საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-151(გ-23) 19 სექტემბერი, 2023 წელი

ქ.თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი მოსმენის გარეშე, განიხილა სს „ი...ს“ სარჩელთან დაკავშირებული დავა განსჯადობის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოსა და გორის რაიონულ სასამართლოს შორის.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სს „ი...ს“ წარმომადგენელმა, დ. ს-ემ, 202 წლის 9 ივლისს სარჩელით მიმართა გორის რაიონული სასამართლოს მოპასუხის - სსიპ ჯანმრთელობის ეროვნული სააგენტოს მიმართ, „დედათა და ბავშვთა ჯანმრთელობის“ სახელმწიფო პროგრამის „ანტენატალური მეთვალყურეობის“ კომპონენტის ფარგლებში ჯარიმის დაკისრების შესახებ ამავე სააგენტოს 2022 წლის 20 დეკემბრის №HA 4 22 00672729 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. ამავე სარჩელით მოსარჩელემ იშუამდგომლა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოქმედების შეჩერების შესახებ.

მოსარჩელის განმარტებით, 2022 წლის 30 დეკემბერს მიიღო სსიპ ჯანმრთელობის ეროვნული სააგენტოს 2022 წლის 24 დეკემბრის №HA 4 22 00672729 გადაწყვეტილება, სადაც მითითებულია, რომ პროგრამული მომსახურების ცალმხრივად შეწყვეტის გამო, სს „ი...ს“ ეკისრებოდა ჯარიმის სახით განმახორციელებლის მიერ ბოლო ერთი წლის განმავლობაში (06.11.2021 წლიდან 06.11.2022 წლის ჩათვლით პერიოდი) ანაზღაურებული თანხის - 62 919.00 ლარის 10%, რაც შეადგენდა 6 291.90 ლარს. სს „ი...ს“ მიერ 2022 წლის 9 აგვისტოს №247 წერილით ეცნობა ჯანმრთელობის ეროვნულ სააგენტოს, რომ 2022 წლის 9 ოქტომბრიდან სს „ი...“ წყვეტდა „საყოველთაო ჯანდაცვაზე გადასვლის მიზნით გასატარებელ ზოგიერთ ღონისძიებათა შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის №36 დადგენილებით დაფინანსებული პროგრამის ფარგლებში მომსახურებას (თანახმად ამავე დადგენილების მე-19 მუხლის მე-6 პუნქტისა).

2022 წლის 29 სექტემბერს სს „ი...ს“ ეცნობა, რომ „ანტენატალური და პერინატალური სამსახურების რეგიონალიზაციის დონეების შეფასების საკოორდინაციო ჯგუფის“ გადაწყვეტილებით შეუჩერდა სერვისის მიწოდება, რადგან „ანტენატალური და პერინატალური სამსახურების რეგიონალიზაციის დონეებისა და პაციენტების რეფერალის კრიტერიუმების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2015 წლის 15 იანვრის №01-2/ნ ბრძანების მე-8(13) პუნქტის თანახმად, სამედიცინო სერვისის მიმწოდებლისათვის, რეგიონალიზაციის დონის მინიჭება ხდებოდა არა უმეტეს 2 წლის ვადით, ხოლო სს „ი...ს“ არ ჰქონდა წარდგენილი განაცხადი სსიპ „სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოში“ დონის განმეორებით მიღების მიზნით.

ამ პერიოდისათვის სს „ი...ში“ უკვე დაწყებული იყო სამედიცინო სერვისების მიწოდების შეწყვეტის პროცესი და როგორც აღინიშნა, სამედიცინო დაწესებულებას გაგზავნილი ჰქონდა წერილი აღნიშნულთან დაკავშირებით და ამასთან, სამედიცინო სერვისების მიწოდების შეწყვეტის შემდეგ, სს „ი...მ“ 2022 წლის 7 ნოემბერს (წერილი №600)- 15.11.2022წ.) განმეორებით აცნობა სააგენტოს, რომ სამედიცინო დაწესებულებამ 7 ნოემბრიდან შეწყვიტა ორსულთა ანტენატალური მეთვალყურეობის სახელმწიფო პროგრამაში სერვისის მიწოდება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ ორგანიზაციის მიმართ გამოტანილი აქტი იყო უკანონო, შესაბამისად, მოითხოვა მისი ბათილად ცნობა.

