საქმე N:ბს-985(3კ-22)

საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-985(3კ-22) 20 ივლისი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, გოჩა აბუსერიძე

კასატორები (მოპასუხეები) - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექცია

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - გ. ჯ-ა

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2015 წლის 24 დეკემბერს გ. ჯ-ამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიმართ.

მოსარჩელემ მოითხოვა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 25 სექტემბრის №000262 დადგენილებისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2015 წლის 13 ნოემბრის №765 ბრძანების ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით გ. ჯ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. ჯ-ამ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 თებერვლის განჩინებით საქმეში ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის უფლებამონაცვლედ დადგენილ იქნა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექცია.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილებით გ. ჯ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ. ჯ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 25 სექტემბრის №000262 დადგენილება და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურ ინსპექციას დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ასევე ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2015 წლის 13 ნოემბრის №765 ბრძანება. სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურმა ინსპექციამ და გ. ჯ-ამ.

კასატორმა - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ ადმინისტრაციული წარმოების მასალების საფუძველზე მიიჩნია, რომ გ. ჯ-ას მიერ, სახელმწიფოს თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე განხორციელდა უნებართვო მშენებლობა, რაც წარმოადგენს 10 000 ლარის ოდენობით ჯარიმის დაკისრების საფუძველს. კასატორის განმარტებით, უსაფუძვლოა მოსარჩელის აპელირება იმასთან დაკავშირებით, რომ სამუშაოები გამოწვეული იყო უკიდურესი აუცილებლობით. საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-18 მუხლი პასუხისმგებლობიდან ათავისუფლებს სამართალდამრღვევ პირს, იმ პირობებში, თუ ამგვარი სამართალდარღვევა ჩადენილია უკიდურესი აუცილებლობით, უკიდურესი აუცილებლობა კი სახეზეა, როდესაც პირი მოქმედებდა მნიშვნელოვანი საფრთხის თავიდან ასაცილებლად, რომლის აცდენაც შეუძლებელია სხვა საშუალებებით და მიყენებული ზიანი ნაკლებ მნიშვნელოვანია ვიდრე აცდენილი ზიანი. მოცემულ შემთხვევაში კი, გ. ჯ-ას მოქმედება არ იყო ჩადენილი უკიდურესი აუცილებლობის პირობებში, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა, რომ იგი მოქმედებდა მნიშვნელოვანი საფრთხის თავიდან აცილების მიზნით, როდესაც ქ. თბილისში, ...ის ქ. #4-ში მდებარე შენობა-ნაგებობაზე უნებართვოდ განახორციელა მიშენება, ასევე საჩრდილობლის, კიბეებისა და კოლონების მოწყობა. მოსარჩელეს სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების შესახებ ნებართვის მისაღებად შეეძლო მიემართა - შესაბამისი ორგანოებისთვის, რაც არ გაუკეთებია.

კასატორის მითითებით, ასევე არამართებულია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების განმახორციელებელი სუბიექტის დადგენის კუთხით. სადავო დადგენილების გამოცემის დროისთვის მოქმედი პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის მე-14 მუხლის მეორე პუნქტის შესაბამისად, „სამშენებლო საქმიანობაზე ზედამხედველობის სფეროში ამ თავის მოქმედება ვრცელდება: ა) პირების, აგრეთვე ამხანაგობების საქმიანობაზე, რომლის დროსაც ხორციელდება შენობა-ნაგებობის, მისი ელემენტების, კონსტრუქციული სისტემების ან კვანძების მშენებლობა, მონტაჟი, დემონტაჟი და სხვა სამშენებლო სამუშაოები; ბ) დამკვეთზე, რომლის ქმედებამაც გამოიწვია დარღვევები სამშენებლო საქმიანობაში; გ) სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეზე ან მოსარგებლეზე, თუ დაუდგენელია მშენებლობის მწარმოებელი პირი; დ) შენობა-ნაგებობის მესაკუთრეზე ან მოსარგებლეზე, თუ დაუდგენელია მრავალბინიანი სახლის მშენებლობის მწარმოებელი პირი; ე) მესაკუთრეზე, რომლის სარეკონსტრუქციო ან სადემონტაჟო ავარიული შენობა-ნაგებობის ავარიულობის ხარისხი უშუალო საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს ან/და ჯანმრთელობას. მითითებული სამართლებრივი ნორმის დანაწესებიდან გამომდინარე, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ განმარტა, რომ უნებართვო მშენებლობის ფაქტზე პასუხისმგებლობა, პირველ რიგში, ეკისრება სამართალდამრღვევ პირს, რომლის ქმედებამაც უშუალოდ გამოიწვია სამშენებლო სამართალდარღვევა. უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების ფაქტზე დაწყებული ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში ადმინისტრაციული ორგანო პირველ რიგში იკვლევს, უშუალოდ ვინ აწარმოა უნებართვო სამუშაოები. მუნიციპალური ინსპექციაში ჩატარებული ზეპირი მოსმენის სხდომაზე მოწვეულ იქნა გ. ჯ-ა და მან დაადასტურა, რომ სადავო სამშენებლო სამუშაოები თავად აწარმოა. ამასთან განმარტა, რომ აღნიშნული სამუშაოების ჩატარების რა ინტერესი გააჩნდა. ამდენად, იმ პირობებში როდესაც სამართალდამრღვევმა სუბიექტმა თავად აღიარა სამუშაოების მის მიერ შესრულების ფაქტი, მუნიციპალურმა ინსპექციამ კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად, გ. ჯ-ა დააჯარიმა, როგორც უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების მწარმოებელი პირი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არარელევანტურია სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ უძრავი ქონება წარმოადგენს რა ი. გ-ას საკუთრებას, ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა დაადგინოს სამუშაოების განხორციელების მიმართ ი. გ-ას ინტერესის არსებობის ფაქტი. მწარმოებელი პირის დადგენის შემდეგ, ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომ არ დაეჯარიმებინა მწარმოებელი და სამართალდამრღვევი სუბიექტის კვლევა კიდევ გაეგრძელებინა, დაარღვევდა სადავო აქტის გამოცემის დროისთვის მოქმედ კანონმდებლობას. სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების მიმართ სუბიექტის ინტერესის კვლევა უნდა განხორციელდეს ზუსტად იმ დროს, როდესაც დაუდგენელია მწარმოებელი პირი და ადმინისტრაციული ორგანო იკვლევს უძრავი ქონების მესაკუთრეს. ამდენად, რადგან გ. ჯ-ამ თავად დაადასტურა სამუშაოების მის მიერ წარმოების ფაქტი და ამასთან ზეპირი მოსმენის სხდომაზე ისაუბრა სამუშაოების ჩატარების ინტერესსა და მიზეზებზე, არ არსებობდა სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც ადმინისტრაციულ ორგანოს დაავალდებულებდა, გაეგრძელებინა სუბიექტის კვლევა და დაედგინა ჰიპოთეტურად არსებული ინტერესის არსებობის ფაქტი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ მუნიციპალური ინსპექციის მიერ სამართალდარღვევის საქმეზე სრულყოფილად არ იქნა გამოკვლეული საქმის ფაქტობრივი გარემოებები - სამართალდამრღვევი სუბიექტის ნაწილში, რასაც კასატორი არ იზიარებს და მიუთითებს, რომ საქმის გარემოებების შესწავლის დროს მუნიციპალურმა ინსპექციამ გამოკითხა გ. ჯ-ა, რომელმაც აღიარა უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების მის მიერ წარმოების ფაქტი, შესაბამისად პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის მე-14 მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, პასუხისმგებლობა პირველ რიგში ეკისრება უშუალოდ იმ პირს ვისმა ქმედებამაც წარმოშვა სამშენებლო სამართალდარღვევა. მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ მწარმოებელი ვერ დგინდება პასუხისმგებლობა უნდა დაეკისროს შენობა-ნაგებობის მესაკუთრეს. იმ პირობებში, კი, როდესაც მუნიციპალურმა ინსპექციამ დაადგინა მშენებლობის მწარმოებელი პირი, ვერ დაიწყებდა სამართალწარმოებას სხვა პირის მიმართ.

რაც შეეხება, სასამართლოს მითითებას 2019 წლის 18 სექტემბრის ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლების შესახებ საქართველოს კანონის გამოყენებაზე, კასატორი აღნიშნულსაც არ იზიარებს და განმარტავს, რომ სამშენებლო სამართალდარღვევაზე დადგენილება 2015 წლის 25 სექტემბერს იქნა მიღებული და იმ დროს არ არსებობდა ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლების სამართლებრივი საფუძველი, შესაბამისად ადმინისტრაციული ორგანო იმ დროისათვის მოკლებული იყო შესაძლებლობას ემსჯელა დასახელებულ საკითხზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 სექტემბრის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად, წარმოებაში იქნა მიღებული ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 1 ივნისის განჩინებით გ. ჯ-ას საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილებაზე დარჩა განუხილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სახეზეა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების წინაპირობები.

კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანია ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 25 სექტემბრის №000262 დადგენილება, რომლის თანახმად, პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 44-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა“ პუნქტის საფუძველზე, მოქ. გ. ჯ-ა დაჯარიმდა 10 000 (ათი ათასი) ლარით ქ. თბილისში, ...ის ქ. №4-ში მდებარე შენობა-ნაგებობაზე უნებართვოდ მიშენების განხორციელებისათვის, საჩრდილობლის, კიბეების და კოლონების მოწყობისათვის. ასევე მას დაევალა ქ. თბილისში, ...ის ქ. №4-ში მდებარე შენობა-ნაგებობაზე უნებართვოდ განხორციელებული მიშენების და მოწყობილი საჩრდილობლის, კიბეების და კოლონების დემონტაჟი და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2015 წლის 13 ნოემბრის №765 ბრძანების, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა გ. ჯ-ას წარმომადგენლის ადმინისტრაციული საჩივარი კანონიერების შემოწმება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სადავო პერიოდში სამშენებლო სამართალდარღვევების საკითხებს აწესრიგებდა ,,მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ’’ საქართველოს მთავრობის 24.03.2009წ. №57 დადგენილება, რომლის მიხედვით, მშენებლობის განხორციელების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა კანონმდებლობით, მათ შორის, ამ დადგენილებით განსაზღვრულ შემთხვევებში სათანადო წესით მიღებული მშენებლობის ნებართვა (დადგენილების 36.1 მუხლი). აღნიშნული დადგენილების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით მშენებლობის სახეობებია: ა ა) ახალი მშენებლობა (მათ შორის, მონტაჟი); ბ) რეკონსტრუქცია; გ) რემონტი-შეკეთება, მოპირკეთება/აღჭურვა (არ საჭიროებს ნებართვას); დ) დემონტაჟი; ე) ლანდშაფტური მშენებლობა; ვ) დროებითი შენობა-ნაგებობების მონტაჟი/განთავსება. 36-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების მიხედვით, მშენებლობის განხორციელების სამართლებრივი საფუძველია კანონმდებლობით, მათ შორის ამ დადგენილებით, განსაზღვრულ შემთხვევებში სათანადო წესით მიღებული მშენებლობის ნებართვა. მშენებლობის ნებართვა გაიცემა: ა) ახალ მშენებლობაზე (მათ შორის მონტაჟზე); ბ) არსებული შენობა-ნაგებობის რეკონსტრუქციაზე; გ) არსებული შენობა-ნაგებობის დემონტაჟზე; დ) სამშენებლო დოკუმენტის ისეთ ცვლილებაზე, რომელიც საჭიროებს ახალ ნებართვას. ამავე დადგენილების მე-3 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ახალ მშენებლობას წარმოადგენს მშენებლობა, რომელიც ხორციელდება მიწის ნაკვეთის იმ ნაწილში, სადაც არ დგას შენობა-ნაგებობა ან ხდება არსებულის მთლიანად ჩანაცვლება. ხოლო ამავე მუხლის 74-ე პუნქტის საფუძველზე, უნებართვო მშენებლობას წარმოადგენს მშენებლობის ნებართვას დაქვემდებარებული შენობა-ნაგებობების მშენებლობა მშენებლობის ნებართვის გარეშე, ან/და დროებითი შენობა-ნაგებობის განთავსება სანებართვო მოწმობით განსაზღვრული გამოყენების პერიოდის გასვლის შემდეგ.

ამავე დადგენილების 65-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, I კლასის შენობა-ნაგებობების მშენებლობას არ ესაჭიროება მშენებლობის ნებართვა (გარდა ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევებისა). 66-ე მუხლის თანახმად, I კლასის შენობა-ნაგებობის მშენებლობა წარმოებს ნებართვის მიღების გარეშე, მშენებლობის მწარმოებელი ვალდებულია დაიცვას კანონმდებლობით, მათ შორის, სამშენებლო რეგლამენტებით გათვალისწინებული მოთხოვნები. მე-3 მუხლის 74-ე პუნქტის თანახმად, უნებართვო მშენებლობა არის მშენებლობის ნებართვას დაქვემდებარებული შენობა-ნაგებობების მშენებლობა მშენებლობის ნებართვის გარეშე, ან/და დროებითი შენობა-ნაგებობის განთავსება სანებართვო მოწმობით განსაზღვრული გამოყენების პერიოდის გასვლის შემდეგ. დადგენილების 66-ე მუხლის მე-10 პუნქტის თანახმად კი, ამ დადგენილების მოთხოვნათა დარღვევით I კლასის შენობა-ნაგებობის მშენებლობის განხორციელება განიხილება როგორც უნებართვო მშენებლობა.

სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოების წესები მოწესრიგებულია აგრეთვე პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსით, რომლის 25-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო სამართალდარღვევის საქმის წარმოებას იწყებს დამრღვევის მიმართ მითითების გაცემით, გარდა ამ მუხლის 23-ე ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, მითითებით განსაზღვრული ვადის გასვლის შემდეგ, სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო ამოწმებს დამრღვევს, რაზედაც დგება შემოწმების აქტი. შემოწმების აქტში აისახება მშენებარე ობიექტის ფაქტობრივი მდგომარეობა მითითების პირობებთან მიმართებით, კერძოდ: ა) მითითება შესრულდა, ბ) მითითება არ შესრულდა, გ) მითითება არადროულად სრულდება. 25-ე მუხლის მე-9 პუნქტის თანახმად კი, თუ შემოწმების აქტში დაფიქსირებულია დარღვევა, აქტის საფუძველზე სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო იღებს დადგენილებას: ა) დამრღვევის დაჯარიმების შესახებ; ბ) დამრღვევის დაჯარიმებისა და საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით მიმდინარე მშენებლობისა და უნებართვო დემონტაჟის შეჩერების შესახებ. გ) დამრღვევის დაჯარიმებისა და საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით აშენებული შენობა-ნაგებობების მთლიანად ან ნაწილობრივ დემონტაჟის, მშენებარე შენობა-ნაგებობების მშენებლობის მთლიანად ან ნაწილობრივ შეჩერებისა და დემონტაჟის შესახებ. ამავე კოდექსის 44-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, უნებართვო მშენებლობის ან/და რეკონსტრუქციის წარმოება მშენებლობის განხორციელების სპეციალური რეჟიმის ზონაში, სადაც დადგენილია მშენებლობის განხორციელების განსაკუთრებული რეჟიმი, ტყის ფონდისა და „წყლის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ ტერიტორიებზე, კულტურული მემკვიდრეობის დამცავ ზონებსა და საკურორტო-სარეკრეაციო ზონებში და ქალაქ თბილისის ტერიტორიაზე, რომელიც იწვევს შენობა-ნაგებობის გაბარიტების ცვლილებას, გამოიწვევს დაჯარიმებას: სახელმწიფოს ან თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე – 10 000 ლარით.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ გ. ჯ-ა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 25 სექტემბრის №000262 დადგენილებით დაჯარიმდა 10 000 ლარით, ქ. თბილისში, ...ის ქ. №4-ში მდებარე შენობა-ნაგებობაზე უნებართვო მიშენების განხორციელებისათვის, საჩრდილობლის, კიბეების და კოლონების მოწყობისათვის და ამავე დადგენილებით, მასვე დაევალა ქ. თბილისში, ...ის ქ. №4-ში მდებარე შენობა-ნაგებობაზე უნებართვოდ განხორციელებული მიშენების და მოწყობილი საჩრდილობლის, კიბეებისა და კოლონების დემონტაჟი. ადმინისტრაციულმა ორგანომ გ. ჯ-ა მიიჩნია უნებართვო მშენებლობაზე პასუხისმგებელ პირად. საქმეში დაცული, 18/09/2012 წლის საჯარო რეესტრიდან ამონაწერით დასტურდება, რომ ქ. თბილისში, ...ის ქ.№4, სართული I, ბინა №17 (ფართი 43.60 კვ.მ.) მესაკუთრეს წარმოადგენს ი. გ-ა. საქმეში წარმოდგენილი ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა ,,დ...ს“ 2015 წლის 6 მაისით დათარიღებული, სამეურნეო სათავსის ამხანაგობის წევრის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებობის ფაქტის დადასტურების შესახებ №3 ოქმის თანახმად, ამხანაგობის წევრთა 2/3-ის ხმებით მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, რომ 87.77 კვ.მ ფართის სამეურნეო სათავსი წარმოადგენდა ი. გ-ას ინდივიდუალურ საკუთრებას და ამხანაგობის სხვა წევრებს აღნიშნულ სათავსზე რაიმე პრეტენზია არ გააჩნდათ.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში სადავო საკითხს, უნებართვო მშენებლობის განხორციელების საფუძვლით, მოსარჩელის ქმედების სამშენებლო სამართალდარღვევად მიჩნევისა და მისთვის სანქციის დაკისრების კანონიერების შეფასება წარმოადგენს. აღნიშნული საკითხის გადასაწყვეტად კი, მნიშვნელოვანია ყურადღება გამახვილდეს სამშენებლო სამართალდარღვევის ჩამდენ პირთა დიფერენცირების იმ თავისებურებაზე, რასაც ,,პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსი“ ითვალისწინებს; კერძოდ, კანონმდებელი სამართალდამრღვევ სუბიექტებად (დამრღვევად) მოიაზრებს როგორც მშენებლობის მწარმოებელ პირს, ასევე სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს და მოსარგებლეს, მათ შორის დამკვეთს, რომლის ქმედებამაც გამოიწვია დარღვევები სამშენებლო საქმიანობაში, ამავე კოდექსის მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, სამშენებლო სამართალდარღვევის ჩადენისათვის პასუხისმგებლობა პირველ რიგში ეკისრება უშუალოდ იმ პირს, ვინც აწარმოა უნებართვო მშენებლობა, ხოლო ასეთი პირის დაუდგენლობის შემთხვევაში, პასუხისმგებლობა ეკისრება სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს ან მოსარგებლეს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს სრულყოფილად არ გამოუკვლევია საქმის მასალები, კასატორების მიერ არაა შეფასებული კონკრეტულ შემთხვევასთან დაკავშირებულ ინდივიდუალური გარემოებები. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მხოლოდ ის გარემოება, რომ უნებართვო სამუშაოები ნაწარმოებია გ. ჯ-ას მიერ კონკრეტულ შემთხვევაში არ ქმნის მის სამართალდარღვევის ჩამდენ სუბიექტად მიჩნევის საფუძველს, იმის გათვალისწინებით, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოთა მიერ ვერ იქნა სარწმუნოდ და დამაჯერებლად დასაბუთებული, რა არგუმენტებზე/მტკიცებულებებზე დაყრდნობით იქნა გამორიცხული, რომ სამუშაოების მწარმოებელი არ იყო გ. ჯ-ას მეუღლე, რომელთან გასაუბრებაც კი არ განხორციელებულა. მაშინ როდესაც, კანონმდებლობის შესაბამისად, უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების მწარმოებელი ან/და დამკვეთი შესაძლებელია იყოს მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული ან ასაშენებელი შენობა-ნაგებობების მესაკუთრე, მოსარგებლე, ან მისი/მათი უფლებამოსილი პირი, ან ნებისმიერი სხვა პირი, რომელსაც აქვს აღნიშნული სამუშაოების განხორციელების ობიექტური ინტერესი. სადავო შემთხვევასთან მიმართებით კი, მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ ამგვარი ინტერესი გააჩნდა ქონების მესაკუთრეს ი. გ-ას და არა თავად მოსარჩელეს. ეს უკანასკნელი მხოლოდ ზედამხედველობდა მიმდინარე სამშენებლო სამუშაოებს. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს უნდა დაედგინა ჰქონდა თუ არა ქონების მესაკუთრეს ინტერესი მისი საკურების მიშენების შედეგად გაუმჯობესების და დაუკვეთა თუ არა მან კონკრეტული სამუშაოების შესრულება სხვა სუბიექტს. მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოებს საქმის წარმოებისას ასევე არ გამოუკვლევიათ სამშენებლო სამუშაოების დამკვეთს (მწარმოებელს) რამდენად წარმოადგენდა თავად გ. ჯ-ა და მოქმედებდა თუ არა იგი უძრავი ქონების მესაკუთრე, ი. გ-ას ინტერესების შესაბამისად. ასევე დაუდგენელია რამდენად შეესაბამება რეალობას გ. ჯ-ას ზეპირსიტყვიერი განმარტება იმის შესახებ, რომ ის და ი. გ-ა წარმოადგენენ მეუღლეებს, ვინაიდან ამგვარი გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ ადმინისტრაციულ წარმოებაში არ იქნა ასევე ჩაბმული იმ უძრავი ქონების მესაკუთრე, რომელზეც განხორციელდა უნებართვო სამუშაოების წარმოება.

აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში, გ. ჯ-ას სამართალდამრღვევ პირად მიჩნევის საკითხის შესწავლისას, მტკიცებულებებისა და გარემოებების ერთობლივი შეფასების საფუძველზე, კასატორმა, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურმა ინსპექციამ ასევე უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს აქვს თუ არა სამართალდამრღვევად მიჩნეულ გ. ჯ-ას უფლება განახორციელოს დემონტაჟი იმ უძრავი ქონებისა, რომელიც სავარაუდოდ წარმოადგენს სხვის საკუთრების არსებით შემადგენელ ნაწილს. შესაბამისად, ადმინისტრაციულმა ორგანომ მხედველობაში უნდა მიიღოს ზემოაღნიშნული გარემოება და შეაფასოს, მესაკუთრის თანხმობის გარეშე გ. ჯ-ას რამდენად აქვს შესაძლებლობა აღასრულოს ადმინისტრაციული ორგანოს დავალება დემონტაჟის შესახებ.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონმდებლის უპირატესი მიზანია არსებული სამართალდარღვევის აღმოფხვრა, მისი გამოსწორება და არა დამრღვევის დასჯა. შესაბამისად, საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევებში შესაძლოა პირი გათავისუფლდეს როგორც ადმინისტრაციული სახდელისგან, ასევე პირვანდელი (დარღვევამდე არსებული) მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულებისგან. კერძოდ, „ადმინისტრაციული სახდელისაგან გათავისუფლების შესახებ“ 2019 წლის 18 სექტემბრის კანონით დადგინდა ერთჯერადი ხასიათის დროებითი და განსაკუთრებული ღონისძიების სახით ამავე კანონით განსაზღვრული იმ ფიზიკური პირების ადმინისტრაციული სახდელისგან − ჯარიმისგან და საურავისგან გათავისუფლება, რომლებმაც საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა 2019 წლის 15 იანვრამდე ჩაიდინეს და რომელთა მიმართაც ადმინისტრაციული სახდელის დადების შესახებ დადგენილება ამ კანონის ამოქმედებამდე არ აღსრულებულა (1-ლი მუხ.). ამავე კანონის მე-2 მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, ადმინისტრაციული სახდელისაგან - ჯარიმისაგან და საურავისაგან თავისუფლდება: ა) სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში რეგისტრირებული პირი, რომლის ოჯახის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის მაჩვენებელი 100 001 ქულაზე ნაკლებია; ბ) ამ კანონის ამოქმედების დროისთვის ასაკით პენსიონერი (ქალი − 60 წლის ასაკიდან, მამაკაცი − 65 წლის ასაკიდან); გ) ამ კანონის ამოქმედების დროისთვის 16 წლიდან 18 წლამდე ასაკის არასრულწლოვანი; დ) შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი; ე) ომისა და თავდაცვის ძალების ვეტერანი; ვ) მარტოხელა მშობლის სტატუსის მქონე პირი; ზ) საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებული პირი − დევნილი. მოსარჩელე მიუთითებს, რომ იგი არის საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებული პირი − დევნილი. მის მიმართ ჯარიმის დაკისრების შესახებ დადგენილება გასაჩივრებულია და არ არის აღსრულებული. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამართალდარღვევისათვის სანქციის შეფარდების დროს, თუ კანონით გაუქმებული ან შემსუბუქებულია პასუხისმგებლობა სამართალდარღვევის ჩადენისათვის, მოქმედებს ახალი კანონით დადგენილი ნორმა. სანქციის შეფარდების დრო მოიცავს არა მხოლოდ ორგანოს მიერ მისი გამოყენების მომენტს, არამედ აგრეთვე ზემდგომი ორგანოების ან სასამართლოს მიერ სანქციის გამოყენების კანონიერების შემოწმების პერიოდს. ამასთან, სადავო აქტების გასაჩივრების შემთხვევაში პირისათვის საბოლოო შედეგს იწვევს სასამართლო გადაწყვეტილება და არა სადავო აქტები.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს, მათ შორის სამართალდარღვევის საქმის წარმოებისას, უწევს ორმაგი ფუნქციის შესრულება, ერთი მხრივ, იგი არის საჯარო ინტერესების გამტარებელი, სამართალდარღვევაზე რეაგირების განმახორციელებელი, სანქციის დამკისრებელი სუბიექტი, ხოლო მეორე მხრივ, მას ეკისრება აქტის ადრესატის ინტერესების დაცვის ვალდებულება. ამდენად, ადმინისტრაციულმა ორგანომ, როგორც საჯარო მმართველობის განმახორციელებელმა სუბიექტმა, უნდა გაითვალისწინოს როგორც საჯარო, ასევე კერძო პირის ინდივიდუალური ინტერესები. ადმინისტრაციულმა ორგანომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემა უნდა უზრუნველყოს თანაზომიერების პრინციპის დაცვით, საჯარო და კერძო ინტერესების ურთიერთშეპირისპირების შედეგად. ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარება უნდა განხორციელდეს არა მხოლოდ ფორმალური წესების დაცვით, არამედ მიზნად უნდა ისახავდეს საქმის გარემოებათა ყოველმხრივ გამოკვლევას, სადავო საკითხზე შესაბამისი, დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებას. გადაწყვეტილების დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში მიღების დროსაც კი, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია, აქტის დასაბუთებაში მიუთითოს იმ გარემოებებზე, რომლებიც საფუძვლად დაედო მის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას.

სზაკ-ის 5.1 მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანო შეზღუდულია კანონმდებლობის მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ რაიმე ქმედების განხორციელებისაგან. ორგანო ვალდებულია ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე (სზაკ-ის 96.1 მუხ.). დაუშვებელია, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას საფუძვლად დაედოს ისეთი გარემოება ან ფაქტი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ არის გამოკვლეული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ (სზაკ-ის 96.2 მუხ.) (სუსგ №ბს-656(კ-19), 28.10.2021წ.)

ამდენად, ახალი ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია, სადავო საკითხი გამოიკვლიოს ყოველმხრივ, მტკიცებულებების სათანადო შეფასების საფუძველზე, მათ შორის გამოიკვლიოს ხომ არ არსებობს გ. ჯ-ას მიმართ „ადმინისტრაციული სახდელისაგან გათავისუფლების შესახებ“ 2019 წლის 18 სექტემბრის კანონის გამოყენებისა და საქართველოს კანონმდებლობიდან გამომდინარე, დემონტაჟის ვალდებულებისგან დამრღვევის გათავისუფლების შესაძლებლობა. საქმის მასალების გამოკვლევისა და სამშენებლო კანონმდებლობის სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე დაადგინოს საქმისათვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებებზე დაყრდნობით. საკასაციო სასამართლო ასევე სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2015 წლის 13 ნოემბრის №765 ბრძანებასთან მიმართებით და განმარტავს, იმ პირობებში, როდესაც სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 25 სექტემბრის №000262 დადგენილება, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2015 წლის 13 ნოემბრის №765 ბრძანება ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს. მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

მ. ვაჩაძე

გ. აბუსერიძე