საქმე №ბს-1403(3კ-22) 10 ოქტომბერი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი, ე. ბ-ა და თ. გ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე. ბ-ამ და თ. გ-ემ (არასრულწლოვანი) 2019 წლის 18 იანვარს წარმომადგენლის მეშვეობით სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების: საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის მიმართ, მოპასუხეთათვის მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების სოლიდარულად დაკისრების მოთხოვნით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 07 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ე. ბ-ასა და თ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს ე. ბ-ას სასარგებლოდ სოლიდარულად 15 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურება და თ. გ-ის სასარგებლოდ 2018 წლის 31 მაისიდან (მარჩენალის გარდაცვალების დღიდან) სრულწლოვანებამდე ყოველთვიურად 400 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანის ანაზღაურება დაეკისრათ. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 07 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ე. ბ-ას, თ. გ-ის, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 07 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ე. ბ-ასა და თ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს ე. ბ-ას სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 25 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურება; ასევე, მოპასუხეებს ე. ბ-ას სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ მატერიალური ზიანის სახით (შრომისუნარიანობის შეზღუდვის გამო მიუღებელი შემოსავლის ნაწილის) ყოველთვიურად 400 ლარის ოდენობით ანაზღაურება 2018 წლის 31 მაისიდან შრომის უნარის სრულად აღდგენის დრომდე; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს თ. გ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ მარჩენალის გარდაცვალებით მიყენებული ზიანის საკომპენსაციო თანხის - 534 ლარისა და 15 თეთრის ანაზღაურება 2018 წლის 31 მაისიდან (მარჩენალის გარდაცვალების დღიდან) თ. გ-ის სრულწლოვანებამდე. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა ე. ბ-ას, თ. გ-ის, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის მიერ.

კასატორის, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში ე. ბ-ასა და მისი არასრულწლოვანი შვილის სასარჩელო მოთხოვნა იყო მოპასუხეებს დაჰკისრებოდათ მორალური ზიანის ანაზღაურება 25000 ლარის ოდენობით, მიუღებელი შემოსავლის სახით - 2018 წლის 31 მაისიდან ყოველთვიურად 1000 ლარის ოდენობით, შრომის უნარის სრულ აღდგენამდე. ხოლო არასრულწლოვანი შვილის სასარგებლოდ ე. ბ-ა ითხოვდა მარჩენალის გარდაცვალების გამო მიყენებული მატერიალური ზიანის სახით თვეში 600 ლარის ანაზღაურებას მის სრულწლოვანებამდე.

ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენლის მოსაზრებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 2022 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით შეცვალა რა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება, გაზარდა დაკისრებული თანხის ოდენობები სრულიად დაუსაბუთებელი და მტკიცებულებებით გაუმყარებელი ფაქტების საფუძველზე. აღნიშნულის დასადასტურებლად საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელი უთითებს სსკ-ის 411-ე მუხლზე და აღნიშნავს, რომ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის არსებობისას მტკიცების ტვირთი მოსარჩელის მხარეზეა. კონკრეტულად მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც მხარემ განიცადა. ხოლო იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირი კავშირი გულისხმობს მოვლენების, მოქმედებისა და შედეგის იმ ლოგიკურ ბმას, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს“.

კასატორის წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის 2017 წლის მონაცემებზე დაყრდნობით, რომლის თანახმადაც 2018 წელს საშუალო თვიური ხელფასის ოდენობა შეადგენდა 1068,3 ლარს, მიიჩნია, რომ ე. ბ-ას მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის, ხელფასის ანაზღაურების ნაწილში საფუძვლიანი იყო. სამინისტროს წარმომადგენლის მოსაზრებით, საქმეში არ ყოფილა წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა ე. ბ-ას მუშაობის ფაქტს. მხოლოდ სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებზე დაყრდნობა არ გვაძლევს მიუღებელი შემოსავლის დადგენის შესაძლებლობას, მით უფრო ვერ დადგინდება მიუღებელი შემოსავლის რაოდენობა. მატერიალური ზიანი კი მოსამართლის მიხედულებაზე არ და ვერ იქნება დაფუძნებული. რაც შეეხება სოციალურ მონაცემთა ერთიან ბაზაში რეგისტრაციის ფაქტს, კასატორის წარმომადგენლის მოსაზრებით, მიუღებელი შემოსავლის საკითხთან მისი დაკავშირება მოკლებულია ყოველგვარ სამართლებრივ დასაბუთებულობას.

ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენელი მიიჩნევს, რომ მხოლოდ საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის 2017 წლის მონაცემებზე დაყრდნობით იქნა ასევე დაკისრებული სარჩოს გაზრდილი ოდენობა - 534,15 ლარი. შემოსავლების, ხარჯის გაწევისა და სარჩოს ოდენობის რაიმე გაანგარიშების წარმოუდგენლობის პირობებში მოთხოვნა ამ ნაწილში არ უნდა იქნეს ასევე დაკმაყოფილებული.

კასატორის, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის წარმომადგენელი არ ეთანხმება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას და მიიჩნევს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მისი გადაწყვეტილება დაკისრებული თანხის ოდენობების გაზრდის შესახებ დააფუძნა დაუსაბუთებელ ფაქტობრივ გარემოებებზე.

მატერიალურ ზიანთან მიმართებით შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი თანხვედრაშია შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრის შინაარსთან, ხოლო რაც შეეხება მორალურ ზიანს, კასატორის წარმომადგენელი უთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლებსა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლზე და აღნიშნავს, რომ სასამართლოს წესით ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყოველგვარი ზიანი, არამედ ის, რომელიც უშუალოდ გამომდინარეობდა სახელმწიფო ორგანოს ქმედებით, ამასთან, უკანონო ქმედებასა და მძიმე შედეგს შორის აუცილებელია არსებობდეს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი.

კასატორის წარმომადგენელი საქმეში დაცული სამხრე ვიდეოკამერის ჩანაწერზე მითითებით აღნიშნავს, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი საქმის ყოველ ეპიზოდზე ასაბუთებდა, რომ პატრულ-ინსპექტორები დამნაშავემ შეიყვანა შეცდომაში და აღნიშნულს ვერ აიცილებდა თავიდან მათ ადგილზე მყოფი ვერც ერთი სამართალდამცავი პირი. საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე სასამართლოს უნდა მიეჩნია დადგენილ გარემოებად ფაქტი, რომ ადგილზე განვითარებული მოვლენები, საუბრის შინაარსი, კამათის შინაარსი უმეტესად ფინანსურ დავას ეხებოდა და არა ოჯახურ ძალადობას და ვერც ერთი სამართალდამცავი ორგანოს წარმომადგენელი ვერ შეძლებდა საკითხში უფრო სწრაფ გარკვევას. საქმის ბოლო ეპიზოდში, გარდაცვლილი ვახტანგ გაგნიძის საუბრის შემდეგ, ნათელი გახდა რა გამოძახების შინაარსი და დავის არსიც პატრულ-ინსპექტორებისთვის, ამ მომენტიდან ა. ჯ-ის მიერ ჩადენილ ქმედებამდე პერიოდი არ იყო საკმარისი დრო იმისთვის, რომ უკვე გაანალიზებულ სიტუაციაში სამართალდამცავი ორგანოს წარმომადგენლებს გაეტარებინათ კანონით დაკისრებული ზომები, სახელდობრ, მოძალადისთვის ჩამოერთვათ იარაღი. აღნიშნული ფაქტი კი სასამართლოს მხრიდან არათუ შეფასების, არამედ მსჯელობის საგანიც კი არ გამხდარა.

კასატორი ე. ბ-ა, აგრეთვე, თ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენელი, მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სასარჩელო მოთხოვნების დაუკმაყოფილებელ ნაწილში ექვემდებარება გაუქმებას და მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდება. სახელდობრ, ე. ბ-ას შრომისუუნარობიდან გამომდინარე კომპენსაციის ნაწილში სასამართლო მსჯელობს მხოლოდ დაზარალებულის ფიზიკური ჯანმრთელობის პრობლემაზე და არ ითვალისწინებს ფსიქო-ემოციურ ზიანს. იგი აღნიშნავს, რომ მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის განმარტებით „ჯანმრთელობა“ - ეს არის სრული ფიზიკური, გონებრივი და სოციალური კეთილდღეობა და არა მხოლოდ დაავადების ან უძლურობის არარსებობა, სოციალური და ეკონომიკურად პროდუქტიული ცხოვრების უნარიანობა. დანაშაულით მიყენებული ზიანი ე. ბ-ასთან მიმართებაში არ გამოიხატება მხოლოდ იმაში, რომ მან ფიზიკური ტრავმა მიიღო, რის გამოც მცირდება მისი შრომისუნარიანობა და იზრდება მისი საჭიროებები. დანაშაულის სასტიკი, უმოწყალო ფორმით ჩადენამ, შეურაცხყოფამ, დამცირებამ, დაუცველობის განცდამ და გასროლის შემდეგ შვილზე სისხლის ლაქების ხილვამ მის ფსიქიკას დაასვა იმგვარი დამღა, რომელიც არის წარუშლელი და ხელს უშლის მას სრულყოფილად ადაპტირებასა და ფუნქციონირებაში, გავლენას ახდენს ცხოვრების ხარისხსა და სიცოცხლის ხალისზე.

კასატორი მიიჩნევს, რომ გონივრული განსჯის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლოს კუმულაციურად უნდა შეეფასებინა ე. ბ-ას გაუარესებული ჯანმრთელობის მდგომარეობა, როგორც ფიზიკური, აგრეთვე ფსიქო-სოციალური თვალსაზრისით, რაც დაადასტურებდა, რომ ჯანმრთელობის დაზიანება არ გამოიხატებოდა მხოლოდ ფიზიკური მდგომარეობით, არამედ სახეზე იყო ძლიერი მორალური სულიერი ტრავმა, რაც ე. ბ-ას სხვებთან თანაბარ პირობებში ყოფნის შესაძლებლობას უსპობს და ამცირებს მისი თვითრეალიზაციის, ადაპტაციისა და დასაქმების პერსპექტივას. ამ თვალსაზრისით სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა შეიცავს ხარვეზს, ვინაიდან არ არის შეფასებული ჯანმრთელობის ყველა ის ელემენტი, რომელიც დადგენილია მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მიერ, და შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა კომპენსაციის განსაზღვრასთან დაკავშირებით არ ემყარება საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად გამოკვლევას. ე. ბ-ა აღნიშნავს, რომ იმ პირობებშიც კი, თუ საქართველოს უზენაესი სასამართლო მიიჩნევს, რომ შრომისუუნარობიდან გამომდინარე კომპენსაციის განსაზღვრისას უნდა ვიხელმძღვანელოთ მხოლოდ ფიზიკური ჯანმრთელობის პრობლემით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მაინც ვერ ჩაითვლება დასაბუთებულად, რადგან სასამართლოს არ გაუთვალისწინებია ე. ბ-ას მიერ მიღებული დაზიანების სპეციფიკა, კერძოდ, ე. ბ-ას წართმეული აქვს შესაძლებლობა მარჯვენა ხელით შეასრულოს სამუშაო, ასევე ყოფით მოქმედებებში (საკვების მომზადება, ბავშვის მოვლა და სხვ.) დაიხმაროს მარჯვენა ხელი. ეს ვითარება საბაზრო ეკონომიკისა და კონკურენციის პირობებში ე. ბ-ას უსპობს შესაძლებლობას სხვებთან თანაბარ პირობებში დასაქმდეს და იყოს კონკურენტუნარიანი კადრი.

იმ პირობებში, როდესაც უდავოა, რომ ე. ბ-ა მნიშვნელოვნად გამოხატული შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი გახდა და ამავდროულად საშუალო თვიური ხელფასის ნომინალური ოდენობა შეადგენდა 1068.3 ლარს, სასამართლოს მინიმუმ თანხის ნახევარზე (534.15 ლარი) მეტი მაინც უნდა დაეკისრებინა მოპასუხეებისათვის, რადგან შესაძლებლობის შეზღუდვას უმნიშვნელო ან საშუალო ხარისხით არ ჰქონია ადგილი. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შრომისუუნარობის ნაწილში მოპასუხისათვის 400 ლარის ოდენობით დაკისრების შესახებ ვერ უზრუნველყოფს ე. ბ-ას დარღვეული უფლების აღდგენას და ამ ნაწილში მოთხოვნა ექვემდებარება სრულად დაკმაყოფილებას.

თ. გ-ესთან მიმართებით მისი კანონიერი წარმომადგენელი მიიჩნევს, რომ განსაზღვრული სარჩო არ შესაბამება იმ ოდენობას, რომელსაც იგი მიიღებდა მისი მარჩენალის სიცოცხლისა და შრომისუნარიანი მშობლის შემთხვევაში. იგი აღნიშნავს, რომ ბავშვის საჭიროებები მზარდია და როგორც ფასების დინამიკა აჩვენებს, ყოველწლიურად მზარდია ბავშვის საჭიროებების დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელი ნივთების ინვენტარისა და სერვისების ფასები, აღნიშნულიდან გამომდინარე, ბავშვისათვის განსაზღვრული სარჩო 534.15 ლარის ოდენობით შეუსაბამოდ მცირე თანხაა და სწორედ 600 ლარია ის გონივრული ოდენობა, რომელიც შესაძლებლობას მისცემს ბავშვს გააჩნდეს ნორმალური აღზრდისათვის საჭირო სტაბილური და კეთილსაიმედო გარემო.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით ე. ბ-ას, თ. გ-ის, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. ბ-ას, თ. გ-ის, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს. საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციისათვის ე. ბ-ასა და თ. გ-ის სასარგებლოდ 25 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის, ე. ბ-ასთვის მატერიალური ზიანის სახით - 2018 წლის 31 მაისიდან შრომისუნარიანობის აღდგენამდე ყოველთვიურად 400 ლარის ოდენობით და თ. გ-ისათვის მატერიალური ზიანის სახით - 2018 წლის 31 მაისიდან (მარჩენალის გარდაცვალების დღიდან) თ. გ-ის სრულწლოვანებამდე 534 ლარისა და 15 თეთრის ოდენობით ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლიანობის შემოწმება წარმოადგენს.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე ე. ბ-ა და ა. ჯ-ი იმყოფებოდნენ ფაქტობრივ ქორწინებაში. 2018 წლის 31 მაისს ა. ჯ-მა ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებით დაჭრა ე. ბ-ა და სასიკვდილო ჭრილობები მიაყენა მ. გ-ეს, რის შედეგადაც იგი ადგილზე გარდაიცვალა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 01 აგვისტოს განაჩენით, რომლითაც ცვლილება შევიდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 04 დეკემბრის განაჩენში, ა. ჯ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹ მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, 109-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, 11¹, 19 მუხლებისა და 109-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 20 წლით თავისუფლების აღკვეთა. ა. ჯ-ს ზემოხსენებული სასჯელი მიესაჯა ოჯახური დანაშაულის ჩადენაში, რაც გამოიხატა მისი ყოფილი მეუღლის, ე. ბ-ას და თ. გ-ის მამის - მ. გ-ის განსაკუთრებული სისასტიკით განზრახ მკვლელობაში და ე. ბ-ას, როგორც ოჯახის წევრის მიმართ გენდერული დისკრიმინაციის მოტივით ძალადობაში, სისტემატური შეურაცხყოფასა და დამცირებაში, რამაც ფიზიკური ტკივილი და ტანჯვა გამოიწვია.

ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 6 ივლისის №5004174418 დასკვნით ირკვევა, რომ ე. ბ-ამ 2018 წლის 31 მაისს მომხდარ ფაქტთან დაკავშირებით მიმართა სს „... ცენტრს“, სადაც დაესვა დიაგნოზი: პოლიტრავმა, გულმკერდის მარჯვენა ნახევრის შემავალი ცეცხლნასროლი ჭრილობა, მარჯვენამხრივი ტრავმული ჰემოპნევმოთორაქსი, მარჯვენა ფილტვის ზემო და შუა წილის ტრავმული დაზიანება-ფილტვის დაჟეჟილობა, მარჯვენამხრივი მე-4 და მე-5 ნეკნების მოტეხილობა, მარჯვენა მხრის ღია ჭრილობა, მარჯვენა მხრის ზემო მესამედის დამსხვრეული მოტეხილობა, კუნთების და მყესის მრავლობითი ტრავმა მარჯვნივ მხრის დონეზე. ტრავმული და ჰემორაგიული შოკი, პროგრესირებადი 6 კვირის ორსულობა, პოსტჰემორაგიული ანემია, სუნთქვის მწვავე უკმარისობა, სისხლძარღვთა მრავლობითი ტრავმა მარჯვენა მხრის დონეზე, კანქვეშა ემფიზემა.

2018 წლის 31 მაისს, როდესაც ა. ჯ-მა დაჭრა ე. ბ-ა და მოკლა მ. გ-ე, ძალადობის ფაქტზე გამოძახებული იყვნენ პატრულ-ინსპექტორები - კ. ხ-ე და ლ. ვ-ე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 10 ივლისის განაჩენით, კ. ხ-ე და ლ. ვ-ე ცნობილ იქნენ დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და ძირითადი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრათ თავისუფლების აღკვეთა 3 წლის ვადით, რაც საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 63-ე-64-ე მუხლების საფუძველზე ჩაეთვალათ პირობითად და გამოსაცდელ ვადად განესაზღვრათ 3 წელი. აღნიშნული განაჩენი უცვლელი დარჩა ზემდგომი სასამართლოების მიერ მიღებული განჩინებებით. აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეში, 2018 წლის 27 დეკემბრის №0012235148 დადგენილებით, ე. ბ-ა ცნობილ იქნა დაზარალებულად.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სახელმწიფოს უფლებამოსილ ორგანოთა ვალდებულება - დაიცვას ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-2 მუხლით დაცული ადამიანის სიცოცხლის უფლება, გულისხმობს სახელმწიფოს ვალდებულებას, მიიღოს ყველა საჭირო ზომა იმის უზრუნველსაყოფად, რომ პასუხისმგებელი სამართალდამცავი უწყებები სწრაფად და სათანადოდ რეაგირებდნენ ყველა ფორმის ძალადობაზე მსხვერპლისთვის ადეკვატური და დაუყოვნებლივი დაცვის შეთავაზების გზით. ამასთან, პასუხისმგებელი სამართალდამცავი უწყებები სწრაფად და სათანადოდ ახორციელებდნენ ყველა ფორმის ძალადობის პრევენციასა და მისგან დაცვას, მათ შორის, პროფილაქტიკური ოპერატიული ზომების გამოყენებას და მტკიცებულების შეგროვებას, აგრეთვე, დანაშაულთა ქმედითი გამოძიების ჩატარებასა და სისხლისსამართლებრივი დევნის უზრუნველყოფას. ამასთან, სახელმწიფოს უფლებამოსილ ორგანოებს აკისრიათ უმთავრესი როლი სათანადოდ შეაფასონ არსებული რისკი და მართონ იგი, რათა თავიდან აიცილონ ფატალური შემთხვევა. ფატალური შედეგისა და ძალადობის განმეორებით ჩადენის რისკის შეფასება უნდა ხდებოდეს ხელისუფლების ყველა ორგანოს კოორდინირებული მუშაობის შედეგად (სუსგ 14.04.2022წ. №ბს-719(2კ-20)).

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ოჯახური ძალადობის საქმეებზე ხელისუფლების ორგანოთა ბრალეულობის დადგენისთვის მნიშვნელოვანია ყურადღება მიექცეს შემდგომ გარემოებებს: 1. არსებობდა თუ არა რეალური და მყისიერი საფრთხე იდენტიფიცირებული პირის მხრიდან მომავალი; 2. იცოდნენ თუ არა ხელისუფლების ორგანოებმა ამ საფრთხის შესახებ ან უნდა სცოდნოდათ თუ არა აღნიშნული; 3. მოახდინეს თუ არა ხელისუფლების ორგანოებმა აღნიშნულ საკითხზე პრევენციული რეაგირება, ასვე ჩაატარეს თუ არა ქმედითი გამოძიება ან მოკვლევა. ამდენად, ხელისუფლების უფლებამოსილმა ორგანომ უნდა შეაფასოს პრევენციული ზომების მიუღებლობის პირობებში არსებობს თუ არა მსხვერპლის სხეულის დაზიანების ან/და ლეტალურობის რისკის მატერიალიზების მნიშვნელოვანი ალბათობა, მათ შორის, საფრთხის „რეალურობა და გარდაუვალობა“ (ოსმანის ტესტი).

განსახილველ შემთხვევაში უდავოდაა დადგენილი, რომ ე. ბ-ას დამ - ტ. ბ-ამ 2018 წლის 31 მაისს მიმართა სამართალდამცავ უწყებებს და ითხოვა ე. ბ-ას საცხოვრებელ მისამართზე საპატრულო პოლიციის დახმარება, რის შედეგადაც ე. ბ-ას საცხოვრებელ ბინაში გამოცხადდნენ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს მე-3 სახაზო საპატრულო სამმართველოს ...ის პატრულ-ინსპექტორები - ლ. ვ-ე და კ. ხ-ე. პატრულ-ინსპექტორებმა ა. ჯ-ს მისცეს ე. ბ-ასთან მიახლოების საშუალება, რის გამოც საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს მე-2 განყოფილების უბნის ინსპექტორ-გამომძიებელმა - ა. ჯ-მა ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებით, საძინებელ ოთახში დაჭრა ე. ბ-ა, რის შემდეგაც ამავე იარაღიდან სამზარეულოს შესასვლელთან, სამჯერ ესროლა და სასიკვდილო ჭრილობა მიაყენა მ. გ-ეს. მითითებულ ფაქტზე, როგორც უკვე აღინიშნა, კ. ხ-ე და ლ. ვ-ე ცნობილ იქნენ დამნაშავედ, რაც გულისხმობს სამსახურებრივ გულგრილობას, ე.ი. მოხელის ან მასთან გათანაბრებული პირის მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შეუსრულებლობა ან არაჯეროვნად შესრულება მისდამი დაუდევარი დამოკიდებულების გამო, რამაც გამოიწვია ადამიანის სიცოცხლის მოსპობა ან სხვა მძიმე შედეგი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტრომ იცოდა ან უნდა სცოდნოდა ე. ბ-ას უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული რისკების რეალური და დაუყოვნებელი ხასიათი. ის ფაქტი, რომ ე. ბ-ას დამ - ტ. ბ-ამ მიმართა სამართალდამცავ უწყებებს ძალადობის ფაქტზე დასახმარებლად, ადასტურებს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ინფორმირებულობას.

ქალთა მიმართ და ოჯახში ძალადობის წინააღმდეგ ეფექტიანი ბრძოლა და მსხვერპლის ინტერესებზე მორგებული გამოძიების უზრუნველყოფა შინაგან საქმეთა სამინისტროს ერთ-ერთი პრიორიტეტია. „ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზანია საზოგადოებრივ თუ პირად ცხოვრებაში ქალთა მიმართ ძალადობისთვის ან/და ოჯახში ძალადობისთვის დამახასიათებელი ძალადობის გამოვლენა და აღკვეთა, მსხვერპლთა სოციალური და სამართლებრივი დაცვა და დახმარება. ზემოხსენებული კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის თანახმად, ქალთა მიმართ ან/და ოჯახში ძალადობის გამოვლენისა და აღკვეთისთვის სამინისტრო იყენებს სამოქალაქო-სამართლებრივ, სისხლისსამართლებრივ და ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ მექანიზმებს. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი მექანიზმები უკავშირდება ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის შემთხვევებზე შემაკავებელი ორდერის გამოცემას, ხოლო სისხლისსამართლებრივი მექანიზმი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როდესაც ძალადობის ფაქტი შეიცავს დანაშაულის ნიშნებს, რა დროსაც ხდება გამოძიების დაწყება. ამავე კანონის მე-16 მუხლი შეიცავს იმ ქმედებათა ჩამონათვალს, რომელთა განხორციელებასაც ძალადობის ფაქტის არსებობის შემთხვევაში პოლიციას ავალდებულებს. პოლიცია ვალდებულია ძალადობის ფაქტის არსებობის შემთხვევაში მიიღოს კანონით გათვალისწინებული ზომები ოჯახში ძალადობის ფაქტის აღსაკვეთად, მათ შორის, გამოსცეს შემაკავებელი ორდერი.

ქალთა მიმართ ძალადობისა და ოჯახში ძალადობის პრევენციისა და აღკვეთის შესახებ ევროპის საბჭოს კონვენციის მე-18 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მხარეები იღებენ ყველა საჭირო საკანონმდებლო ან სხვა ზომას ყველა მსხვერპლის ძალადობის შემდგომი აქტებისაგან დასაცავად. მე-3 პუნქტის მიხედვით, მხარეების მიერ მიღებული ზომები მიზნად უნდა ისახავდეს მეორადი ძალადობის თავიდან აცილებას. კონვენციის 51-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მხარეები იღებენ ყველა საჭირო საკანონმდებლო ან სხვა ზომას იმის უზრუნველსაყოფად, რომ ფატალური რისკის, სიტუაციის სერიოზულობისა და ძალადობის განმეორებით ჩადენის რისკის შეფასება ხდებოდეს ხელისუფლების ყველა შესაბამისი ორგანოს მიერ რისკის მართვისა და, აუცილებლობის შემთხვევაში, უსაფრთხოებისა და დახმარების კოორდინირებულად უზრუნველყოფის მიზნით. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, მხარეები იღებენ ყველა საჭირო საკანონმდებლო ან სხვა ზომას იმის უზრუნველსაყოფად, რომ პირველ პუნქტში აღნიშნული შეფასება სათანადოდ ითვალისწინებდეს, გამოძიებისა და დაცვითი ზომების გამოყენების ყველა სტადიაზე იმ ფაქტს, რომ ამ კონვენციის მოქმედების სფეროში შემავალი ძალადობის აქტების ჩამდენი პირები ფლობენ ცეცხლსასროლ იარაღს ან ხელი მიუწვდებათ მასზე.

ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმებიდან და მსჯელობებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის ფაქტის შესახებ შეტყობინების მიღებისას პოლიციის უფლებამოსილმა თანამშრომელმა უნდა შეაფასოს ქალის მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის განმეორების რისკი და ამ რისკის სიმძიმის მიხედვით მიიღოს გადაწყვეტილება პრევენციული ღონისძიების სახით შემაკავებელი ორდერის გამოცემის ან გამოცემაზე უარის თქმის შესახებ. საქმეში დაცული მტკიცებულებებით დადგენილია, რომ ა. ჯ-ის მიმართ 2017 წლის 02 სექტემბერს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის სამმართველოს პოლიციის მე-8 განყოფილების მიერ გამოიცა №015234 შემაკავებელი ორდერი, რომლითაც მოძალადეს აეკრძალა მსხვერპლთან, ე. ბ-ასთან, ფსიქოლოგიური ზეწოლის განხორციელება, მოძალადეს დაევალა იმ სახლისაგან მოშორება, სადაც მსხვერპლი ცხოვრობს და ასევე აეკრძალა მსხვერპლთან, მის სამსახურსა და იმ ადგილებთან მიახლოება, სადაც მსხვერპლი იმყოფება. მოძალადეს აეკრძალა მსხვერპლთან ყოველგვარი ტელეკომუნიკაცია. ამასთან, პოლიციის მხრიდან, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი იყვნენ გამოძახებული ძალადობის ფაქტზე, არ განხორციელებულა რაიმე ქმედითი ღონისძიება, რომელიც შეამცირებდა ა. ჯ-ის მიერ ძალადობის ჩადენის ალბათობას. პატრულ-ინსპექტორებს ზედაპირულად არ შეუმოწმებიათ იგი, რათა გაეგოთ, თან ჰქონდა თუ არა ცივი თუ ცეცხლსასროლი იარაღი, მით უფრო, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მათ იცოდნენ, რომ ა. ჯ-ი წარმოადგენდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოქმედ თანამშრომელს, რაც თავის მხრივ, ბადებდა ეჭვს, რომ შესაძლოა მას თან ჰქონოდა სამსახურებრივი-საშტატო ცეცხლსასროლი იარაღი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ოჯახში ძალადობის ისტორიის და საქმეზე დამდგარი გამამტყუნებელი განაჩენების გათვალისწინებით, კონკრეტულ შემთხვევაში, ე. ბ-ას მიმართ არსებობდა მისი ყოფილი მეუღლიდან მომდინარე „რეალური და გარდაუვალი’’ საფრთხე, რამეთუ ეს საფრთხე იყო იდენტიფიცირებული და განგრძობადი. მიუხედავად აღნიშნული გარემოებისა, სამართალდამცავმა ორგანომ, რომელსაც ჰქონდა ტრაგიკული შედეგის შეცვლის ან შემსუბუქების რეალური პერსპექტივა, მისთვის პირდაპირ ხელმისაწვდომი სხვადასხვა დამცავი ღონისძიებების აშკარა უგულებელყოფით, ვერ გამოავლინა განსაკუთრებული გულმოდგინება მოსარჩელის მიმართ ძალადობის აღსაკვეთად, ერთ-ერთი ასეთი ძალადობის შემდგომ კი, პატრულ-ინსპექტორების თანდასწრებით, მისი დაჭრით დასრულდა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას მორალური ზიანის საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთვის (საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტისათვის) დაკისრების შესახებ.

საკასაციო პალატის განმარტებით, ვინაიდან მორალურ ზიანს არ გააჩნია ფულადი ეკვივალენტი, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი მუხლით განსაზღვრული „გონივრული და სამართლიანი“ ანაზღაურების განსასაზღვრად გასათვალისწინებელია მთელი რიგი გარემოებები, მათ შორის, ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხი, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინება. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო და ყოფითი მდგომარეობა, ჯანმრთელობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს. საქმის მასალებში დაცულია 2018 წლის 10 ივლისის ფსიქოლოგიური შეფასება/დასკვნა, რომლის თანახმად, ე. ბ-ას ქრონიკული სტრესული გამოცდილების ნიველირების მიზნით ჩაუტარდა ტრავმაზე ფოკუსირებული ფსიქოთერაპია (4-5 სესია), ემოციების ექსპრესია/ვენტილაცია ტრიგერების დესენსიტიზაციის მიზნით. ტფ-კბთ-ს შემდეგ შფოთვა, ირაციონალური დანაშაულის გრძნობა საგრძნობლად შემცირდა. საკუთარი უფლებები გააცნობიერა, ამჟამად გუნება-განწყობა დაქვეითებული აქვს. ინტენსიური სტრესული გამოცდილების და ძლიერი ტრავმის გამო იკვეთება ვიქტიმიზაციის მაღალი ხარისხი. რეკომენდებულია ხანგრძლივი ფსიქოლოგიურ-სოციალური მხარდაჭერა.

ამდენად, საკასაციო პალატა ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით მიიჩნევს, რომ მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხისათვის 25 000 ლარის დაკისრება მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია და ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში. პალატა კიდევ ერთხელ ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ძალიან ხშირად დამდგარი შედეგების გამოსწორება შეუქცევადი მოვლენაა და როგორი დიდიც არ უნდა იყოს კომპენსაცია, იგი მაინც ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას, რის გამოც კომპენსაციის ოდენობა უსაზღვროდ არ უნდა იყოს გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას. იგი უნდა განისაზღვროს გონივრულად და სამართლიანად, რა გარემოებაც მართებულად შეაფასა სააპელაციო პალატამ.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია, როგორც საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტით, ასევე საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლით, რომლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებლობა ეკისრება სახელმწიფოს. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის მხრიდან განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით თავისი სამსახურებრივ მოვალეობის დარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით. ამ ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულებითი სამართალი აწესრიგებს ისეთ ვალდებულებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, რომელთა დარღვევისათვის დამრღვევს სასამართლოს მეშვეობით შეიძლება დაეკისროს შესრულება ან ზიანის ანაზღაურება. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 317.1. მუხლი ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობად მიიჩნევს როგორც ხელშეკრულებას, ასევე დელიქტს, უსაფუძვლო გამდიდრებას ან კანონით გათვალისწინებულ სხვა საფუძვლებს.

განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეები მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას ითხოვენ ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო მოქმედებაზე მითითებით, ამდენად, მოცემული დავის ფარგლებში შესაფასებელია ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან მოსარჩელეების კანონიერი უფლების ხელყოფისა, და შესაბამისად, უკანონო ქმედებით გამოწვეული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საკითხი დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით კი, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

ამ ნორმების ანალიზიდან გამომდინარე ცალსახაა, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა უწინარესად მიმართულია შელახული სამართლებრივი სიკეთის ან დარღვეული უფლების აღდგენისა და შენარჩუნების ინტერესისაკენ. გამონაკლისის სახით, ანუ როდესაც რესტიტუციის გზით შელახული სამართლებრივი სიკეთის, ან დარღვეული უფლების აღდგენა და შენარჩუნება შეუძლებელია, ან არათანაზომიერად დიდ ხარჯებთან არის დაკავშირებული, შესაძლებელია, კრედიტორს მიეცეს ფულადი ანაზღაურება, ანუ ზიანი ანაზღაურდეს მატერიალური ბალანსის აღდგენის გზით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის შესაბამისად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურების სახელმწიფოსთვის დაკისრებისთვის კუმულაციურად უნდა არსებობდეს შემდეგი პირობები; კერძოდ, უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი; ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; პირისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეული უნდა იყოს სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის.

საქმეზე დადგენილია, რომ ე. ბ-ას შრომისუნარიანობის მკვეთრად შეზღუდვა, რასაც შემდგომ თან სდევდა მის მიერ შრომითი ანაზღაურებისა და თ. გ-ის მიერ მამისაგან სარჩოს მიუღებლობა, გამოიწვია ა. ჯ-ის ქმედებამ, კერძოდ, ცეცხლსასროლი იარაღით ე. ბ-ასთვის ჭრილობის მიყენებამ და მ. გ-ის განზრახ მკვლელობამ, რაც თავის მხრივ, გარკვეულწილად გამოწვეული იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლების უმოქმედობით, კერძოდ, პატრულ-ინსპექტორებმა ა. ჯ-ს მისცეს ე. ბ-ასთან მიახლოების საშუალება, რის გამოც ა. ჯ-მა ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებით, საძინებელ ოთახში დაჭრა ე. ბ-ა, რის შემდეგაც ამავე იარაღიდან სამზარეულოს შესასვლელთან, სამჯერ ესროლა და სასიკვდილო ჭრილობა მიაყენა მ. გ-ეს. აღნიშნული, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ადასტურებს სახელმწიფოს სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზიანის მიყენების ფაქტს. პატრულ-ინსპექტორების ქმედების უკანონობა დადასტურებულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 10 ივლისის განაჩენით - კ. ხ-ე და ლ. ვ-ე ცნობილ იქნენ დამნაშავედ სამსახურებრივი გულგრილობის ჩადენაში. ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ პატრულ-ინსპექტორების მიერ წინდახედულობის ნორმების დაცვის (მოძალადის მსხვერპლისაგან გარიდება) შემთხვევაში, შესაძლებელი იყო აღნიშნული შედეგის თავიდან აცილება, შესაბამისად, არსებობს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.

საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ საქსტატის საარსებო მინიმუმის მაჩვენებლის მონაცემების მიხედვით, ოთხსულიანი ოჯახის საარსებო მინიმუმი 2018 წლის მაისიდან 2020 წლის დეკემბრის განმავლობაში მერყეობდა 314 ლარსა და 335 ლარს შორის, 2021 წელს საშუალო მომხმარებლის საარსებო მინიმუმი მერყეობდა 173 ლარსა და 198 ლარის მარჟას შორის, 2022 წელს - 200 ლარსა და 224 ლარს შორის, ხოლო 2023 წლის იანვრიდან აგვისტოს ჩათვლით - 227 ლარსა და 224 ლარს შორის. 2021 წლიდან 2023 წლის ჩათვლით საარსებო მინიმუმის მაჩვენებელი გაანგარიშებული იყო ერთ პიროვნებაზე, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში ე. ბ-ას ოჯახი შედგება ოთხი სულისგან, საარსებო მინიმუმის საშუალო მაჩვენებელიც, შესაბამისად, მრავლდება 4-ზე, რაც მერყეობს 400-დან-500-მდე ლარის მარჟაში. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული გარემოება ადასტურებს სააპელაციო პალატის მსჯელობის მართებულობას მოპასუხეთათვის ე. ბ-ას და მისი არასრულწლოვანი შვილის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებასთან დაკავშირებით.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა არ იზიარებს ე. ბ-ასა და თ. გ-ის წარმომადგენლის საკასაციო საჩივარს მატერიალური ზიანის სახით მოთხოვნილი თანხის მოპასუხეებზე სრულად დაკისრების შესახებ.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში სახეზეა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობები - სათანადო წესით დასტურდება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენლების მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რასაც შედეგად მოჰყვა პირის კანონიერი უფლებების შეზღუდვა და მატერიალური ზიანი, შესაბამისად, არსებობს მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან მოსარჩელეებისთვის მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტი, რა გარემოებებიც მოწმობს სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების მართებულობას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორთა მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებულ არც ერთ საფუძველს, რაც გამორიცხავს საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ე. ბ-ას, თ. გ-ის, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა