№ბს-416(კ-20) 22 ივნისი, 2023 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ქეთევან ცინცაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე; გიორგი გოგიაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოსარჩელეები) - ზ. კ-ა, ბ. გ-ი, თ. მ-ი, გ. ჟ-ი, რ. ც-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეები) - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტი; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველო; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს პოლიციის მე-3 განყოფილება; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველო; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს პოლიციის მე-7 განყოფილება; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს პოლიციის პირველი განყოფილება; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ოს სამმართველო; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ოს სამმართველოს პოლიციის პირველი განყოფილება

დავის საგანი - მორალური ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 მარტის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2018 წლის 29 მარტს ზ. კ-ამ, ბ. გ-მა, თ. მ-მა, გ. ჟ-მა და რ. ც-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს პოლიციის მე-3 განყოფილების; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს პოლიციის მე-7 განყოფილების; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს პოლიციის პირველი განყოფილების; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ოს სამმართველოს; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ოს სამმართველოს პოლიციის პირველი განყოფილების მიმართ.

სარჩელით მოთხოვნილი იყო:

საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტისათვის, ზ. კ-ას სასარგებლოდ, სოლიდარულად, მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 15 000 ლარის ოდენობით;

საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს პოლიციის მე-3 განყოფილებისათვის ბ. გ-ის სასარგებლოდ, სოლიდარულად, მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 30 000 ლარის ოდენობით;

საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს პოლიციის მე-7 განყოფილებისათვის თ. მ-ის სასარგებლოდ, სოლიდარულად, მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 15 000 ლარის ოდენობით;

საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს პოლიციის პირველი განყოფილებისათვის გ. ჟ-ის სასარგებლოდ, სოლიდარულად, მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 15 000 ლარის ოდენობით;

საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ოს სამმართველოსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ოს სამმართველოს პოლიციის პირველ განყოფილებისათვის რ. ც-ის სასარგებლოდ, სოლიდარულად, მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 15 000 ლარის ოდენობით;

ზ. კ-ას ადმინისტრაციული დაკავების უკანონოდ ცნობაზე უარის თქმის შესახებ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორის 2018 წლის 21 მარტის №MIA41800665210 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა;

ბ. გ-ის, თ. მ-ის, გ. ჟ-ის, რ. ც-ის ადმინისტრაციული დაკავების უკანონოდ ცნობასთან დაკავშირებით წარდგენილი ადმინისტრაციული საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს 2018 წლის 7 თებერვლის №MIA11800001/52 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით ზ. კ-ას, ბ. გ-ის, თ. მ-ის, გ. ჟ-ისა და რ. ც-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ზ. კ-ამ, ბ. გ-მა, თ. მ-მა, გ. ჟ-მა და რ. ც-ემ. აპელანტებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს. სააპელაციო საჩივრით ასევე მოთხოვნილ იქნა იმავე სასამართლოს 2018 წლის 24 მაისის განჩინებისა (რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა შუამდგომლობა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში არსებულ საქმეთა ერთ წარმოებად გაერთიანების შესახებ) და 2018 წლის 10 ივლისის განჩინებების (1. განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა შუამდგომლობა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში არსებული ერთმანეთთან დაუკავშირებელ საქმეთა ერთმანეთისგან გამოყოფის შესახებ და 2. განჩინება საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოსაცხადებლად სასამართლო სხდომის სხვა დროისთვის გადადების თაობაზე) გაუქმება; აპელანტების წარმომადგენელმა მოითხოვა ასევე საქმის სააპელაციო განხილვის ეტაპზე მოწინააღმდეგე მხარისათვის სასამართლოსგარეშე პროცესის ხარჯების ანაზღაურების დაკისრება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 მარტის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა ზ. კ-ას, ბ. გ-ის, თ. მ-ის, გ. ჟ-ის და რ. ც-ის სააპელაციო საჩივარი; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის ადგილზე თათბირით მიღებული 2018 წლის 24 მაისის განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა შუამდგომლობა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში არსებულ საქმეთა ერთ წარმოებად გაერთიანების შესახებ; უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის ადგილზე თათბირით მიღებული 2018 წლის 10 ივლისის განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა შუამდგომლობა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში არსებული ერთმანეთთან დაუკავშირებელ საქმეთა ერთმანეთისგან გამოყოფის შესახებ; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის ადგილზე თათბირით მიღებული 2018 წლის 10 ივლისის განჩინება საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოსაცხადებლად სასამართლო სხდომის სხვა დროისთვის გადადების თაობაზე; უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება; არ დაკმაყოფილდა აპელანტთა წარმომადგენლის მოთხოვნა მოცემულ საქმესთან დაკავშირებული სასამართლოსგარეშე და პროცესის ხარჯების ანაზღაურებასთან დაკავშირებით.

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მსგავსი კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ დადგენილ პრაქტიკაზე და მიუთითა, რომ ზიანის ანაზღაურების საფუძვლის არსებობისათვის მნიშვნელობა არ აქვს დაკავებულ პირთა მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის ფაქტის არსებობას, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენს სახელმწიფო მოსამსახურის - პოლიციელის მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევის ფაქტის არსებობა, რაც უნდა შეფასდეს პოლიციელის უფლებამოსილების განმსაზღვრელი კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ხოლო საქართველოს პოლიციის საქმიანობის ძირითად პრინციპებს, პოლიციის ორგანიზაციული მოწყობის სამართლებრივ საფუძვლებს, პოლიციის ფუნქციებს, საპოლიციო ღონისძიებებსა და პოლიციის მიერ საკუთარი უფლებამოსილებების განხორციელების სამართლებრივ ფორმებს, პოლიციაში სამსახურის გავლის წესს, პოლიციელის სამართლებრივი და სოციალური დაცვის გარანტიებს, პოლიციის საქმიანობის კონტროლს განსაზღვრავს „პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონი. პოლიციელის საქმიანობის კონტროლის წესი დადგენილია „პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონის IX თავით. აღნიშნული კანონის 56-ე მუხლი ითვალისწინებს პოლიციელის ქმედების გასაჩივრების პროცედურას, რომლის პირველი ქვეპუნქტით, პირს, რომელიც მიიჩნევს, რომ პოლიციელის ქმედებით დაირღვა მისი უფლებები და თავისუფლებები, უფლება აქვს, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით გაასაჩივროს ეს ქმედება ზემდგომ თანამდებობის პირთან, პროკურატურაში ან სასამართლოში. იმავე მუხლის მე-3 ქვეპუნქტით საპოლიციო ღონისძიება, რომელიც ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ან სისხლის სამართლის ნორმების საფუძველზე ხორციელდება, საჩივრდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. შესაბამისად, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართლადარღვევათა კოდექსის 251-ე მუხლი ითვალისწინებს ადმინისტრაციული დაკავების, პირადი გასინჯვის, ნივთებისა და დოკუმენტების ჩამორთმევის გასაჩივრების შესაძლებლობას დაინტერესებული პირის მიერ ზემდგომ ორგანოებში (თანამდებობის პირთან) ან პროკურატურაში (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 2 ოქტომბრის №ბს-1143-1137(2კ-17) გადაწყვეტილება).

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს იურიდიული დეპარტამენტის უფროსის 2018 წლის 7 თებერვლის MIA 1 18 00001/52 ბრძანებით ბ. გ-ის, თ. მ-ის, გ. ჟ-ისა და რ. ც-ის საჩივარი ადმინისტრაციული დაკავების უკანონოდ ცნობის მოთხოვნით, დარჩა განუხილველი, გასაჩივრების ვადის გასვლის გამო. ზემოაღნიშნულ ბრძანებაში მითითებული იქნა შემდეგი: საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 251-ე მუხლის შესაბამისად ადმინისტრაციული დაკავება, პირადი გასინჯვა, ნივთების გასინჯვა, ნივთებისა და დოკუმენტების ჩამორთმევა დაინტერესებულმა პირებმა შეიძლება გაასაჩივრონ ზემდგომ ორგანოში (თანამდებობის პირთან) ან პროკურორთან. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 177-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედება, რომელიც არ არის დაკავშირებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემასთან, საჩივრდება ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებული ადმინისტრაციული წარმოების თავით დადგენილი წესით. იმავე კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედება უნდა გასაჩივრდეს ერთი თვის ვადაში იმ დღიდან, როდესაც შესაბამისი დაინტერესებული მხარისთვის ცნობილი გახდა ამ მოქმედებათა განხორციელების ან განხორციელებისგან თავის შეკავების შესახებ.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსითა და „პოლიციის შესახებ“ კანონით დადგენილია სახელმწიფო მოსამსახურის - პოლიციელის მიერ მოვალეობის დარღვევის შესახებ ფაქტის დადგენის შესაძლებლობა, ქმედების გასაჩივრების წესი და პროცედურა. აღნიშნული წესით პოლიციელის მიერ განხორციელებული ქმედებისა და მიღებული გადაწყვეტილების გასაჩივრების შედეგად მიღებული გადაწყვეტილება შესაძლოა საფუძვლად დაედოს ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს შეფასება მოსარჩელე - გ. ჟ-ის სასარჩელო მოთხოვნების უსაფუძვლოდ მიჩნევის თაობაზე. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა გ. ჟ-ის დაკავების ფაქტი და მის მიერ ვერ იქნა უზრუნველყოფილი მითითებული ფაქტობრივი გარემოების დამადასტურებელი დოკუმენტების წარმოდგენა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე ერთობლიობაში და ყოველმხრივ შემოწმება-შეფასების შედეგად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძვლები.

