საქმე №ბს-612(კ-23) 28 სექტემბერი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე

ბიძინა სტურუა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 დეკემბრის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2021 წლის 16 თებერვალს მ.ფ-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ, ხოლო მესამე პირად მიუთითა - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო. 27.10.2021წ. მოსარჩელემ დააზუსტა მოპასუხეთა წრე და მოპასუხეებად მიუთითა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო და საქართველოს გენერალური პროკურატურა.

სარჩელის თანახმად, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო პოლიციის დეპარტამენტის გამოძიების მთავარი სამმართველოს განსაკუთრებულ საქმეთა საგამოძიებო სამმართველოში დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე და მ.ფ-ეს 2016 წლის 6 დეკემბერს წარედგინა ბრალდება ყალბი დოკუმენტის დამზადებასა და გასაღებისთვის, დანაშაულისთვის გათვალისწინებული სსსკ-ის 362-ე მუხლის პირველი ნაწილით. იმავე დღეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს განჩინებით შეეფარდა გირაო 2000 ლარის ოდენობით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 15 თებერვლის განაჩენით მ.ფ-ე გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში. კანონიერ ძალაში შესული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 29 ივნისის განაჩენით უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 15 თებერვლის განაჩენი.

მოსარჩელის განმარტებით, უკანონო ბრალდებისა და პროკურატურის ინიციატივით აღკვეთის ღონისძიების სახით 14 თვეზე მეტი ხნის ვადით შეფარდებული გირაოს გამო, მას და მისი ოჯახის წევრებს მიადგათ მძიმე მორალური და მატერიალური ზიანი. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ წარდგენილი უკანონო ბრალდების გამო შეუჩერდა სამსახურებრივი უფლებამოსილება, აღარ იღებდა ხელფასს, დანამატს. მოსარჩელის განმარტებით, სამხედრო სამსახურში იმყოფება 2003 წლიდან. წლების მანძილზე სამხედრო სამსახურში გაწეული ღვაწლისთვის დაჯილდოებულია რამდენიმე მედლით, მონაწილეობას იღებდა საერთაშორისო, მათ შორის, ავღანეთის, სამშვიდობო მისიაში. სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების გამო, 2016 წლის 7 დეკემბრიდან 2018 წლის 15 მარტამდე ორგანიზებულ ვერცერთ საერთაშორისო მისიასა თუ სწავლებაში ვერ მიიღო მონაწილეობა, რაც უარყოფითად აისახა მის კარიერასა და სოციალურ-მატერიალურ უზრუნველყოფაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.02.2018წ. გამამართლებელი განაჩენის სამსახურში წარდგენის შემდგომ, საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის ბრძანებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის 16.12.2016წ. ბრძანება და მ.ფ-ე აღდგენილ იქნა ...ის თანამდებობაზე. მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის პერიოდში მოსარჩელეს შეელახა პატივი, ღირსება, საქმიანი რეპუტაცია. მოსარჩელის განმარტებით, მის წინააღმდეგ მიმდინარე გამოძიების პროცესში ჰყავდა კანონიერი წარმომადგენელი - ადვოკატი, რომელსაც იურიდიული მომსახურებისათვის ჰონორარის სახით 2000 ლარი გადაუხადა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 8 დეკემბრის მოსამზადებელ სხდომაზე მოსარჩელემ დააზუსტა მოპასუხეთა წრე და სასარჩელო მოთხოვნა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 8.12.2021წ. საოქმო განჩინებით, საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო ამორიცხულ იქნა მოპასუხეთა წრიდან და იგი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე ჩაება მესამე პირად. მოსარჩელის მოთხოვნა დაზუსტდა შემდეგნაირად: საქართველოს გენერალურ პროკურატურისთვის მ.ფ-ისთვის წარდგენილი უკანონო ბრალდების შედეგად მიყენებული მორალური ზიანის - 10 000 ლარის ოდენობით და სამსახურებრივი უფლებამოსილების შეჩერების გამო განაცდური ხელფასის სახით - 24 147,09 ლარის ანაზღაურების დაკისრება, ასევე მოპასუხისთვის ადვოკატისათვის გადახდილი ჰონორარის 2000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილებით მ.ფ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისრა მოსარჩელე მ.ფ-ისთვის წარდგენილი უკანონო ბრალდების შედეგად მიყენებული მორალური ზიანის სახით 5000 (ხუთი ათასი) ლარის ანაზღაურება; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისრა მოსარჩელე მ.ფ-ის მიმართ განაცდური ხელფასის სახით მიყენებული ზიანის 24 147.09 (ოცდაოთხი ათას ასორმოცდაშვიდი ლარისა და ცხრა თეთრის) ლარის ანაზღაურება; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისრა ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის 1 000 (ერთი ათასი) ლარის ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილება.

განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 6 დეკემბრის განჩინებით დადგენილად მიიჩნია, რომ ბრალდებულ მ.ფ-ის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით ბრალდების მხარე ითხოვდა გირაოს გამოყენებას, სასამართლოს მიერ გამოყენებული იქნა გირაო. შუამდგომლობაში და განჩინებაში გირაოს გამოყენების აუცილებლობა ახსნილია გარემოებით - „მიუხედავად იმისა, რომ მ.ფ-ეს ბრალი ედება ოფიციალური დოკუმენტის გაყალბებაში, ის დღემდე მსახურობს შეიარაღებულ ძალებში, შესაბამისად, არსებობს საფრთხე იმისა, რომ ბრალდებული კვლავ ჩაიდენს დანაშაულს“.

ამასთან, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2018 წლის 15 თებერვლის განაჩენით, მ.ფ-ე საქართველოს სსკ-ის 362-ე მუხლის პირველი ნაწილით წარდგენილ ბრალდებაში ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა. მ.ფ-ის მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიება - გირაო გაუქმდა და გირაოს სახით შეტანილი ფულადი თანხა დაუბრუნდა გირაოს შემტანს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 ივნისის განაჩენით საქართველოს მთავარი პროკურატურის თავდაცვის სამინისტროში გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობის სამმართველოს პროკურორის მიერ წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2018 წლის 15 თებერვლის განაჩენი მ.ფ-ის მიმართ დარჩა უცვლელი.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება და აღნიშნა, რომ პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებად უპირობოდ უნდა იქნეს მიჩნეული მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, ვინაიდან პირი, რომლის მიერ დანაშაულის ჩადენის ფაქტი არ დადასტურდა და რომლის მიმართაც გამოტანილია სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენი, გამამართლებელი განაჩენის არსიდან და ბუნებიდან გამომდინარე - სასამართლოს ეს აქტი ეხება სწორედ პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებას, გამამართლებელი განაჩენი ადგენს პირის უდანაშაულობას, რაც იწვევს მისი უფლებების აღდგენას ანუ მის რეაბილიტაციას. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ კანონი არ ადგენს მორალური ზიანის ასანაზღაურებელ ოდენობას, რამდენადაც მორალური ზიანის ანაზღაურების კონკრეტული შემთხვევა ინდივიდუალურია, განპირობებულია მრავალი სხვადასხვა ფაქტორით. ამასთან, მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლოს მიერ ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად განისაზღვრება, როგორც დამდგარი ზიანის სიმძიმის, ისე ბრალის ხარისხის მიხედვით.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურებას აკისრია სამი ფუნქცია: დააკმაყოფილოს დაზარალებული, ზემოქმედება მოახდინოს ზიანის მიმყენებელზე და თავიდან აიცილოს პიროვნული უფლების ხელყოფა სხვა პირების მიერ. მორალური ზიანის შეფასებისას სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება ასეთი ზიანის სიმძიმის მიმართ, ასევე, ობიექტური გარემოებები, რითაც შეიძლება მისი ამ კუთხით შეფასება. მხოლოდ ამ შემთხვევაში შეიძლება დადგინდეს მორალური ზიანის არსებობა და მისი გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმები. მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლოს მიერ ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად განისაზღვრება, როგორც დამდგარი ზიანის სიმძიმის, ისე ბრალის ხარისხის მიხედვით და მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე, თუმცა მოცულობის ოდენობა, გონივრულ ფარგლებში, სასამართლოს მიერ უნდა გადაწყდეს. შელახული სიკეთის ხასიათიდან გამომდინარე და სულიერი ტანჯვის ხარისხის ზუსტად განსაზღვრის შეუძლებლობის გამო, უფრო მართებულია ზიანის კომპენსაცია, რამდენადაც ეს შესაძლებელია საერთოდ.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად დაკისრებული თანხის არაგონივრულობასთან მიმართებით და აღნიშნა, რომ მ.ფ-ისთვის წაყენებული ბრალდების, მიმდინარე საგამოძიებო მოქმედებებისა და სასამართლო პროცესების ხანგრძლივობის გათვალისწინებით, მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხისათვის 5 000 (ხუთ ათასი) ლარის დაკისრება მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია და ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ მატერიალური ზიანის სახით განაცდური ხელფასის დაკისრების ნაწილში საქართველოს გენერალური პროკურატურა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს სათანადო მოპახუხე მხარედ.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის 2016 წლის 16 დეკემბრის №MOD31600007753 ბრძანებით საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის ... ...ის (საშტატო კატეგორია - მაიორი, შტატი №...), მაიორ მ.ფ-ეს შეუჩერდა სამსახურებრივი ურთიერთობა 2016 წლის 7 დეკემბრიდან. ბრძანებას საფუძველია სპეციალური ოპერაციების ძალების მეთაურის პატაკი (№MOD71601181898 14.12.2016წ.) და თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 6 დეკემბრის განჩინება, საქმეზე №10დ/5327. სააპელაციო პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის 2016 წლის 6 დეკემბრის განჩინებით ბრალდებულ მ.ფ-ის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებული იქნა გირაო.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2011 წლის 21 ივლისის №583 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური შტაბის და სახმელეთო ჯარების თანამშრომელთა/მოსამსაურეთა სამსახურის გავლის წესის“ (ძალადაკარგულია თავდაცვის მინისტრის 2017 წლის 25 ივლისის №54 ბრძანებით) მე-12 მუხლზე, რომლის პირველი და მეორე პუნქტის მიხედვით, სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერება ნიშნავს მოსამსახურის დროებით განთავისუფლებას სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისაგან და სამსახურის განთავისუფლებას მოსამსახურის სამსახურით უზრუნველყოფის მოვალეობისაგან. სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების პერიოდში (გარდა „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 89-ე მუხლის „ბ“, „გ“ და „დ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული შემთხვევებისა), მოსამსახურეს არ უნარჩუნდება თანამდებობრივი/წოდებრივი სარგო, დანამატები (მათ შორის, კომპენსაცია). ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, კანონმდებლობით დადგენილი საფუძვლების გარდა, სამსახურებრივი ურთიერთობების შეჩერების საფუძველია მინისტრის გადაწყვეტილების შემთხვევაში, სისხლის სამართლის დევნისას მოსამსახურის მიმართ არასაპატიმრო ხასიათის აღკვეთის ღონისძიების შეფარდება.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მატერიალური ზიანის ანაზღაურება მართებულად დაეკისრა საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, რადგან იგი წარმოადგენს სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებელ ორგანოს, სწორედ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობა გახდა აღკვეთის ღონისძიების შერჩევის და აქედან გამომდინარე, სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების საფუძველიც.

სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი ფულად ზარალსა და მ.ფ-ის მიმართ მიმდინარე სისხლისამართლებრივი დევნის თანმდევ შედეგებს შორის. პალატამ აღნიშნა, რომ მ.ფ-ეს მიუღებელი ხელფასი უნდა ანაზღაურებოდა იმ ოდენობით, რაც მოსალოდნელი იყო მიეღო თუკი გააგრძელებდა მუშაობას.

მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თავდაცვის ძალების სპეციალური ოპერაციების ძალების 03.02.2021 №18 და სპეციალური ოპერაციების ძალების ბუღალტრული აღრიცხვის სამსახურის ცნობებზე, რომელთა თანახმად, მ.ფ-ე ნამდვილად მსახურობდა 2016 წლის 1 იანვრიდან 2018 წლის მარტის ჩათვლით სპეციალური ოპერაციების ძალებში და მისმა განაცდურმა ხელფასმა შეადგინა - დარიცხული ხელფასი: 2016 წელს - 1552.42 ლარი, 2017 წელს 23 100 ლარი, 2018 წელს 4 781.45 ლარი, სულ 29 433.87 ლარი; ხელზე გაცემული: 2016 წელს 1 241.93 ლარი, 2017 წელს 19 080 ლარი, 2018 წელს 3 825.16 ლარი, სულ 24 147.09 ლარი.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილია უკანონო მსჯავრდების შედეგად მოსარჩელისთვის მიყენებული მატერიალური ზიანის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს ეკავა კონკრეტული თანამდებობა და იღებდა ხელფასს, თუმცაღა, მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობის გამო განთავისუფლდა თანამდებობა და დაკარგა შემოსავალი. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სახეზეა მარეაბილიტირებელი გარემოება, რაც ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას წარმოშობს. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ფულად ზარალსა და აპელანტის მ.ფ-ის მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნის თანმდევ შედეგებს შორის.

სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ საადვოკატო მომსახურების თანხის - 1000 (ათასი) ლარის ოდენობით დაკისრება თანაზომიერია და არ ეწინააღმდეგება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილ სტანდარტს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.1 და 207-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18, 413.1, 992-ე და 1005.3 მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით, ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. ასევე, სახეზე უნდა იყოს მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია. მოცემულ შემთხვევაში კი პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია. კასატორი ასევე მიუთითებს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-3, მე-19, 166-ე, 167.1, 268-ე მუხლებზე.

ამასთან, კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინებით პროკურატურისთვის მ.ფ-ის სასარგებლოდ დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობას და ყურადღებას ამახვილებს როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებით დადგენილ, ასევე, საქართველოს საერთო სასამართლოების გადაწყვეტილებებზე (1.04.2015წ. №3/3906-14, 10.04.2014წ. №ბს-648-623 (2კ-13)).

კასატორი არ ეთანხმება საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მორალური ზიანის სახით 5 000 ლარის დაკისრებას. კასატორი აღნიშნავს, რომ მ.ფ-ეს აღკვეთის ღონისძიების ფარგლებში, შეეფარდა გირაო - 5000 ლარის ოდენობით. სისხლის სამართლის საქმის ხანგრძლივობამ შეადგინა 2016 წლის 6 დეკემბრიდან 2018 წლის 29 ივნისამდე პერიოდი, რაც ვერ მიიჩნევა არაგონივრულად ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების ჭრილშიც. საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის გათვალისწინებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მორალური ზიანის 5 000 ლარით განსაზღვრა უსაფუძვლოა, რადგან არ ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების ფარგლებში.

კასატორი საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-15, 160-ე მუხლებზე მითითებით აღნიშნავს, რომ გააჩნდა პროცესუალური უფლება მოსარჩელის თანამდებობიდან განთავისუფლებისა. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას სასამართლოსთვის მ.ფ-ის თანამდებობიდან გადაყენების თაობაზე არ მიუმართავს. შესაბამისად, მოსარჩელისთვის სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერება პირდაპირ მიზეზობრივ კავშირში არ არის პროკურატურის მიერ განხორციელებულ სისხლისამართლებრივ დევნასთან.

კასატორი ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2011 წლის 21 ივლისის №583 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური შტაბის და სახმელეთო ჯარების თანამშრომელთა მოსამსახურეთა სამსახურის გავლის წესის“ მე-12 მუხლზე და საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2017 წლის 25 ივლისის №54 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს თავდაცვის ძალებში სამსახურის დებულების“ მე-18 მუხლზე, რომელიც განსაზღვრავს სამსახურებრივი ურთიერთობის დროებით შეჩერებას. ამ მუხლის მე-3 პუნქტი ადგენს, რომ „მოსამსახურის მიმართ გამამართლებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას, განაცდური პერიოდი მოსამსახურეს ჩაეთვლება შრომის სტაჟში და მიეცემა შრომის გასამრჯელო (შრომის ანაზღაურება) საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად“.

კასატორი მიიჩნევს, რომ განაცდური ხელფასის ანაზღაურების მოთხოვნაზე მოპასუხე უნდა ყოფილიყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო, თუმცა ვინაიდან მოსარჩელეს არასწორი მოპასუხის მიმართ ჰქონდა მოთხოვნა დაყენებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის შესამისად, სასამართლოს არ უნდა დაეკმაყოფილებინა მოსარჩელის მოთხოვნა.

კასატორი ასევე არ ეთანხმება საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის საპროცესო ხარჯის სახით, ადვოკატისთვის გაწეული ხარჯის - 1 000 ლარის ოდენობით ანაზღაურების დაკისრებას და მიუთითებს, რომ ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარმოდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამასთან, წარმომადგენლის დახმარებისთვის გაწეული ხარჯის ოდენობის განსაზღვრისას მოქმედებს გონივრული და სამართლიანი შეფასების სტანდარტი, რა დროსაც მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული დავის საგანი, საქმის სირთულე, განხილვის ხანგრძლივობა და ა.შ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ივნისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

განსახილველ შემთხვევაში სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობა, ასეთი წინაპირობების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში კი - ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლით.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის 2016 წლის 16 დეკემბრის №MOD31600007753 ბრძანებით საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის ... ...ის (საშტატო კატეგორია - მაიორი, შტატი №...), მაიორ მ.ფ-ეს შეუჩერდა სამსახურებრივი ურთიერთობა 2016 წლის 7 დეკემბრიდან. ბრძანებას საფუძვლად დაედო სპეციალური ოპერაციების ძალების მეთაურის პატაკი (№MOD71601181898 14.12.2016წ.) და თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 6 დეკემბრის განჩინება საქმეზე №10დ/5327.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის 2016 წლის 6 დეკემბრის განჩინებით დადგენილია, რომ ბრალდებულ მ.ფ-ის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით ბრალდების მხარე ითხოვდა გირაოს გამოყენებას, სასამართლოს მიერ გამოყენებული იქნა გირაო. შუამდგომლობაში და განჩინებაში გირაოს გამოყენების აუცილებლობა ახსნილია გარემოებით - „მიუხედავად იმისა, რომ მ.ფ-ეს ბრალი ედება ოფიციალური დოკუმენტის გაყალბებაში, ის დღემდე მსახურობს შეიარაღებულ ძალებში, შესაბამისად, არსებობს საფრთხე იმისა, რომ ბრალდებული კვლავ ჩაიდენს დანაშაულს“.

ასევე დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2018 წლის 15 თებერვლის განაჩენით მ.ფ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 362-ე მუხლის პირველი ნაწილით წარდგენილ ბრალდებაში და გამართლდა. ამავე განაჩენით განისაზღვრა, რომ გირაოს შემტან პირებს განაჩენის აღსრულებიდან ერთი თვის ვადაში სრულად უნდა დაბრუნებოდათ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე გირაოს სახით შეტანილი ფულადი თანხა (გირაოს შეტანის დროს არსებული კურსის გათვალისწინებით).

საქართველოს მთავარი პროკურატურის თავდაცვის სამინისტროს გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობის სამმართველოს პროკურორის მიერ, წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 ივნისის განაჩენით (საქმე №1/ბ-314-18) და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2018 წლის 15 თებერვლის განაჩენი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2018 წლის 15 თებერვლის გამამართლებელი განაჩენი, რომლითაც მ.ფ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა, უდავოდ წარმოადგენს მ.ფ-ის რეაბილიტაციის საფუძველს. მართალია, სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი კონკრეტული წევრის უსაფრთხოების დაცვას, ამასთან, საქართველოს გენერალური პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს სასამართლოს კომპეტენციას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის.

ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სახელმწიფოს წარმომადგენლის ქმედებაში ბრალის არსებობის განსაზღვრა არ არის აუცილებელი პირობა იმისთვის, რომ დაზარალებულმა პირმა მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. დასახელებული ნორმა ცალსახად ადგენს, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება წარმოიშობა, თუ პირის მიმართ ადგილი ჰქონდა უკანონო მსჯავრდებას ან სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემას, ან აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან დისციპლინური პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არსწორად დაკისრებას და ამავე დროს მიუთითებს, რომ ზიანი ანაზღაურდება შესაბამის პირთა ბრალის მიუხედავად. შესაბამისად, აღნიშნული ნორმა უშვებს შესაძლებლობას, რომ ზიანის მიმყენებლის ქმედება იყოს უკანონო, მაგრამ სახეზე არ იყოს მისი ბრალი, კერძოდ, გამოხატული განზრახი ქმედებით ან უხეში გაუფრთხილებლობით.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 08.04.2009წ. №ბს-972-936(3კ-08) განჩინებაზე, სადაც განმარტებულია, რომ „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით“. „სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს“.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მ.ფ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 5 000 ლარის დაკისრების შესახებ. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიებს მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia). საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელისთვის წაყენებული ბრალდების, საგამოძიებო მოქმედებების, სისხლის სამართლის საქმის ხანგრძლივობისა გათვალისწინებით, მორალური ზიანის სახით მოპასუხისთვის დაკისრებული 5 000 ლარი ექცევა არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნებისთვის დადგენილ გონივრულ და სამართლიან ფარგლებში.

რაც შეეხება მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

საკასაციო სასამართლო მოიხმობს საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2011 წლის 21 ივლისის №583 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური შტაბის და სახმელეთო ჯარების თანამშრომელთა/მოსამსაურეთა სამსახურის გავლის წესის“ (ძალადაკარგულია თავდაცვის მინისტრის 2017 წლის 25 ივლისის №54 ბრძანებით) მე-12 მუხლს, რომლის პირველი და მეორე პუნქტის მიხედვით, სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერება ნიშნავს მოსამსახურის დროებით განთავისუფლებას სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისაგან და სამსახურის განთავისუფლებას მოსამსახურის სამსახურით უზრუნველყოფის მოვალეობისაგან. სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების პერიოდში (გარდა „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 89-ე მუხლის „ბ“, „გ“ და „დ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული შემთხვევებისა), მოსამსახურეს არ უნარჩუნდება თანამდებობრივი/წოდებრივი სარგო, დანამატები (მათ შორის, კომპენსაცია). ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, კანონმდებლობით დადგენილი საფუძვლების გარდა, სამსახურებრივი ურთიერთობების შეჩერების საფუძველია მინისტრის გადაწყვეტილების შემთხვევაში, სისხლის სამართლის დევნისას მოსამსახურის მიმართ არასაპატიმრო ხასიათის აღკვეთის ღონისძიების შეფარდება.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2017 წლის 25 ივლისის №54 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს თავდაცვის ძალებში სამსახურის დებულების“ მე-18 მუხლის მე-3 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომელიც ადგენს, რომ სამსახურებრივი ურთიერთობების შეჩერების საფუძვლებია მინისტრის ან მის მიერ უფლებამოსილი პირის გადაწყვეტილების შემთხვევაში, სისხლის სამართლებრივი დევნის დაწყება, გარდა ამ პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, მოსამსახურეს სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების პერიოდი ჩაეთვლება შრომის სტაჟში, მიეცემა შესაბამისი სარგო და დანამატები, თუ ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მოსამსახურის მიმართ გამამართლებელი განაჩენი იქნება გამოტანილი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი საქმის ფარგლებში მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლიანობასთან ერთად შესაფასებელი იყო/არის ზიანის მიყენებაზე (სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების პერიოდის სარგოს მიუღებლობაზე) პასუხისმგებელი ადმინისტრაციული ორგანო.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას განაცდურის მისთვის, როგორც არასათანადო მოპასუხეზე დაკისრებასთან დაკავშირებით. დადგენილია, რომ მ.ფ-ისათვის სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების საფუძველი გახდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 6 დეკემბრის განჩინება, რომლითაც მას აღკვეთის ღონისძიების სახით განესაზღვრა გირაო. ამავე განჩინებაში გირაოს გამოყენების აუცილებლობა ახსნილია შემდეგი გარემოებით: „მიუხედავად იმისა, რომ მ.ფ-ეს ბრალი ედება ოფიციალური დოკუმენტის გაყალბებაში, ის დღემდე მსახურობს შეიარაღებულ ძალებში, შესაბამისად, არსებობს საფრთხე იმისა, რომ ბრალდებული კვლავ ჩაიდენს დანაშაულს“. საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის 2018 წლის 15 მარტის №MOD51800001353 ბრძანებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა მ.ფ-ის მიმართ სამსახურებრივი შეჩერების შესახებ ბრძანება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2018 წლის 15 თებერვლის გამამართლებელი განაჩენის მიღების გამო.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო მ.ფ-ესთან სამსახურებრივი ურთიერთობის დროებით შეჩერებისას მოქმედებდა საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2011 წლის 21 ივლისის №583 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური შტაბის და სახმელეთო ჯარების თანამშრომელთა/მოსამსახურეთა სამსახურის გავლის წესის“ ფარგლებში. ამასთან, სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების შესახებ ბრძანების კანონიერება სადავოდ არ არის გამხდარი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მ.ფ-ის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისა და გირაოს სახით აღკვეთის ღონისძიების არსებობის პირობებში, გამოირიცხებოდა მოსარჩელის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულება. მოსარჩელის სამსახურებრივი უფლებამოსილების შეჩერება უკავშირდებოდა შეჩერების სპეციფიკურ საფუძველს და ემსახურებოდა სისხლის სამართლის საქმის წარმოების დასრულებამდე, გამოძიებისათვის ხელშეშლის აღკვეთის ინტერესებს, შესაბამისად, სისხლის სამართლის საქმეზე საბოლოო შედეგის დადგომამდე (გამამართლებელი ან გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანა, სისხლისამარლებრივი დევნის შეწყვეტა), საჯარო დაწესებულებას არ გააჩნდა მოსარჩელისათვის თანამდებობრივი სარგოს გაცემის კანონისმიერი საფუძველი. დამსაქმებლის შესაბამისი მოქმედება დამოკიდებული იყო სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებულ საბოლოო შედეგზე.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას მასზედ, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ განხორციელებული სისხლისამართლებრივი დევნის თანმდევი შედეგები (სამსახურიდან განთავისუფლება) პირდაპირ მიზეზობრივ კავშირშია მოსარჩელისთვის მიყენებულ ფულად ზარალთან. სწორედ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობა გახდა აღკვეთის ღონისძიების შერჩევის და აქედან გამომდინარე, მოსარჩელის სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების საფუძველი. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურაა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებაზე ვალდებული სუბიექტი და არა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო. ამასთან, მარეაბილიტირებელი გარემოებაა მ.ფ-ის მიმართ დამდგარი გამამართლებელი განაჩენი, რის შემდგომაც პირს წარმოეშვა მიყენებული მატერიალური ზიანის მიღების შესაძლებლობაც.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს წარმოადგენს. პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს მიყენებული ზიანისთვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მიუღებელი ზიანი უნდა ანაზღაურდეს იმ ოდენობით, რაც ობიექტურად შეიძლებოდა მიეღო ზიანის გამომწვევი ქმედების არარსებობის პირობებში. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქმეში დაცულ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თავდაცვის ძალების სპეციალური ოპერაციების ძალების 2021 წლის 3 თებერვლის №18 ცნობაზე, რომლის თანახმად, მ.ფ-ე ნამდვილად მსახურობდა 2016 წლის 1 იანვრიდან 2018 წლის მარტის ჩათვლით სპეციალური ოპერაციების ძალებში და მისმა განაცდურმა ხელფასმა შეადგინა - დარიცხული ხელფასი: 2016 წელს - 1552.42 ლარი, 2017 წელს 23 100 ლარი, 2018 წელს 4 781.45 ლარი, სულ 29 433.87 ლარი; ხელზე გაცემული: 2016 წელს 1 241.93 ლარი, 2017 წელს 19 080 ლარი, 2018 წელს 3 825.16 ლარი, სულ 24 147.09 ლარი. ზემოაღნიშნული ცნობის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას მასზედ, რომ მოსარჩელე მის მიმართ წარმოებული სისხლისამართლებრივი დევნის არარსებობის პირობებში დამსაქმებლისგან ხელფასის სახით მიიღებდა 24 147.09 ლარს.

მატერიალური ზიანის სახით ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურებასთან მიმართებაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეზე მოსარჩელის წარმომადგენელი იყო გ.ნ-ი. ამასთან, დადგენილია, რომ საქმეში წარმოდგენილი სს „...ის“ 2022 წლის 17 იანვრის სალაროს შემოსავლის ორდერის მიხედვით, მოსარჩელის მ.ფ-ემ გ.ნ-ის ანგარიშზე ჩარიცხა თანხა. დანიშნულებაში მითითებულია, რომ თანხის შეტანა განხორციელდა მ.ფ-ის წარმომადგენლობასთან დაკავშირებით თბილისის საქალაქო სასამართლოში ზიანის ანაზღაურების საქმეზე №ბს-3/1714-21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმ გარემოებისა, რომ განსახილველ საქმეზე საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულება არ არის წარმოდგენილი, აღნიშნული ბანკის ცნობით დადასტურებულია, რომ თანხა სწორედ მ.ფ-ის ინტერესების დაცვისთვის იქნა ადვოკატისთვის გადახდილი, ხოლო გ.ნ-ი ახორციელებდა მ.ფ-ის დაცვას.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

ამასთან, დავის საგნის, ამ დავის სირთულისა და სხვა ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხისთვის დაკისრებული თანხა - 1000 ლარი გონივრულ შესაბამისობაშია გაწეულ საადვოკატო მომსახურებასთან. რაიმე გარემოება, რომელიც მოცემული თანხის შეუსაბამობაზე მიუთითებდა, განსახილველ საქმეზე დადგენილი არ არის.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 დეკემბრის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა