ას-1344-1472-04 5 აპრილი, 2005 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
რ. ნადირიანი,
ლ. გოჩელაშვილი
დავის საგანი: სადაზღვევო თანხის ანაზღაურება.
აღწერილობითი ნაწილი:
მ. მ.-ის წარმომადგენელმა გ. ნ.-ემ სარჩელი აღძრა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხე სადაზღვევო კომპანია „ა.-ის“ მიმართ სადაზღვევო თანხის ანაზღაურების თაობაზე.
მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 2002წ. 29 აგვისტოს დაახლოებით 2130 საათზე ... გზატკეცილზე ¹42 სახლის წინ ავტომანქანა „ფოლკსვაგენი“, დაეჯახა ავტომანქანა „ვაზ ...“, რომელსაც მართავდა მოსარჩელის მარწმუნებლის მეუღლე გ. მ.-ი, რომელიც ქალაქის ¹... საავადმოფოში 30 აგვისტოს გარდაიცვალა. ავტომანქანა „ფოლკსვაგენს“ მართავდა მძღოლი ნ. კ.-ე, რომლის სამოქალაქო პასუხისმგებლობა სავალდებულო წესით დაზღვეულია სადაზღვევო კომპანია „ა.-ში“.
მოსარჩელემ მოითხოვა, მოპასუხე სადაზღვევო კომპანია „ა.-ს“ დაკისრებოდა ავტოავარიის შედეგად გარდაცვლილი გ. მ.-ის კანონით განსაზღვრული სადაზღვევო თანხა 3750 ლარის ოდენობით მ. მ.-ის სასარგებლოდ, ასევე, სადაზღვევო თანხის გადახდის დაუსაბუთებლად შეჩერების გამო, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადასახდელი თანხის 0,1%, ანუ 3 ლარი და 75 თეთრი, 2002წ. 11 ნოემბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე.
სს სადაზღვევო კომპანია „ა.-მა“ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 2002წ. 29 აგვისტოს ავტოავარია მოხდა ორი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად. ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად სატრანსპორტო საშუალების ორივე მფლობელს მიადგა ჯანმრთელობის დაზიანება ასევე _ მატერიალური ზიანი (დაზიანდა მათი ავტომობილები). ასეთ შემთხვევაში პასუხისმგებლობა ეკისრება ზიანის ბრალეულ მიმყენებელს. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მძღოლ კ.-ს არ ეკისრება სამოქალაქო პასუხისმგებლობა მომხდარ ავტოსაგზაო შემთხვევაზე და ამ შემთხვევაში, არც სადაზღვევო კომპანია „ა.-ს“ აქვს სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაზღვევის პოლისის მიხედვით კომპანიის სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემის ვალდებულება.
თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 14 აპრილის გადაწყვეტილებით მ. მ.-ის წარმომადგენლის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა იმ მოტივით, რომ მძღოლ ნ.კ.-ისა და მძღოლ გ.მ.-ის სამოქალაქო პასუხისმგებლობა მოპასუხე სადაზღვევო კომპანიაში დაზღვეული არ ყოფილა ავტომანქანა „ფოლკსვაგენ გოლფიზე, რომელსაც ნ.კ.-ე მართავდა, სს სადაზღვევო კომპანია „ა.-ში“ დაზღვეულია მძღოლ თ. ი.-ის სამოქალაქო პასუხისმგებლობა.
აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანეს მ. მ.-მ და მისმა წარმომადგენელმა გ. ნ.-მ თბილისის საოლქო სასამართლოში და მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, მოპასუხისათვის სადაზღვევო თანხის _ 3750 ლარის, სადაზღვევო თანხის დაუსაბუთებლად შეჩერებისათვის ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადასახდელი თანხის 0,1%-ის ანუ 3 ლარი და 75 თეთრი, დაკისრება 2002წ. 11 ნოემბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. ასევე, მოითხოვეს წარმომადგენლის მიერ მოსარჩელისათვის გაწეული დახმარების საზღაურის სახით დავის საგნის ღირებულების 4%-ის მოპასუხისათვის დაკისრება.
სააპელაციო საჩივარი ემყარებოდა შემდეგ გარემოებებს:
სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ დაზღვევა საჯარო სამართლებრივი ხასიათისაა და მათ შორის ურთიერთობა აღმოცენებულია კანონის საფუძველზე; სასამართლო გადაწყვეტილების გამოტანისას არ გაეცნო სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახურთან არსებულ საკონსულტაციო საბჭოს სხდომის ოქმს, არ გაიზიარა მოსარჩელის მოთხოვნა, საქმეში თანამოსარჩელედ ჩაბმულიყო დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახური; არასწორად შეაფასა სადაზღვევო კომპანია „ა.-ის“ მიერ წარმოდგენილი პოლისის ასლი, თვით პოლისის ფორმა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გადაწყვეტილების გამოტანისას არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მოპასუხე მხარის წარმომადგენელმა მთავარ სხდომაზე შეცვალა სადაზღვევო თანხის ანაზღაურებაზე უარის თქმის უკანონო და დაუსაბუთებელი საფუძველი.
თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004წ. 1 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგზე: საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2002წ. 29 აგვისტოს მომხდარი ავტოავარიის შედეგად გარდაიცვალა ავტომანქანა „ვაზ ...-ის“ მძღოლი, მოსარჩელე მ. მ.-ის მეუღლე გ. მ.-ი.
საქმის მასალებით დადგენილია, აგრეთვე, რომ გარდაცვლილი გ. მ.-ის მანქანას დაეჯახა ავტომანქანა „ფოლკსვაგენი“, რომელსაც მართავდა ნ. კ.-ე.
საქმის მასალებით, ასევე, დასტურდება, რომ ზემოთ აღნიშნულ ავტომანქანაზე დაზღვეულია თ. ი.-ის სამოქალაქო პასუხისმგებლობა.
სააპელაციო პალატამ ნაწილობრივ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ არასწორია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მტკიცება სარჩელის უარყოფის შესახებ იმ საფუძვლით, რომ არც ნ. კ.-ისა და არც თვით გარდაცვლილი გ. მ.-ის სამოქალაქო პასუხისმგებლობა არ ყოფილა დაზღვეული და, შესაბამისად, სარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოა.
პალატის განმარტებით, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სს სადაზღვევო კომპანია „ა.-ის“ მიერ 2002წ. 14 აგვისტოდან 2003წ. 13 აგვისტომდე დაზღვეული იყო თ. ი.-ის სამოქალაქო პასუხისმგებლობა მის საკუთრებაში არსებულ ავტომანქანა „ფოლკსვაგენზე“, რომელსაც ავტოავარიის შემთხვევის დროს მართლზომიერად მართავდა ნ. კ.-ე. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ეს უკანასკნელი აღნიშნულ ავტომანქანას მართავდა მესაკუთრის ნებართვით, რომელიც უნდა ჩაითვალოს თ.ი.-ის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაზღვევის თანდაზღვეულ პირად. ამასთან, პალატამ მიუთითა, რომ საქმის მასალებით ვერ დასტურდება თ.ი.-ის მიერ ზემოთ მითითებული მანქანის გასხვისების ფაქტი და „ავტოტრანსპრორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის თანახმად, ჩაითვალა თუ არა ზემოთ მითითებული დაზღვევა ძალადაკარგულად.
სკ-ის 839-ე მუხლის მიხედვით, სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაზღვევის ხელშეკრულებით, მზღვეველი მოვალეა, გაათავისუფლოს დამზღვევი იმ ვალდებულებისაგან, რომელიც მას ეკისრება მესამე პირის წინაშე დაზღვევის პერიოდში წარმოშობილი პასუხისმგებლობის გამო. ასევე, „ავტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ“კანონის მე-4 მუხლის თანახმად, ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი კისრულობს ვალდებულებას, ამ კანონით გათვალისწინებულ ფარგლებში გაათავისუფლოს დაზღვეული იმ მატერიალური პასუხისმგებლობისაგან, რომელიც მას ეკისრება ავტომოტოტრანსპორტის ექსპლუატაციის შედეგად დაზარალებულის სიცოცხლის ან ჯანმრთელობისათვის ზიანის მიყენების გამო.
ზემოაღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, მზღვეველი მაშინ ათავისუფლებს დამზღვევს მესამე პირის წინაშე ვალდებულებისაგან, თუ მას დაზღვევის პერიოდში დაეკისრება სამოქალაქო პასუხისმგებლობა.
პალატა განმარტავს, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ორი ავტოსატრანსპორტო საშუალება შეეჯახა ერთმანეთს, რასაც მოჰყვა გ. მ.-ის დაზარალება და გარდაცვალება, ანუ ზიანი მიადგა მათი მომეტებულ საფრთხის წყაროს შეჯახების შედეგად თავად სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს, შესაბამისად, პასუხისმგებლობა საერთო წესით დაეკისრება ზიანის ბრალეულ მიმყენებელს. საქმის მასალების მიხედვით, ზემოთ მითითებული ავტოსატრანსპორტო საშუალებათა შეჯახების დროს ნ. კ.-ის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება ვერ დასტურდება. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ სკ-ის 992-ე მუხლიდან გამომდინარე, ნ.კ.-ე იმ შემთხვევაში იქნებოდა ვალდებული, აენაზღაურებინა გ. მ.-ისათვის მიყენებული ზიანი და მის სასარგებლოდ დაკისრებოდა სამოქალაქო პასუხისმგებლობა, თუ აღნიშნული ზიანი დაზარალებულს მიადგებოდა ნ. კ.-ის მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით.
სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ, რადგანაც ვერ დგინდება მითითებულ სატრანსპორტო საშუალებათა შეჯახებისას მოსარჩელე მ. მ.-ის მუეღლის გარდაცვალებაში ნ. კ.-ის სამოქალაქო პასუხისმგებლობა, მზღვეველ სადაზღვევო კომპანია „ა.-ს“ ვერ წარმოეშობოდა ვალდებულება, მოსარჩელე მ. მ.-ისათვის აენაზღაურებინა სადაზღვევო თანხა მეუღლის, გ. მ.-ის, გარდაცვალების გამო.
სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო სასამართლოში გაასაჩივრა მ. მ.-ის წარმომადგენელმა გ. ნ.-მ.
კასატორი მიუთითებს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელის უარყოფის ერთ-ერთ საფუძვლად ჩათვალა ის, რომ არც ნ. კ.-ისა და არც გარდაცვლილი გ. მ.-ის სამოქალაქო პასუხისმგებლობა დაზღვეული არ ყოფილა.
სააპელაციო პალატამ სარჩელის უარყოფის ეს საბაბი უსაფუძვლოდ მიიჩნია, რასაც კასატორიც ეთანხმება.
სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას იხელმძღვანელა სკ-ის 992-ე მუხლით. გაუგებარია, რატომ გამოიყენა მოსამართლემ დელიქტური ვალდებულების მარეგულირებელი ზოგადი ნორმა, როდესაც აღნიშნული ურთიერთობა წესრიგდება სკ-ის 799-858-ე მუხლებით, ასევე კანონით ,,ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ”. აღნიშნული მუხლის გამოყენება ეწინააღმდეგება სკ-ის მე-2 მუხლის მეორე პუნქტს, რომლის თანახმად, ზოგად ნორმასა და სპეციალურ ნორმას შორის კოლიზიის დროს გამოიყენება სპეციალური ნორმა „ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ“. კანონის მე-10 მუხლი ზუსტად განსაზღვრავს იმ გარემოებებს, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც სადაზღვევო კომპანია თავისუფლდება სადაზღვევო თანხის გაცემისაგან.
კასატორის მითითებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა „ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ“ კანონის მე-4 მუხლი.
სასამართლოს მტკიცებით არსებული მუხლი იძლევა იმის მტკიცების საფუძველს, თითქოს მძღოლის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს მხოლოდ მისი ბრალეული ქმედებიდან. სინამდვილეში, მუხლი პირდაპირ მიუთითებს, რომ მზღვეველი კანონით გათვალისწინებულ ფარგლებში ათავისუფლებს დამზღვევს პასუხისმგებლობისაგან იმ ზიანისათვის, რაც მიადგა დაზარალებულის ჯანმრთელობასა და სიცოცხლეს დამზღვევის ავტოტრანსპორტის ექსპლოატაციის შედეგად. არსებული კანონი დამზღვევის ბრალეულობას არ მიიჩნევს თანხის გაცემის საფუძვლად, ხოლო მე-20 მუხლი ავალდებულებს მზღვეველს, ორი კვირის განმავლობაში ყველა აუცილებელი დოკუმენტის მიღებიდან, რომლებიც ადასტურებენ ზიანის მიყენების ფაქტს, გადაუხადოს დაზარალებულს თანხა.
კასატორმა მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილებით თავის სარჩელის დაკმაყოფილება.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს საკასაციო პალატაში საქმის განხილვისას მხარეებმა წარმოადგინეს მორიგების აქტი (შეთანხმება) შემდეგი პირობებით:
1) მოწინააღმდეგე მხარე თანახმაა, გადაუხადოს კასატორს 1300 ლარი;
2) კასატორი უარს ამბობს მის მოთხოვნაზე და თანახმაა, მიიღოს მოწინააღმდეგე მხარისაგან 1300 ლარი;
3) 1-ლი და მე-2 პირობის შესრულების დათქმით მხარეები თანახმა არიან, მორიგდნენ და დასრულდეს მათ შორის არსებული დავა;
4) მოწინააღმდეგე მხარე 1300 ლარს გადაიხდის წინამდებარე მორიგების აქტის უზენაესი სასამართლოს მიერ განჩინებით დამტკიცების შემდეგ 3 სამუშაო დღის ვადაში, სამკვიდრო მოწმობის წარმოდგენისას.
მხარეებმა მოითხოვეს მორიგების აქტის დამტკიცება. მათთვის ცნობილია საქმის წარმოების შეწყვეტის შედეგები, რომელიც გათვალისწინებულია სსკ-ის 272-ე მუხლით.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა გაეცნო მორიგების აქტს (შეთანხმებას) და თვლის, რომ მოცემული საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სსკ-ის მესამე მუხლის მეორე პუნქტის შესაბამისად, მხარეებს შეუძლიათ, საქმის წარმოება დაამთავრონ მორიგებით. ამავე კოდექსის 272-ე მუხლის ,,დ” პუნქტის თანახმად, სასამართლო საქმის წარმოებას შეწყვეტს, თუ მხარეები მორიგდებიან.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მორიგების აქტი არ შეიცავს კანონსაწინააღმდეგო დებულებებს, რის გამოც შესაძლებელია შეთანხმების დამტკიცება და საქმის წარმოების შეწყვეტა.
სარეზოლუციო ნაწილი:
პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 272-ე მუხლის „დ“ პუნქტით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
დაკმაყოფილდეს მხარეთა შუამდგომლობა და დამტკიცდეს მხარეთა მორიგება შემდეგი პირობებით:
1. სადაზღვევო კომპანია ,,ა.-ი” უხდის მ. მ.-ეს 1300 ლარს.
2. მ. მ.-ე უარს ამბობს მის მოთხოვნაზე და თანახმაა მიიღოს მოწინააღმდეგე მხარისაგან 1300 ლარი.
3. სადაზღვევო კომპანია ,,ა.-ს” 1300 ლარს გადაიხდის წინამდებარე მორიგების აქტის უზენაესი სასამართლოს მიერ განჩინებით დამტკიცების შემდეგ 3 სამუშაო დღის ვადაში, სამკვიდრო მოწმობის წარმოდგენისას.
შეწყდეს საქმის წარმოება მხარეთა მორიგების გამო.
მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004წ. 1 ოქტომბრის განჩინება.
მხარეებს განემარტოთ, რომ სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით დაუშვებელია.
განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