მოსარჩელეთა მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ასევე არ არსებობდა მათი სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობები - სასამართლოსგარეშე პროცესის ხარჯების ანაზღაურების ნაწილში.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ზ. კ-ამ, ბ. გ-მა, თ. მ-მა, გ. ჟ-მა და რ. ც-ემ. კასატორებმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

კასატორებმა ასევე წარმოადგინეს საკასაციო პრეტენზიები გასაჩივრებული განჩინების შესახებ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 მაისის განჩინებისა (რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა შუამდგომლობა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში არსებულ საქმეთა ერთ წარმოებად გაერთიანების შესახებ) და 2018 წლის 10 ივლისის განჩინებების (1. განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა შუამდგომლობა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში არსებული ერთმანეთთან დაუკავშირებელ საქმეთა ერთმანეთისგან გამოყოფის შესახებ და 2. განჩინება საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოსაცხადებლად სასამართლო სხდომის სხვა დროისთვის გადადების თაობაზე) ძალაში დატოვების ნაწილში. ამასთან, კასატორებმა წარმოადგინეს შუამდგომლობები, საკასაციო ეტაპზე გაწეული სასამართლოსგარეშე პროცესის ხარჯების მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრების თაობაზე.

საკასაციო პრეტენზია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 მარტის განჩინების გაუქმების შესახებ:

კასატორების განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, სადავოა როგორც ქვედა ინსტანციაში ფაქტების არასწორად დადგენა, ისე გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონის დარღვევით მიღება. მოსარჩელეებთან მიმართებაში სასამართლომ დაადასტურა, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეების წარმოება მიმდინარეობდა კანონის დარღვევით, არ არსებობდა მათი ქმედებების კანონსაწინააღმდეგოდ მიჩნევის საფუძვლები. აღნიშნულით, იმთავითვე დადასტურდა ხსენებულ პირთა მიმართ გამოყენებული დაკავების ფაქტის უკანონობა, თანმდევი იურიდიული შედეგით.

სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია როგორც საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტით, ასევე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით, ასევე კონვენციის №7 ოქმის მე-3 მუხლით (კომპენსაცია უსწორო მსჯავრდებისათვის). აღნიშნული პრინციპი განმტკიცებულია საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლშიც.

კასატორები ასევე მიუთითებენ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე-208-ე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლზე და 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და მიიჩნევენ, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელეთა დაკავებისა და მათ მიმართ საქმის წარმოების დასრულების საკითხების ცალ-ცალკე შეფასებით, მოსარჩელეთა დაკავება არ ჩაითვალა უკანონო მოქმედებად, თავად დაკავების ფაქტის (დაკავების საპოლიციო მოქმედების) კანონიერების გამო. მითითებული, ერთმანეთზე დამოკიდებული საკითხები, სააპელაციო სასამართლომ ცალ-ცალკე შეაფასა საქმეზე უარყოფითი საპროცესო შედეგის განსაზღვრის მიზნით.

კასატორების შეფასებით, ფორმალურად კანონიერი საპროცესო აქტების საფუძველზე მათი დაკავება არ ადასტურებს მარეაბილიტირებელი გარემოებების არარსებობას. რეაბილიტაციის საფუძველს ქმნის არა ცალკეული საპროცესო დოკუმენტის კანონიერ საწყისებზე მიღება, არამედ დამდგარი შედეგი - პირის უკანონოდ ადმინისტრაციულ პასუხისგებაში მიცემის ფაქტი, რაც ამ შემთხვევაში, სახეზეა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, სახელმწიფო ვალდებულია, აანაზღაუროს ის ზიანი, რომელიც დაკავშირებულია რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონოდ პასუხისგებაში მიცემასთან, მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. მორალური ზიანის შეფასებისას სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება ასეთი ზიანის სიმძიმის მიმართ, ასევე, ობიექტური გარემოებები, რომლებითაც შეიძლება მისი ამ კუთხით შეფასება. მხოლოდ ამ შემთხვევაში შეიძლება დადგინდეს მორალური ზიანის არსებობა, მისი გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებით.

კასატორების განმარტებით, მათ მიმართ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის უკანონოდ დაწყება, ამგვარი წარმოების გამო, საქმის სასამართლოში განხილვამდე დაკავების, როგორც იძულების ღონისძიების გამოყენება, ერთმნიშვნელოვნად წარმოადგენს პირისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველს, რამეთუ სახეზეა მიზეზობრივი კავშირი სახელმწიფო ორგანოს ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოსარჩელეებმა მათი უკანონო დაკავება სათანადო წესით და ვადაში გაასაჩივრეს დადგენილი წესით, თუმცა დაკავების კანონიერებაზე საჩივრის განმხილველი ორგანოს უარყოფითი გადაწყვეტილება არ ნიშნავს იმას, რომ მათი დაკავება კანონიერი იყო. მთავარია, რომ სასამართლომ საბოლოოდ დაადგინა მოსარჩელეთა უკანონოდ მიცემა ადმინისტრაციულ პასუხისგებაში, რასაც შედეგად მოჰყვა უკანონო ადმინისტრაციული დაკავება, როგორც პირისათვის თავისთავად ზიანის მომტანი ქმედება. კასატორები უსაფუძვლოდ მიიჩნევენ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ უკანონოდ დაკავება არ წარმოშობს ზიანს დაკავებულისათვის.

კასატორების მოსაზრებით, მიუხედავად იმისა, რომ სადავო აქტებით მოსარჩელეთა ადმინისტრაციული დაკავება კანონიერად არის მიჩნეული, დაკავების გასაჩივრებასა და დაკავების უკანონოდ აღიარებას ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მიზნებისათვის მხოლოდ მაშინ შეიძლება ჰქონდეს გადამწყვეტი მნიშვნელობა, როდესაც პირი ცნობილი იქნება ადმინისტრაციულ სამართალდამრღვევად, რაც იმთავითვე არ გამორიცხავს ადმინისტრაციული დაკავების უკანონობას. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა მიმართ შეწყდა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეთა წარმოება, სამართალდარღვევის ფაქტების არარსებობის გამო, რაც ავტომატურად განაპირობებს ადმინისტრაციული დაკავების უკანონოდ მიჩნევას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მიზნებისათვის. სამართალდარღვევის საქმეთა წარმოების შეწყვეტის თანმდევი შედეგია ადმინისტრაციული დაკავების უკანონოდ მიჩნევა, რადგან ადმინისტრაციული დაკავების კანონიერებას განაპირობებს როგორც ადმინისტრაციული დაკავების კანონით დადგენილი წესების დაცვა, ისე იმ სამართალდარღვევის ფაქტის არსებობის დადასტურება, რომელზე რეაგირების მიზნითაც მოხდა უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება. ამდენად, პროკურატურისა და შსს-ს მიერ საჩივრების განხილვის შედეგად მიღებული გადაწყვეტილებების მიმართ, მოსარჩელეებს კანონიერი ინტერესი აღარ გააჩნიათ. მათი ინტერესი უკვე მიღწეული და რეალიზებულია - ადმინისტრაციული დაკავება უკანონოდ არის მიჩნეული ზიანის ანაზღაურების მიზნებისათვის (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 28.02.2017 წ. განჩინება №3/128-16 საქმეზე).

კასატორების განმარტებით, ადმინისტრაციულ პასუხისგებაში მიცემა და მისგან გამომდინარე, დაკავების მომენტში ფორმალურად მართლზომიერი საპროცესო მოქმედებები, მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენისთანავე (გამართლებისთანავე), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისთვის, მიიჩნევა უკანონოდ, რადგან ხსენებული ნორმა მიზნად ისახავს დაზარალებულის დაცვას, კერძოდ, გამართლებული პირისათვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად კომპენსაციის მიცემას. მოცემულ შემთხვევაში, დასტურდება კასატორებისათვის უკანონო დაკავებით, უკანონოდ პირადი და ნივთების გასინჯვით ზიანის მიყენება, შესაბამისად, მათ უნდა აუნაზღაურდეთ არაქონებრივი ზიანი, ბრალის მიუხედავად.

ასევე, საკასაციო საჩივრის თანახმად, საქმეზე წარდგენილი იყო არაერთი ვიდეო მტკიცებულება, რომელიც ასახავდა 2017 წლის 29 სექტემბერს თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ადმინისტრაციული შენობაში გ. ჟ-ის დაკავების ფაქტს, რაც ასევე გაშუქდა სატელევიზიო ეთერით. კასატორი განმარტავს, რომ პირი დაკავებულად ითვლება, როცა მას ნების საწინააღმდეგოდ და ძალის გამოყენებით შეზღუდული აქვს თავისუფალი გადაადგილება, რასაც ამ შემთხვევაში ჰქონდა ადგილი, რამეთუ საპატრულო პოლიციის თანამშრომლების მიერ გ. ჟ-ი დაკავებული იქნა დაკავების ოქმის შედგენის გარეშე მას არ ეძლეოდა თავისუფალი გადაადგილების შესაძლებლობა და აღნიშნული ასახულია საქმეში არსებულ, არაერთი რაკურსით ნაჩვენებ ვიდეო ჩანაწერში.

კასატორები ასევე უთითებენ, რომ მათთვის არ მომხდარა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოებისას, საქართველოს კონსტიტუციითა და კანონმდებლობით გარანტირებული უფლებების განმარტება.

საკასაციო პრეტენზიის - სააპელაციო სასამართლოს მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 მაისის განჩინების (რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა შუამდგომლობა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში არსებულ საქმეთა ერთ წარმოებად გაერთიანების შესახებ) ძალაში დატოვების ნაწილში, კასატორები მიუთითებენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 182-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ სასამართლოს წარმოებაშია რამდენიმე ერთგვაროვანი და სამართლებრივად ერთმანეთთან დაკავშირებული საქმე, რომლებშიც ერთი და იგივე ან სხვადასხვა მხარე მონაწილეობს, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით ან მხარის შუამდგომლობით გააერთიანოს ეს საქმეები ერთ წარმოებად ერთად განხილვისათვის, თუ ასეთ გაერთიანებას შედეგად მოჰყვება დავის უფრო სწრაფად და სწორად განხილვა. მოსამართლე, რომელსაც მიმართეს საქმეთა გაერთიანების შესახებ შუამდგომლობით, თავის წარმოებაში არსებულ საქმესთან აერთიანებს თავის წარმოებაშივე ან სხვა მოსამართლის წარმოებაში არსებულ საქმეს, რის თაობაზედაც გამოაქვს მოტივირებული განჩინება.

კასატორების შეფასებით, სასამართლომ დაუსაბუთებლად და უსაფუძვლოდ თქვა უარი მოცემული საქმის - გ. რ-ას საქმესთან გაერთიანებაზე, რითაც დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ფუძემდებლური - ეკონომიურობის პრინციპი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში არსებული, ერთმანეთთან დაუკავშირებელი გაერთიანებული საქმის ერთმანეთისაგან გამოყოფის თხოვნაზე წარდგენილი შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 10 ივლისის განჩინების ძალაში დატოვების თაობაზე კასატორები უთითებენ, რომ სასამართლომ ასევე დაუსაბუთებლად მიიღო აღნიშნული განჩინება და ფაქტობრივად წინააღმდეგობაში მოვიდა საკუთარ დასკვნებთან საქმეთა გაერთიანებისა და გამოყოფის საფუძვლების შესახებ დასკვნების ურთიერთწინააღმდეგობის კუთხით.

2018 წლის 10 ივლისის განჩინების (საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოსაცხადებლად სასამართლო სხდომის სხვა დროისთვის გადადების თაობაზე) ძალაში დატოვების ნაწილში, კასატორები უთითებენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, საქმის ზეპირი განხილვის შემდეგ ცხადდება გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი. მოსამართლე უფლებამოსილია, სათათბირო ოთახში გაუსვლელად გამოაცხადოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი. თუ საქმე არსებითად რთული გადასაწყვეტია, გამონაკლის შემთხვევაში, მოსამართლე უფლებამოსილია, გადადოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადება გონივრული ვადით, მაგრამ არა უმეტეს ერთი თვისა. აღნიშნულის თაობაზე მოსამართლეს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება, რის შესახებაც სხდომის დასრულებისთანავე აცნობებს მხარეებს, და განსაზღვრავს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების თარიღს.

კასატორების შეფასებით, სასამართლომ საგამონაკლისო შემთხვევებში, როდესაც საქმე არსებითად რთული გადასაწყვეტია, მხოლოდ შესაბამისი დასაბუთებული განჩინების საფუძველზე არის უფლებამოსილი გადადოს გადაწყვეტილების გამოცხადება და არა ყოველ ჯერზე, როდესაც საკუთარი მიხედულებით ასეთ გადაწყვეტილებას მიიღებს.

კასატორები შუამდგომლობენ მოწინააღმდეგე მხარისათვის თითოეული კასატორის სასარგებლოდ, დამოუკიდებლად და ინდივიდუალურად, სასამართლოსგარეშე პროცესის ხარჯის ანაზღაურების დაკისრებას საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში ადვოკატის დახმარებისათვის - 9000 ლარის ოდენობით.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ სასამართლოსგარეშე პროცესის ხარჯის - ადვოკატის დახმარებისათვის გადასახდელი თანხის მოპასუხისათვის დაკისრებაზე უარი დაუშვებელია მისი გადაუხდელობისა და შესაბამისი ქვითრის საქმეში არარსებობის გამო. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 09.02.2012 წ. №ბს-1330-1315(კ-11) გადაწყვეტილებაში ჩამოყალიბებული, ადვოკატების ხარჯების ანაზღაურების საკითხთან დაკავშირებული ხსენებული მიდგომა თავსებადია და გამომდინარეობს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დამკვიდრებული ევროპული სტანდარტიდან.

კასატორები მიუთითებენ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ განხილულ საქმეებზე, მათ შორის „ფადეევა, რუსეთის წინააღმდეგ“ და „გივი ჯანიაშვილი, საქართველოს წინააღმდეგ“, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 68-69-ე, 709-710-ე მუხლებზე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 08.09.2006 წ. №ას-39-489-06 განჩინებაზე და განმარტავენ, რომ ქართული საპროცესო სამართლის საფუძვლებით, ასევე შიდასახელმწიფოებრივი და ევროპული მყარი სასამართლო პრაქტიკის მხედველობაში მიღებით, გამართლებული და მხარდასაჭერია ადვოკატის ხარჯის ანაზღაურების მოთხოვნის სასამართლოს მხრიდან დაკმაყოფილება. ანალოგიური დასაბუთება სრულად გაზიარებულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 25.11.2014 წ. №2/15800-2014 შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით. ამავე საკითხზე საინტერესოა ასევე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 19.06.2015 წ. გადაწყვეტილება (საქმე №3ბ/698-2015 №190310015716798), რომელიც შესულია კანონიერ ძალაში.

კასატორები საგულისხმოდ მიიჩნევენ, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატა, წერილობითი მტკიცებულების გარეშე ადვოკატის ხარჯს აკუთვნებს მოწინააღმდეგე მხარეს მაშინაც, როდესაც კასატორის საკასაციო პრეტენზია განუხილველი რჩება დაუშვებლობის გამო (№ას-444-423-2015 საქმეზე 30.10.2015 წ. მიღებული განჩინებები). ამასთან, კასატორების განმარტებით, მნიშვნელოვანია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 14.07.2016წ. №776-768(2კ-4კს-15) განჩინებით დადგენილი პრაქტიკა.

კასატორების განმარტებით, ჯერ კიდევ გადაუხდელი საადვოკატო მომსახურების საფასური, კანონით გათვალისწინებული ოდენობის ფარგლებში, მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრებას ექვემდებარება (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 11.02.2008 წ. №ას-792-1114-07 განჩინება). საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულების წერილობით დადების ვალდებულება კანონმდებელს არ დაუდგენია, სახელშეკრულებო თავისუფლების იდეიდან გამომდინარე, შესაბამისად, არ გამოირიცხება მისი არსებობა ზეპირი გარიგების საფუძველზე. გარიგების არსებობა გარეგნული გამოხატულებით მინიმუმ უნდა დგინდებოდეს. სამივე ინსტანციის სასამართლოში ერთი და იგივე ადვოკატის მონაწილეობა და საადვოკატო ხარჯების მოთხოვნის ფაქტი, სხვა არაფერს ადასტურებს, თუ არა საადვოკატო მომსახურების გარიგების დადებისა და არსებობის ფაქტს.

