ას-13-397-05 6 მაისი, 2005 წ., ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

რ. ნადირიანი,

ლ. ლაზარაშვილი

დავის საგანი: სამკვიდროს ვადის გაგრძელება, ანდერძის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1998წ. 7 ოქტომბერს სასამართლომ ქ. მ-ე და მისი შვილი – თ. დ-ე ცნო ქმედუუნაროდ და მეურვედ დაენიშნათ ქ. მ-ის ძმის შვილიშვილი, ასევე ქ.პ.ი მ-ე.

თბილისის მერიის ადგილობრივი მმართველობის ვაკის რაიონის განათლების განყოფილებასთან არსებული მეურვეობისა და მზრუნველობის საბჭოს 1997წ. 10 ივნისის გადაწყვეტილების შესაბამისად, ქ. მ-ემ, წარმომადგენელ ი. მ-ის მეშვეობით, 1997წ. 25 ივნისს სამეურვეო პირის საკუთრებაში არსებული სახლი მიჰყიდა თავის დას – ს. მ-ეს.

ქ.პ. მ-ე, რომელიც ცხოვრობდა ქ. თბილისში, ..., გარდაიცვალა 1998წ. 28 აპრილს. ზემოთ მითითებული სადავო ბინა მის სამკვიდროში არ შედიოდა, ვინაიდან იგი უკვე გასხვისებული იყო.

2001წ. 4 მაისს და 2001წ. 15 დეკემბერს ს. მ-ემ და ზ. მ-მა ხელშეკრულება გააფორმეს მენაშენეთა ამხანაგობა ფირმა „დ. .....-თან“. ხელშეკრულების საფუძველზე სახლი დაანგრიეს, ს. მ-ეს უნდა მიეღო 109 კვ.მ საცხოვრებელი ბინა.

2002წ. 29 მარტს გარდაცვლილ ქ. მანჯგალაძის ძმისშვილმა – ქ. მ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში, რომელშიც მიუთითა, რომ შემთხვევით მას ხელში ჩაუვარდა თავისი მამიდის – ქ. მ-ის მიერ 1995 წელს გაცემული ანდერძი, რომლითაც მან საცხოვრებელი ბინა, მდებარე ქ. თბილისში, ... დაუტოვა მოსარჩელეს. ანდერძის საფუძველზე იგი ითხოვდა სამკვიდროს მიღების ვადის აღდგენას, ქ. მ-ესა და ი. მ-ეს შორის დადებული გარიგებისა და ყველა იმ სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობას, რითაც აღნიშნული ბინის გასხვისება გაფორმდა.

2002წ. 29 მაისს ს. მ-ემ შეიტანა შეგებებული სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა 1995წ. 2 ივნისს ქ. მ-ის მიერ შედგენილი ანდერძის ბათილად ცნობა, ვინაიდან ანდერძის გაცემის მომენტში მოანდერძე დაავადებული იყო ათეროსკლეროზით და მას არ შეეძლო ანგარიში გაეწია თავისი მოქმედებისათვის.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003წ. 11 მარტის გადაწყვეტილებით ქ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. დაკმაყოფილდა ს. მ-ის შეგებებული სარჩელი. ბათილად იქნა ცნობილი 1995წ. 2 ივნისს ქ. მ-ის მიერ შედგენილი ანდერძი.

ქ. მ-ემ სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა და მოითხოვა მისი გაუქმება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 18 სექტემბრის განჩინებით ქ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა _ თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003წ. 11 მარტის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება ქ. მ-ემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა და მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2004წ. 2 მარტის განჩინებით სააპელაციო პალატის განჩინება გაუქმდა და საქმე დაბრუნდა ხელახლა განსახილველად იმავე პალატაში.

საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ სააპელაციო პალატის განჩინებაში არ არის დასაბუთებული, თუ რატომ უნდა იქნეს გამოყენებული მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობების მოსაგვარებლად ახალი (1997 წ.) სამოქალაქო კოდექსი, მაშინ როცა როგორც ანდერძი, ისე ბინის ნასყიდობის გარიგება გაფორმებულია 1997წ. 25 ნოემბრამდე, როდესაც ამოქმედდა აღნიშნული კოდექსი.

გარდა ამისა, საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ სააპელაციო პალატამ ცალსახად ბათილად ცნო ანდერძი და საერთოდ არ ჰქონია მსჯელობა ძირითად სარჩელზე ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე, რაც საკასაციო პალატის აზრით, არ არის მიზანშეწონილი. ასეთ შემთხვევაში სასამართლო უფლებამოსილია, იმსჯელოს ორივე გარიგების კანონიერაბაზე მით უფრო რომ გადაწყვეტილება ანდერძის ბათილად ცნობაზე ჯერ არ არის შესული კანონიერ ძალაში.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004წ. 24 ნოემბრის განჩინებით ქ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ იგი ასეთ დასკვნამდე მივიდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 188-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოპასუხეს უფლება აქვს მისთვის სარჩელის ასლის ჩაბარების დროიდან საქმის ზეპირი განხილვის წინასწარი მომზადების დამთავრებამდე აღძრას მოსარჩელის მიმართ შეგებებული სარჩელი პირვანდელ სარჩელთან ერთად განსახილველად.

ამავე კოდექსის 189-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრულია, თუ რა შემთხვევებში შეუძლია სასამართლოს მიიღოს და განიხილოს შეგებებული სარჩელი და ერთ-ერთი შემთხვევა არის, როდესაც შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მთლიანად ან ნაწილობრივ გამორიცხავს პირვანდელი სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

გამომდინარე აქედან, შეგებებული სარჩელი წარმოადგენს მოპასუხის თავდაცვის საშუალებას, რომელიც მიმართულია იმისკენ, რომ მან თავი დაიცვას სწორად ამ სარჩელისაგან და როგორც წესი შეგებებული სარჩელი შეიძლება არც აღიძრას, თუ არ იქნება აღძრული ძირითადი.

შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებით, ანუ ქ. მ-ე ზეგაცემული ანდერძის ბათილად ცნობის შემთხვევაში ძირითადი მოსარჩელე – ქ. მ-ე იქცევა არასათანადო მოსარჩელედ შემდეგ გარემოებათა გამო:

ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნა აღიარებით სარჩელს წარმოადგენს. როგორც ქ. მ-ის გარდაცვალების მომენტისათვის მოქმედი ძველი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 544-ე მუხლის, ისე დღეისათვის მოქმედი სკ-ის 1336-ე მუხლის თანახმად, პირველი რიგის მემკვიდრეებად ითვლებიან გარდაცვლილის შვილები ( შვილიშვილები), მშობლები და მეუღლე.

იმის გათვალისწინებით, რომ დღეისათვის ცოცხალია ქ. მანჯგალაძის შვილი – ქმედუუნაროდ ცნობილი თ. დ-ე და მის მეურვეს უარი არ უთქვამს სამკვიდროზე, ანდერძის ბათილობის შემთხვევაში მხოლოდ იგი შეიძლება ჩაითვალოს სათანადო მოსარჩელედ სარჩელში ქ. მ-ის ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე, რამეთუ ხელშეკრულების ბათილად ცნობა წარმოშობს სამართლებრივ შედეგებს მხოლოდ მისთვის და ქ. მ-ეს არ ექნება ამის იურიდიული ინტერესი.

გამომდინარე აქედან, პალატა თვლის, რომ იმ საკითხის გასარკვევად რამდენად დარღვეულია ძირითადი მოსარჩელის – ქ. მ-ის უფლება მისი მამიდის ბინის გასხვისებით ანუ არის თუ არა იგი სათანადო მოსარჩელე და აქვს თუ არა უფლება დაიწყოს დავა ამ ბინის მყიდველთან და მესაკუთრესთან, მთლიანად არის დამოკიდებული შეგებებული სარჩელის განხილვის შედეგებზე. აღნიშნულის გათვალისწინებით და სსკ-ის 189-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ პუნქტის მოთხოვნათა სრული დაცვით, პალატა მიიჩნევს, რომ პირველ რიგში განხილულ უნდა იქნეს შეგებებული სარჩელი და მისი განხილვის შედეგების გათვალისწინებით სასამართლოს შეუძლია განიხილოს ძირითადი სარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობა. ამასთან, პირველ რიგში უნდა შემოწმდეს მხარეთა შორის დავის ინიციატორის ძირითადი მოსარჩელის სათანადოობა.

პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 189-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად პირვანდელი და შეგებებული სარჩელის ერთად განხილვის შედეგად სასამართლოს გამოაქვს ერთობლივი გადაწყვეტილება.

ამდენად, კანონით არ არის გათვალისწინებული ძირითადი სარჩელის განხილვის შეჩერება შეგებებულ სარჩელზე გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე. ამ ორი სარჩელის განხილვა და მათზე გადაწყვეტილების მიღება უნდა მოხდეს ერთდროულად და ერთ გადაწყვეტილებაში.

პალატა თვლის, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სწორად იქნა დაკმაყოფილებული შეგებებული სარჩელი ქ. მ-ის ანდერძის ბათილად ცნობაზე შემდეგ გარემოებათა გამო:

სკ-ის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ, ხოლო მე-3 ნაწილით, ამ კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ.

პალატა უთითებს, რომ, როგორც თვით ქ. მ-ის წარმომადგენელმა განაცხადა და ამას დაეთანხმა ს. მ-ის წარმომადგენელიც, ანდერძის ბათილობის საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლომ უნდა გამოიყენოს ახალი (1997 წ.) სკ-ის ნორმები.

ქ. მ-ემ 1995წ. 2 ივნისს შეადგინა ანდერძი, რომლის თანახმად მთელი თავისი ქონება უანდერძა თავის ძმისშვილს – ქ. მ-ეს. ამ ანდერძის ბათილად ცნობის მოთხოვნას საფუძვლად დაედო ის გარემოება, რომ ანდერძი შედგენილია ისეთ მდგომარეობაში, როცა მოანდერძეს არ შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი.

სკ-ის 1403-ე მუხლის თანახმად, ანდერძი ბათილად ჩაითვლება იმ პირობების არსებობისას, რომელიც იწვევს გარიგების ბათილობას საერთოდ, ხოლო ამავე კოდექსის 58-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილია, რომ ბათილია ნების გამოვლენა სულით ავადმყოფის მიერ, როცა ეს არ შეესაბამება რეალური ვითარების სწორად აღქმას, თუნდაც ის არ იყოს სასამართლოს მიერ ქმედუნარიანად ცნობილი.

აქედან გამომდინარე, შეგებებულ სარჩელს გააჩნია სამართლებრივი საფუძვლები.

პალატა თვლის, რომ საქმეში წარმოდგენილი მასალებით სავსებით დადასტურებულია ის გარემოება, რომ ანდერძის შედგენის მომენტისათვის მოანდერძეს – ქ. მ-ეს არ შეეძლო სწორად აღექვა რეალური ვითარება, რაც მისი ანდერძის ბათილობის საფუძველს წარმოადგენს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო მე-2 ნაწილით განსაზღვრულია, რომ ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

დადგენილია, რომ ქ. მ-ის მიერ ანდერძის შედგენიდან ერთი წ.ა და 4 თვის შემდეგ 1996წ. 23 სექტემბერს ჯერ კიდევ მის სიცოცხლეში მას ჩაუტარდა სასამართლო-ფსიქიატრიული ექსპერტიზა, რომლის დასკვნის თანახმად, ქ. მ-ე დაავადებული იყო მოხუცებულობის ჭკუასუსტობით, თავისი ფსიქიკური მდგომარეობით არ შეუძლია სწორად გაიგოს თავისი ქმედების მნიშვნელობა და უხელმძღვანელოს მას, რის გამოც იგი საჭიროებს მეურვეს. აღნიშნულის შედეგად თბილისის ვაკის რაიონული სასამართლოს 1996წ. 7 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით იგი აღიარებული იქნა არაქმედუნარიანად და თბილისისმერიის ადგილობრივი მმართველობის ვაკის რაიონის გამგეობის 1996წ. 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მას დაენიშნა მეურვე – ქ. მ-ე.

