საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ბს-411(კ-21) 12 იანვარი, 2023 წელი
თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ქეთევან ცინცაძე, ნუგზარ სხირტლაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია
კასატორი (მოსარჩელე) - თ. ს-ი
მესამე პირები - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო, გ. ლ-ე
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 თებერვლის განჩინება
დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
აღწერილობითი ნაწილი:
თ. ს-მა 2019 წლის 3 ივნისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიისა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ. თ. ს-მა „საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის შესახებ“ ამავე კომისიის 2019 წლის 12 ივნისის №1541 განკარგულების ბათილად ცნობა, ასევე, 560 კვ.მ და 1245 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე მოპასუხისათვის მოსარჩელის სახელზე ახალი აქტის გამოცემის დავალება მოითხოვა. ამავე სარჩელით მოსარჩელემ იშუამდგომლა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ, კერძოდ, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას აეკრძალოს 560 კვ.მ და 1245 კვ.მ ფართის არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთებზე (საკადასტრო კოდები: №... და №...) თ. ს-ის გარდა სხვა პირზე საკუთრების უფლების მოწმობის გაცემა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 11 ივნისის განჩინებით თ. ს-ის შუამდგომლობა - სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ, არ დაკმაყოფილდა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 25 სექტემბრის განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საქმეში მესამე პირად ჩაერთო სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 5 დეკემბრის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საქმეში მესამე პირად ჩაერთო გ. ლ-ე.
საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის სადავო გადაწყვეტილებაში - 2019 წლის 12 ივნისის N1541 განკარგულებაში აღნიშნულია, რომ თ. ს-მა მიმართა ადმინისტრაციულ ორგანოს 2018 წლის 5 თებერვლის განცხადებით და მოითხოვა თვითნებურად დაკავებულ 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება. საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე აღნიშნა, რომ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებისთვის ერთ-ერთი წინაპირობაა კანონის ამოქმედებამდე დაინტერესებული პირის მიერ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის დაკავება. ადმინისტრაციულმა ორგანომ უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთი არ მიიჩნია თვითნებურად დაკავებულად შემდეგი გარემოებების გამო: ზემოხსენებული კანონის ამოქმედებამდე (2007 წლის 27 ივლისამდე) უძრავი ნივთი წარმოადგენდა ფიზიკური პირის - ჩ. ს-ის (მოსარჩელის მამკვიდრებლის) საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს (საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველი: საქართველოს რესპუბლიკის მიწის ნაკვეთის 1992 წლის 6 ოქტომბრის №48 მიღება-ჩაბარების აქტი), სახელმწიფოს საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული იქნა კანონის ამოქმედების შემდეგ (2007 წლის 30 ნოემბერს). შესაბამისად, საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მოსაზრებით, „უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთი ვერ ჩაითვლება თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთად, რამდენადაც მითითებული კანონის ამოქმედებამდე მისი ფლობა-სარგებლობის ფაქტი ემყარება სამართლებრივ საფუძველს“ (ტ. I, ს.ფ. 175, 176).
მოსარჩელის წარმომადგენელი არ დაეთანხმა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მოსაზრებას უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის კანონის ამოქმედებამდე დაკავების თვითნებურობის დაუდასტურებლობის შესახებ. მან მიუთითა, რომ ვინაიდან მიწის ნაკვეთის 1992 წლის 6 ოქტომბრის N48 მიღება-ჩაბარების აქტი სასამართლოს გადაწყვეტილებით ცნობილია უკანონოდ, ადგილი აქვს ჩ. ს-ისა და მისი მემკვიდრის თ. ს-ის მიერ მიწის ნაკვეთის თვითნებური დაკავებისა და ფლობის ფაქტს (ტ. I, ს.ფ. 6, 124). თ. ს-ის წარმომადგენელმა ასევე აღნიშნა, რომ კანონის ამოქმედებამდე უფლებაასაღიარებელ მიწის ნაკვეთს ამუშავებდა მოსარჩელის მამკვიდრებელი ჩ. ს-ი და მან ააშენა ორი შენობა, რომლიდან ერთ-ერთშიც ცხოვრობს მოსარჩელე (ტ. I, ს.ფ. 4, 7, 122, 125), მოსარჩელის მიერ მიწის ნაკვეთის დაკავებას ადასტურებენ სხვა მტკიცებულებებიც, კერძოდ, მოწმეთა ჩვენებები. დაინტერესებული პირის მოსაზრებით, არსებობს კანონით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლები თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებისთვის.
განსახილველ საქმეში მესამე პირად ჩართულმა გ. ლ-ემ შესაგებელში მიუთითა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთის ნაწილს 900 კვ.მ ფლობდა კანონის ამოქმედებამდე და დღემდე ფლობს, საკუთარი ხარჯებით განახორციელა სადრენაჟო სამუშაოები, აღადგინა გრუნტი, მიწის ნაკვეთზე განთავსებული ორივე შენობა აშენებულია მის მიერ 2000 წელს, საკუთარი ხარჯებით შეიყვანა კომუნიკაციები: წყალი, კანალიზაცია და სამფაზიანი ელექტროგადამცემი ხაზი და იხდის კომუნალურ გადასახადებს პირველი დღიდან მოყოლებული დღემდე. მან ასევე აღნიშნა, რომ მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ არცერთ შენობაში არ ცხოვრობდა მოსარჩელე და მითითებული შენობების გასაღები იმყოფებოდა მის მფლობელობაში (ტ. II, ს.ფ. 45, 46).
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით თ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი „თ. ს-ისთვის საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის შესახებ“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2019 წლის 12 ივნისის №1541 განკარგულება; ამავე კომისიას საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შედეგად, კანონით დადგენილ ვადაში, მიწის ნაკვეთზე თ. ს-ის მოთხოვნასთან დაკავშირებით, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა.
სასამართლო არ დაეთანხმა იმ მოსაზრებას, რომ უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთი არ უნდა ჩაითვალოს თვითნებურად დაკავებულად, რადგან კანონის ამოქმედებამდე ემყარებოდა სამართლებრივ საფუძველს (1992 წლის 6 ოქტომბრის N48 მიღება-ჩაბარების აქტს). სასამართლომ აღნიშნა, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 28.09.2006წ. გადაწყვეტილებით ჩ. ს-ს ჩამოერთვა და სახელმწიფოს დაუბრუნდა უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონება (მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე რეგისტრირებული 0.18 ჰა მიწის ნაკვეთი), რაც მიუთითებდა სამართლებრივი საფუძვლის უკანონობასა და აღარ არსებობაზე, შესაბამისად კერძო პირის ქმედებების თვითნებურობაზე. მოცემულ საქმეზე, იმის გამო, რომ საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მოსაზრებით კანონის ამოქმედებამდე მიწის ნაკვეთის ფლობა-სარგებლობის ფაქტი სამართლებრივი საფუძველს ემყარებოდა, ადმინისტრაციულმა ორგანომ საჭიროდ არ ჩათვალა მოსარჩელის მიერ მიწის ნაკვეთის ფლობა/სარგებლობის საკითხის გამოკვლევა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს უნდა გამოეკვლია და შეეფასებინა კანონის ამოქმედებამდე მოსარჩელის მიერ უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის ფლობა/სარგებლობის გარემოების არსებობა-არარსებობა, რადგან მოსარჩელის ქმედებების მართლზომიერება მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა, მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებაში კი სწორედ თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარება შედიოდა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს თ. ს-მა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულმა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 თებერვლის განჩინებით, თ. ს-ისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.
მითითებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულმა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
საკასაციო საჩივრის მიხედვით, თ. ს-ის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ" საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე წარმოადგენდა ფიზიკური პირის - ჩ. ს-ის საკუთრებაში არსებულ/რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთს. საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველი კი იყო საქართველოს რესპუბლიკის მიწის ნაკვეთის 1992 წლის 6 ოქტომბრის №48 მიღება - ჩაბარების აქტი. აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე სახელმწიფოს საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა ზემოაღნიშნული კანონის ამოქმედების შემდეგ (2007 წლის 30 ნოემბერი). შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით, უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთი ვერ ჩაითვლება თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთად, რამდენადაც მითითებული კანონის ამოქმედებამდე მისი ფლობა - სარგებლობა მხარეს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე არ განუხორციელებია.
ამასთან, საქმეში დაცული თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 18 სექტემბრის გადაწყვეტილების (N3/2901-16 საქმე), გ. ლ-ის მიერ სადავოდ გამხდარი მიწის ნაკვეთის ნაწილში გადახდის ქვითრების, მოწმეთა ჩვენებებისა და კანონით გათვალისწინებული სხვა მტკიცებულებების არსებობის პირობებში, კასატორს უსაფუძვლოდ მიაჩნია ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მითითება აღიარების კომისიის მიერ თ. ს-ის ფლობა - სარგებლობის ფაქტის დადგენისა და მისი სარჩელის მიწის ნაკვეთის იმ ნაწილში (900 კვ.მ) დაკმაყოფილებაზე, რომელზედაც ნამსჯელია გ. ლ-ის სარჩელის საფუძველზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 18 სექტემბრის გადაწყვეტილებით. ამდენად, დასახელებული გარემოებების გათვალისწინებით, კასატორი მიიჩნევს, რომ არ არსებობს სადავო აქტის ბათილად ცნობისა და მისი სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ადმინისტრაციულ ორგანოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 მაისის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ნოემბრის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა მიჩნეული.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლის, გასაჩივრებული განჩინების კანონიერებისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და თ. ს-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 18.01.1992წ. N48 დადგენილებით განისაზღვრა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბაღე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადაეცემოდათ მათ კერძო საკუთრებაში (პ. 5). მიწების გაცემას ახდენდა სოფლის (დაბის) მმართველობის ადგილობრივი ორგანო, შემდგომ ამტკიცებდა რაიონის (ქალაქის) მმართველობის ორგანო საქართველოს რესპუბლიკის მიწის რესურსებისა და მიწის რეფორმის სახელმწიფო კომიტეტის სათანადო სახელმწიფო აქტით, რაც დასტურდებოდა სანოტარო წესით და რეგისტრირდებოდა მიწების აღრიცხვის სახელმწიფო წიგნში (პ. 11). საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 06.02.1992წ. N128 და 10.03.1992წ. დადგენილებებით დაწესდა საკუთრებაში, მფლობელობაში და სარგებლობაში გადასაცემი საკარმიდამო მიწის ზღვრული ნორმები. 1992 წლის 12 სექტემბერს, სოფელ ...ის მიწის რეფორმის კომისიის ინიციატივით მოწვეულ იქნა სოფელ ...ის მაცხოვრებელთა კრება, რომელსაც წარმართავდა მიწის რეფორმის კომისიის თავმჯდომარე და საკრებულოს ერთ-ერთი წევრი 1992-2000 წლებში. გამართულ მაცხოვრებელთა კრებაზე გადაწყდა, რომ საქართველოს მოქალაქეებს მიწები გადასცემოდათ არა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის დადგენილებების, არამედ აღნიშნულ კრებაზე გამოთქმული მოსაზრებების მიხედვით, კერძოდ, მაცხოვრებელთა კრებამ მიიჩნია, რომ კერძო საკუთრებაში მიწა არ გადასცემოდათ სოფელ ...ში ოც წელიწადზე ნაკლებ ხანს მცხოვრებ პირებს, იმ გათხოვილ ქალებს, რომლებიც ოფიციალური წესით განქორწინებული არ იყვნენ, 18-30 წლამდე გასათხოვარ ქალებს და ა.შ. მაცხოვრებელთა კრებამ დაადგინა, რომ თუ სოფელი ...ის საკრებულო და რაიონის გამგეობა არ გასცემდა დასტურს მიღებული გადაწყვეტილების თაობაზე, იტოვებდნენ უფლებას მიწის რეფორმა ჩაეტარებინათ მათი თანხმობის გარეშე (ტ. I, ს.ფ. 46). საქმეში დაცული მიწის ნაკვეთის 06.10.1992წ. N48 მიღება-ჩაბარების აქტით, მიწის რეფორმის კომისიის მიერ ჩ. ს-ს სარგებლობაში გამოეყო 0.18 ჰა მიწის ნაკვეთი. მოგვიანებით, 2002 წლის 17 აპრილს აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე და 2005 წლის იანვრის თვეში მიწის რეფორმის კომისიის თავმჯდომარეს წარედგინა ბრალდება (სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტება, სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება და მითვისება, გაფლანგვა). სისხლის სამართლის საქმის მიხედვით, მან თავისთვის, ოჯახის წევრებს, მათ ახლო ნათესავებს და მათთან დაახლოებულ პირებს გამოუყო ზღვრულ ნორმაზე მეტი ფართები. მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურამ 01.09.2005წ. სარჩელით მიმართა მცხეთის რაიონულ სასამართლოს სხვადასხვა ფიზიკური პირისთვის საკუთრების უფლების ჩამორთმევის მოთხოვნით. მცხეთის რაიონული სასამართლოს 28.09.2006წ. გადაწყვეტილებით ჩ. ს-ს ჩამოერთვა და სახელმწიფოს დაუბრუნდა 0.18 ჰა მიწის ნაკვეთი სარეგისტრაციო ნომრით ..., სარეგისტრაციო მონაცემები არ შეიცავდა ინფორმაციას მიწის ნაკვეთზე შენობის/შენობების არსებობისა და მათი მოსარჩელის მამკვიდრებლისადმი კუთვნილების შესახებ (ტ. I, ს.ფ. 46, 48), აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ჩ. ს-მა და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით პროკურატურის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტ. I, 51, 52). ჩ. ს-ის ნაწილში მცხეთის რაიონული სასამართლოს 28.09.2006წ. გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 19.04.2007წ. გადაწყვეტილებით (ტ. I, ს.ფ. 73). იუსტიციის სამინისტროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 13.09.2007წ. N01/20 წერილით დგინდება, რომ ჩ. ს-ისთვის ქონების ჩამორთმევასა და მისი სახელმწიფოსთვის დაბრუნების თაობაზე გაიცა 31.07.2007წ. სააღსრულებო ფურცელი და თბილისის სააღსრულებო ბიურომ მიმართა ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სააღსრულებო მოქმედებებში მონაწილეობის მიღებისა და ჩამორთმეული ქონების სახელმწიფოს სახელით ჩაბარების მიზნით შესაბამისი წარმომადგენლის გამოყოფის თხოვნით (ტ. I, ს.ფ. 106-108). ეკონომიკის სამინისტროს 26.09.2007წ. N 15/842 მიმართვის თანახმად, ეკონომიკის სამინისტრომ მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მცხეთის სარეგისტრაციო სამსახურს დანართში მითითებული ქონების სახელმწიფო საკუთრებად რეგისტრაციის მოთხოვნით (ტ. I, ს.ფ. 105). საჯარო რეესტრის 30.11.2007წ. ამონაწერის მიხედვით, თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 13.09.2007წ. და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს 26.09.2007წ. N15/842 წერილის საფუძველზე, სახელმწიფოს საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა არამხოლოდ 0.18 ჰა-ზე, არამედ ასევე მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ ორ შენობაზე (191 და 49 კვ.მ) - ს/კ N... (ტ. II, ს.ფ. 84).
გ. ლ-ემ 06.07.2015წ. განცხადებით მიმართა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას და მოითხოვა საკუთრების უფლების აღიარება N... ს/კ-ის მქონე მიწის ნაკვეთის იმ ნაწილზე - 900 კვ.მ-ზე, რომელზედაც განთავსებულია შენობები. საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 01.02.2016წ. N478 საოქმო გადაწყვეტილებით, ვინაიდან მითითებულ მიწის ნაკვეთზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო სახელმწიფოს საკუთრების უფლება, გ. ლ-ეს უარი ეთქვა 900 კვ.მ ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე. ადმინისტრაციულმა ორგანომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე სხვა გარემოებების (მაგ. შენობის აშენებასთან დაკავშირებული საკითხის) გამოკვლევა აღარ განახორციელა. გ. ლ-ემ გაასაჩივრა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილება სასამართლოში. იგი აღნიშნავდა, რომ დაჭაობებულ ტერიტორიაზე საკუთარი სახსრებით განახორციელა სადრენაჟო სამუშაოები, აღადგინა გრუნტი, 2000 წელს ააშენა შენობები და შეიყვანა კომუნიკაციები და დღემდე იხდის კომუნალურებს (ტ. I, ს.ფ. 90), (განსახილველ საქმეში დაცულია კომუნალური გადასახადების იმ ქვითრების ასლები, რომლებიც გაცემულია 2001-2004 წლებში, აბონენტი გ. ლ-ე, (ტ. I, ს.ფ. 343-346)). N3/2901-16 საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 11.08.2017წ. გადაწყვეტილებით (უზუსტობის გასწორების თაობაზე სასამართლოს 15.09.2017წ. განჩინება) ბათილად იქნა ცნობილი საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 01.02.2016წ. N478 საოქმო გადაწყვეტილება სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გ. ლ-ის მოთხოვნასთან დაკავშირებით ახალი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. სასამართლომ არასაკმარისად მიიჩნია გ. ლ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიწის ნაკვეთზე სახელმწიფოს საკუთრების უფლების რეგისტრაციის არსებობა, ამასთან გ. ლ-ის განცხადება და წარდგენილი დოკუმენტები, საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე სხვა გარემოებები საერთოდ არ იყო ადმინისტრაციული წარმოების ეტაპზე გამოკვლეული (ტ. I, 96-98, 100-104). მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 11.08.2017წ. გადაწყვეტილება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 25.01.2018 წ. განჩინებით უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 11/07/2018წ. Nბს-319-319(კ-18) განჩინებით დაუშვებლად იქნა მიჩნეული საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი.
საჯარო რეესტრიდან 16.06.2017წ. ამონაწერების თანახმად, N... საკადასტრო ერთეული დაიყო ორ საკადასტრო ერთეულად: ... ს/კ მქონე 1240 კვ.მ მიწის ნაკვეთად, რომელზედაც განთავსებულია 49 კვ.მ-ის შენობა და ... ს/კ მქონე 560 კვ.მ მიწის ნაკვეთად, რომელზედაც განთავსებულია 191 კვ.მ-ის შენობა (ტ. I, 247-250). მოგვიანებით, საჯარო რეესტრიდან 14.05.2019წ. გაცემული ამონაწერების მიხედვით, სახელმწიფოს საკუთრება რეგისტრირებულია N... ს/კ მქონე 1245 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე და მასზე განთავსებულ N1, N2 და N3 შენობა-ნაგებობებზე, ასევე N... ს/კ მქონე 560 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე და მასზე მდებარე N1, N2, N3 და N4 შენობა-ნაგებობაზე (ტ. I, ს.ფ. 29-32).
თ. ს-მა (განსახილველ საქმეზე მოსარჩელემ) 05.02.2018წ. განცხადებით მიმართა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას და მოითხოვა საკუთრების უფლების აღიარება 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე. განცხადებას თან დაურთო საჯარო რეესტრიდან ამონაწერები და საკადასტრო გეგმები N... და N... მიწის ნაკვეთებთან და მათზე განლაგებულ შენობებთან დაკავშირებით (ტ. I, ს.ფ. 180, 247-252). საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 14.02.2019წ. N5 სხდომის ოქმის მიხედვით, კომისიის ერთ-ერთი წევრის კითხვაზე - „თუ რაში გამოიხატება თ. ს-ის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის ფლობის ფაქტი“, დაინტერესებული პირის წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ თ. ს-ი ჩ. ს-ის კანონისმიერი მემკვიდრეა (მეუღლე). 1992 წლიდან ფლობდნენ ამ მიწის ნაკვეთს. 1996 წლიდან ჩ. ს-მა ააშენა ორივე შენობა, ერთ-ერთში ცხოვრობდა, ხოლო მეორე 2009-2010 წლებში მიაქირავა გ. ლ-ეს (ტ. I, 376, 377). განსახილველ საქმეზე სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით - საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 12.06.2019წ. N1541 განკარგულებით უარი ეთქვა თ. ს-ს 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე. ადმინისტრაციული ორგანოს მოსაზრებით, უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთი ვერ ჩაითვლებოდა თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთად, რამდენადაც მითითებული კანონის ამოქმედებამდე მისი ფლობა-სარგებლობის ფაქტი ემყარებოდა სამართლებრივ საფუძველს (ტ. I, ს.ფ. 175, 176). აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებმა მიიჩნიეს, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 28.09.2006წ. გადაწყვეტილებით ჩ. ს-ს ჩამოერთვა და სახელმწიფოს დაუბრუნდა უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონება (მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე რეგისტრირებული 0.18 ჰა მიწის ნაკვეთი), რაც მიუთითებდა სამართლებრივი საფუძვლის უკანონობასა და აღარ არსებობაზე, შესაბამისად კერძო პირის ქმედებების თვითნებურობაზე.