კასატორები შუამდგომლობის სახით მიუთითებენ, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს, კასატორების სასარგებლოდ, ინდივიდუალურად უნდა დაეკისროს მოცემულ საქმეზე მინდობილობების, დავალების ხელშეკრულების, იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების, ადვოკატის სახელზე შედგენილი განცხადების და სხვა დოკუმენტების სანოტარო წესით დამოწმებისათვის გაღებული სასამართლოსგარეშე პროცესის ხარჯის ანაზღაურება - 70 ლარის ოდენობით, ასევე საკასაციო საჩივრის სასამართლოში წარდგენის, საქმის განხილვისას კასატორისა და მისი წარმომადგენლების სასამართლო სხდომაზე გამოცხადების უზრუნველსაყოფად, სასამართლო გადაწყვეტილების ჩაბარების მიზნით გადაადგილების გამო ტრანსპორტირებაზე გაღებული ხარჯის - 100 ლარის მოსარჩელისათვის ანაზღაურება, მტკიცებულებათა მოძიება-მოპოვებაზე გაღებული ხარჯების ანაზღაურება რაც აუცილებელი გახდა წერილობითი და სხვაგვარი მტკიცებულებების მისაღებად - 20 ლარის ოდენობით, საქმის განხილვის უზრუნველსაყოფად, მე-3 ინსტანციის სასამართლოში საკასაციო საჩივრის, წერილობითი განცხადებების, წერილობითი შუამდგომლობების მომზადებაზე დახარჯული ცელულოზის ქაღალდის ფურცლებისათვის - 70 ლარის, საკასაციო საჩივრისა და თანდართული დოკუმენტების, ასევე სხვა მტკიცებულებების ასლების მომზადებაზე გაღებული ხარჯებისათვის - 40 ლარის, მათ აკინძვაზე გახარჯული ლითონის ამკინძვით შეკვრაზე გაღებული ხარჯებისათვის - 0.10 ლარის, საქმის მასალების სასამართლოში გადაგზავნისას საფოსტო კავშირისათვის გაღებული დანახარჯის - 60 ლარის, საფოსტო კავშირისას მასალების საფოსტო კონვერტით შესაფუთად გაწეული დანახარჯის - 10 ლარის, ასევე კასატორების და მისი წარმომადგენლის სასამართლოში გამოცხადებისას, მათი გამოცხადების პერიოდში აუცილებელ კვებაზე გაწეული გაზრდილი დანახარჯების ანაზღაურება - 100 ლარის, სასამართლოში მოცდენილი (დაკარგული) დროის ანაზღაურება - 4 000 ლარის ოდენობით, საქმეზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილების სააღსრულებო ორგანოში აღსრულების უზრუნველსაყოფად სააღსრულებო ხარჯის ანაზღაურება - 500 ლარის ოდენობით. კასატორების განმარტებით, ხსენებული მოთხოვნები გაზიარებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 30.09.2019 წ. №ას-1054-2019, №330310018002614430 განჩინებით, ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 07.05.2018 წ. №ას-316-316-2018, №210210012000152909 განჩინებით.

მითითებული შუამდგომლობის დასაბუთების მიზნით, კასატორები მიუთითებენ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე და მოცემულ საკითხთან დაკავშირებულ, 2012 წელს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ გამოქვეყნებულ განზოგადებულ სასამართლო პრაქტიკაზე.

კასატორები ასევე აღნიშნავენ, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 27.01.2014 წ. გადაწყვეტილებით, №ას-165-158-2013 საქმეზე დადგინდა ერთიანი, განზოგადებული სასამართლო პრაქტიკა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების საპროცესო შეცდომათა გაანალიზების შედეგად. მითითებული გადაწყვეტილებაში საკასაციო პალატამ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ საპროცესო კანონმდებლობა პროცესის ხარჯების საკითხის განხილვის თაობაზე რაიმე სპეციალური წარმოების სახეს არ იცნობს, გარდა კოდექსის 261-ე მუხლით დადგენილი შემთხვევებისა. ამასთან, სასამართლოს ყოველთვის შეუძლია გამოიტანოს გადაწყვეტილება პროცესის ხარჯების თაობაზე, თუკი ამას მხარეები მოითხოვენ და დაადასტურებენ სათანადო მტკიცებულებებით.

კასატორები მიუთითებენ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე,53-ე მუხლებზე, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე და აღნიშნავენ, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით განსაზღვრული საპროცესო ნორმის საფუძველზე გამოუყენებელ საპროცესო უფლებაზე ცალკე სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს კანონი, ანუ სამართლებრივად დაუშვებელია საპროცესო უფლების მატერიალურ უფლებასთან გათანაბრების სამართლებრივი შესაძლებლობის დაშვება და თანმდევ საპროცესო უფლებაზე სარჩელის წარდგენა (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 02.06.2009 წ. №ბს-1665-1619(კ-08) გადაწყვეტილება). საგულისხმოა მოცემულ საკითხთან დაკავშირებული მყარი, სტაბილური და 2012 წელს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ გამოქვეყნებული განზოგადებული სასამართლო პრაქტიკაც. ამასთან, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 27.01.2014 წ. №ას-165-158-2013 გადაწყვეტილებით დადგინდა ერთიანი, განზოგადებული სასამართლო პრაქტიკა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა საპროცესო შეცდომების გაანალიზების შედეგად. ხსენებული მოთხოვნები გაზიარებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 30.09.2019 წ. №ას-1054-2019, №330310018002614430 განჩინებით.

კასატორები ასევე შუამდგომლობენ საკასაციო საჩივრისათვის სახელმწიფო ბაჟის გადახდისას საბანკო სერვისით მომსახურებაზე გაწეული 1 ლარის დაკისრებას მოწინააღმდეგე მხარისათვის.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 6 ივლისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ზ. კ-ას, ბ. გ-ის, თ. მ-ის, გ. ჟ-ის და რ. ც-ის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 სექტემბრის განჩინებით ზ. კ-ას, ბ. გ-ის, თ. მ-ის, გ. ჟ-ის და რ. ც-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო, ზეპირი მოსმენის გარეშე, საქმის მასალების გაცნობის, გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა ინტერესსა და სასამართლოს მიერ შესაფასებელ გარემოებას წარმოადგენს, კასატორთა (მოსარჩელეთა) სასარგებლოდ სახელმწიფოსთვის არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურების დაკისრება, რაც გამომდინარეობს მათთან მიმართებაში მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენიდან.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

ზ. კ-ა ადმინისტრაციული წესით დაკავებული იქნა 2017 წლის 15 ნოემბერს 11:40 საათზე და 2017 წლის 15 ნოემბერს მის მიმართ შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი №აკ 000022647, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 173-ე მუხლის საფუძველზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 31 იანვრის დადგენილებით, ზ. კ-ას (დაბ. ... წ. მის.: ქ. თბილისი, ...ის ქ. №57, ბინა 9, პ/ნ ...) მიმართ, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 173-ე მუხლით გათვალისწინებულ გადაცდომაზე, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება შეწყდა (ტ. 1, ს.ფ. 51-53, 58-63).

ბ. გ-ი ადმინისტრაციული წესით დაკავებული იქნა 2017 წლის 2 ოქტომბერს 16:50 საათზე. 2017 წლის 3 ოქტომბერს მის მიმართ შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი №ბე000019848, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე და 173-ე მუხლების საფუძველზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 21 ნოემბრის დადგენილებით, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შემთხვევის არარსებობის გამო, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება შეწყდა (ტ. 1, ს.ფ. 88-91, 103-117).

თ. მ-ი ადმინისტრაციული წესით დაკავებული იქნა 2017 წლის 29 სექტემბერს 15:30 საათზე. 2017 წლის 29 სექტემბერს მის მიმართ შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი №ბე000021800, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე და 173-ე მუხლების საფუძველზე. თ. მ-ის მიმართ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 ოქტომბრის დადგენილებით, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე და 173-ე მუხლებით აღძრული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება შეწყდა (ტ. 1, ს.ფ. 121-123, 136-143).

რ. ც-ე ადმინისტრაციული წესით დაკავებული იქნა 2017 წლის 10 ოქტომბერს 14:55 საათზე. 2017 წლის 11 ოქტომბერს მის მიმართ შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი №ბე000022168 საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე და 173-ე მუხლის საფუძველზე. ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება რ. ც-ის (დაბ. ... წ. მის.: ქ. თბილისი, ... 98/40, ბ. 20; პ/ნ ...) მიმართ, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე და 173-ე მუხლებით გათვალისწინებულ გადაცდომაზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 9 ნოემბრის დადგენილებით, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შემთხვევის არარსებობის გამო შეწყდა (ტ. 1, ს.ფ. 144-162, 296 -300).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან.

საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, უკანონოდ თავისუფლებაშეზღუდული პირს აქვს კომპენსაციის მიღების უფლება.

ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-5 მუხლით განმტკიცებულია ადამიანის თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება. მოცემული მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, ყველას აქვს თავისუფლებისა და პირადი უსაფრთხოების უფლება. არავის შეიძლება აღეკვეთოს თავისუფლება, თუ არა კანონით დადგენილი პროცედურის შესაბამისად და გარდა შემდეგი შემთხვევებისა: ა) კანონიერი დაპატიმრება უფლებამოსილი სასამართლოს მიერ მსჯავრდებული პირისა; ბ) კანონიერი დაკავება ან დაპატიმრება კანონის შესაბამისად გაცემული სასამართლოს ბრძანების შეუსრულებლობისათვის, ანდა კანონით გათვალისწინებული ნებისმიერი ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად; ც) პირის კანონიერი დაკავება ან დაპატიმრება, უფლებამოსილი სამართლებრივი ორგანოს წინაშე მის წარსადგენად, როდესაც არსებობს ამ პირის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის საფუძვლიანი ეჭვი, ან საფუძვლიანად არის მიჩნეული პირის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის თუ მისი ჩადენის შემდეგ მიმალვის აღკვეთის აუცილებლობა; დ) არასრულწლოვნის დაპატიმრება კანონიერი ბრძანების საფუძველზე მასზე აღმზრდელობითი ზედამხედველობისათვის ან უფლებამოსილი სამართლებრივი ორგანოს წინაშე მის წარსადგენად; ე) პირის კანონიერი დაპატიმრება გადამდებ დაავადებათა გავრცელების თავიდან ასაცილებლად, ან სულით ავადმყოფის, ალკოჰოლიკის, ნარკომანისა და მაწანწალის კანონიერი დაპატიმრება; ფ) პირის კანონიერი დაკავება ან დაპატიმრება, ქვეყანაში მისი უნებართვოდ შესვლის აღსაკვეთად, აგრეთვე იმისა, ვის მიმართაც ხორციელდება ღონისძიებანი მისი გაძევების (დეპორტაცია) ან გადაცემისათვის (ექსტრადიცია). „თავისუფლების უფლების“ დადგენით, მე-5 მუხლი ითვალისწინებს პირის ფიზიკურ თავისუფლებას; მისი მიზანია უზრუნველყოს, რომ არავის ჩამოერთვას ეს თავისუფლება თვითნებურად. უსაფრთხოება გულისხმობს დაკავების, დაპატიმრების მიმართ თვითნებობის აკრძალვას (ENGEL AND OTHERS v. THE NETHERLANDS (Application no. 5100/71; 5101/71; 5102/71; 5354/72; 5370/72) § 58). საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ყველა მსხვერპლს, ვინც ამ მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით დააკავეს ან დააპატიმრეს, აქვს კომპენსაციის ქმედითი უფლება. თავისუფლების უკანონოდ აღკვეთის შედეგად კომპენსაციის მიღების უფლებას ასევე განამტკიცებს სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-9 მუხლის მე-5 პუნქტი.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო 207-ე მუხლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას უკავშირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი (სახელმწიფოს (მუნიციპალიტეტის) პასუხისმგებლობა სახელმწიფო და საჯარო მოსამსახურეთა მიერ მიყენებული ზიანისათვის). 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების პრინციპი 992-ე მუხლის ზოგადი დანაწესიდან გამომდინარეობს და მოიაზრებს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების შესაძლებლობას მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობის პირობებში, ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენით. გარდა ამისა, ზიანის გამომწვევი ქმედება კავშირში უნდა იყოს საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან და ყურადღება უნდა გამახვილდეს არა ქმედების ჩამდენ პირზე, არამედ ფუნქციაზე, რომლის შესრულებასაც შეიძლება ემსახურებოდეს სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მიერ განხორციელებული საქმიანობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში. სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, თავის მხრივ, შეიცავს საგამონაკლისო შემთხვევას, დელიქტის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტის - ბრალის გათვალისწინების გარეშე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის შესაძლებლობის თაობაზე. კერძოდ, 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის, დისციპლინური პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს.

საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში, კასატორების ინტერესსა და სასამართლოს მიერ შესაფასებელ გარემოებას სწორედ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის შესაბამისად კასატორთა (მოსარჩელეთა) სასარგებლოდ სახელმწიფოსათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება წარმოადგენს, რაც გამომდინარეობს მათი ადმინისტრაციული დაკავებიდან და მათთან მიმართებაში მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენიდან.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ „სამოქალაქო კოდექსის 1005.3 მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ზიანი ანაზღაურდება სისხლის სამართლის ან ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეების მწარმოებელ ცალკეულ თანამდებობის პირთა ბრალეულობის დადგენის გარეშე. ამ მუხლის მიზნებისათვის, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საკმარისია პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობა და შესაბამისი ქმედების უკანონობის დადგენა. ამ შემთხვევაში, რელევანტურია, დადგინდეს პირობა, ურომლისოდაც ზიანის გამომწვევი შედეგი არ დადგებოდა. შეფასების საგანს სცილდება ბრალეული მიზეზობრიობის (კონკრეტული პირის ბრალეული ქმედების არსებობის) დადგენა, რამაც გამოიწვია ზიანი. ბრალი არ წარმოადგენს უკანონო ბრალდების/მსჯავრდების ან ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების აუცილებელ წინაპირობას. „..დაუშვებელია დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ზოგადი ნორმებით (სკ-ის 992, 1005.1 მუხ.) დადგენილი მოთხოვნების განვრცობა სპეციალური ნორმით (სკ-ის 1005.3 მუხ.) მოწესრიგებულ კონკრეტულ სამართალურთიერთობაზე, რომელსაც ადგილი აქვს უკანონო ბრალდებისა და უკანონო მსჯავრდების შემთხვევაში..“ (სუს 07.02.2019წ. Nბს-432-429 (2კ-17) გადაწყვეტილება). მნიშვნელოვანია, რომ სკ-ის 1005.3 მუხლიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობისათვის, დამდგარი ზიანის, მართლწინააღმდეგობისა და მიზეზობრივი კავშირის არსებობასთან ერთად, სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება, რომლის განსაზღვრებაც 1005.3 მუხლში არ არის მოცემული. კანონმდებელმა სასამართლოს მიანიჭა თავისუფლება ქმედების უკანონობისა და რეაბილიტაციის საფუძვლების შეფასებისას.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ადგენს სისხლის და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეებზე რეაბილიტირებულ პირთათვის კომპენსაციის გარანტიას, შესაბამისად, ნებისმიერ თავისუფლების შეზღუდვის ფორმას (მათ შორის - ადმინისტრაციულ დაკავებას) უნდა მიენიჭოს მნიშვნელობა, რომელიც გათვალისწინებულია სისხლის სამართლის და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა სფეროში. საგულისხმოა, რომ „ადმინისტრაციული დაკავება“, როგორც საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებული ზემოქმედების ღონისძიება, ნაკლები ინტენსივობით და ხარისხით განსხვავდება „ადმინისტრაციული პატიმრობისაგან“, რომელიც ამავე კოდექსით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სახდელის სახეა, თუმცა ორივე შემთხვევა ცალსახად უკავშირდება კონსტიტუციით გარანტირებული უფლების შეზღუდვას და მისგან გამომდინარე ნეგატიურ შედეგებს. ისევე, როგორც ადმინისტრაციული პატიმრობა, ადმინისტრაციული დაკავებაც თავის არსით ექცევა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შემადგენლობაში. ნორმის ფართოდ განმარტებით, არარელევანტურად უნდა ჩაითვალოს მასში მითითებული შეზღუდვის ფორმების ამომწურავი ხასიათი. 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილში „ადმინისტრაციული დაკავების“ შესახებ ჩანაწერის არარსებობა არ ადასტურებს, რომ ადმინისტრაციულ დაკავებას, როგორც თავისუფლების შეზღუდვის ფორმას, არ გააჩნია მნიშვნელობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მიზნებისათვის.“ (სუსგ №ბს-222(კ-კს-20)).

