¹ ას-1234-1476-05 13 ივნისი, 2006 წ.‚ ქ.თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)
ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), მ. ცისკაძედავის საგანი: მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა, სამკვიდრო ქონებიდან წილის განსაზღვრა.
აღწერილობითი ნაწილი:
მ. კ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე შ. ი-შვილის მიმართ ქონების მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის, ასევე სამკვიდრო ქონებიდან წილის განსაზღვრის თაობაზე შემდეგი საფუძვლებით: 1956 წლიდან მ.კ-ძე თავის ოჯახთან ერთად ცხოვრობს ქ.თბილისში, ... ¹62-სა და ... ¹9-ში მდებარე სახლში, რომელიც თბილისის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის მონაცემებით ირიცხება ორი მესაკუთრის _ რ. ბ-ძესა და მოსარჩელის პაპის _ გ. ი-შვილის სახელზე. გ.ი-შვილი გარდაიცვალა 1981 წელს. მას ანდერძი არ დაუტოვებია და დანაშთი სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივად მიიღეს პირველი რიგის მემკვიედრეებმა, შვილებმა _ ე. კ-ძემ და შ. ი-შვილმა. მოსარჩელის დედა _ ე. კ-ძე გარდაიცვალა 1994წ. 16 ივნისს. მოსარჩელემ დედის სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო. მ.კ-ძის განცხადებით, მოპასუხე შ. ი-შვილმა დააპირა მთელი დანაშთი სამკვიდროს თავის სახელზე გადაფორმება ისე, რომ არ გაითვალისწინა მისი, როგორც კანონისმიერი მემკვიდრის‚ ინტერესები. ფაქტობრივად, მათ სამკვიდრო გაყოფილი აქვთ, ფლობენ სქემატური გეგმა-ნახაზით ლიტ „ა“ სარდაფს, პირველი სართულის ოთახებს, ლიტ „ბ“ ¹2 ოთახს, ლიტ „ბ“ პირველ და მეორე სართულებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მ.კ-ძემ მოითხოვა მემკვიდრეობითი ტრანსმისიით პაპის _ გ. ი-შვილის დანაშთი ქონების _ სახოლთმფლობელობისა და მიწის ნაკვეთის 1\2-ის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა და სამკვიდროდან კუთვნილი წილის განსაზღვრა.
შ. ი-შვილმა სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: სადავო სახლი ირიცხება მისი მამის _ გ. ი-შვილის სახელზე, რომლის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდროს გახნის მომენტისათვის ბინაში ჩაწერილი იყო და ცხოვრობდა მოპასუხე თავის მეუღლესთან ერთად, ხოლო ე. ი-შვილი 1953 წლიდან, გათხოვების შემდეგ, ცხოვრობდა ქმრის სახლში. ამდენად, მოსარჩელის მოსაზრება, რომ ე.ი-შვილმა მამის სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო უსაფუძვლოა და მ.კ-ძის მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილდეს. დაუსაბუთებელია მხარის მოთხოვნა მემკვიდრეობითი ტრანსმისიით ბაბუის მემკვიდრედ ცნობის შესახებ, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში არსებული გარემოებანი კანონმდებლობის მიერ მემკვიდრეობითი ტრანსმისიისას აუცილებელ პირობებს არ შეესაბამება.
ქ.თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 19 აპრილის გადაწყვეტილებით მ. კ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა _ იგი ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, ... ¹62-სა და ... ¹9-ში მდებარე გ. ი-შვილის სახელზე რიცხული სახლთმფლობელობის 1/2-ის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ.
აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შ. ი-შვილმა.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შ. ი-შვილის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, მ. კ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა და იგი ცნობილ იქნა გ. ი-შვილის დანაშთი ქონების 1\2-ის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ, რაც საკასაციო წესით გაასაჩივრა შ. ი-შვილმა.საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2005წ. 2 მარტის განჩინებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 25 აგვისტოს გადაწყვეტილებით რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, მ. კ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, იგი ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, ... ¹62-სა და ... ¹9-ში მდებარე გ. ი-შვილის სახელზე რიცხული სახლთმფლობელობის 1\2-ის მესაკუთრედ შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემული დავა წარმოიშვა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ. რედაქციით) მოქმედებისას და აღნიშნული კოდექსის ნორმების შესაბამისად უნდა გადაწყდეს. სასამართლომ დაადგინა, რომ მამკვიდრებელი გ. ი-შვილი გარდაიცვალა 1981 წელს, ე. კ-ძე კი მისი გარდაცვალებიდან 12წ. შემდეგ. სადავო სახლის მფლობელობა დაკანონდა 2003 წელს, თუმცა, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 540-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო გაიხსნა გ.ი-შვილის გარდაცვალების დღეს. ამავე კოდექსის 556-ე მუხლის საფუძველზე პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. კ-ძემ და შ. ი-შვილმა, თითოეულმა სადავო სახლის 1/2-ის ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს მამის სამკვიდრო. 1994წ. 16 ივნისს ე. კ-ძის გარდაცვალების შემდეგ ასევე ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მემკვიდრეობა მისმა შვილმა _ მ. კ-ძემ. აღნიშნულის დამადასტურებლად სასამართლომ მიუთითა შ.ი-შვილის განმარტებაზე, რომლის თანახმად 1964 წელს მან თავისი და ოჯახთან ერთად, მათი სახლის აშენებამდე, საცხოვრებლად სადავო ბინაში გადაიყვანა. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება, რომ ე.კ-ძემ ზემოხსენებულ ბინაში გადმოიყვანა მხოლოდ თავისი შვილები, თავად კი იქ მუდმივად არ ცხოვრობდა, ვინაიდან ამ მომენტისათვის ე.კ-ძის შვილები მცირეწლოვნების გამო მარტო ვერ იცხოვრებდნენ. სასამართლოს განმარტებით, საქმის განხილვის რეპლიკის სტადიაზე შ.იასაშვილმა დაადასტურა, რომ ე.კარანაძე ოჯახთან ერთად 1964-1988 წლებში ბინის მიღებამდე სადავო სახლში ცხოვრობდა მისი ნებართვით. ე. კ-ძის სამუშაო დაწესებულების საკადრო აღიცხვის ბარათსა და სს «ბახტრიონის» მიერ გაცემული ცნობაში ე.კ-ძის ჩაწერის ადგილად მითითებულია ქ.თბილისი, ... ქ.¹31, თუმცა ფაქტობრივ საცხოვრებელ მისამართად აღნიშნულია ..., იგივე ... ქ.¹62. აღნიშნული მისამართია მითითებული გაზეთ «თბილისში» ე. კ-ძის მეუღლის გარდაცვალების ნეკროლოგში. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ ე.კ-ძე სადავო ბინაში ჩაწერილი არ იყო და ამდენად, იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, აღნიშნული სახლი მის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილად ვერ ჩაითვლებოდა. პალატამ მიიჩნია, რომ რეგისტრაცია ადმინისტრაციული აქტია და სამკვიდრო ქონების მემკვიდრეობის უფლების გაუქმების საფუძველი ვერ გახდება. სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მოსაზრება, რომ ვინმე ჯ. ვ-ძის მიერ ე.კ-ძის სახელზე გაგზავნილი წერილით დასტურდება ამ უკანასკნელის მხრიდან მამის სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის ფაქტი, ვინაიდან აღნიშნულ წერილში ე.კ-ძის ზემოხსენებული ნება დაფიქსირებული არ არის. საგულისხმოა, რომ ე.კ-ძეს სამკვიდროს მიღებაზე არც სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 560-ე მუხლით დადგენილი წესით უარი არ განუცხადებია. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 1995წ. 16 ივნისს ე. კ-ძის გარდაცვალების შემდეგ ფაქტობრივად ფლობით დედის სამკვიდრო მიიღო მ. კ-ძემაც, რომელიც დღემდე აღნიშნულ ფართში ცხოვრობს. ამ გარემოებას შ.იასაშვილიც ადასტურებს.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შ.ი-შვილმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ, მართალია, სწორად მიიჩნია, რომ საქმის განხილვა უნდა მომხდარიყო სამოქალაქო სამართლის 1964წ. რედაქციის კოდექსით, თუმცა აღნიშნული დასკვნა სათანადოდ არ დაუსაბუთებია, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მხულის მეორე და მესამე ნაწილებიდან გამომდინარე, 1997წ. სამოქალაქო კოდექსი მხოლოდ მისი ამოქმედების შემდგომ ურთიერთობებს არ აწესრიგებს. უსაფუძვლოა და აპელანტის მოთხოვნის ფარგლებს ცდება სასამართლოს მითითება, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის სადავო ბინის დაუკანონებლობის გამო იგი სამკვიდრო მასაში ვერ შევიდოდა. აღნიშნული მოთხოვნა მხარეს არ დაუყენებია, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ სასამართლომ საქმე სათანადოდ არ შეისწავლა. სინამდვილეს არ შეესაბამება სააპელაციო პალატის მითითება, რომ ე.კ-ძის მეუღლის ნეკროლოგში ამ უკანასკნელთა საცხოვრებელ ადგილად აღნიშნულია ... ქ.¹62. სასამართლომ არ იმსჯელა აპელანტის მიერ დასმულ მოთხოვნებზე და არ დაადგინა, თუ ვის მემკვიდრედ ცნო მ. კ-ძე, ასევე მიიღო თუ არა ე.კ-ძემ სამკვიდრო მისი ფაქტობრივი ფლობით და არ განმარტა, რას გულისხმობს კანონის აღნიშნული დანაწესი. გაურკვეველია პალატის მსჯელობა მ. კ-ძის გ. ი-შვილის მემკვიდრედ ცნობის შესახებ, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში არსებული გარემოებებისას სამოქალაქო კანონმდებლობა შვილიშვილის ბაბუის მემკვიდრედ ცნობის შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს. სააპელაციო სასამართლომ არასათანადოდ გამოარკვია საქმის ფაქტობრივი გარემოებანი, როდესაც ე. კ-ძის სადავო სახლში ცხოვრების ფაქტი მის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების საფუძვლად ჩათვალა და არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმა, ვინაიდან სამკვიდროში შემავალი ბინის ყოველგვარი ფლობა (საოჯახო ან სახელშეკრულებო ურთიერთობათა საფუძველზე) სამკვიდროს მიღებასთან ვერ გათანაბრდება. სასამართლოს უნდა გამოერკვია, ე. კ-ძე სადავო სახლში თუ რა საფუძვლით ცხოვრობდა და გამოხატა თუ არა ამ უკანასკნელმა მამის სამკვიდროს მიღების ნება. სააპელაციო პალატამ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მის მიერ დადგენილ გარემოებებს, კერძოდ, ე.კ-ძის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების დასადასტურებლად სასამართლომ მოიყვანა შ.იასაშვილის განმარტება, რომ ე.კ-ძე სადავო სახლში კასატორის თანხმობითა და ნებართვით 1964-1988 წლებში ბინის აშენებამდე ცხოვრობდა, თუმცა პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ აღნიშნული გარემოება სასარჩელო მოთხოვნის არა დაკმაყოფილების, არამედ უარყოფის საფუძველია, ვინაიდან ირკვევა, რომ ე. კ-ძე გ.იასაშვილის სიცოცხლეშივე სადავო სახლში ცხოვრობდა დროებით და იმ პირობით, რომ საკუთარი სახლის მშენებლობის დასრულებისას ბინას დატოვებდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ამგვარი ფლობა სამკვიდროს მიღებად ვერ ჩაითვლება. სააპელაციო პალატამ საქმის მასალები არ შეისწავლა, რაც იმით დასტურდება, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში არ იქნა გაზიარებული ვინმე ჯ. ვ-ძის წერილი ე. კ-ძისადმი. რეალურად საუბარია ე.კ-ძის ქალიშვილის წერილზე დედისადმი, რომლითაც ირკვევა, რომ დედა-შვილს ჰქონდათ უსიამოვნება ე.კ-ძის მიერ მამის სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის გამო. სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია სასარჩელო განცხადების ხანდაზმულობის შესახებ, კერძოდ, დადგენილია, რომ გ.ი-შვილი გარდაიცვალა 1981 წელს, სამოქალაქო სამართლის კოდექსი კი სამწლიან ხანდაზმულობის ვადას ითვალისწინებდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. საკასაციო პალატა თვლის, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი ზემოაღნიშნული სახის პრეტენზიას არ შეიცავს, სააპელაციო სასამართლომ კი დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:
გ. ი-შვილი გარდაიცვალა 1981 წელს, რომელსაც დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრეები, შვილები _ კასატორი შ. ი-შვილი და ე. კ-ნაძე. ეს უკანასკნელი გარდაიცვალა 1994 წელს. კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე მ. კ-ძე არის ე. კ-ძის შვილი. აწ გარდაცვლილი ე. კ-ძე 1964 წლიდან 1988 წლამდე ცხოვრობდა სამკვიდრო სახლში და მამის მემკვიდრეობა მიიღო ფაქტობრივი ფლობით. ე. კ-ძის გარდაცვალების შემდეგ, ასევე ფაქტობრივი ფლობით მემკვიდრეობა მიიღო მისმა შვილმა მ. კ-ძემ, რომელიც თავისი ოჯახით დღემდე ცხოვრობს სამკვიდრო სახლში.
საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და კანონიერად გამოიყენა მემკვიდრებლის გარდაცვალების დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 542-ე, 544-ე და 556-ე მუხლები. ამ უკანასკნელი ნორმით განსაზღვრულია რა სამკვიდროს მიღების წესი, სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტიურად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, რაც შესრულებული უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. სწორედ ამ ნორმის შესაბამისად, აწ გარდაცვლილმა ე. კ-ძემ და შემდგომში მისმა მემკვიდრე მ. კ-ძემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს მემკვიდრეობა.
საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დააკონკრეტა მამკვიდრებლისა და მემკვიდრის ვინაობა, ვინაიდან გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის თანახმად, ე. კ-ძე ფაქტიურად შეუდგა სამკვიდრო საცხოვრებელი სახლის ფლობას თავის ოჯახთან და მეორე მემკვიდრე შ. ი-შვილთან ერთად და ფაქტიური ფლობით მიიღო მემკვიდრეობა გ.იასაშვილის სამკვიდრო სახლის 1/2-ზე. ე. კარანაძის 1994წ. 16 ივნისს გარდაცვალების შემდეგ ასევე ფაქტიური ფლობით მიიღო მემკვიდრეობა მისმა შვილმა _ მ. კ-ძემ.
ასევე უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება, რომ სასამართლოს არ გამოურკვევია თუ რა საფუძვლით ცხოვრობდა ე. კ-ძე სადავო სახლში და გამოხატა თუ არა მან მამის სამკვიდროს მიღების ნება. სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილად ცნო ის გარემოება, რომ ე. კ-ძეს არ განუცხადებია ნება სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შესახებ თავისი ძმის _ შ.ი-შვილის სასარგებლოდ თანახმად სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 560-ე მუხლისა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ კანონით დადგენილი წესით სამკვიდროს მიღებაზე უარის არარსებობის პირობებში სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობა ადასტურებს მემკვიდრის ნებას სამკვიდროს მიღებაზე.
დაუსაბუთებელია კასატორის მოსაზრება სასარჩელო ხანდაზმულობის თაობაზე, ვინაიდან, როგორც დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით დადასტურებულია, მამკვიდრებელმა სამკვიდრო სამკვიდროს მიღებისათვის დადგენილ ვადაში ფაქტობრივი ფლობით მიიღო.
სსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონის დარღვევის გარეშეა მიღებული და მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
შ. ი-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 25 აგვისტოს გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