იმის გამო, რომ საქმის მასალებში არ მოიპოვება მტკიცებულება იმისა, თუ როგორი იყო ქ. მ-ის ფსიქიური მდგომარეობა ანდერძის შედგენის დროს, 1995წ. 2 ივნისს, ხოლო ამ გარემოების დადგენა სპეციალურ ცოდნას საჭიროებდა, სასამართლოს მიერ სსკ-ის 162-ე მუხლის თანახმად, დანიშნული იქნა სასამართლო-სამედიციო ფსიქიატრიული ექსპერტიზა, რომლის 2003წ. 12 თებერვლის დასკვნით, 1996წ. ექსპერტიზის დასკვნაში აღწერილი დაავადების კლინიკური სურათის ჩამოყალიბებას ესაჭიროება 3-4 წელი.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დაინიშნა დამატებითი ექსპერტიზა, რომელმაც დააკონკრეტა, რომ ქ. მ-ეს თავისი ფსიქიკური მდგომარეობით 1995წ. 2 ივნისს არ შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი.

პალატა მიუთითებს, რომ ის გარემოება, რომ ქ. მ-ე ანდერძის შედგენისას სწორად ვერ აღიქვამდა რეალურ ვითარებას მტკიცდება, აგრეთვე მოწმეთა ჩვენებებითაც.

პალატის მითითებით ქ. მ-ის მოთხოვნა ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ არ უნდა დაკმაყოფილდეს უკვე მოხსენიებული გარემოებების გამო, კერძოდ:

იგი არ არის სათანადო მოსარჩელე, მას არ გააჩნია ამ მოთხოვნის მიმართ იურიდიული ინტერესი, რამეთუ ანდერძის ბათილად ცნობის შემდეგ გარდაცვლილის ქონება კანონით მემკვიდრეობის წესით ეკუთვნის პირველი რიგის მემკვიდრეს, ამ შემთხვევაში შვილს – თ. დ-ეს, რომელიც დღეისათვის ცოცხალია.

პალატა ამახვილებს ყურადღებას იმაზე, რომ შესაძლებელია ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას იყო კიდეც დარღვეული კანონი, რაც ამ გარიგების ბათილობის საფუძველია, მაგრამ ამაზე უფლება აქვს იდაოს არა ნებისმიერმა, არამედ მხოლოდ იმ პირმა, ვინც ამ გარიგების ბათილობით სარგებელს მიიღებს, ხოლო ანდერძის არარსებობის პირობებში ქ. ვ. მ-ე ასეთ პირს არ წარმოადგენს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 24 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქ. მ-ემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილება. კასატორმა მიუთითა, რომ სააპელაციო პალატამ უგულვებელყო და არ გაითვალისწინა უზენაესი სასამართლოს 2004წ. 2 მარტის განჩინება და არ შეასრულა ზემდგომი ინსტანციის სავალდებულო მითითებები. კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა სსკ-ის ის ნორმები, რომლებიც შეგებებული სარჩელის განხილვა-გადაწყვეტასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს არეგულირებენ.

პალატამ ასევე არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 180-ე მუხლი, როდესაც სარჩელი აღიარებით სარჩელად ცნო. კასატორმა ქ. მ-ემ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების ბათილად ცნობა წარმოშობს სამართლებრივ შედეგებს მხოლოდ ერთადერთ კანონისმიერ მემკვიდრე – თ. დ-ეზე და ის შეიძლება ჩაითვალოს სათანადო მოსარჩელედ. სააპელაციო პალატამ არ მიუთითა და არ განმარტა ის ნორმები, რომლებიც ანდერძის შედეგად წარმოშობილ ურთიერთობებს აწესრიგებენ და რომლებიც ამ შემთხვევაში უნდა იქნეს გამოყენებული. კანონშეუსაბამოა პალატის მტკიცება შეგებებული სარჩელისათვის უპირატესობის მინიჭების შესახებ. მხოლოდ შეგებებული სარჩელის განხილვით სასამართლომ პრაქტიკულად უარი უთხრა მოსარჩელე ქ. მ-ეს მართლმსაჯულების განხორციელებაზე, რითაც უხეშად დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლისა და სსკ-ის მე-2 მუხლის მოთხოვნები. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ იმსჯელა ერთ-ერთ ძირითად სასარჩელო მოთხოვნაზე – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობაზე. მან მიუთითა სკ-ის 1507-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, მოცემულ საქმესთან დაკავშირებით სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა ის ნორმები, რომლებიც ამ ურთიერთობების წარმოშობისას არსებობდა, კერძოდ, ეს ეხება სამეურვეო ურთიერთობებსა და სამეურვეო პირის ქონების გასხვისებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს. ახალი სამოქალაქო კანონმდებლობის ნორმები კი შეიძლება გამოყენებულ იქნას მხოლოდ სამკვიდრო ქონების მიღებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებთან მიმართებაში. ქონების გასხვისების თაობაზე სადავო ხელშეკრულების ბათილობის საკითხის განხილვისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ახალი სკ-ის ნორმები გარიგების ბათილობის შესახებ.

რაც შეეხება ანდერძის ბათილობისა და მის საფუძვლად გამოყენებულ ფსიქიატრიული ექსპერტიზის საკითხს, კასატორის განმარტებით, სასამართლო-ფსიქიატრიული ექსპერტიზის აქტები წარმოადგენენ კანონმდებლობის მოთხოვნათა დარღვევით შედგენილ დოკუმენტებს და მათ არ შეიძლება მიენიჭოთ საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობა. ამასთან, აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ ქ. თბილისის პროკურატურაში აღძრულია სისხლის სამართლის საქმე ყალბი დასკვნის გაცემის ფაქტზე იმ საექსპერტო კომისიის წევრთა მიმართ, რომლებმაც შეადგინეს დასკვნა ქ. მ-ის ფსიქიკური მდგომარეობის შესახებ. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა ქ. მ-ემ მოითხოვა საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 24 ნოემბრის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მათი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სკ-ის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად სკ-ის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს.

როგორც მხარეთა წარმომადგენლები მიუთითებდნენ, ანდერძის ბათილობის საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლომ უნდა გამოიყენოს ახალი სკ-ის ნორმები.

სკ-ის 1403-ე მუხლის თანახმად, ანდერძი ბათილად ჩაითვლება იმ პირობების არსებობისას, რომლებიც იწვევენ გარიგების ბათილობას საერთოდ. ანდერძი სასამართლოს მიერ შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ იგი შედგენილია კანონით დადგენილი წესების დარღვევით, ასევე ისეთ მდგომარეობაში, როცა პირს არ შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ქ. მ-ის მიერ ანდერძის შედგენიდან ერთიწ.ა და 4 თვის შემდეგ 1996წ. 23 სექტემბერს, ჯერ კიდევ მის სიცოცხლეში, მას ჩაუტარდა სასამართლო ფსიქიატრიული ექსპერტიზა, რომლის დასკვნის თანახმად, ქ. მ-ე დაავადებულია მოხუცებულობით ჭკუასუსტობით, თავისი ფსიქიკური მდგომარეობით არ შეუძლია სწორად გაიგოს თავისი ქმედების მნიშვნელობა და უხელმძღვანელოს მას, რის გამოც იგი საჭიროებს მეურვეს. აღნიშნულის შედეგად თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996წ. 7 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით იგი აღიარებული იქნა არაქმედუნარიანად და თბილისის მერიის ადგილობრივი მმართველობის ვაკის რაიონის გამგეობის 1996წ. 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მას დაენიშნა მეურვე.

სასამართლო-სამედიცინო ფსიქიატრიული ექსპერტიზის 2003წ. 12 თებერვლის დასკვნით 1996წ. ექსპერტიზის დასკვნაში აღწერილი დაავადების კლინიკური სურათის ჩამოყალიბებას ესაჭიროება 3-4 წელი. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დაინიშნა დამატებითი ექსპერტიზა, რომელმაც დააკონკრეტა, რომ ქ. მ-ეს თავისი ფსიქიკური მდგომარეობით 1995წ. 2 ივნისს არ შეეძლო შეეცნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი, სააპელაციო სასამართლო ასეთ დასკვნამდე მიდის მოწმეთა ჩვენებებითაც.

სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

სსკ-ის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმა სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისიშინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მასგამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის მიერ საქმის ფაქტობრივი გარემოებები აღნიშნული ნორმების დაცვით არის დადგენილი.

ქ. მ-ე მის მიერ აღძრულ სარჩელში, რომლითაც იგი ითხოვდა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას, მიუთითებდა, რომ იგი არის ანდერძით მემკვიდრე და სწორედ ამის გამო მოითხოვს სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელებას და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას.

მოპასუხემ აღძრა შეგებებული სარჩელი ანდერძის ბათილად ცნობის თაობაზე იმ მიზნით, რომ მთლიანად გამოერიცხა პირვანდელი სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ მისი უფლება ირღვევა სწორედ იმით, რომ მას, როგორც ანდერძით მემკვიდრეს, არა აქვს შესაძლებლობა მიიღოს ქონება, რომელსაც სხვა პირი ფლობს უკანონოდ.

მოსამართლემ ყოველთვის უნდა შეამოწმოს, თუ მოთხოვნის რომელი საფუძველი წარმოადგენს უმოკლესს და პროცესის ეკონომიის თვალსაზრისით უკეთეს გზას მხარეთა მიზნის მისაღწევად. სამართლებრივ დასკვნაში მან უნდა შეამოწმოს მხედველობაში მისაღები მოთხოვნის ყველა საფუძველი, რომ მოპასუხის შესაგებლის გათვალისწინებით დაადგინოს, თუ სასარჩელო მოთხოვნაზე გადაწყვეტილების გამოტანისას მათგან რომლის გამოყენება გამოიწვევს ყველაზე მცირე საპროცესო ხარჯებს. ამავე პრინციპით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ სარჩელისა და შეგებებული სარჩელის განხილვისას.

შესაბამისად, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ კანონშეუსაბამოა პალატის მტკიცება შეგებებული სარჩელისათვის უპირატესობის მინიჭების შესახებ.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სასამართლომ არ მისცა მას ექსპერტთა აცილების უფლების რეალიზების საშუალება.

სსკ-ის 214-ე მუხლის თანახმად, როგორც წესი, აცილების შესახებ განცხადება დასაშვებია მხოლოდ საქმის მომზადების სტადიაზე. ამ ნორმის თანახმად, თავმჯდომარე აცხადებს სასამართლო შემადგენლობას, აგრეთვე იმას, თუ ვინ მონაწილეობს ექსპერტად, სპეციალისტად, თარჯიმნად, სასამართლო სხდომის მდივნად და განუმარტავს მხარეებს, რომ მათ შეუძლიათ განაცხადონ აცილება, თუ ასეთი აცილება სასამართლოს მიერ საპატიოდ ცნობილი მიზეზით არ იყო განცხადებული საქმის მომზადების სტადიაზე.მოცემული ნორმა სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მონაწილე პირებს ეხება. ვინაიდან სასამართლოს მთავარ სხდომაზე ექსპერტი არ მონაწილეობდა, შესაბამისად, სასამართლო არ იყო ვალდებული განემარტა მისი აცილების საკითხი.

რაც შეეხება ნოტარიუს ც. ბ-ის ჩვენებას, იგი არ გამორიცხავს ექსპერტიზის დასკვნას, რომ ანდერძის შედგენისას ქ. მ-ეს არ შეეძლოსწორად აღექვა რეალური ვითარება.

სსკ-ის 173-ე მუხლის თანახმად, თუ ექსპერტიზის დასკვნა არ არის სრული ან გაურკვეველია, სასამართლოს შეუძლია დანიშნოს დამატებითი ექსპერტიზა. თუ სასამართლო არ ეთანხმება ექსპერტის დასკვნას დაუსაბუთებლობის მოტივით, აგრეთვე, თუ რამდენიმე ექსპერტის დასკვნა ეწინააღმდეგება ერთმანეთს, სასამართლოს შეუძლია დანიშნოს განმეორებითი ექსპერტიზა და მისი ჩატარება დაავალოს სხვა ექსპერტს ან ექსპერტებს.

აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე დამატებითი ექსპერტიზის დანიშვნის დროს ექსპერტიზის ჩატარება ევალებათ იგივე ექსპერტებს ან საექსპერტო დაწესებულებას.

ვინაიდან მოსარჩელის პრეტენზია ეხებოდა იმას, რომ დასკვნა არ არის სრული და გაურკვეველია სასამართლოს შეეძლო დაენიშნა დამატებითი ექსპერტიზა.

აღნიშნულ გარემოებათა გათვალისწინებით, პალატა თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ქ. მ-ის წარმომადგენლის დ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

მოცემულ საქმეზე უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის2004წ. 24 ნოემბრის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.