ამდენად, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაკეთებულ განმარტებებს და მიიჩნევს, რომ მოქმედი კანონმდებლობით, ადმინისტრაციული დაკავების შემთხვევაში, გარანტირებულია ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეებზე რეაბილიტირებულ პირთათვის - ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ პირის თავისუფლების შეზღუდვის შედეგები შეიძლება დაუკავშირდეს სულიერ განცდებს და ფიზიკურ ტანჯვას. მნიშვნელოვანია, რომ საერთაშორისო და შიდა სახელმწიფოებრივი სამართლის ნორმები (კონვენციის მე-5 მუხლი, სამოქალაქო კოდექსის 1005.3 მუხლი) არ შეიცავენ პირდაპირ მითითებას, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ უკანონო საპროცესო მოქმედებების განხორციელებისა და უკანონო გადაწყვეტილების მიღების შედეგად მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების უფლების თაობაზე, თუმცა საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 1005.3 მუხლით გათვალისწინებულ, ასანაზღაურებელ ზიანში მოაზრებულ უნდა იქნეს როგორც მატერიალური, ისე მორალური ზიანი, რამდენადაც პირის მიმართ სისხლის სამართლის ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება უკავშირდება მისი საქმიანი რეპუტაციის და კანონით დაცული სხვა უფლებების შელახვას. ადმინისტრაციული დაკავების შემთხვევაში, შეიძლება შეილახოს სუბიექტის პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია, რომლის დაცვის შესაძლებლობაც კანონით არის გათვალისწინებული (სამოქალაქო კოდექსის 18.2 მუხლის თანახმად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან). „..პირის მიმართ იძულებითი ღონისძიებების გამოყენება, სისხლის სამართლებრივი დევნა და გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანა ქმნის ერთგვარ დისკომფორტულ, სტრესულ სიტუაციას. არაქონებრივი ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებში, რომელიც შესაძლოა დაკავშირებული იყოს აქტიური საზოგადოებრივი ცხოვრების წესის გაგრძელების შეუძლებლობასთან, პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვასთან და სხვა..“(სუს 07.02.2019წ. Nბს-432-429 (2კ-17) გადაწყვეტილება). მნიშვნელოვანია, რომ კონვენციის მე-5 მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით ფიზიკური თავისუფლების შეზღუდვის შემთხვევაში არამატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების არსებობას ადასტურებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაც (მაგ.: საქმეზე - „თეიმურაზიანი სომხეთის წინააღმდეგ“ (Teymurazyan v. Armenia), სასამართლოს განმარტებით, „..კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტი არ უნდა იქნეს იმგვარად გაგებული, რომ ის მხოლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების უფლებას ითვალისწინებს, ის ასევე მოიცავს კომპენსაციის უფლებას ნებისმიერი შფოთვისა და გაბრაზებისთვის, რაც შეიძლება გამოწვეული იყოს კონვენციის მე-5 მუხლის სხვა დებულებების დარღვევით..“).

საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებული დაკავება, როგორც საქმის წარმოების უზრუნველყოფის ზომა, ადამიანის ფიზიკური თავისუფლების შეზღუდვის კანონით განსაზღვრულ შემთხვევას წარმოადგენს. მისი გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და მიზნებისათვის. ამასთანავე, ადმინისტრაციული დაკავება ექცევა კონვენციის მე-5 მუხლით დაცულ სფეროში, მისი ხანგრძლივობის სიმცირის მიუხედავად. აღსანიშნავია, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის 5.1 მუხლის a-f ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული საგამონაკლისო შემთხვევები, რომელთა დროსაც გამართლებულია თავისუფლების შეზღუდვა, ცალკე არ მიუთითებს ადმინისტრაციულსამართლებრივ ასპექტებზე, თუმცა ევროპული სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა ადასტურებს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შემთხვევების თავსებადობას კონვენციის მე-5 მუხლთან. ამდენად, კონვენციის 5.1 მუხლის „c“ ქვეპუნქტში მითითებული ტერმინები: „პირის კანონიერი დაკავება ან დაპატიმრება“, „სამართალდარღვევის ჩადენის საფუძვლიანი ეჭვი“, „სამართალდარღვევის ჩადენის აღკვეთის აუცილებლობის საფუძვლიანად მიჩნევა“, კავშირშია ეროვნული კანონმდებლობით გათვალისწინებულ როგორც სისხლის, ისე ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეების წარმოებასთან (იხ. მაგ.: S., V. and A. v. Denmark [GC]). კონვენციის მე-5 მუხლის მიზნებისათვის, ტერმინები: „დაკავება“ და „დაპატიმრება“ მოიაზრებს ნებისმიერ ღონისძიებას, რომელიც პირს თავისუფლებას უზღუდავს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზ. კ-ას, ბ. გ-ის, თ. მ-ისა და რ. ც-ის მიმართ დაკავების ღონისძიება განხორციელდა ფორმალურად კანონიერი საპროცესო აქტების საფუძველზე, ისინი, კანონით დადგენილი წესით, წარდგენილ იქნენ სასამართლოში, თუმცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული დადგენილებებით შეწყდა საქმეთა წარმოება, სამართალდარღვევის შემთხვევების არარსებობის გამო. ამდენად, დადგენილებებით დადასტურდა მოსარჩელეთა არაბრალეულობა და წარმოიშვა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, მართლსაწინააღმდეგო შედეგის არსებობა (უკანონო დაკავება) განაპირობებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობას, ვინაიდან დადგენილების გამოტანამდე ფორმალურად მართლზომიერი საპროცესო მოქმედებები, მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენისთანავე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისთვის, მიიჩნევიან უკანონოდ. რაც შეეხება კანონმდებლობით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციული დაკავების გასაჩივრების წესს, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, დაკავების გასაჩივრებას და დაკავების უკანონოდ აღიარებას ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მიზნებისათვის მხოლოდ მაშინ შეიძლება ჰქონდეს გადამწყვეტი მნიშვნელობა, როდესაც პირი ცნობილი იქნება ადმინისტრაციულ სამართალდამრღვევად, რაც იმთავითვე არ გამორიცხავს ადმინისტრაციული დაკავების უკანონობას, ან როდესაც სადავოდ არის ქცეული ადმინისტრაციული დაკავების პროცედურა და მისი უკანონობა დამოუკიდებლად წარმოადგენს დავის საგანს ისე, რომ არ უკავშირდება საქმეზე საბოლოოდ მიღებულ გადაწყვეტილებას - საქმის წარმოების შეწყვეტას. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, იკვეთება დაკავებული პირების მიმართ, ადმინისტრაციული სამართლდარღვევის საქმის სასამართლოს მიერ შეწყვეტის ანუ მათი მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგომით მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს, რომ იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის მიზნებისთვისაც, მარეაბილიტირებელი გარემოებების არსებობა წარმოშობს კომპენსაციის მოთხოვნის უფლებას, მოპასუხეთათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლების არსებობის პირობებში, საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, აღარ დასტურდება მოსარჩელეთა ინტერესი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორის 2018 წლის 21 მარტის №MIA41800665210 გადაწყვეტილებისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს 2018 წლის 7 თებერვლის №MIA11800001/52 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მიმართ (რასაც თავად კასატორებიც მიუთითებენ), რამდენადაც მათ მიმართ წარმოებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეები შეწყდა.

ამასთან, რაც შეეხება მორალური ზიანის ანაზღაურების საკითხს მოსარჩელის - გ. ჟ-ის მიმართ, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამასთან, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები, ხოლო მოპასუხე ვალდებულია წარადგინოს წერილობითი პასუხი (შესაგებელი) და შესაბამისი მტკიცებულებები. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობა ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მტკიცების ტვირთს ადმინისტრაციულ ორგანოს აკისრებს, თუმცა მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებიდან გამომდინარე, მეორე მხარე არ თავისუფლდება იმ გარემოებების მტკიცების ვალდებულებებისაგან, რომლებზეც იგი ამყარებს საკუთარ მოთხოვნას თუ შესაგებელს. ამდენად, კანონის მითითებული დანაწესი მოსარჩელეს არ ათავისუფლებს ვალდებულებისგან, ამტკიცოს მის მიერ წარდგენილი სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა/კანონშესაბამისობა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ადმინისტრაციული შენობიდან, 2017 წლის 29 სექტემბერს, საპატრულო პოლიციის თანამშრომლების მიერ გამოყვანილი იქნა გ. ჟ-ი და მის მიმართ 2017 წლის 30 სექტემბერს შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი №ბე 000021825, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე და 173-ე მუხლების საფუძველზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 ოქტომბრის დადგენილებით, გ. ჟ-ის მიმართ, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე და 173-ე მუხლებით აღძრული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება, შეწყდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული დადგენილების მიხედვით, 2017 წლის 29 სექტემბერს, თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ადმინისტრაციული შენობიდან, საპატრულო პოლიციის თანამშრომლების მიერ გამოყვანილი იქნა მოქალაქე გ. ჟ-ი, მის მიმართ ადმინისტრაციული დაკავების ოქმი შედგენილი არ არის (ტ. 1, ს.ფ. 128, 136-142). მისი დაკავების ფაქტი, ასევე არ დასტურდება საქმეზე წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებებით.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების ინსტიტუტს აქვს არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, ისე მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც. შესაბამისი ფაქტის დაუმტკიცებლობის არახელსაყრელი შედეგები უნდა დაეკისროს იმ მხარეს, რომელსაც ამ ფაქტის დამტკიცება ევალებოდა. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორმა (მოსარჩელე) გ. ჟ-მა ვერ წარმოადგინა შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოებების დამადასტურებელი დოკუმენტები. მისი მოთხოვნა ემყარება უკანონო დაკავებიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურებას, თუმცა სათანადო მტკიცებულებებით არ დასტურდება შესაბამის ეპიზოდში მისი ადმინისტრაციული დაკავების ფაქტი. ამასთანავე, მათი დაკავების შესახებ მითითებას არ შეიცავს სასამართლოს დადგენილებები ან სხვა კონკრეტული მტკიცებულებები. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა შეფასებას, რომ განსახილველ საქმეში არ დასტურდება გ. ჟ-ის ადმინისტრაციული დაკავების ფაქტი. შესაბამისად, მოსარჩელე - გ. ჟ-ის მოთხოვნა, უკანონო ადმინისტრაციული დაკავების გამო, არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

რაც შეეხება კასატორთათვის (გარდა, გ. ჟ-ისა, რომლის საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძვლები არ არსებობს) ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის ოდენობას: საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს.“ (სუსგ №ბს-972-936(3კ-08) განჩინება; (08.04.09წ.).

ამდენად, სასამართლომ არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურების ოდენობა უნდა დაადგინოს ინდივიდუალურ შემთხვევასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი გარემოებების (მიყენებული ფსიქოლოგიური ზიანის სიმძიმე; მოპასუხეთა ქმედების ხასიათი და ინტენსივობა და ა.შ) გათვალისწინებით და სამართლიანობის პრინციპის დაცვით. საკასაციო პალატა თვლის, რომ მსგავსი კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უახლესი პრაქტიკის გათვალისწინებით (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 27 მაისის №ბს-222(კ-კს-20) გადაწყვეტილება), მოსარჩელეების მიმართ გამოყენებული თავისუფლების შემზღუდავი ღონისძიების ნაკლებად ინტენსიური ხასიათის, მათი თავისუფლების შეზღუდვის ხანგრძლივობისა და საქმის ინდივიდუალური გარემოებების გათვალისწინებით, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეთა მიერ არ არის მითითებული, მიყენებული ფსიქოლოგიური/მორალური ზიანის ინდივიდუალური ასპექტები, მახასიათებლები და თავისებურებები, მორალური ზიანის გონივრულ და სამართლიან ანაზღაურებად მიჩნეულ უნდა იქნეს თითოეულთან მიმართებაში - 150 ლარი.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ზიანის ანაზღაურება უნდა დაეკისროს უშუალოდ ამ ზიანის გამომწვევ, ოქმის შემდგენ, დამკავებელ და სასამართლოში წარმდგენ ორგანოს. განსახილველ შემთხვევაში - ზ. კ-ას სასარგებლოდ 150 ლარის ანაზღაურება უნდა დაეკისროს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს, ხოლო ბ. გ-ის, თ. მ-ისა და რ. ც-ისათვის - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ უსაფუძვლოა მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს პოლიციის მე-3 განყოფილების; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს პოლიციის მე-7 განყოფილების; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს პოლიციის პირველი განყოფილების; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ოს სამმართველოს; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ოს სამმართველოს პოლიციის პირველი განყოფილებისათვის დაკისრების შესახებ.

ოქმის შემდგენი და მოსარჩელეთა (გარდა გ. ჟ-ისა) დამკავებელი პირები მოქმედებდნენ, მათთვის სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობით, მათ შორის, „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის დებულების დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2015 წლის 30 სექტემბრის №747 ბრძანებითა (ძალადაკარგულია - „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის დებულების დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანება 2019 წლის 1 თებერვლის №9 ბრძანებით) და „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დებულების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2013 წლის 31 დეკემბრის №993 ბრძანების საფუძველზე მინიჭებული უფლებამოსილებების ფარგლებში. აღნიშნული ორგანოები დამოუკიდებლად არიან პასუხისმგებლობაუნარიანები, ამდენად უსაფუძვლოა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ მოთხოვნები, ხოლო, მოპასუხედ მითითებული თბილისის უბნების სამმართველოები და განყოფილებები წარმოადგენენ მოპასუხე - ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის რაიონულ დანაყოფებს და მათ ერთეულებს.

რაც შეეხება, საქმეთა გაერთიანება - გამოყოფის შესახებ განჩინებების გაუქმების შესახებ საკასაციო მოთხოვნას, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 182-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, 1. მოსარჩელეს შეუძლია ერთ სარჩელში გააერთიანოს ამ სასამართლოს განსჯადი რამდენიმე მოთხოვნა ერთი და იმავე მოპასუხის მიმართ, იმისგან დამოუკიდებლად, ერთსა და იმავე საფუძვლებს ემყარება ეს მოთხოვნები, თუ – არა. 2. სასარჩელო განცხადების მიმღებ მოსამართლეს შეუძლია გაერთიანებული მოთხოვნებიდან ცალკე წარმოებად გამოყოს ერთი ან რამდენიმე მოთხოვნა, თუ ცნობს, რომ მოთხოვნათა განცალკევებული გარჩევა უფრო მიზანშეწონილია. 3. რამდენიმე მოსარჩელის მიერ ან რამდენიმე მოპასუხის მიმართ წარდგენილი მოთხოვნების მიღებისას, სასარჩელო განცხადების მიმღებ მოსამართლეს შეუძლია ცალკე წარმოებად გამოყოს ერთი ან რამდენიმე მოთხოვნა, თუ ცნობს, რომ მოთხოვნათა განცალკევებული განხილვა უფრო მიზანშეწონილია. 4. თუ სასამართლოს წარმოებაშია რამდენიმე ერთგვაროვანი და სამართლებრივად ერთმანეთთან დაკავშირებული საქმე, რომლებშიც ერთი და იგივე ან სხვადასხვა მხარე მონაწილეობს, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით ან მხარის შუამდგომლობით გააერთიანოს ეს საქმეები ერთ წარმოებად ერთად განხილვისათვის, თუ ასეთ გაერთიანებას შედეგად მოჰყვება დავის უფრო სწრაფად და სწორად განხილვა. მოსამართლე, რომელსაც მიმართეს საქმეთა გაერთიანების შესახებ შუამდგომლობით, თავის წარმოებაში არსებულ საქმესთან აერთიანებს თავის წარმოებაშივე ან სხვა მოსამართლის წარმოებაში არსებულ საქმეს, რის თაობაზედაც გამოაქვს მოტივირებული განჩინება.

მითითებული მუხლის ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას და აღნიშნავს, რომ სწრაფი და ეფექტიანი მართლმსაჯულებისა და პროცესის ეკონომიურობის პრინციპებიდან გამომდინარე, საქმეთა გაერთიანებისა თუ გამოყოფის მიზანშეწონილობის საკითხი საქმის განმხილველი მოსამართლის, დისკრეციის ფარგლებში შესაფასებელი და გადასაწყვეტი საკითხია, ყოველი კონკრეტული საქმის თავისებურების გათვალისწინებით.

რაც შეეხება, საკასაციო პრეტენზიას - საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოსაცხადებლად სასამართლო სხდომის სხვა დროისთვის გადადების ნაწილში, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე მუხლზე, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქმის ზეპირი განხილვის შემდეგ ცხადდება გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი. მოსამართლე უფლებამოსილია, სათათბირო ოთახში გაუსვლელად გამოაცხადოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი. თუ საქმე არსებითად რთული გადასაწყვეტია, გამონაკლის შემთხვევაში, მოსამართლე უფლებამოსილია, გადადოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადება გონივრული ვადით, მაგრამ არა უმეტეს ერთი თვისა. აღნიშნულის თაობაზე მოსამართლეს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება, რის შესახებაც სხდომის დასრულებისთანავე აცნობებს მხარეებს, და განსაზღვრავს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების თარიღს.

საკასაციო სასამართლო, მოცემულ საქმეზე მხარეებისა და სასარჩელო მოთხოვნათა სიმრავლის, ასევე საქმის მოცულობისა და დავის საგნის სპეფიციურობის გათვალისწინებით ვერ გაიზიარებს კასატორის პოზიციას გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების გადადების უსაფუძვლობის თაობაზე.

ამასთან, სასამართლოსგარეშე ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნასთან დაავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომლის თანახმადაც, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოს გარეშე ხარჯები. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლოსგარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები.

ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება იმ სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს - სარჩელის მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს ეთქვა უარი. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში - განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ №ბს-776-768(2კ-4კს-15) საქმეზე გაკეთებულ განმარტებაზე: „მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან. ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი წარმოადგენს სასამართლოს გარეშე ხარჯებს (სსსკ-ის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილი). ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილ ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამასთანავე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების არსებობა, მხარის მიერ ადვოკატისათვის თანხის გადახდის ქვითრის არარსებობა იმთავითვე არ გამორიცხავს გაწეული მომსახურების ანაზღაურების შესაძლებლობას (ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „დადაევა რუსეთის წინააღმდეგ“, §145, 146) ..... ხარჯების განსაზღვრა ხდება სასამართლოში მხარის მიერ წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე, ამგვარი მტკიცებულებების არარსებობის შემთხვევაშიც, მხარის მოთხოვნის საფუძველზე, სასამართლოს თავადაც შეუძლია განსაზღვროს იურიდიული დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 11.02.08წ. №ას-792-1114-07 განჩინება), თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „პინკოვი და პინკი ჩეხეთის წინააღმდეგ“).

საკასაციო სასამართლო განსახილველი საქმის სირთულისა და მნიშვნელობის, წარმომადგენლობის ინტენსივობის გათვალისწინებით, წარმომადგენლისათვის გაწეული ხარჯის გონივრულ ოდენობად მიიჩნევს, მოპასუხეებისათვის - შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტისა და ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტისათვის სოლიდარულად - 500 (ხუთასი) ლარის ანაზღაურების დაკისრებას.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამასთან, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით (სსკ-ის 102-ე მუხლი).

საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლად მიიჩნევს მოთხოვნას, რომელიც შეეხება მოწინააღმდეგე მხარისათვის მინდობილობების, დავალების ხელშეკრულების, იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების, ადვოკატის სახელზე შედგენილი განცხადების და სხვა დოკუმენტების სანოტარო წესით დამოწმებისათვის გაღებული ხარჯის ანაზღაურების დაკისრებას. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქმეზე არ არის წარმოდგენილი უტყუარი ცნობა და მტკიცებულებები იმის თაობაზე, რომ დოკუმენტების დამოწმება და გაცემა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დავის წარმოების მიზნით იყო გაცემული, შესაბამისად, აღნიშნული ხარჯი ვერ იქნება მიჩნეული უშუალოდ განსახილველ საქმეზე გაწეულ ხარჯად.

რაც შეეხება, მოსარჩელეთა წარმომადგენლის გადაადგილების გამო ტრანსპორტირებისათვის გაწეული ხარჯების 100 (ასი) ლარის ანაზღაურებას - საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის წარმოების ყველა ეტაპზე ზ. კ-ას, ბ. გ-ის, თ. მ-ისა და რ. ც-ის წარმომადგენლის მონაწილეობა, ადასტურებს მისი გადაადგილებისათვის გარკვეული ხარჯის გაწევას, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მგზავრობის მანძილისა და ტრანსპორტის სავარაუდო სახეობის გათვალისწინებით, ამასთან, იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ საქმე არაერთხელ იქნა განხილული სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლოს მიერ, მითითებული ხარჯის ოდენობა საკასაციო სასამართლოს საფუძვლიანად მიაჩნია და იგი უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორების შუამდგომლობას, მტკიცებულებათა მოძიება-მოპოვებაზე (20 ლარი), საკასაციო სასამართლოში საკასაციო საჩივარზე, წერილობით განცხადებებზე, შუამდგომლობებზე დახარჯულ ქაღალდის ფურცლებზე (70 ლარის), მათ ასლებზე (40 ლარი), აკინძვაზე (0,10 ლარი) გაწეული ხარჯის, ასევე საფოსტო კავშირისათვის გაღებული დანახარჯის (60 ლარი), მასალების საფოსტო კონვერტით შესაფუთად გაწეული დანახარჯის (10 ლარის), კასატორების და მისი წარმომადგენლის სასამართლოში გამოცხადებისთვის და მათი გამოცხადების პერიოდში აუცილებელ კვებაზე გაწეული გაზრდილი დანახარჯების (100 ლარი), სასამართლოში მოცდენილი (დაკარგული) დროის (4 000 ლარი), სასამართლო გადაწყვეტილების სააღსრულებო ხარჯის (500 ლარი) მოპასუხეებისათვის დაკისრების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ პროცესის ხარჯები, რომელიც შედგება სასამართლო და სასამართლოსგარეშე ხარჯებისაგან, წარმოადგენს მხარეთა მიერ მატერიალური უფლებების დასაცავად (აღსადგენად) გაწეულ (გასაწევ) ხარჯებს, რაც შესაძლებელია ანაზღაურდეს სარჩელზე დამდგარი შედეგის შესაბამისად და პროპორციულად, როგორც პროცესუალური მოთხოვნა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ რამდენადაც მოცემული საქმე საკასაციო სასამართლომ განიხილა სსკ-ის 408.3 მუხლის საფუძველზე, ზეპირი მოსმენის გარეშე, უსაფუძვლოა მოთხოვნა ტრანსპორტის, კვების, სასამართლოში დროის დაკარგვის ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე. რაც შეეხება ქაღალდის ფურცლებთან, მათ ასლებთან, მასალების აკინძვასთან და საფოსტო მომსახურებასთან დაკავშირებულ დანახარჯის ანაზღაურებას, კასატორს არ წარმოუდგენია ამ მიმართულებით დანახარჯების გაწევის დამადასტურებელი რაიმე დოკუმენტაცია. ასევე უსაფუძვლოა მოთხოვნა, სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებული ხარჯის მოპასუხე მხარისათვის დაკისრების თაობაზე, რამდენადაც სასამართლოსგარეშე ხარჯის ანაზღაურების შესაძლებლობაზე მსჯელობა უშუალოდ უკავშირდება სასამართლოში საქმის წარმოების პერიოდში მარწმუნებლის სახელით განხორციელებულ მოქმედებათა ერთობლიობას.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, უსაფუძვლოა კასატორების მოთხოვნა, საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისას საბანკო სერვისით მომსახურებაზე გაწეული 1 ლარის მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრების თაობაზე, რამდენდაც განსახილველ საქმეზე, კასატორები კანონის საფუძველზე გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან, შესაბამისად, საქმეზე არ არის წარმოდგენილი სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი, რომელიც უნდა შეიცავდეს ინფორმაციას, შესაბამისი საბანკო მომსახურების გაწევისათვის გადახდილი თანხის თაობაზე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის საფუძველზე არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 257-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ზ. კ-ას, ბ. გ-ის, თ. მ-ის, რ. ც-ისა და გ. ჟ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. ნაწილობრივ, მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 მარტის განჩინება და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. გ. ჟ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. ზ. კ-ას, ბ. გ-ის, თ. მ-ისა და რ. ც-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

5. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს ზ. კ-ას სასარგებლოდ დაეკისროს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება - 150 (ასორმოცდაათი) ლარის ოდენობით;

6. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტს - ბ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება - 150 (ასორმოცდაათი) ლარის ოდენობით;

7. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტს თ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება - 150 (ასორმოცდაათი) ლარის ოდენობით;

8. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტს რ. ც-ის სასარგებლოდ დაეკისროს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება - 150 (ასორმოცდაათი) ლარის ოდენობით;

9. ზ. კ-ას, ბ. გ-ის, თ. მ-ისა და რ. ც-ის სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს;

10. დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 მარტის განჩინება;

11. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტს სოლიდარულად დაეკისროთ, იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული საპროცესო ხარჯის ანაზღაურება 500 (ხუთასი) ოდენობით და ტრანსპორტირებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება - 100 (ასი) ლარის ოდენობით;

12. მხარეები გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: ქ. ცინცაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

გ. გოგიაშვილი