გორის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 27 იანვრის განჩინებით სს „ი...ს“ სარჩელი, სსიპ ჯანმრთელობის ეროვნული სააგენტოს მიმართ, განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

გორის რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-15 მუხლის (საერთო განსჯადობა) პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ ხსენებული მუხლი წარმოადგენს ტერიტორიული განსჯადობის განმსაზღვრელ საპროცესო ნორმას და პირდაპირ მიუთითებს, რომ სარჩელი იურიდიული პირის მიმართ წარედგინება სასამართლოს მისი ადგილსამყოფლის მიხედვით. სასამართლოს განმარტებით, მითითებული მუხლი განსაზღვრავს საერთო განსჯადობას და ერთნაირად ვრცელდება ნებისმიერ დავაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ამავე კოდექსით სხვა განსხვავებული წესია დადგენილი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან მოპასუხის - სსიპ ჯანმრთელობის ეროვნული სააგენტოს მისამართია: ქ. თბილისი, აკ. წერეთლის გამზირი №144, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს „ი...ს“ სარჩელზე, მოპასუხის ადგილსამყოფლის მიხედვით, განსჯად სასამართლოს წარმოადგენდა თბილისის საქალაქო სასამართლო.

თბილისის საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა გორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სს „ი...ს“ სარჩელის განსჯად სასამართლოდ თბილისის საქალაქო სასამართლოს დადგენის შესახებ და 2023 წლის 6 თებერვლის განჩინებით სს „ი...ს“ სარჩელი განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად გადმოეგზავნა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, წარმოდგენილი სარჩელით გასაჩივრებულია „დედათა და ბავშვთა ჯანმრთელობის“ სახელმწიფო პროგრამის „ანტენატალური მეთვალყურეობის“ კომპონენტის ფარგლებში ჯარიმის დაკისრების შესახებ სსიპ ჯანმრთელობის ეროვნული სააგენტოს 2022 წლის 20 დეკემბრის №HA 4 22 00672729 გადაწყვეტილება, რომელიც გამოიცა ,,2022 წლის ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2022 წლის 12 იანვრის №4 დადგენილების 22-ე მუხლის მე-7 პუნქტის საფუძველზე, სადაც მითითებულია, რომ ვაუჩერით დაფინანსებული პროგრამის ფარგლებში აღებული პასუხისმგებლობის ცალმხრივად შეწყვეტის შესახებ მიმწოდებელი ვალდებულია, 2 თვით ადრე აცნობოს განმახორციელებელს, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მიმწოდებლის სტატუსის შეწყვეტას ადგილი აქვს მიმწოდებლისაგან დამოუკიდებელი მიზეზით, ან არსებობს ახალ ან არსებულ მიმწოდებელსა და სახელმწიფოს შორის ხელშეკრულება, რომელიც არეგულირებს ამ მიმწოდებელი დაწესებულების ვალდებულებას, უზრუნველყოს პროგრამის ფარგლებში გათვალისწინებული სამედიცინო მომსახურების უწყვეტობა. როგორც მოსარჩელე მიუთითებდა, სს „ი...ს“ მიერ 2022 წლის 9 აგვისტოს №247 წერილით (ორი თვით ადრე) ეცნობა სსიპ ჯანმრთელობის ეროვნულ სააგენტოს, რომ 2022 წლის 9 ოქტომბრიდან სს „ი...“ წყვეტდა ,,საყოველთაო ჯანდაცვაზე გადასვლის მიზნით გასატარებელ ზოგიერთ ღონისძიებათა შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის №36 დადგენილებით დაფინანსებული პროგრამის ფარგლებში მონაწილეობას. ამდენად, სადავო არ იყო ის გარემოება, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა საყოველთაო ჯანდაცვაზე გადასვლის მიზნით №36 დადგენილების ხელშემკვრელ მხარეს და სწორედ მითითებული ურთიერთობის შეწყვეტის გამო დაჯარიმდა სადავო აქტით. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 17 მაისის №ბს-284-284(გ-18) განჩინებაზე, სადაც სასამართლომ №36 დადგენილების ფარგლებში პროგრამის განმახორციელებელსა და მიმწოდებელს შორის არსებული ურთიერთობა სახელშეკრულებო ურთიერთობად მიიჩნია და განმარტა, რომ: „საყოველთაო ჯანდაცვაზე გადასვლის მიზნით გასატარებელ ზოგიერთ ღონისძიებათა შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის №36 დადგენილებით დამტკიცებული „საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამით“ განისაზღვრება პროგრამაში მონაწილე სუბიექტების უფლება-მოვალეობები, აგრეთვე, პროგრამის ზედამხედველობის სახეობები და ეტაპები შემთხვევათა ტიპების შესაბამისად და ზედამხედველობის ნებისმიერ ეტაპზე გამოვლენილი დარღვევებისათვის პასუხისმგებლობის ზომის სახით გამოსაყენებელი სხვადასხვა ტიპის საჯარიმო სანქციები; კერძოდ, პროგრამის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, პროგრამის ზედამხედველობა მოიცავს პროგრამის განხორციელებაზე ზედამხედველობას პროგრამით განსაზღვრული ღონისძიებების ეფექტიანი შესრულების მიზნით, ხოლო ამავე პროგრამის მე-19 მუხლი კი, კონკრეტულად განსაზღვრავს იმ საჯარიმო სანქციებს, რომელიც მიმწოდებელს პროგრამით განსაზღვრული კონკრეტული ღონისძიების არაეფექტური შესრულების გამო ეკისრება“.

ამავე განჩინებაში საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ მიუთითა შემდეგი: „რაც შეეხება სადავო აქტების შემხებლობას მხარეთა შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს შეფასებას იმასთან დაკავშირებით, რომ დავის საგანი უკავშირდება შპს „...“ მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობასა თუ არაჯეროვან შესრულებას, გამომდინარე იქიდან, რომ სადავო აქტები გამოცემულია სწორედ მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევის საფუძველზე, შესაბამისად, აღნიშნული აქტების ბათილობის მოთხოვნით მოსარჩელე, ფაქტობრივად, სადავოდ ხდის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობისა თუ არაჯეროვანი შესრულების ფაქტსაც. ამდენად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვინაიდან სადავო აქტები გამოცემულია სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოსა და შპს „...“ შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობით დადგენილი პირობების საფუძველზე, შესაბამისად, განსჯადობის წესების განსაზღვრისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს არა მხოლოდ ტერიტორიული განსჯადობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-15 მუხლით განსაზღვრული ზოგადი წესი და მოცემულ დავაზე განსჯადი სასამართლოს განსაზღვრა უნდა მოხდეს არა მხოლოდ სადავო აქტების გამომცემი ორგანოს, როგორც მოპასუხის ადგილმდებარეობის გათვალისწინებით, არამედ მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული, აგრეთვე, მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობის ფაქტიც და ის ადგილიც, სადაც ხელშეკრულების შესრულება ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ხორციელდებოდა“.

სასამართლოს შეფასებით, იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო აქტი გამოიცა 36-ე დადგენილების ფარგლებში, მითითებული დადგენილებიდან (სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან) გასვლის წესის დარღვევის გამო, აღნიშნული დავა სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავის ხასიათისაა, დავაზე განსჯადი სასამართლოც ხელშეკრულების შესრულების ადგილის მიხედვით უნდა განისაზღვროს. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე მხარე ითხოვს სსიპ ჯანმრთელობის ეროვნული სააგენტოს 2022 წლის 20 დეკემბრის №HA 4 22 00672729 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას, ხოლო წარმოდგენილი სარჩელით ირკვევა, რომ სს „ი...“ (მისამართი: გორი, ...ს ქ. №...) პროგრამით გათვალისწინებულ მომსახურებას ახორციელებდა ქ. გორში, დავის სასამართლო განსჯადობა ამ ხელშეკრულების შესრულების ადგილის - ქ. გორის მიხედვით უნდა განსაზღვრულიყო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, განსჯადობის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიისა და გორის რაიონული სასამართლოს განჩინებების გაცნობის შედეგად, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე, წყვეტს რა დავას სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე, მიიჩნევს, რომ განსახილველი საქმე, განსჯადობით უნდა დაექვემდებაროს გორის რაიონულ სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-2 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყოველი პირი უნდა განსაჯოს მხოლოდ იმ სასამართლომ, რომლის იურისდიქციასაც ექვემდებარება მისი საქმე.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს კონსტიტუციის აღნიშნული დებულება „იცავს სამართლიანი სასამართლოს უფლების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან კომპონენტს - სასამართლო განხილვა მოხდეს განსჯადობის წესების დაცვით... ამ [სამართლიანი სასამართლოს] უფლებით სარგებლობისთვის არანაკლებ მნიშვნელოვანია, რომ სამართალწარმოება განხორციელდეს განსჯადობის წესების დაცვით, საქმის განხილვა და გადაწყვეტა მოხდეს იმ სასამართლოს მიერ, რომელსაც კონსტიტუციისა და კანონის მიხედვით, შესაბამისი უფლებამოსილება, კომპეტენცია გააჩნია“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 13 ნოემბრის №1/4/557,571,576 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ვალერიან გელბახიანი, მამუკა ნიკოლაიშვილი და ალექსანდრე სილაგაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”, II-106).

აღსანიშნავია, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენცია კანონიერ სასამართლოზე ადამიანის უფლებას სამართლიანი სასამართლოს ძირითადი უფლების შემადგენელ ნაწილად მოიაზრებს (მე-6 მუხ.).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონიერი სასამართლოს უფლება სახელმწიფოსაგან მოითხოვს სასამართლოს განსჯადობის ზუსტ განსაზღვრას. აღნიშნულის შესაბამისად, საერთო სასამართლოების სისტემა, სასამართლოთა გვარეობითი (საგნობრივი), ტერიტორიული და ინსტანციური იურისდიქცია განსაზღვრულია „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონითა და საპროცესო სამართლის ნორმებით. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს საერთო სასამართლოების მიერ განსახილველ ცალკეულ დავებზე საპროცესო კანონმდებლობა ერთმანეთისაგან განასხვავებს უწყებრივ ქვემდებარეობას (Substantive Jurisdiction) და განსჯადობას (Court Jurisdiction). სასამართლოს უწყებრივი ქვემდებარეობა მოიაზრებს არსებითი იურისდიქციის დადგენას, ანუ იმის განსაზღვრას, განეკუთვნება თუ არა საქმე საერთო სასამართლოებს, შედის თუ არა ამ საქმის განხილვა საერთო სასამართლოების უფლებამოსილებაში (იურისდიქციაში), ხოლო განსჯადობა (მისი ვიწრო გაგებით) ნიშნავს იმის გარკვევას, თუ რომელი სასამართლოა უფლებამოსილი საქმის განხილვასა და გადაწყვეტაზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსჯადობის წესების დაცვა პირდაპირ დაკავშირებულია მხარეთა უფლებების სრულყოფილ რეალიზებასთან. „განსჯადობის წესების დარღვევით საქმის განხილვა თავისთავად, უკვე თვით განსჯადობის წესის დარღვევით გადაწყვეტილების გამოტანის ფაქტის გამო, ადასტურებს საქმის უხეში საპროცესო დარღვევით განხილვას და შედეგად იწვევს სამართალწარმოების წესების დარღვევით დავის გადაწყვეტას“ (სუსგ 06.06.2012 წ. საქმეზე №ბს-1394-1377(კ-11)). თუ საქმე რამდენიმე სასამართლოს განსჯადია და რაიმე სახის შეზღუდვა იმპერატიულად დადგენილი არ არის, მოსარჩელეს უფლება აქვს, აირჩიოს სასამართლო, რომელიც განიხილავს მის სარჩელსა თუ საჩივარს (სსკ-ის მე-20 მუხლი). „სასამართლოს არჩევის უფლება მოქმედებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქმე გვაქვს სასამართლოების ალტერნატიულ განსჯადობასთან - როცა საქმე სხვადასხვა საფუძვლებით თანაბრად რამდენიმე სასამართლოს განსჯადია. ეს უფლება არ მოქმედებს, თუ რომელიმე სასამართლოს კონკრეტულ საქმეზე აქვს ექსკლუზიური სპეციალური განსჯადობა“ (ავტორთა კოლექტივი, „სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, რჩეული მუხლები“, გერმანიის საერთაშორისო თანამშრომლობის საზოგადოება (GIZ), 2020).

საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ განსჯადობის საკითხი არ არის დამოკიდებული მხარეთა მოსაზრებებზე. განსჯადობის საკითხს ენიჭება არა დისპოზიციური, არამედ იმპერატიული ხასიათი, განსჯადობა განიხილება საჯარო წესრიგის შემადგენელ ნაწილად, მხარეების შეთანხმება სასამართლო განსჯადობაზე (პროროგაცია) ან რომელიმე სასამართლოს იურისდიქციის გამორიცხვა (დეროგაცია) ადმინისტრაციულ სამართალში არ დაიშვება. მსგავსი შეთანხმებები არ ცვლის კანონმდებლობით დადგენილ განსჯადობის იმპერატიულ წესს. ამასთანავე, სარჩელის წარმოებაში მიღება არ აბრკოლებს შემდგომში, სათანადო საფუძვლების გამოვლენისას, სასამართლოს მიერ ტერიტორიულ ან საგნობრივ განსჯადობაზე მსჯელობის, სარჩელის განსჯადი სასამართლოსათვის გადაგზავნის შესაძლებლობას (სუსგ 28.05.2020წ. №ბს-430 (გ-19)).

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლი ცალსახად ადგენს სარჩელის წარდგენის ვალდებულებას განსჯად სასამართლოში. მითითებული ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია, განიხილოს და გადაწყვიტოს ადმინისტრაციული საქმე. ამასთან, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში, სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნის განსჯად სასამართლოს და ამის შესახებ აცნობებს მოსარჩელეს.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია გადაწყვიტოს სასამართლოთა შორის განსჯადობის შესახებ დავა. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3 მუხლით გათვალისწინებული სასამართლოთა შორის განსჯადობის შესახებ დავის დაშვება ითვალისწინებს სასამართლოებს შორის დავას არა მხოლოდ საგნობრივ, არამედ ტერიტორიული განსჯადობის საკითხზე. განსახილველ შემთხვევაში სასამართლოებს შორის განსჯადობასთან დაკავშირებით დავა ეხება ტერიტორიული განსჯადობის საკითხს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული კატეგორიის საქმეებზე ტერიტორიული განსჯადობა მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ადმინისტრაციული ორგანოების ტერიტორიულ განსჯადობაზე, რომლის მიხედვით კონკრეტულ ტერიტორიაზე უძრავ ქონებასთან ან სამართალურთიერთობასთან დაკავშირებით გადაწყვეტილებას იღებს ის ადმინისტრაციული ორგანო, რომლის ტერიტორიულ საზღვრებში მდებარეობს ეს უძრავი ქონება ან არსებობს სამართლებრივი ურთიერთობა. რაც შეეხება ადმინისტრაციული კატეგორიის საქმეთა სასამართლოს ტერიტორიულ განსჯადობას, სარჩელი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის ან ძალადაკარგულად გამოცხადების, რეალაქტის განხორციელების თაობაზე შედის იმ ადმინისტრაციული სასამართლოს კომპეტენციაში, რომლის მოქმედების სფეროშიც აქვს ადგილსამყოფელი მითითებულ ორგანოს. სარჩელის სათანადო კავშირი ტერიტორიასთან უნდა დადგინდეს სარჩელის წარდგენის მომენტისთვის (სუსგ 21.11.2019წ. №ბს-753-753(გ-18)).

საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ სასამართლო დავების ტერიტორიული განაწილების წესი დადგენილია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით. ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობა არ ადგენს ტერიტორიული განსჯადობის სპეციფიკურ წესს, რაც ადმინისტრაციულ დავებთან მიმართებით (განსახილველი დავის სპეციფიკის მხედველობაში მიღებით) სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-15 და შემდგომი მუხლების გამოყენების საჭიროებას განაპირობებს (სასკ-ის 1.2 მუხ.). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი განსაზღვრავს განსჯადობის საერთო წესს (მოპასუხის ადგილსამყოფლის მიხედვით) და სხვა საგამონაკლისო მოწესრიგებებს (მაგ.: ნივთობრივი განსჯადობა, განსაკუთრებული განსჯადობა და სხვ.), აღნიშნულ ნორმათა მიხედვით კონკრეტული დავის განსჯადობის საკითხის გადაწყვეტა სასამართლოს პრეროგატივაა, თუმცა სასამართლო არის ნორმათშეფარდებაზე და არა ნორმათშემოქმედებაზე უფლებამოსილი სუბიექტი. სასამართლო ადგენს კონკრეტული დავის განხილვაზე ტერიტორიულად უფლებამოსილ შესაბამის სასამართლოს, თუმცა ეს ხორციელდება არსებული ნორმატიული მოწესრიგების ფარგლებში და არა ახალი მოწესრიგების შემოღების საფუძველზე. სასამართლო არ არის უფლებამოსილი განსჯადობის საკითხის გადაწყვეტისას შეიმუშაოს დავის ტერიტორიული განაწილების ახლებური, კანონმდებლობით გაუთვალისწინებელი წესი.

საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე დავის გადაწყვეტას არა დისპოზიციური, არამედ იმპერატიული ხასიათი გააჩნია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოების მიერ სამართლებრივ გარემოებებზე მითითებას მხოლოდ დამხმარე ფუნქცია აქვს, ხოლო საქმის განსჯადობის საკითხთან დაკავშირებით მოსარჩელის და მოპასუხის სამართლებრივი შეხედულებები მხედველობაში არ მიიღება; განსჯადი სასამართლოს განსაზღვრა უპირობოდ საკასაციო ინსტანციის პრეროგატივაა.

განსახილველ საქმეზე საქმის მასალებით ირკვევა, რომ გასაჩივრებულია სსიპ ჯანმრთელობის ეროვნული სააგენტოს 2022 წლის 20 დეკემბრის №HA 4 22 00672729 გადაწყვეტილება ,,დედათა და ბავშვთა ჯანმრთელობის“ სახელმწიფო პროგრამის ,,ანტენატალური მეთვალყურეობის“ კომპონენტის ფარგლებში ჯარიმის დაკისრების შესახებ, რომელიც გამოიცა „2022 წლის ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2022 წლის 12 იანვრის №4 დადგენილების 22-ე მუხლის მე-7 პუნქტის საფუძველზე. აღნიშნული მუხლის თანახმად, ვაუჩერით დაფინანსებული პროგრამის ფარგლებში აღებული პასუხისმგებლობის ცალმხრივად შეწყვეტის შესახებ მიმწოდებელი ვალდებულია, 2 თვით ადრე აცნობოს განმახორციელებელს, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მიმწოდებლის სტატუსის შეწყვეტას ადგილი აქვს მიმწოდებლისაგან დამოუკიდებელი მიზეზით, ან არსებობს ახალ ან არსებულ მიმწოდებელსა და სახელმწიფოს შორის ხელშეკრულება, რომელიც არეგულირებს ამ მიმწოდებელი დაწესებულების ვალდებულებას, უზრუნველყოს პროგრამის ფარგლებში გათვალისწინებული სამედიცინო მომსახურების უწყვეტობა. ამასთან, როგორც მოსარჩელე მიუთითებს, სს „ი...ს“ მიერ 2022 წლის 9 აგვისტოს №247 წერილით (ორი თვით ადრე) ეცნობა სსიპ ჯანმრთელობის ეროვნულ სააგენტოს, რომ 2022 წლის 9 ოქტომბრიდან სს „ი...“ წყვეტდა საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის №36 დადგენილებით საყოველთაო ჯანდაცვაზე გადასვლის მიზნით გასატარებელ ზოგიერთ ღონისძიებათა შესახებ დაფინანსებული პროგრამის ფარგლებში მონაწილეობას. ამდენად, სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მხარეები იმყოფებოდნენ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში და აღნიშნული ურთიერთობის შეწყვეტის გამო მოსარჩელე დაჯარიმდა სადავო აქტით.

