საქართველოს კანონის 124-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, სამსახურის სტაჟი მოიცავს სახელმწიფო სამსახურსა და საჯარო სამსახურში საქმიანობის, მათ შორის, გამოსაცდელ, პროფესიული განვითარებისა და რეზერვში ყოფნის, პერიოდებს. შესაბამისად, კანონმდებლობა ერთმანეთისგან მიჯნავს ნამსახურობის კალენდარულ წელს და სამსახურის სტაჟს. კალენდარული ნამსახურობა გულისხმობს მოსამსახურის მიერ სამინისტროს სისტემაში კონკრეტული თანამდებობის დაკავებით ნამსახურობას, შესაბამისად სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სწავლის პერიოდის საერთო კალენდარულ წელთა ნამსახურობაში ჩათვლის შესახებ, მიუხედავად იმისა რომ მოსამსახურე კონკრეტულ თანამდებობაზე და სტრუქტურაში მოცემულ პერიოდში საერთოდ არ იყო დანიშნული, რაც კანონშეუსაბამოა.

„სამხედრო, შინაგან საქმეთა ორგანოების და სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურიდან თადარიგში დათხოვნილ პირთა და მათი ოჯახის წევრთა სოციალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონით კომპენსაცია ენიშნებათ სამხედრო მოსამსახურეებს, რომლებსაც სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნის დღეს აქვთ წელთა ნამსახურობის 20 და 20-ზე მეტი კალენდარული წელი. ვინაიდან დ. ს-ეს არ აქვს კალენდარული 20 წელი შესრულებული სამინისტროს სტრუქტურაში, სამინისტრო მოკლებული იყო სხვაგვარი გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას.

რაც შეეხება, სასამართლოს მიხედულობას, რომ სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნისათვის, სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნილ სამხედრო მოსამსახურეს წელთა ნამსახურობაში შეიძლება ჩაეთვალოს სამხედრო სამსახურში ჩარიცხვამდე სამოქალაქო, სპეციალურ და უმაღლეს სასწავლებლებში სწავლის პერიოდი, კასატორის მოსაზრებით, არის რეალობას მოწყვეტილი და არ გამომდინარეობს კანონიდან. კერძოდ, მართალია „სამხედრო, შინაგან საქმეთა ორგანოების და სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურიდან თადარიგში დათხოვნილ პირთა და მათი ოჯახის წევრთა სოციალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტის დანაწესიდან გამომდინარე, სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნილ სამხედრო მოსამსახურეს წელთა ნამსახურობაში შეიძლება ჩაეთვალოს _ სამხედრო სამსახურში ან შინაგან საქმეთა და სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებში, დაზვერვის სახელმწიფო დეპარტამენტში, საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის სისტემაში, სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში ჩარიცხვამდე სამოქალაქო, სპეციალურ და უმაღლეს სასწავლებლებში სწავლის პერიოდი. 6 წლის ზემოთ სწავლის 1 წელი ჩაითვლება 6 თვედ (მოცემულ შემთხვევაში 6 წელი აქვს), თუმცა, კასატორი საკასაციო პალატის პრაქტიკაზე მითითებით (სუსგ Nბს-643-612(კ-07), 2008 წლის 16 იანვარი), აღნიშნავს, რომ ეს ჩანაწერი მიემართება, არა სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნას არამედ დანამატის გაზრდას. სწორედ აღნიშნულზე მეტყველებს „სახელმწიფო კომპენსაციის და სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდიის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლი, რომლის შესაბამისად, ამ კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამხედრო წოდებისა და სახელმწიფო სპეციალური წოდების მქონე პირების კომპენსაციის გაანგარიშება ხდება „სამხედრო, შინაგან საქმეთა ორგანოების და სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურიდან თადარიგში დათხოვნილ პირთა და მათი ოჯახის წევრთა სოციალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლით გათვალისწინებული პირობებით. აგრეთვე, ამ მუხლის მე-5 პუნქტით გათვალისწინებულ პირს კომპენსაციის ოდენობის გაანგარიშების მიზნებისათვის საერთო წელთა ნამსახურობაში შეიძლება ჩაეთვალოს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალ სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულებაში სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურში, ამავე სამინისტროს საგამოძიებო დეპარტამენტში, საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს გენერალურ ინსპექციასა და საგამოძიებო დეპარტამენტში, იმავე სამინისტროს სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურში, აგრეთვე შინაგან საქმეთა, იუსტიციის, სამხედრო, სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურის, საქართველოს დაზვერვის სამსახურის, სახელმწიფო უშიშროების, საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის, პროკურატურის (სამხედრო ან სპეციალური წოდებით – მუშაობის პერიოდი) და სასამართლო ხელისუფლების ორგანოში ჩარიცხვამდე სამოქალაქო, სპეციალურ და უმაღლეს სასწავლებლებში სწავლის პერიოდიც. 6 წლის ზემოთ სწავლის 1 წელი 6 თვედ ჩაითვლება. საერთო წელთა ნამსახურობაში ჩაითვლება აგრეთვე განსაკუთრებულ პირობებში სამსახურის პერიოდი შეღავათიანი გაანგარიშებით.

აგრეთვე, კასატორი მიუთითებს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2006 წლის 10 თებერვლის N46/ნ ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო პენსიის დანიშვნისა და გაცემის წესის“ 22-ე მუხლის მე-3 პუნქტზე, რომლის თანახმად ნებისმიერ ორგანიზაციასა და დაწესებულებაში, მათი სამართლებრივი სტატუსის მიუხედავად, პირის მიერ ანაზღაურებად სამუშაოზე მუშაობა ჩაითვლება _ საერთო შრომის სტაჟად, ამასთან საერთო შრომით სტაჟში ჩაითვლება სწავლის პერიოდი იმ შემთხვევაში, თუ პირი უმაღლეს სასწავლებელში ჩარიცხვამდე ეწეოდა შრომით საქმიანობას და სავალდებულო სამხედრო სამსახურის გავლის პერიოდი. აღნიშნულ შემთხვევაშიც, სწავლის პერიოდი არა ყველა შემთხვევაში, არამედ მხოლოდ იმ შემთხვევაში ჩაითვლება საერთო შრომით სტაჟში, თუ პირი უმაღლეს სასწავლებელში ჩარიცხვამდე ეწეოდა შრომით საქმიანობას. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ გაიზიარა აღნიშნული დანაწესი, თუმცა მხედველობაში არ მიიღო რომ დ. ს-ეს სწავლის პერიოდი წინ უსწრებდა შრომითი ურთიერთობის დაწყებას და არა პირიქით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 18 აპრილის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნეს მიღებული საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

დადგენილია, რომ დ. ს-ე 1985-1991 წლებში სწავლობდა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში, ხოლო 1986 წლის 10 ივლისიდან 1988 წლის 11 ივნისამდე პერიოდში იგი მსახურობდა საბჭოთა არმიის რიგებში.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „სამხედრო, შინაგან საქმეთა ორგანოების და სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურიდან თადარიგში დათხოვნილ პირთა და მათი ოჯახის წევრთა სოციალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მეორე თავი ეხება სახელმწიფო კომპენსაციას სამხედრო მოსამსახურეთათვის. კანონის მე-11 მუხლი განსაზღვრავს სამხედრო მოსამსახურისათვის სახელმწიფო კომპენსაციის მიღების უფლების განმსაზღვრელ პირობებს, მე-16 მუხლი კი - წელთა ნამსახურობის გაანგარიშებას. კანონის მე-11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სახელმწიფო კომპენსაცია ენიშნებათ ამ კანონის პირველ მუხლში ჩამოთვლილ სამხედრო მოსამსახურეებს, რომლებსაც სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნის დღეს აქვთ წელთა ნამსახურობის 20 და 20-ზე მეტი კალენდარული წელი, აგრეთვე იმ სამხედრო მოსამსახურეებს, რომლებიც იძულებით იყვნენ დათხოვნილი 1956 წელს ქართული სამხედრო შენაერთის (დივიზიის) დაშლის დროს და აქვთ შეიარაღებულ ძალებში წელთა ნამსახურობის 10 და 10-ზე მეტი კალენდარული წელი და შრომის საერთო სტაჟი 20 და20-ზე მეტი კალენდარული წელი; აგრეთვე საქართველოს შეიარაღებული ძალების იმ მოსამსახურეებს, რომლებიც შევიდნენ სამხედრო სამსახურში 1991-დან 1995 წლამდე და დათხოვნილი იქნენ ზღვრული ასაკის გამო, აქვთ შეიარაღებულ ძალებში წელთა ნამსახურობის 10 კალენდარული წელი მაინც და შრომის საერთო სტაჟი 20 და 20-ზემეტი კალენდარული წელი. ამდენად, მითითებული ნორმატიული აქტით გათვალისწინებული უფლებები უნდა გავრცელდეს მოსარჩელის მიმართ.

ამავე კანონის მე-16 მუხლი განსაზღვრავს წელთა ნამსახურობის გაანგარიშების პირობებს, კერძოდ, პირველი პუნქტის თანახმად, პენსიის დანიშვნისათვის წელთა ნამსახურობაში ჩაითვლება: პროკურატურის ორგანოებში სამსახური; სამხედრო სამსახური; შინაგან საქმეთა და სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებში სამსახური; სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში სამსახური; საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის სისტემაში სამსახური; პარტიზანულ რაზმებსა და შენაერთებში სამსახური; სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებში და სხვა სახელმწიფო ორგანიზაციებში მუშაობის პერიოდი – სამხედრო სამსახური ან შინაგან საქმეთა და სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებში და სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში კადრში დატოვებით; ტყვეობაში ყოფნის პერიოდი, თუ ტყვემ არ ჩაიდინა სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმართული დანაშაული; სასჯელის მოხდის და პატიმრობის პერიოდი, თუ სამხედრო მოსამსახურე, რიგითი ან უფროსი შემადგენლობის პირი უსაფუძვლოდ იყო მიცემული სისხლის სამართლის პასუხისგებაში ან რეპრესირებული. რაც შეეხება კანონის მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტს, სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნილ სამხედრო მოსამსახურეს წელთა ნამსახურობაში შეიძლება ჩაეთვალოს სამხედრო სამსახურში ან შინაგან საქმეთა და სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებში, დაზვერვის სახელმწიფო დეპარტამენტში, საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის სისტემაში, სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში ჩარიცხვამდე სამოქალაქო, სპეციალურ და უმაღლეს სასწავლებლებში სწავლის პერიოდი. 6 წლის ზემოთ სწავლის 1 წელი ჩაითვლება 6 თვედ, ხოლო მე-4 პუნქტის თანახმად, წელთა ნამსახურობის გამოანგარიშება ხდება სამხედრო მოსამსახურის სამსახურში ბრძანებით ჩარიცხვის დღიდან იმ დღემდე, როდესაც იგი ბრძანების თანახმად თადარიგში იქნა დათხოვნილი ან გადადგა სამსახურიდან.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის არაერთი განჩინებით განიმარტა, რომ „სამხედრო, შინაგან საქმეთა ორგანოების და სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურიდან თადარიგში დათხოვნილ პირთა და მათი ოჯახის წევრთა სოციალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრული შესაძლებლობა წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციის სფეროს (სუსგ Nბს-1488-1063(კ-05), 30 მაისი, 2006წ.), სუსგ Nბს-860(2კ-20), 28 აპრილი, 2021წ.). გადაწყვეტილების მიმღებ ადმინისტრცაიულ ორგანოს უფლება აქვს წელთა ნამსახურობის დაანგარიშებისას თითოეულ კონკრეტულ შემთხვევში ინდივიდუალურად მიიღოს გადაწყვეტილება სამოქალაქო, სპეციალურ და უმაღლეს სასწავლებელში სწავლის პერიოდის ჩათვლასთან დაკავშირებით (სუსგ ბს-211-209(კ-17) 25 იანვარი, 2018წ.). მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო მიზანშეწონილობიდან გამომდინარე, წყვეტს ჩაითვალოს თუ არა სამხედრო მოსამსახურის სამოქალაქო, სპეციალურ და უმაღლეს სასწავლებლებში სწავლის პერიოდი წელთა ნამსახურობაში (სუსგ Nბს-1293 (კ-18), 17 ოქტომბერი, 2019წ.).

დადგენილია, რომ 2021 წლის 11 მაისის №MIA 8 21 01169436 წერილის თანახმად, შს ორგანოებში დ. ს-ის წელთა ნამსახურობა წოდებით შეადგენს 17 წელს, 7 თვესა და 19 დღეს; N4978745 სამხედრო ბილეთის თანახმად, დ. ს-ის სავალდებულო სამხედრო სამსახურში ნამსახურობა (1986 წლის 10 ივლისი - 1988 წლის 11 ივნისი) შეადგენს 1 წელს, 11 თვესა და 1 დღეს. შესაბამისად, დ. ს-ის კალენდარული წელთა ნამსახურობა (სწავლის პერიოდის ჩათვლის გარეშე) შეადგენს 19 წელს, 6 თვესა და 20 დღეს. მიუხედავად იმისა, რომ დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელების ფარგლებში ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს არა კონკრეტული ვალდებულების შესრულების მიზნით, არამედ კანონით მინიჭებული თავისუფლების ფარგლებში, მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს დასაბუთებული და ნაკარნახევი კერძო და საჯარო ინტერესების ურთიერთშეპირისპირების შედეგად მიღებული საუკეთესო შედეგის მქონე გადაწყვეტილების მიღებით. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია სამინისტროს უარის დაუსაბუთებლობა, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელის წელთა ნამსახურობა აღემატება 19 წელს, რაც ქმნის დ. ს-ის წელთა ნამსახურობაში 1985-1991 წლებში სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლის პერიოდის ჩათვლის ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძველს.

ამასთან, საფუძველსაა მოკლებული კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ სწავლის პერიოდის წელთა ნამსახურობაში ჩათვლას მნიშვნელობა არ ენიჭება პენსიის დანიშვნის მიზნებისთვის, რამეთუ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის არაერთი განჩინებით იქნა მიჩნეული მართებულად მხარისათვის სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნა სწავლის პერიოდის წელთა ნამსახურობაში ჩათვლის შედეგად (სუსგ Nბს-640(კ-22) 09 სექტემბერი, 2022წ., სუსგ №ბს-1603(კ-18) 28 მარტი, 2019წ.). ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებისა და კანონმდებლობით გათვალისწინებული ნორმების საფუძველზე მოსარჩელე აკმაყოფილებდა სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნის წინაპირობებს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 დეკემბრის განჩინებაზე;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ოქროპირიძე

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე

გენადი მაკარიძე