საკასაციო პალატა არ ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე (2007 წლის 27 ივლისამდე) მოსარჩელეს მიწის ნაკვეთის ფლობა-სარგებლობა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე არ განუხორციელებია. საქმეში დაცული მიწის ნაკვეთის 06.10.1992წ. N48 მიღება-ჩაბარების აქტის სამართლებრივი საფუძვლიანობის საკითხს განსაზღვრავს არა სახელმწიფოს მიერ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია და მისი დაბრუნება, არამედ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 28.09.2006წ. გადაწყვეტილება, რომლითაც ჩ. ს-ის მიერ საქმეში დაცული მიწის ნაკვეთის 06.10.1992წ. N48 მიღება-ჩაბარების აქტით ქონების მიღება უკანონოდ და დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული. მითითებული გადაწყვეტილების გამოტანის მომენტში მოქმედი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 216 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თანამდებობის პირის, მისი ოჯახის წევრის ან ახლო ნათესავის ქონებას მოსამართლე ცნობს უკანონოდ, თუ საქმის წარმოების პროცესში, სათანადო მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე, სასამართლომ გამოარკვია, რომ ქონება ან ამ ქონების შეძენისთვის საჭირო საშუალებები მოპოვებულია კანონის მოთხოვნათა დარღვევის შესაბამისად. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ქონების შეძენისთვის საჭირო საშუალებების სამართლებრივი ბუნების (კანონიერება-უკანონობის) გამორკვევას კანონმდებლობა უკავშირებდა არა ქონებაზე სახელმწიფო საკუთრების რეგისტრაციას, არამედ დოკუმენტის მოპოვებას, შესაბამისად ქონების შეძენისთვის საჭირო საშუალებების უკანონობის დადგენა მიუთითებდა დოკუმენტის მოპოვების მომენტისთვის უკანონობაზე. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო არაა, რომ საქმეში დაცული მიწის ნაკვეთის 06.10.1992წ. N48 მიღება-ჩაბარების აქტი კომისიის მიერ გაცემული და დაინტერესებული მხარის მიერ მოპოვებული იყო „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე (2007 წლის 27 ივლისამდე) და სასამართლოს 28.09.2006წ. გადაწყვეტილებით დადგენილია მისი უკანონობა. ამდენად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ მითითებული კანონის ამოქმედების მომენტისთვის მოსარჩელეს მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის ფლობა-სარგებლობა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე არ განუხორციელებია.
კასატორის მოსაზრებით, უსაფუძვლოა ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მითითება აღიარების კომისიის მიერ თ. ს-ის ფლობა - სარგებლობის ფაქტის დადგენისა და მისი სარჩელის მიწის ნაკვეთის იმ ნაწილში (900 კვ.მ) დაკმაყოფილებაზე, რომელზედაც ნამსჯელია გ. ლ-ის სარჩელის საფუძველზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 11.08.2017წ. გადაწყვეტილებით (N3/2901-16 საქმე). საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის ზემოთ მითითებულ მოსაზრებას, რადგან განსახილველ საქმეზე სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერების შემოწმებისთვის მნიშვნელობის მქონე არაა გ. ლ-ის მიმართ N3/2901-16 საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 11.08.2017წ. გადაწყვეტილებით დამდგარი სამართლებრივი შედეგი. სასამართლოს მითითებული გადაწყვეტილებით არ განხორციელებულა სადავო მიწის ნაკვეთის ნაწილზე გ. ლ-ის საკუთრების უფლების აღიარება და კომისიას დაევალა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევის შემდგომ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. საქმის მასალებში დაცულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 11.08.2017წ. გადაწყვეტილების საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად მიღებული საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 25.04.2019წ. N777 განკარგულება (ტ. II, ს.ფ. 22-25), რომლითაც უარი ეთქვა გ. ლ-ეს მიწის ნაკვეთის სადავო ნაწილზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე. ამდენად, ვინაიდან თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 11.08.2017წ. გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით (ტ. II, ს.ფ. 23) მიღებული საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 25.04.2019წ. N777 განკარგულებით ადმინისტრაციულმა ორგანომ უარი განაცხადა გ. ლ-ის საკუთრების უფლების აღიარებაზე, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ თ. ს-ის სასარჩელო მოთხოვნის მიმართ მიღებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 16.02.2021წ. განჩინების გაუქმების საფუძველია გ. ლ-ის სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 18.09.2017წ. გადაწყვეტილების არსებობა. ამას გარდა, მოცემულ შემთხვევაში, სადავოა თ. ს-ისთვის საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულების არსებობის საკითხი (ასკ-ის 2.1 მუხ. „გ“ ქვ.პ.) და არა საკუთრების უფლების აღიარებაზე გ. ლ-ის მოთხოვნის საფუძვლიანობა. შესაბამისად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 16.02.2021წ. განჩინების გაუქმების საფუძველი არაა კასატორის მითითება გ. ლ-ის მიერ სადავოდ გამხდარი მიწის ნაკვეთის ნაწილში გადახდის ქვითრების, მოწმეთა ჩვენებებისა და კანონით გათვალისწინებული სხვა იმ მტკიცებულებების არსებობაზე, რომლებიც დაკავშირებულია სადავო ფართზე გ. ლ-ის საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნასთან, მითუმეტეს იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული მტკიცებულებების გამოკვლევა საჭიროდ არ მიიჩნია თავად საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ 25.04.2019წ. N777 განკარგულებით (იხ. ტ. II, ს.ფ. 22-25).
„ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის 3.2 მუხლის „ლ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების შემდეგი მიწა: სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ობიექტებით დაკავებული მიწის ნაკვეთი, მათ შორის, ის მიწის ნაკვეთი, რომელზე განთავსებული სახელმწიფო ქონებაც „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად არ ექვემდებარება პრივატიზებას. საკასაციო პალატა თავდაპირველად ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნაა იმ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მოპასუხისთვის დავალება, რომელზედაც განთავსებულ შენობა-ნაგებობებზე, საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით, სახელმწიფოს საკუთრება არის რეგისტრირებული (30.11.2007წ. ამონაწერი, ტ. II, ს.ფ. 84, 85, 14.05.2019წ. ამონაწერები, ტ. I, ს.ფ. 29-32). ამასთან, საქმის მასალებით არ დასტურდება შენობა-ნაგებობებზე სახელმწიფოს საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა. ამდენად, თ. ს-მა მოითხოვა იმ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მოპასუხისთვის დავალება, რომელიც კანონმდებლობის თანახმად, საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება. შესაბამისად მისი სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა არ დასტურდება.
საკასაციო პალატის მოსაზრებით, განსახილველი საქმისთვის ასევე მნიშვნელობის მქონეა შეფასდეს მართლწესრიგის ერთიანობის პრინციპის შესაძლო გავლენა თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების კანონიერ მოლოდინზე. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის საფუძველზე მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული ან თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე კერძო სამართლის სუბიექტის საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნა გამომდინარეობს დაინტერესებული პირის კანონიერი მოლოდინით საკუთრების უფლების მოპოვებაზე. მითითებული კანონის განმარტებითი ბარათის თანახმად, კანონის მიღების ერთ-ერთი მიზეზი იყო ის გარემოება, რომ მიუხედავად მოქალაქეთა მიერ სახელმწიფოს საკუთრების მიწით მრავალწლიანი სარგებლობისა, ამ მიწებზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია დაკავშირებულია მთელ რიგ სირთულეებთან, ხოლო თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საერთოდ შეუძლებელია. „სახელმწიფომ ზემოხსენებული კანონის მიღებით, წაახალისა კერძო ინიციატივა და მოახდინა ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სტიმულირება, აეთვისებინათ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის რესურსი. სამართლებრივი უსაფრთხოების პრინციპის გათვალისწინებით, დაცული უნდა იყოს ლეგიტიმური მოლოდინები, რომელთა მიმართაც ინდივიდებს ნდობა გააჩნიათ. კანონით მინიჭებული უფლებების მიმართ მაღალია ინდივიდების ნდობის ხარისხი. აღნიშნული ნდობის გაუმართლებელი შერყევა ნეგატიურად აისახება სამართლის მიმართ ნდობასა და სამართლებრივ უსაფრთხოებაზე. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დაცულია მხოლოდ კანონიერ საფუძველზე წარმოშობილი ლეგიტიმური მოლოდინი. მოლოდინი, რომ ლეგიტიმურად და, შესაბამისად, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დაცულად ჩაითვალოს, მას უნდა გააჩნდეს კანონიერი საფუძველი და უნდა წარმოადგენდეს კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნას. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი არ ქმნის სახელმწიფოსგან მატერიალური სარგებლის უპირობოდ მოთხოვნის უფლებას. აქ ნაგულისხმევია შემთხვევა, როდესაც მატერიალური სარგებლის მოთხოვნა ემყარება კონკრეტულ, ნამდვილ სამართლებრივ საფუძველს. ფიზიკურ პირებსა და კერძო სამართლის იურიდიულ პირებს, რომელთაც გააჩნდათ გარკვეული კავშირი აღნიშნულ მიწის ნაკვეთებთან და უკვე იმყოფებოდნენ კანონით განსაზღვრულ სამართლებრივ ურთიერთობაში, გაუჩნდათ მოლოდინი, რომ, თუ ისინი წარმოადგენდნენ აღნიშნული კანონის სუბიექტებს და აკმაყოფილებდნენ კანონით დადგენილ მოთხოვნებს, დადგენილი წესით, შეეძლოთ მოეპოვებინათ საკუთრება სახელმწიფო საკუთრების მიწის ნაკვეთებზე. მოლოდინი, რომელიც ემყარება კანონიერ საფუძველს და მომდინარეობს ამ კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობიდან, უნდა ჩაითვალოს ლეგიტიმურ მოლოდინად, რომელსაც იცავს საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 27.12.2013წ. N2/3/522,553 გადაწყვეტილება საქმეზე „სპს „გრიშა აშორდია” საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, პ. 17, 43, 44 და 48). „უძრავი ქონებით ხანგრძლივი სარგებლობა წარმოშობს საკუთრების მოპოვების ლეგიტიმურ მოლოდინს“ (სუს 28.10.2019წ. Nბს-504-501(კ-17) გადაწყვეტილებაში „ონერილდიზი თურქეთის წინააღმდეგ“, N48939/99, §123; „კოპეცკი სლოვაკეთის წინააღმდეგ“, N44912/98, §52; „საღინაძე საქართველოს წინააღმდეგ“, 18768/05, §103). ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ საკუთრების მოპოვების კანონიერი მოლოდინისგან განსხვავდება სარგებლის მიღების იმედი (როგორი გასაგებიც არ უნდა იყოს ეს იმედი). აუცილებელია, რომ კანონიერი მოლოდინი იყოს უფრო კონკრეტული ვიდრე მარტოოდენ იმედი და ეფუძნებოდეს სამართლებრივ ნორმას ან სამართლებრივ ქმედებას როგორიცაა მაგალითად სასამართლო გადაწყვეტილება („გრაცინგერი და გრაცინგეროვა ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“ (Gratzinger and Gratzingerova v. the Czech Republic [GC] (dec.)), 39794/98, §73, ECHR 2002-VII). ამდენად, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონით სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე კერძო სამართლის სუბიექტის საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დაკმაყოფილება გამომდინარეობს დაინტერესებული პირის არა იმედით, არამედ საკუთრების მოპოვების კანონიერი მოლოდინით. კანონიერი მოლოდინის არარსებობა მითითებული კანონით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოლოდინი კანონიერია მაშინ, როდესაც იგი ეფუძნება იმ სამართლებრივი ნორმას ან ადმინისტრაციული ორგანოს სამართლებრივ ღონისძიებას, რომელიც შეეხება სადავო ქონებრივ ინტერესს („საღინაძე საქართველოს წინააღმდეგ“, 18768/05, §103, მე-4 წინად.; კანონირი მოლოდინის ცნებასთან დაკავშირებით „კოპეცკი სლოვაკეთის წინააღმდეგ“, N44912/98, §§45-52). ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმის სხვადასხვა მტკიცებულება შესაძლოა მიუთითებდეს ან გამორიცხავდეს კანონიერი მოლოდინის არსებობას. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ (სსკ-ის 105.2 მუხ.). შესაბამისად, საკუთრების მოპოვების კანონიერი მოლოდინის არსებობა-არარსებობის შეფასების დროს მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული სადავო ქონებრივ ინტერესთან დაკავშირებული გარემოებები მთლიანობაში, მათ შორის მართლწესრიგის ერთიანობის პრინციპის გათვალისწინებით. აღნიშნული პრინციპის თანახმად, სამართლის ერთი ნორმის გამოყენება ნიშნავს მთელი სამართლის გამოყენებას, იგი მოითხოვს, რომ ნორმა განიმარტოს არა იზოლირებულად, არამედ სისტემურად. ერთ სამართალშემოქმედს, როგორიცაა კანონმდებელი, ერთიანი ღირებულებითი სისტემა უნდა გააჩნდეს (იხ. დამატებით: მაისურაძე დ., მართლწესრიგის ერთიანობის პრინციპი და მისი გააზრება ქართულ ლიტერატურაში, შედარებითი სამართლის ქართულ-გერმანული ჟურნალი 2/2021, გვ. 1-9). მართლწესრიგის ერთიანობა უდავოა იმ საკითხში, რომ სამართლის წყაროები და მათი იერარქია ერთიანია (კირხჰოფი პ. ნაშრომში: ცქიტიშვილი თ., მინდია უგრეხელიძე, ბრალი საფრთხის დელიქტებში, თბ., 1982, გვ. 74 (რეცენზია), თსუ-ს სამართლის ჟურნალი, N1, 2022, გვ. 262). საქართველოს კონსტიტუცია სახელმწიფოს უზენაესი კანონია (საქართველოს კონსტიტუციის 4.4 მუხლის მეორე წინადადება) და ყველა სხვა სამართლებრივი აქტი შესაბამისობაში უნდა მოდიოდეს კონსტიტუციით გათვალისწინებულ ადამიანის ძირითად უფლებებთან, შესაბამისად ქვეყანაში მოქმედი ნორმატიული სისტემა, სამართლის სისტემა ერთიანია, რადგან იგი სათავეს იღებს მხოლოდ კონსტიტუციიდან და არა ასევე რომელიმე სხვა სამართლებრივი აქტიდან. პრაქტიკული თვალსაზრისით სადავო საკითხია მართლწესრიგის ერთიანობა იმ ცალკეულ შემთხვევებთან დაკავშირებით, რომლებზეც შესაძლოა გავრცელდეს სამართლის სხვადასხვა სფეროს მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმები, განსაკუთრებით, თუ შემთხვევა შეეხება სისხლის სამართლით მოწესრიგებულ საკითხს. სისხლისსამართლებრივი ქმედების მართლწინააღმდეგობა სისხლის სამართლის მიღმა არსებული ნორმის დარღვევაა (ბინდინგი კ. ნაშრომში მაისურაძე დ., მართლწესრიგის ერთიანობის პრინციპი და მისი გააზრება ქართულ ლიტერატურაში, შედარებითი სამართლის ქართულ-გერმანული ჟურნალი 2/2021, გვ. 6). სისხლისსამართლებრივ მართლწანააღმდეგობასა და ზოგად, საერთო მართლწინააღმდეგობას შორის სუბორდინაციული ურთიერთმიმართებაა (გიუნთერი ჰ-ლ. ნაშრომში ცქიტიშვილი თ., მინდია უგრეხელიძე, ბრალი საფრთხის დელიქტებში, თბ., 1982, გვ. 74 (რეცენზია), თსუ-ს სამართლის ჟურნალი, N1, 2022, გვ. 263). კარლ ენგიშის მოსაზრების თანახმად (რომელსაც მიეკუთვნება მართლწესრიგის ერთიანობის იდეა), კერძო-სამართლებრივად და საჯარო-სამართლებრივად მართლზომიერი ქმედება სისხლისსამართალშიც მართლზომიერად უნდა შეფასდეს. კონსტიტუციურად შეუძლებელია სისხლისსამართლებრივად დასჯადად გამოცხადდეს ისეთი ქმედება, რომელიც სამართლის შესაბამის სხვა დარგში მართლზომიერია (ცქიტიშვილი თ., მინდია უგრეხელიძე, ბრალი საფრთხის დელიქტებში, თბ., 1982, გვ. 74 (რეცენზია), თსუ-ს სამართლის ჟურნალი, N1, 2022, გვ. 261). ვინაიდან კერძო-სამართლებრივად და საჯარო-სამართლებრივად მართლზომიერი ქმედება სისხლისსამართალშიც მართლზომიერად უნდა შეფასდეს, გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანის ფაქტი (რომლის გამოტანაც შესაძლებელია მხოლოდ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის შემთხვევაში) მიანიშნებს მართლწინააღმდეგობის არსებობაზე კერძო სამართალში ან საჯარო სამართალში, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანა დაუშვებელი იქნებოდა. სისხლის სამართალში მართლსაწინააღმდეგო ქმედების კავშირს სამართლის სხვა სფეროსთან ადასტურებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თავი XXXIV3, რომელიც ითვალისწინებს დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესს (სსკ-ის მუხლი 30916 მუხ.). ამდენად, არსებობს კავშირი სისხლისსამართლებრივ მართლწინააღმდეგობასა და კერძო/საჯარო სამართალში მართლსწინააღმდებობას შორის. გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანა თავის თავში მოიცავს და მიანიშნებს მართლწინააღმდეგობაზე კერძო ან საჯარო (მაგ. ადმინისტრაციულ) სამართალში. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართლწესრიგის ერთიანობა და კავშირი სისხლისსამართლებრივ და სამართლის სხვა სფეროს მართლწინააღმდეგობას შორის არ კრძალავს ცალკეული შემთხვევიდან გამომდინარე მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგების განსხვავებულობას. სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენის სამართლის სხვა დარგის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგზე გავლენასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს 24.09.2010წ. კანონით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში შეტანილი ცვლილებებზე. „ცვლილებების შედეგად გაუქმდა სსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომელიც მანამდე პრეიუდიციულ ძალას ანიჭებდა სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ, კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს ცალკეულ ფაქტთან მიმართებით, ცვლილება განიცადა აგრეთვე სსკ-ის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტმა, რის შედეგადაც სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების შეჩერების სავალდებულო საფუძველს აღარ წარმოადგენს საქმის სისხლის სამართლის წესით განხილვა. ხსენებული ცვლილებებით კანონპროექტის განმარტებითი ბარათის მიხედვით, მოხდა სისხლისა და სამოქალაქო სამართლის საქმეებზე მტკიცებითი სტანდარტების ურთიერთგამიჯვნა. საპროცესო კანონმდებლობაში შეტანილი ცვლილებების შედეგად, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოება არაა დამოკიდებული სისხლის სამართლის საქმის შედეგებზე პრეიუდიციული ძალით, ისევე როგორც სისხლის სამართალწარმოება - სამოქალაქო/ადმინისტრაციული საქმის შედეგზე. ამასთან, პრეიუდიციული ძალის არ ქონა არ გამორიცხავს სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით მიღებული პროცესუალური აქტების მტკიცებულებად მიღებისა და მათი სხვა მტკიცებულებებთან ურთიერთშეჯერებით შესაბამისი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას. სასამართლოს არ ერთმევა უფლებამოსილება იმსჯელოს განაჩენზე, მისი არსებობის შემთხვევაში, როგორც წერილობით მტკიცებულებაზე და გაიზიაროს ან არ გაიზიაროს მასში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები (სუსგ Nბს-144-141(2კ-14), 22.01.2015წ.). ამდენად, არ არის სრულიად გამორიცხული სისხლის სამართლის საქმის შედეგის განსხვავება ადმინისტრაციული საქმის შედეგისგან და პირიქით. სხვაობა შესაძლოა ახსნილ იქნას სამართლის შესაბამისი დარგით მოწესრიგებული პასუხისმგებლობის სხვადასხვაგვარი მატერიალურ-სამართლებრივი წინაპირობებით (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 19.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „სარიშვილი-ბოლქვაძე საქართველოს წინააღმდეგ“ (Sarishvili-Bolkvadze v Georgia), no. 58240/08, §87).“ ამდენად, სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული პროცესუალური აქტები არ ახდენენ ავტომატურ გავლენას ადმინისტრაციულ მატერიალურ სამართლებრივ საკითხზე, ისინი იძლევიან საქმის სხვა მტკიცებულებებთან ურთიერთშეჯერების გზით შესაბამისი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე თ. ს-ის საკუთრების მოპოვების კანონიერი მოლოდინის არსებობა-არარსებობის შესაფასებლად მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული და ურთიერთშეჯერებული როგორც მოსარჩელის მიერ საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად მითითებული გარემოებები, ასევე მცხეთის რაიონული სასამართლოს 28.09.2006წ. გადაწყვეტილება, რომელიც დაკავშირებულია მიწის რეფორმის კომისიის თავმჯდომარის მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტების, სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების და მითვისება, გაფლანგვის სისხლის სამართლის საქმესთან და გამოიწვია ჩ. ს-ისთვის 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების ჩამორთმევა.
თ. ს-ი სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის დასადასტურებლად მიუთითებდა საქმეში დაცულ 06.10.1992წ. N48 მიღება-ჩაბარების აქტზე, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე მისი მამკვიდრებლის ჩ. ს-ის და მის მიერ 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივ ფლობაზე, მოწმეთა ჩვენებებზე და იმ გარემოებაზე, რომ მისი მამკვიდრებლის მიერ აშენებულია მითითებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული ორივე შენობა, რომლიდან ერთ-ერთშიც ცხოვრობს თავად მოსარჩელე.
საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ თ. ს-ს მოთხოვნა თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე უსაფუძვლოა, რადგან მას არ ჰქონდა მიწაზე საკუთრების მოპოვების კანონიერი მოლოდინი, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე (2007 წლის 27 ივლისამდე) სახელმწიფომ თ. ს-ის მამკვიდრებლის ჩ. ს-ის მიმართ განახორციელა ღონისძიება, რომლითაც გამოხატა 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე კერძო საკუთრების ჩამორთმევისა და სახელმწიფო საკუთრებაში დაბრუნების ნება, კერძოდ: სისხლის სამართლის საქმიდან გამომდინარე მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურამ 01.09.2005წ. სარჩელით მიმართა მცხეთის რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვა მოპასუხეებისთვის, მათ შორის ჩ. ს-ისთვის საკუთრების უფლების ჩამორთმევა. აღნიშნული მოთხოვნა ეფუძნებოდა იმას, რომ მიწის რეფორმის კომისიის თავმჯდომარემ სახელმწიფო მიწის პრივატიზების პროცესში უპირატესობა მიანიჭა თავის ოჯახის წევრებს, ახლო ნათესავებსა და მასთან დაკავშირებულ პირებს, რომელთაც გამოუყო მიწები. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე (2007 წლის 27 ივლისამდე) რამდენიმე თვით ადრე, მცხეთის რ-ლი სასამართლოს 28.09.2006წ. გადაწყვეტილებით ჩ. ს-ს ჩამოერთვა 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება, ხოლო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 19.04.2007წ. გადაწყვეტილებით ძალაში დარჩა პროკურატურის დაკმაყოფილებული სასარჩელო მოთხოვნა თ. ს-ის მამკვიდრებლის ჩ. ს-ის მიმართ. ზემოხსენებული კანონის ამოქმედების შემდეგაც გაგრძელდა თ. ს-ის მამკვირდებლის ჩ. ს-ისთვის საკუთრების უფლების ჩამორთმევის პროცესი, გაიცა 31.07.2007წ. N3ბ-3407-06 სააღსრულებო ფურცელი, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ 26.09.2007წ. N15/842 წერილით მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს, რომელმაც მითითებული სააღსრულებო ფურცლისა და წერილის საფუძველზე 30.11.2007წ. დაარეგისტრირა სახელმწიფოს საკუთრების უფლება 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე და მასზე განლაგებულ ორივე შენობაზეც. ამასთან, ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მიერ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოსთვის 26.09.2007წ. N15/842 წერილით მიმართვამდე სარეგისტრაციო მონაცემები არ შეიცავდა ინფორმაციას მიწის ნაკვეთზე შენობის/შენობების არსებობისა და მათი ჩ. ს-ისადმი კუთვნილების შესახებ. შესაბამისად, თ. ს-ის მამკვიდრებლის ჩ. ს-ისთვის, მასზე რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების ჩამორთმევისა და უძრავი ქონების სახელმწიფოსთვის დაბრუნების პროცესი დაიწყო (01.09.2005წ.) „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე (27.07.2007წ.), გაგრძელდა მითითებული კანონის ამოქმედების შემდგომაც და დასრულდა იმით, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე, მოსარჩელის მამკვიდრებელს ჩამოერთვა საკუთრების უფლება და 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, ასევე მასზე განლაგებულ შენობებზეც დარეგისტრირდა სახელმწიფოს საკუთრების უფლება. ამდენად, სახელმწიფოს მიერ თ. ს-ის მამკვიდრებლის ჩ. ს-ის მიმართ განხორციელებული ღონისძიებები გამორიცხავდნენ მითითებული კანონით მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების მოპოვების თაობაზე მოსარჩელის მოლოდინის კანონიერებას. მემკვიდრეს ვერ ექნებოდა იმის კანონიერი მოლოდინი, რომ სახელმწიფო „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის საფუძველზე დაუბრუნებდა უძრავ ქონებას, რომელიც სწორედ მითითებული კანონის მიღება-ამოქმედების პარალელურად მის მამკვიდრებელს ჩამოართვა. მოსარჩელის მოლოდინის კანონიერებას გამორიცხავს ის გარემოებაც, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე (27.07.2007წ.) მოსარჩელისთვის და მისი მამკვიდრებლისთვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო, რომ ხორციელდებოდა არამხოლოდ სახელმწიფოს უძრავი ქონების, არამედ მიწის რეფორმის ფარგლებში სხვა ფიზიკური პირებისთვის გამოსაყოფი მიწის ნაკვეთის უკანონო ფაქტობრივი დაუფლება. საქმის მასალებში დაცული მოსარჩელის მამკვიდრებლის სასარგებლოდ გაცემული მიღება-ჩაბარების აქტის მიხედვით, მისი გაცემის თარიღია 1992 წლის 6 ოქტომბერი, თუმცა ამავე დოკუმენტში მითითებულია, რომ მიღება-ჩაბარების აქტის ფორმა დამტკიცებულია საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 28 ივნისის N503 დადგენილებით (ტ. I, გვ. 77), დოკუმენტში მითითებული გაცემის თარიღი (1992წ.) დროითი თვალსაზრისით შეუსაბამოა ამავე დოკუმენტის ფორმის დამტკიცების თარიღთან (1993წ.), რაც მოსარჩელისა და მისი მამკვიდრებლისთვის შეცნობადი უნდა ყოფილიყო. ამასთან, ზემომითითებული კანონის ამოქმედებამდე (27.07.2007წ.) მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურის 01.09.2005წ. სარჩელსა და მცხეთის რაიონული სასამართლოს 28.09.2006წ. გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ მიწის რეფორმის კომისიის თავმჯდომარის საქმიანობის (უკანონო მიღება-ჩაბარების აქტების გაცემის) შედეგად მიწის ნაკვეთი ვერ მიიღო 569 ფიზიკურმა პირმა. შესაბამისად, მოსარჩელის მამკვიდრებლისთვის - ჩ. ს-ისთვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო როგორც მიღება-ჩაბარების აქტის კანონშეუსაბამოდ გაცემა, ასევე ის გარემოება, რომ 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთის 2007 წლის 27 ივლისის მომენტისთვის დაუფლებით ილახებოდა სხვა ფიზიკური პირების ინტერესები. ამდენად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, არ დასტურდება მითითებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების მოპოვების თაობაზე მოსარჩელისა და მისი მამკვიდრებლის მოლოდინის კანონიერება. კანონიერი მოლოდინის არსებობას ასევე არ ადასტურებს მოსარჩელის მითითება სანოტარო წესით დამოწმებულ მოწმის ჩვენებაზე. საქმის მასალებით სადავოა მოსარჩელის მიერ მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი ფლობის საკითხი. საქართველოს მთავრობის 28.07.2016წ. N376 დადგენილებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ მე-2 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტი – სასამართლოს აქტი, ორთოფოტო (აეროფოტოგადაღება), აბონენტად აყვანის დოკუმენტი, გადახდის ქვითარი ან/და სხვა დოკუმენტი. ამავე წესის მე-2 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოწმის ჩვენებაა მიწის თვითნებურად დაკავების ფაქტის თაობაზე მოწმის ნოტარიულად დამოწმებული განცხადება. „ერთიანი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, ნოტარიულად დამოწმებული განცხადებები იმ შემთხვევაში ჩაითვლება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებად, თუ ის დასტურდება საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებით. სადავო ნაკვეთის მფლობელობის ფაქტი ვერ დადგინდება მხოლოდ ფიზიკურ პირთა განცხადებებით. სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურება შესაძლებელია მეზობლების განმარტებით, თუმცა უკეთუ განმარტებებს არ ეთანხმება მოწინააღმდეგე მხარე, განმარტება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება ჩაითვალოს სადავო სამართლებრივი ურთიერთობისა თუ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებათა დამადასტურებელ მტკიცებულებად, თუ იგი დასტურდება საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებით“ (სუსგ 23.03.2020წ. Nბს-1338(კ-18)). „მიწის ნაკვეთის ფლობის და სარგებლობის დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებები ვერ იქნება მიჩნეული საკუთრების აღიარების საკმარის წინაპირობად“ (სუსგ 08.04.2020წ. Nბს-10(კ-19)). განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე განლაგებულ ერთ-ერთ შენობაში დღემდე ცხოვრობს, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი არაა მისი ან მისი მამკვიდრებლის აბონენტად აყვანის დოკუმენტი ან მის მიერ გადახდის ქვითრები. როგორც აღინიშნა, მხოლოდ მოწმის ჩვენებები მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი დაკავების შესახებ საკმარისი არაა საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად. ზემოხსენებულის გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოსაჩელის - ჩ. ს-ის მამკვიდრებელს თ. ს-ის სასარჩელო მოთხოვნა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის საფუძველზე 1800 კვ.მ უძრავ ქონებაზე - როგორც თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება უსაფუძვლოა.
საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის გამოყენების წინაპირობები. „საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლით მინიჭებულ უფლებამოსილებას სასამართლო იყენებს მაშინ, როდესაც სასამართლო წესით ვერ ხერხდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა და შეფასება, შესაბამისად შეუძლებელი ხდება სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მატერიალური კანონიერების შეფასება. ამასთან, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლს სასამართლო იმ შემთხვევაშიც იყენებს, როდესაც აშკარაა და სასამართლოს დასაბუთებიდან ცალსახად გამომდინარეობს ადმინისტრაციული აქტის უკანონობა და დარღვეული უფლებების ფაქტი, მაგრამ იმის გამო, რომ კონკრეტული საკითხის გადაწყვეტა ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებას წარმოადგენს და სასამართლო კომპეტენციას სცილდება დისკრეციას მიკუთვნებულ საკითხზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება, სასამართლო ეყრდნობა 32.4 მუხლს და ადმინისტრაციულ ორგანოს უტოვებს გადაწყვეტილების მიღების უფლებამოსილებას“ (სუსგ 14.07.2016წ. Nბს-166-165(კ-16)). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე დავის გადაწყვეტისათვის დადგენილია საკმარისი ფაქტობრივი გარემოებები, საქმეში არსებული მტკიცებულებები საკმარის საფუძველს იძლევა მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის სამართლებრივი საფუძვლის გასარკვევად. განსახილველ შემთხვევაში, თ. ს-ის მიერ მოთხოვნილი უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთი არ ექვემდებარება საკუთრების უფლების აღიარებას „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის 3.2 მუხლის „ლ“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე. ამასთან, მოსარჩელეს არ გააჩნდა კანონიერი მოლოდინი 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების მოპოვებაზე, რაც მისთვის მითითებულ უძრავ ქონებაზე - როგორც თვითნებურად მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია. შესაბამისად არ არსებობს სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად აქტის ბათილად ცნობის და ადმინისტრაციული ორგანოსათვის საქმის გარემოებების შესწავლის შემდეგ ახალი აქტის გამოცემის დავალების საფუძველი. საქმეზე დადგენილი გარემოებები იძლევა დავის არსებითი გადაწყვეტის შესაძლებლობას. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის საფუძველზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც თ. ს-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდება.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1–ლი მუხლის მე–2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 411–ე მუხლებით და
გადაწყვიტა:
1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 თებერვლის განჩინება ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
3. თ. ს-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე გ. გოგიაშვილი
მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე
ნ. სხირტლაძე
