№ბს-462(3კ-21) 18 ოქტომბერი, 2023 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ქეთევან ცინცაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, გიორგი გოგიაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - შპს „ჯ...“

კასატორი (მოპასუხე) - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო

კასატორი (მესამე პირი - სასკ 16.2) - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო

დავის საგანი - ხელშეკრულებიდან გასვლა; პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ოქტომბრის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2016 წლის 25 მაისს შპს „ჯ...მა“ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ.

მოსარჩელემ 2012 წლის 19 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მიზნით, მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების სახით გადახდილი თანხის 1 096 700 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 22 თებერვლის განჩინებით, შპს „ჯ...ს“ სარჩელი განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა უფლებამოსილ - თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 2 ივლისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საქმეში მესამე პირად ჩაება სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებით შპს ,,ჯ...ს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ჯ...მა“, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა შპს „ჯ...ს“ სააპელაციო საჩივარი; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოცემული დავის გადასაწყვეტად არასწორად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 93-ე მუხლი. ამ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად თუ გარიგება დადებულია იმ პირობით, რომ რაიმე მოვლენა დადგება განსაზღვრულ ვადაში, მაშინ პირობა ძალადაკარგულად ითვლება, თუკი ეს ვადა გავიდა და მოვლენა არ დადგა. იმავე მუხლის მეორე ნაწილში კი აღნიშნულია თუ ვადა არ არის განსაზღვრული, მაშინ პირობა შეიძლება შესრულდეს ნებისმიერ დროს. პირობა შეიძლება ძალადაკარგულად იქნეს მიჩნეული, როცა აშკარაა, რომ მოვლენის დადგომა უკვე შეუძლებელია. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების შინაარსი ცალსახად მიუთითებდა იმის შესახებ, რომ იგი არ წარმოადგენდა სამოქალაქო კოდექსის 90-ე მუხლით გათვალისწინებულ პირობით გარიგებას. აღნიშნულ მუხლით განსაზღვრულია პირობითი გარიგების ცნება, რომლის თანახმად პირობითად ითვლება გარიგება, როდესაც იგი დამოკიდებულია სამომავლო და უცნობ მოვლენაზე იმით, რომ ან გარიგების შესრულების გადადება ხდება მის დადგომამდე, ანდა გარიგების შეწყვეტა – ამ მოვლენის დადგომისთანავე. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ერთის მხრივ შპს „ჯ...ს“ მიერ გამყიდველის წინაშე ნაკისრი ვალდებულება სრული მოცულობით შესრულდა, ხოლო მეორეს მხრივ გამყიდველის მიერ შპს „ჯ...ს“ საკუთრებაში ნასყიდობის ობიექტის მშენებლობის ექსპლუატაციაში მიღებისთანავე გადაცემის ვალდებულება წარმოადგენდა არა პირობით გარიგებას, არამედ ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებით პირობებს.

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის პირველადი სტრუქტურული ერთეულის ხელმძღვანელის მოადგილის (მუნიციპალური ინსპექციის უფროსის მოადგილის) 2019 წლის 16 ივლისის სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსადმი პასუხით ირკვეოდა, რომ „ქ. თბილისში ...ს ქუჩა №2-ში მდებარე ობიექტის ექსპლუატაციაში მიღების მოთხოვნით დამკვეთს სამსახურისთვის არ მიუმართავს. საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების მიხედვით უფლებამოსილ ორგანოში განცხადების წარდგენა შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების მოთხოვნით ევალებოდა დამკვეთს. შესაბამისად, მუნიციპალური ინსპექციის მიერ აღნიშნულ მისამართზე მდებარე ობიექტი არ იყო ექსპლუატაციაში მიღებული“. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს უფროსის 2019 წლის 23 აგვისტოს №05/1490 პასუხით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარის მიმართ ირკვეოდა, რომ ზემოთ აღნიშნული ობიექტის მშენებლობის ნებართვის მიღების ან ექსპლუატაციაში მიღების მოთხოვნის არანაირი განცხადება და არც სათანადო დოკუმენტაცია არ შესულა სააგენტოში, აღნიშნულიდან გამომდინარე მშენებლობის ნებართვა არ გაუცია სააგენტოს და მით უმეტეს არც ექპლუატაციაში მიუღია იგი.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გაითვალისწინა გამყიდველის მიერ შპს „ჯ...ს“ წინაშე ნაკისრი ვალდებულების შესრულების, მათ შორის ნასყიდობის ობიექტის ექსპლუატაციაში შესვლის გონივრული ვადები და ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით არ შეაფასა მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობა, რის გამოც უნდა გაუქმებულიყო მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაბრუნებოდა იმავე სასამართლოს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ჯ...მა“, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ. კასატორებმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 სექტემბრის განჩინებით სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად.

კასატორი შპს „ჯ...“ მიუთითებს, რომ განჩინებაში არ არის დასაბუთებული რატომ იყო აუცილებელი საქმის ხელახლა განსახილველად უკან დაბრუნება, მეტიც საერთოდ არ ჩანს შესაბამისი კონკრეტული სამართლებრივი ნორმა. საქმის უკან დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოს უფლებაა და არა ვალდებულება, მიუხედავად ამისა, ეს უფლება არ გულისხმობს სააპელაციო სასამართლოს შეუზღუდაობას, ნებისმიერი დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად დაუბრუნოს საქმე. ასეთი მიდგომა ეწინააღმდეგება რაციონალური მართლმსაჯულებისა და პროცესუალური ეკონომიის პრინციპებს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ნამდვილ აზრს, რითაც ამჯერად შებოჭილია სააპელაციო სასამართლო, ამიტომ, სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც აგრეთვე საქმის არსებითად განმხილველი სასამართლოა, პირველ ინსტანციას საქმე უკან უნდა დაუბრუნოს მხოლოდ გამონაკლისს შემთხვევებში, როდესაც მას თავად რეალურად გაუჭირდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა...(საქმე №ას-471-450-2015; 30.10.15). სააპელაციო სასამართლო, სსსკ-ის 377-ე მუხლის საფუძველზე, როგორც საქმის არსებითად განმხილველი სასამართლო უფლებამოსილი იყო თავად გამოეკვლია სარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები და მტკიცებულებები და ისე გამოეტანა გადაწყვეტილება (სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 10 მაისის განჩინების საფუძველზე მოპასუხემ წარმოადგინა შესაბამისი დოკუმენტები, მიუხედავად ამისა მათი სამართლებრივი შეფასების შესახებ ასევე არ არის მოცემული სადავო განჩინებაში).

სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების სამოტივაციო ნაწილში ადგენს, რომ მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულება არ წარმოადგენს პირობით გარიგებას და რომ მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის მიზეზად მოცემული გარემოება წარმოადგენს, მხოლოდ და მხოლოდ ხელშეკრულების ერთ-ერთ არსებით პირობას, მიუხედავად ამისა სააპელაციო სასამართლო პირველი ინსტანციის სასამართლოს ავალებს გამოიკვლიოს დარღვეული იქნა თუ არა მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების პირობა, მაშინ, როდესაც თავად მოპასუხე, როგორც სარჩელის აღძვრამდე, ასევე სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრის შესაგებლებში ცალსახად უთითებს, რომ „ექსპლუატაციაში შენობის შესვლა“ არის პირობითი გარიგების პირობა და არა ხელშეკრულების არსებითი პირობა, რაც არსებითად განსხვავებული სამართლებრივი ბუნების ცნებებია. ამით სააპელაციო სასამართლო ცდება მის უფლებამოსილებას და პრაქტიკულად თავად აყალიბებს მოპასუხის პოზიციას. სააპელაციო სასამართლო სადავო განჩინების მიღებით, სასამართლოსადმი თავდაპირველად მიმართვიდან 5 წლის შემდეგ, პრაქტიკულად კვლავ საქმის განხილვის საწყის ეტაპზე აბრუნებს, მაშინ, როდესაც მოპასუხის პოზიცია პირობით გარიგებასთან დაკავშირებით უცვლელია და ამგვარად მის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა უსასრულოდ შეიძლება გაგრძელდეს. მოცემული საქმის ირგვლივ დადგენილია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და დავის გადაწყვეტის მიზნით საჭიროა მხოლოდ არსებული პრაქტიკის შესაბამისი სამართლებრივი შეფასება მიეცეთ მათ.

კასატორი სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სრულიად მართებულად და სწორად დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ, რის გამოც არ არსებობდა საქმის ხელახლა განსახილველად უკან დაბრუნების საფუძვლები. პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებით, ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება ნიშნავს ვალდებულების შესრულებას კანონითა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად, იმ გონიერი მოლოდინის ფარგლებში, რაც შესრულების მიმღებს აღნიშნული ვალდებულების შესრულების მიმართ ჰქონდა. აქვე პირველი ინსტანციის სასამართლო სრულიად მართებულად განმარტავს, რომ ვალდებულება, რომლის დარღვევაც ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველს წარმოადგენს, უნდა იყოს ნამდვილი, ვადამოსული და უპრეტენზიო. თუ ვალდებულებები ჯერ კიდევ არ არის შესასრულებელი, მხარე ვერ გავა ხელშეკრულებიდან, რადგან მას არ ექნება ამის კანონისმიერი საფუძველი. ამდენად, სახელმწიფოს მხრიდან ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება არ დარღვეულა, შპს "ჯ...ს" საკუთრების წარმოშობის დაკავშირებულია ხელშეკრულებით დადგენილ იურიდიულ ფაქტთან - ზემოაღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობა-ნაგებობების ექსპლუატაციაში შესვლასთან, რომლის დადგომის შემდგომაც მოსარჩელეს წარმოეშვება საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე, სხვაგვარ შინაარსს ნასყიდობის ხელშეკრულება არც ითვალისწინებს და ამგვარ პირობებზე გამოხატეს მხარეებმა თანხმობა, რაც იმთავითვე ცნობილი იყო მოსარჩელე მხარისათვის.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 4 ივნისის განჩინებებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული შპს „ჯ...ს“ და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 22 ივნისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დასაშვებად იქნა მიჩნეული შპს „ჯ...ს“ და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები და მათი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო, ზეპირი მოსმენის გარეშე, საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ჯ...ს“ და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებით შპს ,,ჯ...ს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებით კი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა შპს „ჯ...ს“ სააპელაციო საჩივარი, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება იყო დაუსაბუთებელი, რის გამოც სახეზე იყო საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსთვის დაბრუნების საფუძვლები.

ამდენად, განსახილველ საქმეში მთავარ შესაფასებელ საკითხს წარმოადგენს ის გარემოება, თუ რამდენად არსებობდა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის დაბრუნების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმადაც, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, თუ ადგილი აქვს 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლი კი ადგენს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ აბსოლუტურ საფუძვლებს: გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ: ა) საქმე განიხილა სასამართლოს არაკანონიერმა შემადგენლობამ; ბ) სასამართლომ საქმე განიხილა ერთ-ერთი მხარის დაუსწრებლად, რომელსაც არ მიუღია შეტყობინება კანონით დადგენილი წესით ან მისი კანონიერი წარმომადგენლის გარეშე, თუ ასეთი წარმომადგენლობა კანონით იყო გათვალისწინებული, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ასეთი კანონიერი წარმომადგენელი ცნობს სასამართლო პროცესის წარმართვის მართლზომიერებას; გ) გადაწყვეტილება გამოტანილია საქმეზე, რომელიც სასამართლოს უწყებრივად არ ექვემდებარება; დ) გადაწყვეტილება მიღებულია საქმის ზეპირი განხილვის საფუძველზე, რომლის დროსაც დარღვეულია პროცესის საჯაროობის წესები; ე) გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული; ე​¹) გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია; ვ) გადაწყვეტილებას ხელს არ აწერენ ის მოსამართლეები, რომლებიც გადაწყვეტილებაში არიან აღნიშნულნი; ზ) გადაწყვეტილება გამოტანილია იმ მოსამართლეების მიერ, რომლებიც ამ საქმის განხილვაში ადრე მონაწილეობდნენ; თ) საქმეში არ არის სააპელაციო სასამართლოს სხდომის ოქმი. ამასთან, 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ადგენს, რომ სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე მუხლის თანახმად სააპელაციო სასამართლოში, საქმის განხილვა მიმდინარეობს იმ წესების დაცვით, რომელიც გათვალისწინებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილია, საქმე განიხილოს არსებითად, გამოიკვლიოს და დაადგინოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და საქმეს მისცეს სამართლებრივი შეფასება. მართალია, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილია, საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნოს პირველი ინსტანციის სასამართლოს, თუმცა მას ასევე შეუძლია არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი, ანუ არსებითად განიხილოს საქმე და მიიღოს მასზე გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლოს უფლებამოსილება, თვითონ, პირველი ინსტანციის სასამართლოსთვის საქმის დაბრუნების გარეშე, გადაწყვიტოს საქმე, ემყარება საპროცესო ეკონომიის პრინციპს. სააპელაციო სასამართლო მხოლოდ იმ შემთხვევაშია უფლებამოსილი დაუბრუნოს საქმე პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, როდესაც მას თვითონ არ შეუძლია სრულყოფილად გამოიკვლიოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები ან როდესაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ სააპელაციო სასამართლო ვერ შეამოწმებს მას ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, ანუ ობიექტურად უნდა არსებობდეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის უკან გადაგზავნის სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძველი (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 25 ნოემბრის №ბს-1224(კ-19) გადაწყვეტილება).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ აპელაცია მიზნად ისახავს პირველი ინსტანციის სასამართლოს კანონიერ ძალაში შეუსვლელი გადაწყვეტილების კანონიერებისა და დასაბუთებულობის შემოწმების გზით მხარეთა უფლებების დაცვას. საკასაციო ინსტანციის სასამართლოსაგან განსხვავებით, რომელიც საკასაციო საჩივარს ამოწმებს მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლო იკვლევს საქმის როგორც ფაქტობრივ, ისე სამართლებრივ საკითხებს. ის გარემოება, რომ სააპელაციო სასამართლო არ ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, იმთავითვე არ ქმნის საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნების საფუძველს. სააპელაციო ინსტანციის სასამართლო საქმის გადასინჯვის დროს განიხილავს როგორც ფაქტის, ისე სამართლის საკითხებს, თუმცა არ ახდენს პირველი ინსტანციის სასამართლოს სრულ ჩანაცვლებას. იმ შემთხვევაში, როდესაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან არ იკვეთება რაიმე სახის ფაქტობრივი გარემოებების კვლევა, ხოლო დავის გადაწყვეტის მიმართ არსებული მიდგომა წმინდად ფორმალურია, გამონაკლის შემთხვევებში სააპელაციო პალატას არ ეზღუდება დავის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის დაბრუნების შესაძლებლობა, უკეთუ აღნიშნული დავის ობიექტურად სწორად გადაწყვეტის, დავის მონაწილე ყველა პირის ინტერესების უკეთ გათვალისწინების, ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების უკეთ გამოკვლევის საჭიროებით არის განპირობებული. ამასთანავე, დავის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება სათანადოდ უნდა იყოს დასაბუთებული, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმის გარემოებათა არასათანადოდ გამოკვლევა ან მიღებული გადაწყვეტილების უსწორობა, იმთავითვე არ ქმნის დავის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველს. სააპელაციო პალატა იმ შემთხვევაშია საქმის საქალაქო (რაიონული) სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებაზე უფლებამოსილი, უკეთუ პირველი ინსტანციის სასამართლოში დავის განხილვის მკვეთრად ფორმალური ხასიათის გამო, მხარეს ფაქტობრივად ერთმევა პირველი ინსტანციის სასამართლო წარმოება (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 25 ნოემბრის ბს-925(კ-19) განჩინება).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განხილვის აუცილებლობა დასაბუთებულია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე სამართლებრივ გარემოებებზე მსჯელობის საჭიროებით. საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ მიუთითებს, რომ საქმის დაბრუნების საფუძველი შესაძლოა იყოს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლით განსაზღვრული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლ(ებ)ის არსებობა. მოცემულ მუხლში ჩამოთვლილი საფუძვლები ეხება საქმის განხილვისა და გადაწყვეტილების გამოტანის მიმართ დაწესებულ პროცესუალურ საკითხებს, რომელთა დარღვევა გამოიწვევს გადაწყვეტილების გაუქმებას, თუმცა „ე“ და „ე^1“ ქვეპუნქტები ადგენენ გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძვლებად ნაწილობრივ პროცესუალურ და ამავდროულად მატერიალურ მოთხოვნებს როგორებიცაა - ე) გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული; ე​¹) გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 394-ე მუხლის „ე“ და „ე^1“ ქვეპუნქტები სახეზეა, როდესაც გადაწყვეტილებიდან არ იკვეთება სამართლებრივი ნორმები, საქმის გარემოებები და ფაქტები, რომელთა საფუძველზეც სასამართლომ მიიღო გადაწყვეტილება და შესაბამისად, მისი სისწორის შემოწმება შეუძლებელი ხდება. თუმცა, აღნიშნული არ გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ზედა ინსტანციის სასამართლო უბრალოდ არ ეთანხმება და არ იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას, კანონის გამოყენება/არ გამოყენებას, ნორმის განმარტებასა თუ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებას, რამდენადაც ასეთ დროს, სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას ან ცვლის მის დასაბუთებას, თუმცა არ უბრუნებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებულ განჩინებაში არ არის სათანადო მსჯელობა განვითარებული, თუ კონკრეტულად რა საფუძვლით მიიჩნია სააპელაციო პალატამ, რომ არსებობდა საქმის ქვედა ინსტანციის სასამართლოსთვის დაბრუნების აუცილებლობა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სააპელაციო პალატის მიერ არ არის გამოკვეთილი ის გარემოებები, რომელიც უნდა დაედგინა და შეეფასებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოს. ერთადერთი, გარემოება, რასაც სააპელაციო სასამართლო დამატებით უთითებს და აფასებს, არის ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის პირველადი სტრუქტურული ერთეულის ხელმძღვანელის მოადგილის (მუნიციპალური ინსპექციის უფროსის მოადგილის) 2019 წლის 16 ივლისის სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსადმი პასუხი, რომლითაც ირკვევა, რომ „ ქ. თბილისში ...ს ქუჩა №2-ში მდებარე ობიექტის ექსპლუატაციაში მიღების მოთხოვნით დამკვეთს სამსახურისთვის არ მიუმართავს. საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების მიხედვით უფლებამოსილ ორგანოში განცხადების წარდგენა შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების მოთხოვნით ევალება დამკვეთს. შესაბამისად, მუნიციპალური ინსპექციის მიერ აღნიშნულ მისამართზე მდებარე ობიექტი არ არის ექსპლუატაციაში მიღებული“. ასევე, დამატებითი გარემოებაა, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს უფროსის 2019 წლის 23 აგვისტოს №05/1490 პასუხი სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარის მიმართ, რომლითაც ირკვეოდა, რომ ზემოთ აღნიშნული ობიექტის მშენებლობის ნებართვის მიღების ან ექსპლუატაციაში მიღების მოთხოვნის არანაირი განცხადება და არც სათანადო დოკუმენტაცია არ შესულა სააგენტოში, აღნიშნულიდან გამომდინარე მშენებლობის ნებართვა არ გაუცია სააგენტოს და მით უმეტეს არც ექსპლუატაციაში მიუღია იგი.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ აღნიშნული გარემოებები დადგენილია/წარმოდგენილია (წერილები გამოცემულია) თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ. ამასთან, აღნიშნული ფაქტების მოძიებას საფუძვლად დაედო, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 მაისის განჩინება, რომლითაც დაევალა მოწინააღმდეგე მხარეს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს წარედგინა სასამართლოსთვის 2019 წლის 10 მაისის მდგომარეობით სათანადო ინფორმაცია იმის თაობაზე, დასრულდა და ექსპლუატაციაში იქნა თუ არა მიღებული საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და შპს „ჯ...ს“ წარმომადგენელს შორის 2012 წლის 19 მარტს დადებული ხელშეკრულების პირველი მუხლის შესაბამისად ქ. თბილისში, ...ს ქუჩა № 2-ში მდებარე სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული 28145 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდი № ...) განთავსებული შენობა-ნაგებობები, მათ შორის, შპს ,,ჯ...სათვის’’ გადასაცემი ნულოვან სართულზე განთავსებული 183 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართობი. ამდენად, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგია, მოკლებული იყო შესაძლებლობას შეეფასებინა მითითებული გარემოებები, რადგან ისინი საქმის სააპელაციო სასამართლოში განხილვის ეტაპზე იქნა გამოვლენილი და დადგენილი. სააპელაციო სასამართლო მისი როლიდან და ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობით განმტკიცებული ინკვიზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, თავად იყო უფლებამოსილი ემსჯელა, მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე, მათ შორის საქმეზე წარმოდგენილი ახალი ფაქტების გათვალისწინებით.

შესაბამისად, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სააპელაციო სასამართლო ვერ ასაბუთებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლიანობას, ამასთან, სააპელაციო პალატამ თავად, კანონმდებლობით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში, უზრუნველყო, საქმეზე ახალი მტკიცებულებების მოპოვება, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორთა პოზიციას იმ ნაწილში, რომ სააპელაციო სასამართლოს თავად უნდა განეხილა საქმე, მოეხდინა შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების განმარტება, ფაქტობრივი გარემოებების შეფასება და გამოეტანა შესაბამისი გადაწყვეტილება.

ამდენად, პროცესის ეკონომიურობისა და შემჭიდროვებულ ვადებში მხარეთა მიერ საკუთარი მატერიალური უფლებების რეალიზების მიზნით, არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმის განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების საფუძველი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შპს „ჯ...ს“ და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს, რა დროსაც სააპელაციო სასამართლომ მისთვის საპროცესო კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში უნდა განახორციელოს მოცემული საქმის ყოველმხრივ, ობიექტურად და სრულყოფილად გასაწყვეტად საჭირო ყველა საპროცესო მოქმედება, მათ შორის, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასება და გამოსაყენებელი საკანონმდებლო ნორმების განმარტება.

ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, განსახილველ საქმეზე გაწეული სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 372-ე, 385-ე, 394-ე და 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ჯ...ს“ და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ოქტომბრის განჩინება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები განაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ქ. ცინცაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

გ. გოგიაშვილი