საკასაციო პალატა მიუთითებს ,,2022 წლის ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2022 წლის 12 იანვრის №4 დადგენილების მე-4 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, პროგრამების ფარგლებში შესაბამისი მომსახურების/საქონლის მიმწოდებელია პირი, რომელიც აკმაყოფილებს ამ საქმიანობისათვის კანონმდებლობითა და ამ დადგენილებით განსაზღვრულ მოთხოვნებს და ხელშეკრულებას აფორმებს პროგრამის განმახორციელებელთან ან გამოთქვამს მონაწილეობის სურვილს იმ პროგრამის (კომპონენტის/ქვეკომპონენტის) ფარგლებში, რომელშიც გათვალისწინებულია საქონლის/მომსახურების დაფინანსება სამედიცინო ვაუჩერის საშუალებით და რომელიც აკმაყოფილებს შესაბამისი კანონმდებლობითა და ამ დადგენილებით განსაზღვრულ მოთხოვნებს, ეთანხმება ვაუჩერის პირობებს და დადგენილ ვადაში და წესით წერილობით დაუდასტურებს განმახორციელებელს პროგრამაში მონაწილეობის სურვილს, თუ შესაბამისი პროგრამით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.

ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, სადავო არ არის, რომ მოსარჩელე სს „ი...“ წარმოადგენდა პროგრამით გათვალისწინებულ მიმწოდებელს, რომელიც მისივე ნების გამოხატვის საფუძველზე მონაწილეობდა „2022 წლის ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამებში“. საგულისხმოა, რომ პროგრამაში მონაწილე მიმწოდებლების განსაზღვრა ხდება არა სსიპ ჯანმრთელობის ეროვნული სააგენტოს მიერ ცალმხრივად, არამედ უშუალოდ მიმწოდებელთა ნების გამოვლენით, რაც მხარეთა შორის წარმოშობს ორმხრივი ნების საფუძველზე ჩამოყალიბებულ სახელშეკრულებო ურთიერთობას, შეთანხმებას. „საკასაციო სასამართლო შეთანხმებასთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ მითითებული შეთანხმება ორმხრივად გამოვლენილი ნების შედეგია, შესაბამისად, მიმწოდებლის (სამედიცინო დაწესებულების) მიერ სურვილის გამოხატვა და მასში მონაწილეობის თაობაზე წერილობითი დასტურის გაცხადება წარმოადგენს მიმწოდებელსა და განმახორციელებელს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველს“ (სუსგ 17.05.2018წ. №ბს-284-284(გ-18)).

რაც შეეხება სახელშეკრულებო ურთიერთობის ცალმხრივად შეწყვეტის საკითხს, საქართველოს მთავრობის 2022 წლის 12 იანვრის №4 დადგენილებით დამტკიცებული „2022 წლის ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამების“ 22-ე მუხლის მე-7 პუნქტი ითვალისწინებს მიმწოდებლის ვალდებულებას, 2 თვით ადრე აცნობოს განმახორციელებელს, ვაუჩერით დაფინანსებული პროგრამის ფარგლებში აღებული პასუხისმგებლობის ცალმხრივად შეწყვეტის შესახებ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც მიმწოდებლის სტატუსის შეწყვეტას ადგილი აქვს მიმწოდებლისაგან დამოუკიდებელი მიზეზით, ან არსებობს ახალ ან არსებულ მიმწოდებელსა და სახელმწიფოს შორის ხელშეკრულება, რომელიც არეგულირებს ამ მიმწოდებელი დაწესებულების ვალდებულებას, უზრუნველყოს პროგრამის ფარგლებში გათვალისწინებული სამედიცინო მომსახურების უწყვეტობა.

სსიპ ჯანმრთელობის ეროვნული სააგენტოს 2022 წლის 20 დეკემბრის №HA 4 22 00672729 გადაწყვეტილება, რომლის ბათილად ცნობასაც ითხოვს მოსარჩელე, შეეხება სწორედ ზემოაღნიშნული ვალდებულების დარღვევის მოტივით დაკისრებულ ჯარიმას, შესაბამისად, ცალსახაა, რომ სადავო აქტი პირდაპირ დაკავშირებულია მხარეთა შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებასთან.

ზემოაღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა იზიარებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს შეფასებას იმასთან დაკავშირებით, რომ ვინაიდან სადავო აქტი გამოიცა ,,2022 წლის ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2022 წლის 12 იანვრის №4 დადგენილებით დაფინანსებული პროგრამის ფარგლებში მონაწილეობის შეწყვეტისა და მითითებული დადგენილებიდან (სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან) გასვლის წესის დარღვევის გამო, აღნიშნული დავა სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავის ხასიათს ატარებს და დავაზე განსჯადი სასამართლოც ხელშეკრულების შესრულების ადგილის მიხედვით უნდა განისაზღვროს. განსჯადობის წესების განსაზღვრისას გასათვალისწინებელია არა მხოლოდ ტერიტორიული განსჯადობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-15 მუხლით განსაზღვრული ზოგადი წესი და განსჯადი სასამართლოს განსაზღვრა უნდა მოხდეს არა მხოლოდ სადავო აქტების გამომცემი ორგანოს, როგორც მოპასუხის ადგილმდებარეობის გათვალისწინებით, არამედ მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული, აგრეთვე, მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობის ფაქტიც და ის ადგილიც, სადაც ხელშეკრულების შესრულება ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ხორციელდებოდა.

ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე მხარე ითხოვს სსიპ ჯანმრთელობის ეროვნული სააგენტოს 2022 წლის 20 დეკემბრის №HA 4 22 00672729 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას, სადავო საკითხი შეეხება სახელშეკრულებო ურთიერთობას, შესაბამისად, ასეთ შემთხვევაში არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი განსჯადობის წესების მხედველობაში მიღების საფუძველიც, რომლის თანახმადაც, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სარჩელები სასამართლოს წარედგინება ხელშეკრულების შესრულების ადგილის ან იმ ადგილის მიხედვით, სადაც ხელშეკრულება უნდა შესრულებულიყო. წარმოდგენილი სარჩელით ირკვევა, რომ სს „ი...“ (მისამართი: გორი, ...ს ქ. №...) პროგრამით გათვალისწინებულ მომსახურებას ახორციელებდა ქ. გორში, ამდენად, დავის სასამართლო განსჯადობა ამ ხელშეკრულების შესრულების ადგილის - ქ. გორის მიხედვით უნდა განისაზღვროს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი ხელშეკრულების შესრულების ადგილის მიხედვით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3 მუხლის საფუძველზე, განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს გორის რაიონულ სასამართლოს, რომლის სამოქმედო ტერიტორია „რაიონული (საქალაქო), თბილისისა და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოების შექმნის, მათი სამოქმედო ტერიტორიისა და მოსამართლეთა რაოდენობის განსაზღვრის შესახებ“ საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 2020 წლის 16 ივნისი №3 დადგენილების მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, განისაზღვრა გორისა და კასპის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციული საზღვრებით, აგრეთვე „დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის შექმნის შესახებ“ საქართველოს პარლამენტის 2007 წლის 8 მაისის №4735 დადგენილებით შექმნილი დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის (გარდა ახალგორისა და თიღვის მუნიციპალიტეტებისა) ტერიტორიით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სს „ი...ს“ სარჩელი, ხელშეკრულების შესრულების ადგილის მიხედვით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს გორის რაიონულ სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ი...ს“ სარჩელი განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს გორის რაიონულ სასამართლოს;

2. საქმე გადაეგზავნოს განსჯად სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა