ას-20-392-05 24 მარტი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. კვანტალიანი,

მ. სულხანიშვილი

დავის საგანი: სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ზ. ო-ემ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს და განმარტა, რომ მუშაობდა მოპასუხე სააქციო საზოგადოება „თ.“ ბიზნეს ცენტრი „ი.-....-ის“ იგივე „ა.“ მენეჯერად. 2004 წლის 6 თებერვალს ჩაბარებული ბრძანებით მისთვის ცნობილი გახდა სს „თ.“ მიერ მის მიმართ 2004 წლის 16 იანვარს სასტიკი საყვედურის გამოცხადების და შემდგომ კი 2004 წლის 2 თებერვლის ბრძანებით სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ. მოსარჩელის განმარტებით 2004 წლის 16 იანვარს ბრძანება ¹კ-13 სასტიკი საყვედურის გამოცხადების შესახებ უკანონოა, მასში მითითებული არ არის დისციპლინური სახდელის გამოყენების მოტივები, მისთვის არც ახსნა-განმარტება და არც ხელწერილი არ ჩამოურთმევიათ. შემდგომში ეს ბრძანება იქნა გამოყენებული სამსახურიდან განთავისუფლების საფუძვლად და 2004 წლის 2 თებერვლის ¹კ-27 ბრძანებით იგი 2004 წლის 3 თებერვლიდან გაათავისუფლეს სს “თ.“ ბიზნეს-ცენტრი „ი.-....-ის“ მენეჯერის თანამდებობიდან. ადმინისტრაციას მისი სამუშაოდან განთავისუფლების კანონიერი საფუძველი არ გააჩნდა, ვინაიდან დისციპლინა და შრომის ხელშეკრულებით დაკისრებული მოვალეობები არასოდეს დაურღვევია, ზ. ო-ემ მოთხოვა სააქციო საზოგადოება „თ.“ 2004 წლის 16 იანვრის ¹კ-13 და 2004 წლის 2 თებერვლის ¹კ-27 ბრძანებების ბათილად ცნობა, განთავისუფლებამდე დაკავებულ თანამდებობაზე დაუყოვნებლივ აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. ზ. ო-ემ სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება.

ზ. ო-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. გაუქმდა სს „თ.“ 2004 წლის 16 იანვრის ბრძანება ¹კ-13 სასტიკი საყვედურის გამოცხადების შესახებ და 2004 წლის 2 თებერვლის ბრძანება ¹კ-27 ზ. ოქრუაძის სამსახურიდან განთავისუფლების შესახებ.

ზ. ო-ე აღდგენილ იქნა სამსახურში სს „თ.“ განთავისუფლებამდე დაკავებულ თანამდებობაზე.

სს „თ.“ დაევალა აუნაზღაუროს ზ. ო-ეს სამუშაოდან უკანონოდ დათხოვნის გამო იძულებით გაცდენილი დროის ხელფასი დათხოვნის დღიდან სამუშაოზე აღდგენამდე. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სს „თ.“ ბიზნეს ცენტრის მენეჯერის უფლება-მოვალეობები არც შრომითი ხელშეკრულებით, არც შინაგანაწესით და არც სხვა რომელიმე დოკუმენტით განსაზღვრული არ ყოფილა. სააპელაციო სასამართლოს აზრით, ისეთ ვითარებაში როცა გაურკვეველია კონკრეტულად რა სამსახურებრივი გადაცდომა ჩაიდინა ზ. ო-ემ, სს „თ.“ 2004 წლის 16 იანვრის ¹კ-13 ბრძანებით სასტიკი საყვედურის გამოცხადება სრულ შეუსაბამობაშია შრომის კანონთა კოდექსის 136-ე მუხლის მე-6 პუნქტის მოთხოვნასთან გადაცდომისა და სასჯელის ურთიერთშეფარდების თაობაზე. ადმინისტრაციას იმ შემთხვევაში აქვს შრომითი კონტრაქტის შეწყვეტის უფლება, მუშაკს მიღებული ჰქონდა დისციპლინური სასჯელი და ამის შემდგომ მან კვლავ დაარღვია შრომის დისციპლინა. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს „თ.“ 2004 წლის 16 იანვრის ¹კ-13 ბრძანების გამოცემის შემდეგ ზ. ო-ეს შრომის დისციპლინა არ დაურღვევია. ამდენად, ზ. ო-ის სამუშაოდან განთავისუფლებისას სს „თ.“ არ დაიცვა შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის „გ“ პუნქტის მოთხოვნა.

სააქციო საზოგადოება „თ.“ საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ზ. ო-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით.

ზ. ო-ის მხრიდან მასზე დაკისრებულ სამსახურეობრივ მოვალეობათა არაჯეროვანი შესრულების ფაქტი გამოვლენილ და დადგენილ იქნა არა ენერგოზედამხედველობის სამსახურის მიერ კონკრეტულ ობიექტებზე შედგენილი აქტებით, არამედ თელასის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის მიერ ამ აქტების შესწავლის შედეგად ჩატარებული მოკვლევის საფუძველზე. სწორედ ზ. ო-ის უშუალო სამსახურებრივ მოვალეობაში შედიოდა აბონენტთა მომსახურების ცენტრის საქმიანობაზე კონტროლი. იგი იყო პასუხისმგებელი და მას ევალებოდა ბიზნეს-ცენტრის შედეგებზე პასუხისმგებლობა. მის ფუნქციებში შედიოდა ელექტროენერგიის რეალიზაცია და შესაბამისი თანხების მიღებაზე კონტროლი, ელექტრო ენერგიის დანაკარგების აღმოფხვრა, არგადამხდელი მომხმარებლების ქსელიდან გათიშვა, ქვითრების დროული დარიგება, მასზე დაქვემდებარებულ მუშაკთა საქმიანობის სწორი კოორდინაცია და მათივე პასუხისმგებლობის განსაზღვრა.

ზ. ო-ეს მოეთხოვა თითოეულ დარღვეულ ფაქტზე ახსნა-განმარტების დაწერა როგორც სასტიკი საყვედურის გამოცხადებამდე, ასევე, დათხოვნის ბრძანების გამოცემამდე, რაზეც მან თავი შეიკავა და ეს დადასტურებულია საქმეში არსებული ოქმით. ამდენად, სააქციო საზოგადოება „თ.“ მიერ შრომის კანონთა კოდექსის 136-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნა დარღვეული არ ყოფილა.

ზ. ო-ის მიმართ სასტიკი საყვედურის შეფარდების შემდეგ თელასის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის მიერ მოკვლეული მასალები მართალია ეყრდნობა დარღვევებს, რომელიც მოიცავს სასტიკი საყვედურის გამოცხადებამდე პერიოდს, მაგრამ აღნიშნული არ ეწინააღმდეგება შრომის კანონთა კოდექსის 136-ე მუხლის მე-3 ნაწილის დისპოზიციას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

პალატამ განიხილა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივარი, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია ფაქტობრივი გარემოებები, რომ მოსარჩელე ზ. ო-ე განუსაზღვრელი ვადით მუშაობდა სს „თ.“ აბონენტთა მომსახურების ბიზნეს ცენტრი „ა.“, იგივე „ი.-....-ის“ მენეჯერად.

სს „თ.“ 2004 წლის 16 იანვრის ¹კ-13 ბრძანებას, რომლითაც ზ. ო-ეს შრომის კანონთა კოდექსის 135-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ პუნქტის საფუძველზე გამოეცხადა სასტიკი საყვედური საფუძვლად დაედო სს „თ.“ ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის 2004 წლის 15 იანვრის დასკვნა „ა.“ ბიზნეს-ცენტრში გამოვლენილ დარღვევებთან დაკავშირებით. დასკვნის თანახმად, სს „თ.“ ე.“ სამსახურის მიერ 2003 წლის 1,10,22 ოქტომბერს და 3 ნოემბერს „ა.“ „ბ.“ სამოქმედო ტერიტორიაზე არსებულ ობიექტებში – შპს „ „ი.“, 91-ე საშუალო სკოლაში, შპს „გ.-ში“ და შპს „გ. ო.“ ადგილი ჰქონდა ელექტროენერგიის დატაცებას. სს „თელასის“ ენერგოზედამხედველობის სამსახურმა 2003 წლის 1 ოქტომბრიდან 3 ნოემბრამდე პერიოდის შემოწმების აქტები, ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურს რეაგირებისათვის მხოლოდ 2004 წლის 13 იანვარს ანუ 2-3 თვის შემდეგ გადაუგზავნა. სს „თ.“ 2004 წლის 2 თებერვლის ¹კ-27 ბრძანებას, რომლითაც ზ. ო-ე საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ პუნქტის თანახმად 2004 წლის 3 თებერვლიდან განთავისუფლებულ იქნა სამსახურიდან, საფუძვლად დაედო სს „თ.“ ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის 2004 წლის 17 იანვრის დასკვნა ¹4, რომელშიც აღნიშნულია, რომ 2003 წლის 23 დეკემბერს და 12 იანვარს ელენერგიის დატაცებისა და მრიცხველის გაჩერების ფაქტი გამოვლინდა შესაბამისად შპს „დ. დ. “ და თბილისის ¹1 კლინიკური საავადმყოფოს პურის საცხობში.

ამრიგად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2004 წლის 15 იანვარს, როდესაც სს „თ.“ ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის მიერ შედგა დასკვნა 2003 წლის ოქტომბერ-ნოემბერში გამოვლენილ დარღვევებზე მითითებულ სამსახურს უკვე ჰქონდა 2003 წლის 23 დეკემბერს და 2004 წლის 12 იანვარს ჩატარებული შემოწმების აქტები, თუმცა მათზე რეაგირება არ მოუხდენია და აღნიშნულზე მხოლოდ 2003 წლის 17 იანვარს, ანუ მას შემდეგ იმსჯელა, რაც ზ. ო-ეს გამოუცხადეს სასტიკი საყვედური.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის შემდეგ მოტივაციას: სასტიკი საყვედურის გამოცხადებისას სააქციო საზოგადოება „თ.“ ადმინისტრაციას, არ დაურღვევია შრომის კანონთა კოდექსის 136-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნები და ერთი თვის ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს არა სს “თ.“ ენერგოზედამხედველობის სამსახურის მიერ მითითებული აქტების შედგენის, არამედ ეკონომიური უსაფრთხოების სამსახურის მიერ შესაბამისი დასკვნის შედგენის შემდეგ.

საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 136-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად საწარმოს, დაწესებულების ორგანიზაციის ადმინისტრაცია დისციპლინურ სასჯელს იყენებს გადაცდომის გამოვლენის დღიდან, მუშაკის ავადმყოფობის ან შვებულებაში ყოფნის დროის ჩაუთვლელად, ამავე მუხლის მესამე ნაწილის მიხედვით დისციპლინური სასჯელი არ შეიძლება დადებულ იქნეს გადაცდომის ჩადენის დღიდან ექვსი თვის გასვლის შემდეგ. აღნიშნული მუხლის შინაარსი ცალსახად მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციის მიერ დისციპლინური სასჯელის გამოყენება უკავშირდება დისციპლინური გადაცდომის გამოვლენას, მისი ჩადენის ფაქტს და ადმინისტრაცია შეზღუდულია დროში მოახდინოს რეაგირება ამ დარღვევაზე. მან სასჯელი უნდა გამოიყენოს გადაცდომის გამოვლენიდან ერთი თვის ვადაში. დისციპლინური სასჯელის გამოყენების დროში შეზღუდული შესაძლებლობა იმითაცაა განპირობებული, რომ დისციპლინური სასჯელი გადაცდომის ჩადენის დღიდან ექვსი თვის გასვლის შემდეგ არ შეიძლება გამოყენებულ იქნას. კანონმდებელი იმპერატიულად მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციამ დისციპლინური სასჯელის სპეციფიკიდან გამომდინარე გადაცდომის ჩადენიდან არაუგვიანეს ერთი თვისა უნდა უზრუნველყოს იმ პროცედურების ჩატარება, რაც დისციპლინური სასჯელის გამოყენებას უკავშირდება.

საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის მოტივაციას, რომ ის ფაქტი, რომ ზ. ო-ის განთავისუფლების საფუძვლად მითითებული დარღვევები არ არის ჩადენილი დისციპლინური სასჯელის გამოყენების შემდეგ არ ეწინააღმდეგება შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის პირველი ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის შინაარს და სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა ეს ნორმა.

საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით საწარმოს, დაწესებულებისა და ორგანიზაციის ადმინისტრაციას შეუძლია ვადამდე მოითხოვოს შრომის ხელშეკრულების (კონტრაქტის) შეწყვეტა მუშაკის მიერ შრომის ხელშეკრულების (კონტრაქტის) ან შრომის შინაგანაწესის სისტემატური შეუსრულებლობის ან მის მიერ სამუშაოს არასაპატიო მიზეზით გაცდენის გამო, თუ მუშაკის მიმართ ადრე გამოყენებული იყო დისციპლინური ზემოქმედების ღონისძიება. მითითებული მუხლის შინაარსი ნათლად მიუთითებს, რომ ადმინისტრაცია მუშაკის მიმართ მხოლოდ მაშინ იყენებს უკიდურეს ზომას სამუშაოდან დათხოვნას, როცა მიუხედავად იმისა, რომ მის მიმართ ადრე გამოყენებული იყო დისციპლინური ზემოქმედების ღონისძიება, რომელსაც პრევენციული მნიშვნელობა აქვს, მუშაკმა კვლავ არ შეასრულა შრომის ხელშეკრულება ან შინაგანაწესი და ამ დარღვევას სისტემატური ხასიათი აქვს.

განსახილველ შემთხვევაში ზ. ო-ის მიერ ადმინისტრაციის მიერ მისთვის სასტიკი საყვედურის გამოცხადების შემდეგ, შრომის ხელშეკრულების ან შინაგანაწესის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია. შრომის კანონთა კოდექსის 206-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კანონიერი საფუძვლის გარეშე დათხოვნის ან სამუშაოზე უკანონოდ გადაყვანის დროს მუშა და მოსამსახურე წინანდელ სამუშაოზე უნდა აღადგინოს შრომის დავის განმხილველმა ორგანომ, ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი სამუშაოდან უკანონოდ დათხოვნილ და წინანდელ სამუშაოზე აღდგენილ მუშაკს ან მოსამსახურეს სასამართლოს გადაწყვეტილებით აუნაზღაურდება იძულებით გაცდენილი დროის ხელფასი დათხოვნის დღიდან. გამომდინარე აღნიშნულიდან, საკასაციო პალატას სწორად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ ზ. ო-ე შრომის კანონთა კოდექსის მოთხოვნათა დარღვევითაა განთავისუფლებული თანამდებობიდან და შესაბამისად მისი მოთხოვნა სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების შესახებ კანონიერია.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, ვინაიდან სს „თ.“ ბიზნეს ცენტრის მენეჯერის უფლება-მოვალეობები არც შრომითი ხელშეკრულებებით, არც შინაგანაწესით და არც სხვა რაიმე დოკუმენტით განსაზღვრული არ ყოფილა. ზ.ოქრუაძეს დისციპლინური სასჯელი მითითებულ დარღვევებზე არ უნდა დაკისრებოდა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს ამგვარი მსჯელობა საფუძველს მოკლებულია, ვინაიდან ზ. ო-ემ დაადასტურა სასამართლო სხდომაზე, რომ იგი ახორციელებდა ბიზნეს ცენტრის საერთო ხელმძღვანელობას და მითითებულ დარღვევებზე რეაგირება შედიოდა მის კომპეტენციაში, რაც შეასრულა კიდეც, როცა მიმართა სააქციო საზოგადოება „თ.“ შესაბამის სამსახურს რამდენიმე ობიექტის შემოწმების მიზნით.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. განსახილველ შემთხვევაში კასატორის მიერ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ ასეთი პრეტენზია წამოყენებული არ არის. ამავე კოდექსის 410-ე მუხლის მიხედვით საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს თუ მასში მითითებულ კანონის დარღვევას არა აქვს ადგილი. განსახილველ შემთხვევაში კასატორის მიერ მითითებული კანონის დარღვევები არ დასტურდება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივარი სამართლებრივად დაუსაბუთებელი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

სააქციო საზოგადოება „თ.“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.