საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე ბს-89(კ-22) 11 ივლისი 2023 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, გოჩა აბუსერიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მესამე პირი) - აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ნ. ა-ე

მოპასუხე - ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია

გასაჩივრებული განჩინება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 დეკემბრის განჩინება

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2019 წლის 26 დეკემბერს ნ. ა-ემ სარჩელით მიმართა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხის - ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიისა და მესამე პირის - აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს მიმართ.

მოსარჩელის მითითებით, 1993 წლის 15 ივლისს ფიზიკური პირისგან 4000 აშშ დოლარად შეიძინა და დღემდე სარგებლობს ხულოს რაიონის სოფელ ...ში მდებარე 5200 კვ.მ მიწის ნაკვეთითა და მასზე განთავსებული საზაფხულო საცხოვრებელი სახლით. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მან მიწის ნაკვეთსა და მასზე არსებულ შენობა-ნაგებობაზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით მიმართა ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომელმაც 2009 წლის 30 დეკემბერს უარი უთხრა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე იმ მოტივით, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი ირიცხებოდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკუთრებაში.

მოსარჩელის განმარტებით, სადავო მიწის ნაკვეთი და მის მახლობლად მდებარე ტერიტორია მოექცა ...ის განაშენიანების რეგულირების გეგმაში და სახელმწიფომ დაიწყო საბაგირო გზის მშენებლობა, რის გამოც საჭირო გახდა მოსარჩელის მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ნაწილის გამოყენება, რასაც დათანხმდა სადავო მიწის ნაკვეთის მისთვის აღიარების პირობით. შედეგად, 2016 წელს, მოსარჩელემ კვლავ მიმართა ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას, რომელმაც უარი უთხრა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, რაც ნ. ა-ემ გაასაჩივრა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოში. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ. ა-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და ბათილად იქნა ცნობილი კომისიის უარი საკუთრების უფლების აღიარებაზე, აღნიშნული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა სააპელაციო სასამართლომ.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ კვლავ მიმართა ადმინისტრაციულ ორგანოს საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით, რაზეც ხულოს მუნიციპალიტეტის საკუთრების აღიარების კომისიამ 2019 წლის 3 დეკემბერს №358 განკარგულებით უარი უთხრა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ სადავო მიწა ირიცხებოდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკუთრებაში.

მოსარჩელემ ნ. ა-ეისათვის საკუთრების უფლებაზე უარის თქმის შესახებ ხულოს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის №358 ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა და მოპასუხისათვის სადავო მიწის ნაკვეთზე ნ. ა-ეის განცხადების დაკმაყოფილების შესახებ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება მოითხოვა.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2021 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ. ა-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი - 2019 წლის 3 დეკემბრის №358 განკარგულება ნ. ა-ეისათვის საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის შესახებ. ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას დაევალა შესაბამისი აქტის გამოცემა სადავო მიწის ნაკვეთზე ნ. ა-ეის განცხადებაზე.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1993 წლის 15 ივლისს, ნ. ა-ემ ხულოს რაიონის სოფელ ...ში მცხოვრებ ნ. ა.-ის ძე გ-ეისაგან 4000 აშშ დოლარად შეისყიდა ხულოს რაიონის სოფ. ...ში, „...ს“ ტერიტორიაზე მდებარე 5012 კვ. მეტრი მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული 60.43 კვ.მ ფართის საზაფხულო საცხოვრებელი სახლი. აღნიშნული ტერიტორია შემოღობილია ერთიანი ღობით, რომელსაც შესყიდვის დროიდან ფლობდა და სარგებლობდა ნ. ა-ე. 2009 წლის ნოემბერში ნ. ა-ემ განცხადებით მიმართა ხულოს მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას და მოითხოვა აღნიშნულ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღიარება, რაზეც აღნიშნული კომისიის 2009 წლის 4 დეკემბრის №2/270 გადაწყვეტილებით ეთქვა უარი. 2016 წლის 21 ივნისს ნ. ა-ემ კვლავ მიმართა ხულოს მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების აღიარების კომისიას და მოითხოვა საკუთრების უფლების აღიარება თვითნებურად დაკავებულ ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში (...) მდებარე 5215 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე განთავსებულ 65.87 კვ.მ ფართის საცხოვრებელ სახლზე. თუმცა, ხულოს მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2017 წლის 7 ივლისის №2 განკარგულებით ნ. ა-ეს უარი ეთქვა საკუთრების უფლების აღიარებაზე, იმ საფუძვლით, რომ ნახაზზე წარმოდგენილი მიწის ნაკვეთი ზედდებაში იყო უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში რეგისტრირებულ 2 უძრავ ნივთთან. კერძოდ, მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებული იყო აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებად, ხოლო მიწის ნაკვეთის ნაწილი 35 კვ.მ საკუთრებაში გადაეცა შპს „მ...ს“.

სასამართლომ ასევე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია, რომ 2017 წლის 8 აგვისტოს ნ. ა-ემ ზემოაღნიშნული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნით მიმართა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხის - ხულოს მუნიციპალიტეტის გამგეობისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს მიმართ. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ. ა-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი ხულოს მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 4 დეკემბრის №2/270 გადაწყვეტილება, ნ. ა-ეისათვის ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში (...) მდებარე 5012 კვ.მ სასოფლო- სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე განთავსებულ 60.43 საცხოვრებელ სახლზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის თაობაზე და ხულოს მუნიციპალიტეტის გამგეობის თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2017 წლის 7 ივლისის №2 განკარგულება, ნ. ა-ეისათვის ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში (...) მდებარე 5012 კვ.მ სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე განთავსებულ 60.43 კვ.მ საცხოვრებელ სახლზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის შესახებ. ამავე გადაწყვეტილებით, ხულოს მუნიციპალიტეტის გამგეობის თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას დაევალა, გადაწყვეტილებაში მითითებული, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ შესაბამისი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის (გადაწყვეტილების) გამოცემა, ნ. ა-ეის განცხადებაზე, ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში (...) მდებარე 5012 კვ.მ სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე განთავსებულ 60.43 კვ.მ საცხოვრებელ სახლზე საკუთრების აღიარების თაობაზე. რაიონულმა სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ გადაწყვეტილება უცვლელად იქნა დატოვებული ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 19 თებერვლის განჩინებით, შევიდა კანონიერ ძალაში და აღსასრულებლად გადაეცა ხულოს მუნიციპალიტეტის მერიას.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2019 წლის 3 დეკემბრის №358 განკარგულებით უარი ეთქვა ნ. ა-ეს სოფელ ...ში (...) მდებარე 5012.0 კვ. მეტრი სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე არსებულ 60.43 კვ.მ საცხოვრებელ სახლზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე. განკარგულებაში უარის თქმის საფუძვლად მითითებულ იქნა, რომ ასაღიარებლად მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკუთრებას.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ საჯარო რეესტრში მიწის ნაკვეთზე აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრების უფლების აღრიცხვა არ ნიშნავს სახელმწიფოს მიერ მის განკარგვას და ამის შედეგად მიწის ნაკვეთის სამართლებრივი სტატუსი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებთან მიმართებაში არ იცვლება. ამდენად, რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ. ა-ეის მიერ საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დროს მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკის საკუთრებას, თუმცა იგი ვერ ჩაითვლებოდა განკარგულ მიწის ნაკვეთად, ვინაიდან აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქონება, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით სახელმწიფო ან თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული ქონების აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში გადაცემით იქმნებოდა. ამდენად, სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს სამართლებრივი შეფასება და დასკვნა, რომ მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად კომისია აღნიშნული გარემოების გამო მოკლებული იყო უფლებამოსილებას, ეღიარებინა საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთზე, რომელიც უკვე რეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში და წარმოადგენდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებას, ვინაიდან ასეთი სამართლებრივი დასკვნა წინააღმდეგობაში იყო „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში)არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ წესთან და ამავე კანონის მიზნებთან. სასამართლომ მიიჩნია, რომ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი ასევე წარმოადგენს სახელმწიფოს საკუთრებას და ეს გარემოება არ შეიძლება ყოფილიყო ნ. ა-ეის განცხადებაზე უარის თქმის საფუძველი.

ხელვაჩაურის რაინულმა სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლზე, 32-ე მუხლის პირველ და მე-4 ნაწილებზე, ასევე საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 6.1 მუხლზე და მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, რამდენადაც ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2019 წლის 3 დეკემბრის №358 განკარგულება გამოცემული იყო საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის და „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა დარღვევით, არსებობდა მხარის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი ზემოაღნიშნული აქტის ბათილად ცნობისა და სადავო მიწის ნაკვეთზე ნ. ა-ეის განცხადებაზე ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში (...) მდებარე 5012 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე განთავსებულ 60.43 კვ.მ საცხოვრებელ სახლზე საკუთრების უფლების აღიარებასთან დაკავშირებით შესაბამისი აქტის გამოცემის თაობაზე.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2021 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრომ, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2021 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას არ დარღვეულა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სწორი შეფასება მისცა საქმის მასალებს და საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებები დაადგინა სრულყოფილად, რაც არ იძლეოდა გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილების საფუძველს.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებები, მიუთითა მათზე და აღნიშნა, რომ არ იზიარებდა აპელანტის განმარტებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი, ...ის განაშენიანების ტერიტორიას წარმოადგენდა და საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარებოდა, რადგანაც, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება მხოლოდ რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია, გარდა საქართველოს მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით განსაზღვრული საქართველოს კურორტების, საკურორტო ადგილების, სამთო-სათხილამურო ცენტრებისა და შავი ზღვის სანაპიროს სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსის მქონე ტერიტორიებისა. ამავე კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, საკუთრების უფლების აღიარებას ექვემდებარება ის მიწის ნაკვეთები, რომელიც სახელმწიფოს საკუთრებაშია. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით მოცემულ შემთხვევაში უდავო იყო, რომ ქონება საჯარო რეესტრის მონაცემებით რეგისტრირებული იყო აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებად და რეგისტრაციის საფუძვლები მოსარჩელის მხრიდან სადავოდ არ იყო გამხდარი.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეში არსებული მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებული იყო აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებად და მოქცეული იყო ...ის განაშენიანების რეგულარულ გეგმასა და საზღვრებში. ამასთან, უდავოდ იქნა მიჩნეული, რომ სადავო ნაკვეთს 1993 წლიდან ფლობდა და სარგებლობდა მოსარჩელე და მასზე განთავსებული ჰქონდა საცხოვრებელი სახლი. სააპელაციო პალატამ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 სექტემბრის №ბს-5-5(6კ-15) და 2019 წლის 28 ოქტომბრის №ბს-504-501(კ-17) გადაწყვეტილებებზე, ასევე „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტზე მითითებით აღნიშნა, რომ ზემოაღნიშნული კანონის გამოყენების მიზნებისათვის მნიშვნელოვანი არის იმ ფაქტის დადგენა, რომ პირმა დაიკავა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწა. აღნიშნულ კონტექსტში სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის მოხსენიება არ ნიშნავს, რომ განცხადების განხილვის მომენტში მიწა უცილობლად მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრებაში უნდა იმყოფებოდეს. ნაკვეთის სახელმწიფო საკუთრებიდან ადგილობრივ საკუთრებაში გადაცემით არ გაუქმებულა ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობა, ვინაიდან აღნიშნულით არ მომხდარა ნაკვეთის პრივატიზება, მისი განკერძოება. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საჯარო რეესტრში მიწის ნაკვეთზე აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრების უფლების აღრიცხვა არ ნიშნავს სახელმწიფოს მიერ მის განკარგვას და ამის შედეგად მიწის ნაკვეთის სამართლებრივი სტატუსი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებთან მიმართებაში არ იცვლება.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი მართალია წარმოადგენდა აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკის საკუთრებას, თუმცა იგი ვერ ჩაითვლებოდა განკარგულ მიწის ნაკვეთად, ვინაიდან აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქონება, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით სახელმწიფო ან თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული ქონების აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში გადაცემით იქმნება, რის გამოც, მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს სამართლებრივი შეფასება და დასკვნა, რომ მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად კომისია აღნიშნული გარემოების გამო მოკლებული იყო უფლებამოსილებას, ეღიარებინა საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთზე, რომელიც უკვე რეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში და წარმოადგენდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებას, არ შეიძლება გაზიარებული ყოფილიყო, რამდენადაც, ასეთი სამართლებრივი დასკვნა წინააღმდეგობაშია „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში)არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ წესთან და ამავე კანონის მიზნებთან. სასამართლომ მიიჩნია, რომ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა სახელმწიფოს საკუთრებას და ეს გარემოება არ შეიძლება ყოფილიყო ნ. ა-ეის განცხადებაზე უარის თქმის საფუძველი.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრომ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი განჩინებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ ქვედა ინსტანციების სასამართლოებმა დაარღვიეს კონსტიტუციით გარანტირებული საკუთრების უფლება და უგულებელყვეს როგორც აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის სტატუსი, ასევე მის ტერიტორიაზე მოქმედი კანონმდებლობა. ამასთან, არ იქნა შეფასებული საქმისთვის მნიშვნელოვანი გარემოებები და სასამართლოებს არ გამოუყენებიათ საკითხის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ისეთი კანონები, როგორიც არის „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის შესახებ“ საქართველოს კონსტიტუციური კანონი, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კონსტიტუცია, „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქონების მართვისა და განკარგვის შესახებ“ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კანონი და „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონი.

ზემოაღნიშნულ აქტებზე მითითებით, კასატორმა ხაზი გაუსვა, რომ ქვედა ინსტანციების სასამართლოებმა არ იმსჯელეს, თუ რამდენად კანონიერი იყო მოსარჩელის მოთხოვნა იმ პირობებში, როდესაც სადავო ქონება საკუთრების უფლებით სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრირებული იყო აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებად, ხოლო აღნიშნული რეგისტრაციის საფუძვლები მოსარჩელის მხრიდან არ იყო სადავოდ გამხდარი. ამასთან, კასატორი უდავოდ დადგენილად მიიჩნევს, რომ ვინაიდან სადავო ქონება გადასულია აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში, იგი ამჟამად სახელმწიფოს სახელზე არ არის რეგისტრირებული. ამდენად, სადავო ქონების განკარგვაზე მოქმედებს ზემოაღნიშნული ნორმატიული აქტებით დადგენილი რეგულაციები და სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება ვერ მოხდება, სანამ ძალაშია აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის დამდგენი დოკუმენტები.

გარდა ამისა, კასატორმა აღნიშნა, რომ სადავო ქონება მოქცეულია „...ის“ განაშენიანების რეგულირების გეგმაში. კერძოდ, სადავო მიწის ნაკვეთის ნაწილი მდებარეობს აღნიშნული კურორტის გზის სავალ ნაწილზე, ნაწილზე გადის საბაგირო გზა, ხოლო დანარჩენი მოქცეულია ლანდშაფტურ ზონაში. შესაბამისად, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტზე მითითებით, კასატორი აღნიშნავს, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი არ ექვემდებარება საკუთრების უფლების აღიარებას.

კასატორმა ასევე აღნიშნა, რომ სადავო იყო მოსარჩელის მხრიდან ქონების შეძენის ფაქტი, ვინაიდან ქონების ნასყიდობის გზით შეძენის შემთხვევაში, მოსარჩელეს უფლება ექნებოდა მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, საკუთრების უფლების არა აღიარების, არამედ რეგისტრაციის მოთხოვნით მიემართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსთვის. ამასთან, საკომლო წიგნის ჩანაწერში არ ფიქსირდებოდა მოსარჩელის მიერ უძრავი ქონების 1993 წელს შეძენის თაობაზე შესაბამისი ჩანაწერები და არ არსებობდა ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილება მიწის ნაკვეთის გამოყოფის შესახებ. კასატორი მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ხელით ნაწერი ნასყიდობის აქტი, არ შეიძლება იქნეს მიჩნეული სადავო უძრავი ქონების ნასყიდობის და მისით მართლზომიერად სარგებლობის დამადასტურებელ უდავო გარემოებად.

საკასაციო საჩივარში დამატებით მითითებულია, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე სადავო მიწის ნაკვეთით სარგებლობს მისი მართლზომიერი ფლობის დამადასტურებელი დოკუმენტების გარეშე, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს 2021 წლის 18 ოქტომბრის №01-01-3/525 ბრძანებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა, ნ. ა-ეის სარგებლობაში არსებული 5213 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე სარგებლობის შეწყვეტის სანაცვლოდ 31278 ლარის ოდენობით კომპენსაციის გაცემის თაობაზე, რომელიც განხორციელდებოდა ხელშეკრულების გაფორმებიდან 10 დღის ვადაში. თუმცა, მოსარჩელემ გასაცემი კომპენსაციის ოდენობის გამო, უარი განაცხადა ხელშეკრულების გაფორმებაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 4 თებერვლის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 იანვრის განჩინებით აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

2022 წლის 5 აპრილს, ნ. ა-ემ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში წარმოადგინა საკასაციო შესაგებელი, რომლითაც „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონსა, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2019 წლის 31 დეკემბრის №487 ბრძანებით დამტკიცებულ საჯარო რეესტრის შესახებ ინსტრუქციასა და „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებისათვის, სისტემური რეგისტრაციის გეოგრაფიული არეალების განსაზღვრის თაობაზე“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2021 წლის 31 დეკემბრის №798 ბრძანებაზე მითითებით, სასამართლო გადაწყვეტილების აღუსრულებლობასთან დაკავშირებული რისკების თავიდან არიდების მიზნით, შუამდგომლობის სახით დააყენა მოთხოვნა მოპასუხეთა წრის დაზუსტებისა და საქმის წარმოებაში სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ჩართვის თაობაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

დადგენილია, რომ 2009 წლის ნოემბერში ნ. ა-ემ განცხადებით მიმართა ხულოს მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების აღიარების კომისიას და მოითხოვა ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში (...) მდებარე 5012 კვ.მ სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთსა და მასზე განთავსებულ 60.43 კვ.მ საცხოვრებელ სახლზე საკუთრების უფლების აღიარება, რაზეც კომისიის 2009 წლის 4 დეკემბრის №2/270 გადაწყვეტილებით ეთქვა უარი. აღნიშნულის შემდგომ, 2016 წლის 21 ივნისს ნ. ა-ემ კვლავ მიმართა ხულოს მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას და მოითხოვა საკუთრების უფლების აღიარება მის მიერ თვითნებურად დაკავებულ ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში (...) მდებარე 5215 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე განთავსებულ 65.87 კვ.მ ფართის საცხოვრებელ სახლზე, თუმცა კომისიის 2017 წლის 7 ივლისის №2 განკარგულებით მას უარი ეთქვა საკუთრების უფლების აღიარებაზე, იმ საფუძვლით, რომ ნახაზზე წარმოდგენილი მიწის ნაკვეთი ზედდებაში იყო უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში უფლებარეგისტრირებულ ორ უძრავ ნივთთან, კერძოდ, მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებული იყო აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებად, ხოლო მიწის ნაკვეთის ნაწილი - 35 კვ.მ საკუთრებაში გადაეცა შპს „მ...ს“.

ასევე დადგენილია, რომ ნ. ა-ემ ხულოს მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2017 წლის 7 ივლისის №2 განკარგულება გაასაჩივრა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოში, რომლის 2018 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მოპასუხეს დაევალა გადაწყვეტილებაში მითითებული, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2019 წლის 3 დეკემბერს №358 განკარგულებით ნ. ა-ეს უარი ეთქვა სოფელ ...ში (...) მდებარე 5012.0 კვ. მეტრი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე არსებულ 60.43 კვ.მ საცხოვრებელ სახლზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე. უარის თქმის საფუძვლად მითითებული იქნა ის გარემოება, რომ ასაღიარებლად მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკუთრებას.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტზე, რომლის შესაბამისად, თვითნებურად დაკავებული მიწა არის ამ კანონის ამოქმედებამდე ფიზიკური პირის მიერ თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი (აშენებული ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული), ასევე დაინტერესებული ფიზიკური პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი (შენობით ან მის გარეშე), რომლის ფართობიც ნაკლებია საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობზე, ასევე კერძო სამართლის იურიდიული პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული), რომლის ფართობიც ნაკლებია საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობზე და რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მომენტისათვის სახელმწიფოს მიერ არ არის განკარგული, გარდა ამ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ამავე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი კი განსაზღვრავს, რომ საკუთრების უფლების აღიარება არის ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირისათვის ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზებული წარმონაქმნისათვის სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის, მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, ამ კანონითა და საქართველოს მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით დამტკიცებული ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესით განსაზღვრული პირობებისა და პროცედურის შესაბამისად საკუთრებაში სასყიდლიანი ან უსასყიდლო ფორმით გადაცემა.

ზემოხსენებული კანონის მე-2 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დაინტერესებული პირი არის ფიზიკური პირი, ასევე მისი სავარაუდო მემკვიდრე ან უფლებამონაცვლე, რომელიც მართლზომიერად ფლობს (სარგებლობს) ან რომელმაც თვითნებურად დაიკავა სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი (აშენებული ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული), ასევე კერძო სამართლის იურიდიული პირი, რომელმაც მის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ თვითნებურად დაიკავა მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული), აგრეთვე კერძო სამართლის იურიდიული პირი ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნი ან მისი უფლებამონაცვლე, რომელიც მართლზომიერად ფლობს (სარგებლობს) სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთს მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებულით ან დანგრეულით) ან მის გარეშე და რომელსაც ამ კანონით დადგენილი წესით სურს მასზე საკუთრების უფლების მოპოვება, ასევე ის ფიზიკური პირი ან კერძო სამართლის იურიდიული პირი ან სხვა ორგანიზაციული წარმო ნაქმნი, რომელმაც სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთით მოსარგებლისაგან საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით შეიძინა/მოიპოვა ამ მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობაზე საკუთრების უფლება.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის შესახებ“ საქართველოს კონსტიტუციური კანონის პირველი მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა არის საქართველოს განუყოფელი ტერიტორიული ერთეული. „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქონების მართვისა და განკარგვის შესახებ“ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კანონის მე-2 მუხლის „ა.ა“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქონებად განსაზღვრულია, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში არსებული მოძრავი და უძრავი ქონება და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომელიც იქმნება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით სახელმწიფო ან თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული ქონების აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში გადაცემით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლო მიუთითებს საქართველოს კანონის მიზნის თაობაზე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებაში მოყვანილ შემდეგ სამართლებრივ მსჯელობაზე: „სახელმწიფომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღებით, წაახალისა კერძო ინიციატივა და მოახდინა ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სტიმულირება, აეთვისებინათ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის რესურსი. ზემოაღნიშნული კანონის განმარტებით ბარათში მითითებულია, რომ მიუხედავად მოქალაქეთა მიერ სახელმწიფო საკუთრების მიწის ნაკვეთებით მრავალწლიანი სარგებლობისა, ამ მიწებზე უფლების რეგისტრაცია დაკავშირებული იყო მთელ რიგ სირთულეებთან და არსებული ვითარება განაპირობებდა ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილის ზრდის შეფერხებას, რადგან ამ მიწის ნაკვეთებისა და მათზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში იდენტიფიცირების შეუძლებლობა გამორიცხავდა მათი საგადასახადო დაბეგვრის ობიექტად ქცევის შესაძლებლობას. აღნიშნული ღონისძიების საშუალებით სახელმწიფო მიზნად ისახავდა მიწის ფონდის ათვისებასა და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობას, ასევე, მიწის ფაქტობრივი სარგებლობის სამართლებრივ ჩარჩოებში მოქცევას.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 27 დეკემბრის №2/3/522,553 გადაწყვეტილება საქმეზე „სპს „გრიშა აშორდია“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-17,18)

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებაზე, რომელშიც მითითებულია სწორედ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 27 დეკემბრის №2/3/522,553 გადაწყვეტილებაზე და დამატებით განმარტებულია რომ: „კანონის მიღება ემსახურებოდა ზემოაღნიშნული პრობლემების აღმოფხვრას, რაც თანაბრად ავრცელებდა მის მოქმედებას როგორც სახელმწიფოს, ისე ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებთან მიმართებით. სახელმწიფოს მიზანს შეადგენდა ქვეყნის მასშტაბით არსებული ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მიერ რეალურად დაკავებული, დაურეგისტრირებელი მიწების ოდენობის დადგენა, აღრიცხვა და მათი რეგისტრირება, რაც თავისთავად გულისხმობს არა მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრებაში, არამედ თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ მიწებსაც. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტში მოცემული დეფინიციის თანახმად თვითნებურად დაკავებული მიწა არის ფიზიკური პირის მიერ ამ კანონის ამოქმედებამდე თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო სამეურნეო მიწის ნაკვეთი. აღნიშნული ნორმის შინაარსით სახელმწიფო საკუთრების მიწა პირის მიერ ამ კანონის ამოქმედებამდე უნდა იყოს თვითნებურად დაკავებული. კანონის გამოყენების მიზნებისათვის მნიშვნელოვანია იმ ფაქტის დადგენა, რომ პირის მიერ მოხდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის დაკავება. აღნიშნულ კონტექსტში სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის მოხსენიება არ ნიშნავს, რომ განცხადების განხილვის მომენტში მიწა უცილობლად მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრებაში უნდა იმყოფებოდეს. ნაკვეთის სახელმწიფო საკუთრებიდან ადგილობრივ საკუთრებაში გადაცემით არ გაუქმებულა ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობა, ვინაიდან აღნიშნულით არ მომხდარა ნაკვეთის პრივატიზება, მისი განკერძოება“ (სუსგ №ბს-504-501(კ-17), 28.10.2019წ.).

დამატებით აღსანიშნავია, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 25 ნოემბრის განჩინებაში მოყვანილი შემდეგი სამართლებრივი მსჯელობა: „საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს ან ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში აღრიცხვის ფაქტი არ წარმოადგენს მასზე „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე კერძო პირის საკუთრების უფლების აღიარების შემზღუდავ გარემოებას. შესაბამისად, უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში აღრიცხვის ფაქტი საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას არ აბრკოლებდა, საერთო წესების დაცვით განეხილა ლ. ც-ის განცხადება“ (სუსგ №ბს-521(3კ-21), 25.11.2021წ.).

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული პრაქტიკის მიხედვით, დადგენილია, რომ მიუხედავად ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობების დამოუკიდებლობის ხარისხისა, სახელმწიფო ქონების მათთვის გადაცემის შედეგად, შესაბამისი უფლების მოპოვება არ უთანაბრდება სახელმწიფო ქონების განკარგვას, ამა თუ იმ ქონების სახელმწიფოს საკუთრებიდან გამოცალკევებას და არ გამორიცხავს აღნიშნულ ქონებაზე „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, ფიზიკური პირის საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2019 წლის 3 დეკემბერს №358 განკარგულების მიღების საფუძვლად, თავად სადავო აქტში მითითებული არის ერთი მხრივ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკუთრებად აღრიცხვის ფაქტი, ხოლო მეორე მხრივ, ის გარემოება, რომ მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარება ეწინააღმდეგება აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს გრგ-ს მიხედვით ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელებას. საკასაციო სასამართლო, იზიარებს ქვედა ინსტანციების სასამართლოების მოსაზრებას, რომ სადავო უძრავი ქონების აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში აღრიცხვა, არ გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ მის განკარგვას, თუმცა მიუთითებს, რომ აღნიშნული საფუძვლით აღიარებაზე უარის თქმის დაუშვებლობა არ წარმოადგენს მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ცალსახა წინაპირობას. ახალი აქტის გამოცემისთვის, აუცილებელია სრულად და ობიექტურად იყოს შესწავლილი/გამოკვლეული განსახილველი საკითხის გარემოებები და მათი შეფასების შედეგად მოხდეს საკითხის გადაწყვეტა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტზე, რომლითაც განსაზღვრულია თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების კატეგორიების ის ჩამონათვალი, რომლებიც არ ექვემდებარება საკუთრების უფლების აღიარებას. ამავე კანონის 5¹ მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად კი განსაზღვრულია, რომ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის განხილვისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს მოთხოვნის სივრცის დაგეგმარებისა და ქალაქთმშენებლობითი გეგმების პირობებთან შესაბამისობა.

როგორც აღინიშნა, ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2019 წლის 3 დეკემბრის №358 განკარგულების შესაბამისად, ნ. ა-ეისთვის სოფელ ...ში (...) მდებარე 5012 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და მასზე არსებულ 60.43 კვ.მ საცხოვრებელ სახლზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკუთრებად აღრიცხვის ფაქტი და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს გრგ-ს მიხედვით ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელებასთან აღიარების წინააღმდეგობრიობა. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ აღნიშნულ განკარგულებაში არ არის მსჯელობა სხვა ისეთ გარემოებებზე, როგორიც არის სადავო მიწის ნაკვეთის დანიშნულება და „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული, საკუთრების უფლების აღიარების გამომრიცხავი გარემოებების არსებობა/არ არსებობის საკითხი. ამასთან, საქმეზე თანდართული ადმინისტრაციული წარმოების მასალა არ შეიცავს იმგვარ დოკუმენტაციას, რომელიც შესაძლებელს გახდიდა სადავო მიწის ნაკვეთის დანიშნულების და შესაბამისად, მასზე საკუთრების უფლების აღიარების გამომრიცხავი გარემოებების არსებობა/არ არსებობის გამოკვეთას.

საქმის მასალების გაცნობის შედეგად, დამატებით აღსანიშნავია, რომ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს მიერ, საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე წარდგენილ შესაგებელში, მითითებულია „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტზე და აღნიშნულია, რომ სადავო ქონების აღიარებაზე უარის თქმის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ იგი ექცევა „...ის“ განაშენიანების რეგულირების გეგმაში, რაც გამორიცხავდა საკუთრების უფლების აღიარებას. ამასთან, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე ნელ-ნელა ვითარდება კურორტის ინფრასტუქტურა, ხოლო პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ შეაფასა საკურორტო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობა. ამავე სააპელაციო საჩივარში, სამინისტრომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტზე მითითებით, ახალ ფაქტობრივ გარემოებად ჩამოაყალიბა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთის ნაწილი მდებარეობდა გზის სავალ ნაწილზე, ნაწილზე გადიოდა საბაგირო გზა, ხოლო დანარჩენი მოქცეული იყო ლანდშაფტურ ზონაში, რაც გამორიცხავდა მასზე საკუთრების უფლების აღიარებას. დამატებით აღსანიშნავია, რომ ხულოს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის სააპელაციო საჩივარში ასევე დაფიქსირებულია მოსაზრება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება დაეყრდნო მხოლოდ იმ გარემოებაზე მსჯელობას, რომ სადავო მიწის ნაკვეთის აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის სახელზე რეგისტრაცია არ შეიძლებოდა გამხდარიყო მოსარჩელისთვის საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველი, თუმცა მხედველობაში არ იქნა მიღებული ზემოაღნიშნული კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით გათვალისწინებულ ინკვიზიციურობის პრინციპზე, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული საქმის განხილვისას მხარეები სარგებლობენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით, ამასთან, სასამართლო უფლებამოსილია თავისი ინიციატივით მიიღოს გადაწყვეტილება დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულების წარმოსადგენად. ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). ამავე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. ამდენად, აღსანიშნავია, რომ საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დამდგენ სასამართლოს. ამასთან, საპროცესო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს საკასაციო სასამართლოში ახალი ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის და მტკიცებულებების მიღების შესაძლებლობას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, აღსანიშნავია, რომ მართალია ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2019 წლის 3 დეკემბერს №358 განკარგულებაში მითითებული გარემოებები (სადავო ქონების აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკუთრებად აღრიცხვა და მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარების აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს გრგ-ს მიხედვით ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელებასთან წინააღმდეგობრიობა) არ წარმოადგენდა მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარის საფუძველს, თუმცა საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ იმ პირობებშიც კი, როდესაც სადავო განკარგულებაში ნ. ა-ეისთვის უარის თქმის საფუძვლად არ ყოფილა გამოყენებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის რომელიმე ქვეპუნქტი, ვინაიდან ასეთი გამომრიცხავი გარემოების არსებობის თაობაზე ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან მითითებები გაკეთებული იყო, როგორც პირველი, ასევე მეორე ინსტანციის სასამართლოში სამართალწარმოების მიმდინარეობის ეტაპზე, სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო მოპასუხისთვის ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალებამდე თავად გამოეკვლია არსებობდა თუ არა სადავო აქტში მითითებულისგან განსხვავებული, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების აღიარების გამომრიცხავი რომელიმე გარემოება.

აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო სასამართლომ 2021 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით არ გაიზიარა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს მითითება ზემოაღნიშნული კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად განსაზღვრულია, რომ საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია, გარდა საქართველოს მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით განსაზღვრული საქართველოს კურორტების, საკურორტო ადგილების, სამთო-სათხილამურო ცენტრებისა და შავი ზღვის სანაპიროს სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსის მქონე ტერიტორიებისა. თუმცა, სააპელაციო პალატას განჩინებაში არ აქვს განვითარებული მსჯელობა იმის თაობაზე, თუ რა გარემოებებზე დაყრდნობით მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის დასახელებული წინაპირობა. აღნიშნული დასკვნა, შესაბამისი დასაბუთების გარეშე კი ბუნდოვანია, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც „საქართველოს კურორტებისა და საკურორტო ადგილების ნუსხის შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 22 ივლისის №655 ბრძანებულების პირველი მუხლის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული საქართველოს კურორტების ნუსხისა (დანართი №1) და საქართველოს საკურორტო ადგილების ნუსხის (დანართი №2) შესაბამისად „...ი“ არ არის განსაზღვრული კურორტად ან საკურორტო ადგილად. ასევე, იგი არ ექცევა „საქართველოს კურორტების, საკურორტო ადგილების, სამთო-სათხილამურო ცენტრებისა და შავი ზღვის სანაპიროს ტერიტორიებისათვის სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსის მინიჭებისა და საზღვრების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის №968 ბრძანებულების ((ძალადაკარგულია - 06.09.2013, №1037) (ამოქმედდეს საქართველოს მთავრობის მიერ მიღებული შესაბამისი კანონქვემდებარე ნორმატიული სამართლებრივი აქტების ამოქმედებისთანავე)) მე-2 პუნქტით განსაზღვრულ საქართველოს კურორტების, საკურორტო ადგილების, სამთო-სათხილამურო ცენტრებისა და შავი ზღვის სანაპიროს შესაბამის ადგილებში, რომლებსაც მიენიჭა სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსი და განისაზღვრა სარეკრეაციო ტერიტორიად.

დამატებით აღსანიშნავია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მხრიდან საკუთრების უფლების აღიარება მოთხოვნილია - 5012 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთსა და მასზე განთავსებულ 60.43 კვ.მ საცხოვრებელ სახლზე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული მიწის ნაკვეთის დანიშნულება უნდა შეაფასოს ერთიანად და განსაზღვროს, მასზე საკუთრების უფლების აღიარება მოდის თუ არა წინააღმდეგობაში „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტისა და მე-5¹ მუხლის მე-2 პუნქტის დანაწესებთან. დასახელებული წინააღმდეგობრიობის გამოკვეთის შემთხვევაში კი, სასამართლომ უნდა განსაზღვროს საკუთრების უფლების აღიარება დაუშვებელია მთელ სადავო ტერიტორიაზე, თუ მოთხოვნილი უძრავი ქონების ნაწილთან მიმართებით იკვეთება მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. ასევე უნდა დაადგინოს სადავო მიწის ნაკვეთის ზუსტი ადგილმდებარეობა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვით ნახაზზე, მიუთითოს სადავო მიწის ნაკვეთზე თუ მის მომიჯნავედ გამავალ როგორც საბაგირო, ასევე სხვა სახის გზასა თუ საკომუნიკაციო საშუალებებზე. მხარეთა მონაწილეობით კონკრეტულად დაადგინოს და მიუთითოს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს გრგ-ს მიხედვით, რომელი პროექტის განხორციელება იგეგმება სადავო მიწის ნაკვეთზე და ასეთის არსებობის შემთხვევაში, მოიცავს თუ არა იგი სადავო მიწის ნაკვეთის მთლიან ტერიტორიას.

ნ. ა-ეის 2022 წლის 5 აპრილის საკასაციო შესაგებელში დაყენებულ შუამდგომლობასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის შესაბამისად სისტემური რეგისტრაცია არის საქართველოს იუსტიციის მინისტრის მიერ შესაბამისი საჭიროების შემთხვევაში გამოცემული ბრძანებით განსაზღვრულ გეოგრაფიულ არეალებში მდებარე მიწის ნაკვეთებზე ან განსაკუთრებული სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი მნიშვნელობის პროექტის ფარგლებში მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლებისა და რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილების რეგისტრაცია პროაქტიულ საფუძველზე, ამ კანონით გათვალისწინებული წესის შესაბამისად. ამავე კანონის მე-4 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად კი, სისტემური რეგისტრაციის გეოგრაფიულ არეალში მდებარე თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას უზრუნველყოფს სააგენტო. ხოლო, საკუთრების უფლების აღიარების წესი განისაზღვრება მინისტრის ბრძანებით დამტკიცებული „საჯარო რეესტრის შესახებ“ ინსტრუქციით.

საკასაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებისათვის, სისტემური რეგისტრაციის გეოგრაფიული არეალების განსაზღვრის თაობაზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2021 წლის 31 დეკემბრის №798 ბრძანებით სისტემური რეგისტრაციის წარმოების მიზნით განისაზღვრა გეოგრაფიული არეალები, რომელთა შორის განსაზღვრულია ხულოს მუნიციპალიტეტიც. საკასაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ „საჯარო რეესტრის შესახებ“ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2019 წლის 31 დეკემბრის №487 ბრძანებაში განხორციელებული ცვლილების შედეგად, ინსტრუქციას დაემატა IV¹ თავი, რომელიც უკავშირდება მიწის ნაკვეთების ადგილმდებარეობის უფლების დამდგენ დოკუმენტთან იდენტურობის დადგენასა და თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების საკითხებს. ხსენებული თავის 37¹ მუხლის მე-2 პუნქტი განსაზღვრავს, რომ სისტემური რეგისტრაციის გეოგრაფიულ არეალში მდებარე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უფლებამოსილია სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, სისტემური რეგისტრაციისთვის განსაზღვრული ვადით. აღნიშნული ინსტრუქციის 37⁸ მუხლის მე-9 პუნქტის თანახმად კი, სააგენტო უფლებამოსილია სისტემური რეგისტრაციის გეოგრაფიულ არეალში სისტემური რეგისტრაციის ვადაში, როგორც სისტემური, ისე სპორადული რეგისტრაციის ფარგლებში, საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით, შესაბამისი სამართლებრივი პირობების არსებობისას, დააზუსტოს, შეცვალოს, ძალადაკარგულად გამოაცხადოს ან ბათილად ცნოს შესაბამისი მუნიციპალიტეტის თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ გაცემული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი და უზრუნველყოს ამ მიზნით დაწყებულ ადმინისტრაციულ წარმოებაში ყველა დაინტერესებული პირის ჩართვა.

ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან სადავო აქტი (№358 განკარგულება) გამოცემულია ხულოს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ, სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილში, რომლითაც მოთხოვნილია ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, შესაბამისი გარემოებების გამოკვლევის შემდეგ, დასახელებული სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მნიშვნელოვანია სააპელაციო სასამართლომ შეაფასოს ზემოაღნიშნული სამართლებრივი აქტები და იმსჯელოს საქმეში მოპასუხე მხარედ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ჩაბმის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს მოცემულ საქმეზე მიღებული 2021 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილების პროცესუალურ უსწორობაზე და აღნიშნავს, რომ ხელვაჩაურის რაიონულმა სასამართლომ, ერთი მხრივ, გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მიუთითა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლზე, რომელიც სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ადმინისტრაციული ორგანოსთვის საკითხის ხელახლა გამოკვლევისთვის დაბრუნებას განსაზღვრავს, განმარტა რომ სასამართლო აღნიშნულ გადაწყვეტილებას იღებს, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობისთვის არსებობს მხარის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი და დაასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, წარმოდგენილი საქმის ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების შეფასებისა და გამოკვლევის შედეგად, იკვეთებოდა მხარის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი. ხოლო მეორე მხრივ, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მიხედვით - ბათილად იქნა ცნობილი ხულოს მუნიციპალიტეტში თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი - 2019 წლის 3 დეკემბრის №358 განკარგულება ნ. ა-ეისათვის საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის შესახებ და მოპასუხეს დაევალა შესაბამისი აქტის გამოცემა სადავო მიწის ნაკვეთზე ნ. ა-ეის განცხადებაზე. ამასთან აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილება ძალაში იქნა დატოვებული ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით, რომელიც არ მოიცავს მითითებას/მსჯელობას პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში არსებულ, ზემოაღნიშნულ პროცესუალურ უსწორობაზე და იმ საკითხზე, რომ ასკ-ის 32.4 მუხლის სამოტივაციო ნაწილში მითითებით, ხოლო სარეზოლუციო ნაწილით სადავო აქტის ბათილად ცნობით და საქმის მნიშვნელოვანი გარემოებების გამოკვლევის გარეშე ახალი აქტის გამოცემის დავალებით, ბუნდოვანია თუ რას ნიშნავს სასამართლოს დასკვნა „შესაბამისი აქტის გამოცემა“-ზე.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსამართლეთა დამოუკიდებლობისა და კომპეტენტურობის საკითხებზე ორიენტირებული, ევროპის საბჭოს შესაბამისი ორგანო - ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭო (ემსს - CCJE) რეგულარულად აქვეყნებს სახელმძღვანელო დოკუმენტებს - დასკვნებს, რომლებიც ევროპის საბჭოს წევრი ქვეყნების სასამართლო სისტემებში საუკეთესო პრაქტიკის დანერგვას ემსახურება. ემსს-ის ერთ-ერთ ამგვარ, არსებითი მნიშვნელობის სახელმძღვანელო დოკუმენტს წარმოადგენს მისი №11 დასკვნა „სასამართლო გადაწყვეტილებათა ხარისხის შესახებ“, რომელიც გამოიცა 2008 წლის 18 დეკემბერს. წინამდებარე დასკვნის 55-ე პარაგრაფი მიხედვით: „გადაწყვეტილებას უნდა გააჩნდეს შემდეგი მახასიათებლები: ტექსტი რედაქციულად ისე უნდა იყოს ჩამოყალიბებული, რომ შესაძლებელი იყოს მისი აღსრულება. ეს იმას ნიშნავს, რომ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის პუნქტები ნათლად და ყოველგვარი ბუნდოვანების გარეშე უნდა მიუთითებდეს სასამართლოს მიერ დაკისრებულ სასჯელზე, ვალდებულებასა ან ბრძანებაზე. ბუნდოვანი გადაწყვეტილება, რომლის ინტერპრეტაციაც სხვადასხვაგვარად შეიძლება, ასუსტებს მართლმსაჯულების განხორციელების მთელი პროცესის ეფექტურობას.“

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 25 მაისის განჩინებაში მითითებულ სამართლებრივ მსჯელობაზე, რომლის თანახმად: „წინააღმდეგობრივია თავად საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში განვითარებული მსჯელობა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილთან, რა დროსაც გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი აგებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლზე, ხოლო სარეზოლუციო ნაწილი არ შეიცავს მითითებას სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად გასაჩივრებული აქტების ბათილად ცნობის შესახებ...საკასაციო სასამართლოს მითითებით, გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი ხსნის და ასაბუთებს საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების მიზეზებს, ხოლო გადაწყვეტილება აღსასრულებლად მიექცევა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის შესაბამისად, ამდენად, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო და სარეზოლუციო ნაწილები უნდა იყოს ურთიერთშესაბამისი და თანმიმდევრული, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი უნდა შეესაბამებოდეს და გამომდინარეობდეს სამოტივაციო ნაწილიდან, განსახილველ შემთხვევაში კი, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის ფორმულირება, რომელიც ძალაში დატოვა სააპელაციო სასამართლომ, არ შეესაბამება გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში განვითარებულ მსჯელობას.“ (სუსგ №ბს-792(2კ-21), 25.05.2023წ.).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დაუშვებელია სასამართლო გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაედოს ფაქტობრივი გარემოება/მტკიცებულება, რომელიც სამართალწარმოების პროცესში მხარეთა აქტიური მონაწილეობით სათანადო წესით არ ყოფილა გამოკვლეული და რომელთან დაკავშირებითაც მხარეებს არ მისცემიათ საკუთარი მოსაზრებების გამოთქმის შესაძლებლობა. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის მოთხოვნის ნაწილში, სარჩელის დაკმაყოფილებისას იხელმძღვანელა მხოლოდ გასაჩივრებული აქტის ბათილად ცნობის წინაპირობების არსებობით და დამატებით არ გამოიკვლია, იკვეთებოდა თუ არა სადავო მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარების გამომრიცხავი გარემოებები. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს ზემოაღნიშნული საკითხები და სხვა ფაქტობრივ გარემოებებთან ერთობლიობაში გადაწყვიტოს სარჩელის ბედი.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო თვითონ ვერ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, რადგან არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

მ. ვაჩაძე

გ. აბუსერიძე