საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-760(კ-23) 26 ოქტომბერი, 2023 წელი

ქ.თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს გენერალური პროკურატურა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - გ.ჩ-ა

მესამე პირები - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო; სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო

დავის საგანი - მატერიალური ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 სექტემბრის განჩინება

კასატორის საქართველოს გენერალური პროკურატურის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა

აღწერილობითი ნაწილი:

გ.ჩ-ამ 2020 წლის 25 დეკემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ და მოსარჩელისათვის უკანონო სისხლისსამართლებრივი დევნისა და მსჯავრდების გამო მიყენებული მატერიალური ზიანის- 15000 ლარის ოდენობით მოპასუხისათვის დაკისრება მოითხოვა.

სარჩელის თანახმად, 2011 წლის 21 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის მიერ მიღებულ იქნა განაჩენი, რომლის მიხედვითაც დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება გ.ჩ-ასთან; გ.ჩ-ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ- ის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“, ,,დ“ ქვეპუნქტებით და ამავე მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სსკ-ის 55-ე მუხლის საფუძველზე სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა, რაც საქართველოს სსკ-ის 63-ე მუხლის საფუძველზე ჩაეთვალა პირობით და საქართველოს სსკ-ს 64-ე მუხლის თანახმად, გამოსაცდელ ვადად დაუდგინდა 6 წელი. მოსარჩელეს სსკ-ის 42-ე მუხლის თანახმად, დამატებითი სასჯელის სახედ განესაზღვრა ჯარიმა 15000 ლარის ოდენობით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2020 წლის 22 სექტემბრის განაჩენით დაკმაყოფილდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის პროკურორ ჯ.ლ-ის შუამდგომლობა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 21 მარტის გამამტყუნებელი განაჩენი და გ.ჩ-ა უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“, ,,დ“ ქვეპუნქტებით და ამავე მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) წარდგენილ ბრალდებაში.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მისი, როგორც უკანონოდ მსჯავრდებულის მიერ განაჩენით განსაზღვრული ჯარიმა - 15,000 ლარი გადახდილ იქნა 2011 წლის 07 მარტს, თუმცა, მიუხედავად გამამართლებელი განაჩენის არსებობისა, მას აღნიშნული თანხა არ დაბრუნებია, შესაბამისად, სახეზეა მოპასუხის მხრიდან მატერიალური ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი წინაპირობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 08 ივნისის განჩინებით ადმინისტრაციულ N 3-8207-20 საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ჩაბმულ იქნა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 24 თებერვლის გადაწყვეტილებით გ.ჩ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაევალა მოსარჩელე გ.ჩ-ას სასარგებლოდ, უკანონო სისხლისსამართლებრივი დევნისა და მსჯავრდების გამო, მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 15000 ლარის ოდენობით.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზიანის ანაზღაურების ერთ- ერთი მთავარი ფუნქციაა პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა; იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება (სკ-ის 408.1 მუხ.), ამასთანავე, ზიანის ფულადი ანაზღაურება ხორციელდება იმ შემთხვევაში, როდესაც ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები (სკ-ის 409-ე მუხ.). 4.2. ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადგენილად მიიჩნია, რომ გ.ჩ-ამ 2011 წლის 7 მარტს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე ჩარიცხა მისთვის სასჯელის სახით დაკისრებული 15000 ლარი, რომელიც დღემდე აღნიშნულ ანგარიშზეა განთავსებული და მოსარჩელეს არ დაბრუნებია, მიუხედავად გამამართლებელი განაჩენის გამოტანისა.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე გ.ჩ-ას უკანონოდ სისხლის სამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემით და უკანონო მსჯავრდებით, ასევე აღკვეთის ღონისძიების - პატიმრობის უკანონოდ გამოყენებით მიადგა მატერიალური ზიანი, რაც მოცემულ შემთხვევაში შეადგენს მისთვის სასჯელის სახით დაკისრებულ 15000 ლარს, რომელსაც იგი ვერ იბრუნებს იმ მიზეზით, რომ არ არსებობს ამის კონკრეტული სამართლებრივი საფუძველი.

ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ განმარტა, რომ ზემოთ მითითებული ნორმატიული აქტები, პირის გამართლებისა და რეაბილიტაციის შემთხვევაში, პირის მიმართ მიყენებული მატერიალური ზიანის სახელმწიფოს მიერ უპირობოდ ანაზღაურებას ითვალისწინებს. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, როგორი ტექნიკური მიზეზით, თუ რომელი სახელმწიფო დაწესებულების გამო ვერ ხორციელდება პირისათვის განაჩენის საფუძველზე გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება, რეაბილიტირებულ პირს უნდა აუნაზღაურდეს მის მიერ გადახდილი ჯარიმა, რადგან მოცემულ შემთხვევაში ეს ჩაითვლება მისთვის მიყენებულ ზიანად, რამდენადაც, როგორც აღინიშნა, სახელმწიფო დაწესებულებების მიერ ცალკეულ მიზეზებზე მითითებით, იგი შეზღუდულია ისარგებლოს მისი კუთვნილი ნივთით - ფულით, ხოლო მოცემული ზიანი გამოწვეულია, მის მიმართ განხორციელებული უკანონო სისხლისამართლებრივი დევნით და უკანონო მსჯავრდებით, რაზეც პასუხისმგებელია მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 სექტემბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი; უცვლელი დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 24 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი დასაბუთება და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლომ კანონიერად დაავალა საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მატერიალური ზიანის სახით 15000 ლარის გადახდა, რამდენადაც საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პროკურატურა სისხლისსამართლებრივი დევნის ორგანოა. ამ ფუნქციის შესრულების უზრუნველსაყოფად პროკურატურა ახორციელებს გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობას. პროკურატურა ამ კოდექსით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით, სრული მოცულობით ატარებს დანაშაულის გამოძიებას, სასამართლოში მხარს უჭერს სახელმწიფო ბრალდებას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 სექტემბრის განჩინება საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა.

კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე, 208-ე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 1005-ე, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-19, 37-ე, 32-ე 268-ე, 274-ე, ასევე საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 40-ე, 42-ე მუხლებზე მითითებით აღნიშნავს, რომ ზიანის ასანაზღაურებლად პირს ზიანი უნდა მიადგეს ადმინისტრაციული ორგანოს თანამშრომლის უკანონო და ბრალეული ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოცემულ შემთხვევაში კი, საქართველოს პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია.

კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტაციის თანახმად, სადავო თანხა - 15 000 ლარი მოსარჩელის მიერ შეტანილ იქნა აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე, რაც დღეის მდგომარეობით კვლავ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზეა განთავსებული, არ მომხდარა გ.ჩ-ას მიმართ გამოტანილი განაჩენის აღსრულება ჯარიმის ნაწილში, შესაბამისად მითითებული თანხა არ ჩარიცხულა საქართველოს ბიუჯეტში; კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს იმგვარი მსჯელობა, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნისა და მსჯავრდების გამო მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია პროკურატურა, აღნიშნული თანხის დაბრუნება კი სხვადასხვა მიზეზებით ვერ ხერხდება და ამიტომ პროკურატურას დამატებით უნდა დაეკისროს 15 000 ლარი, როგორც მიყენებული მატერიალური ზიანი, უსაფუძვლოა. გარდა ამისა, კასატორი განმარტავს, რომ საქართველოს პროკურატურა სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებელი ორგანოა, ხოლო სასამართლო სახელმწიფო ხელისუფლების ერთადერთი ორგანოა, რომელიც უფლებამოსილია განახორციელოს მართლმსაჯულება, განიხილოს სისხლის სამართლის საქმე, გამოიტანოს კანონიერი, დასაბუთებული და სამართლიანი განაჩენი.

კასატორის მითითებით, საქართველოს პროკურატურისთვის ზიანის სახით დაკისრებული თანხა - 15 000 ლარი დღეის მდგომარეობითაც განთავსებულია აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე, აღნიშნული ფაქტი არ უნდა გახდეს პროკურატურისათვის თანხის, როგორც ზიანის დაკისრების საფუძველი, არამედ უნდა განხორციელდეს მისი დაბრუნება ბიუროს შესაბამისი ანგარიშიდან. კასატორს მიაჩნია, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურა აღნიშნულ დავაში არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს, აღნიშნული თანხის პროკურატირისთვის დაკისრება კი დააზარალებს სახელწმიფო ბიუჯეტს, ვინაიდან მოხდება ბიუჯეტიდან თანხის გადახდა, აღსრულების ეროვნული ბიურო კი ვერანაირი სამართლებრივი საფუძვლით ვერ მოახერხებს ამ თანხის ვერც ბიუჯეტში გადარიცხვას და ვერც მოსარჩელისათვის დაბრუნებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 ივლისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა მიჩნეული. ამასთან, მხარეებს განემარტათ, რომ საკასაციო საჩივარი განიხილებოდა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ.ჩ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდება.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში სადავო საკითხს წარმოადგენს საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ მოსარჩელისთვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობა/დადგენა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 21 მარტის განაჩენით გ.ჩ-ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“, ,,დ“ ქვეპუნქტებით და ამავე მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სსკ-ის 55-ე მუხლის საფუძველზე სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა, რაც საქართველოს სსკ-ის 63-ე მუხლის საფუძველზე ჩაეთვალა პირობით სასჯელად და საქართველოს სსკ-ს 64-ე მუხლის თანახმად გამოსაცდელ ვადად დაუდგინდა 6 წელი. მოსარჩელეს სსკ-ის 42-ე მუხლის თანახმად დამატებითი სასჯელის სახედ განესაზღვრა ჯარიმა 15000 ლარის ოდენობით. გ.ჩ-ას სასჯელის მოხდის ვადაში ჩაეთვალა პატიმრობაში ყოფნის დრო 2010 წლის 6 ივლისიდან 2010 წლის 7 ოქტომბრამდე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2020 წლის 22 სექტემბრის განაჩენით დაკმაყოფილდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის პროკურორ - ჯ.ლ-ის შუამდგომლობა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 21 მარტის გამამტყუნებელი განაჩენი და გ.ჩ-ა უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“, ,,დ“ ქვეპუნქტებით და ამავე მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) წარდგენილ ბრალდებაში.

გ.ჩ-ამ 2011 წლის 7 მარტს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე ჩარიცხა მისთვის სასჯელის სახით დაკისრებული 15000 ლარი. მოსარჩელეს მიერ გადახდილი 15000 ლარი დღემდე არ დაბრუნებია.

საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად მიუთითებს რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 ნაწილით.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამავე კოდექსის 992-ე მუხლის შესაბამისად კი, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

ზემოაღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მიყენებული ზიანი შესაბამისმა სახელმწიფო დაწესებულებამ უნდა აანაზღაუროს სრულად. ამასთან, ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის უნდა დადასტურდეს ნორმატიულად განსაზღვრული შემდეგი წინაპირობების კუმულატიურად არსებობა: სახელმწიფო ორგანოს თანამშრომლის ქმედების უკანონობა; პირისთვის ზიანის მიყენება; მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობა დამდგარ შედეგსა და სახელმწიფო ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის, ასევე, სახელმწიფო მოსამსახურის ბრალეულობა.

რაც შეეხება უშუალოდ მატერიალურ ზიანს, აღსანიშნავია, რომ ქონებრივი უფლებების უკანონო შეზღუდვა იწვევს მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას. ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომლის მოთხოვნათა გათვალისწინებით ზიანის მიმყენებელი ვალდებულია აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აღნიშნული ნორმა შესაძლებელს ხდის დაზარალებული პირის უფლებები აღდგეს პირვანდელ მდგომარეობაში, რაც ასევე მოიცავს სახელმწიფოს ვალდებულებას, სრულად აუნაზღაუროს პირს უკანონო (განზრახი ან გაუფრთხილებელი) ქმედებით გამოწვეული მატერიალური ზიანი, ასეთის დადასტურების შემთხვევაში. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით კი, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კანონით დადგენილი წესით აღსრულებას ექვემდებარება სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი სასამართლო განაჩენი ფიზიკური პირისათვის სასჯელის სახით ჯარიმის დაკისრების შესახებ, ხოლო იმავე კანონის მე-20 მუხლის თანახმად კი, სააღსრულებო წარმოება მიმდინარეობს სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე კანონითვე დადგენილი გამონაკლისი შემთხვევების გარდა. სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განჩინების კანონიერ ძალაში შესვლის მიმართ მოქმედებს სამოქალაქო/ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი მოწესრიგებისგან განსხვავებული წესი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 264-ე მუხლით დადგენილი წესისგან განსხვავებით, სისხლის სამართლის პროცესში განაჩენის კანონიერ ძალაში შესასვლელად საჭირო არ არის მისი გასაჩივრების ვადის გასვლა ან გასაჩივრების შედეგად მისი უცვლელად დატოვება. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, განაჩენი კანონიერ ძალაში შედის და აღსასრულებლად მიექცევა სასამართლოს მიერ მისი საჯაროდ გამოცხადებისთანავე, ხოლო იმავე კოდექსის 280-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, დაჯარიმებისა და სხვა ქონებრივი სახდელის ნაწილში განაჩენის აღსასრულებლად იწერება სააღსრულებო ფურცელი.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მიუხედავად გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისა და მოსარჩელის მიერ ჯარიმის გადახდის ფაქტის არსებობისა, გ.ჩ-ას მიერ ჯარიმის სახით გადახდილი 15,000 ლარი კვლავ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზეა განთავსებული და არ მომხდარა მითითებული განაჩენის სასამართლოს მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე აღსრულება და გადახდილი თანხის სახელმწიფო ბიუჯეტში ასახვა.

ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების და სამართლებრივი ნორმების ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორის პოზიციას, რომ განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა არა საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ არსებული დელიქტური ვალდებულება, არამედ მოსარჩელის მიერ გადახდილი ფულადი ჯარიმის სათანადო მოპასუხისგან - სსიპ აღსრულების ბიუროს შესაბამისი ანგარიშიდან თანხის დაბრუნების სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო მოიხმობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველ ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტს, რომლის თანახმად პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ა) ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში; ბ) ვალდებულების საწინააღმდეგოდ ისეთი შესაგებელი იქნა წარდგენილი, რომ ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გამორიცხულია მოთხოვნის წარდგენა.

საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის "გ" ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს: ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე.

ამასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის პოზიციას, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავო არ არის კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენის არსებობა, რომლის აღსასრულებლადაც სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე შეტანილ იქნა ჯარიმის თანხა, სადაც განთავსებულია დღემდე, არ მომხდარა განაჩენის აღსრულება და მითითებული თანხის სახელმწიფო ბიუჯეტში ჩარიცხვა; შესაბამისად, გ.ჩ-ას მიერ წარდგენილი სარჩელი მიემართება და წარდგენილ უნდა იქნეს არა საქართველოს გენერალური პროკურატურის, არამედ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიმართ, თანხის უკან დაბრუნების მოთხოვნით.

სწორედ ამიტომ, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სათანადო მოპასუხის ცნობაზე და მიუთითებს იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ კასატორმა ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში იშუამდგომლა საქართველოს გენერალური პროკურატურის ნაცვლად სათანადო მოპასუხის - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ჩართვის თაობაზე, თუმცა მოსარჩელე არ დაეთანხმა აღნიშნულ შუამდგომლობას და სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო საქმეში ჩაერთო ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილით; საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

მოცემული სამართლებრივი ნორმის ანალიზის საფუძველზე საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვინაიდან მოსარჩელემ, მიუხედავად შუამდგომლობის ქვედა ინსტანციის სასამრთლოებში დაყენებისა, უარი განაცხადა საქართველოს გენერალური პროკურატურის ნაცვლად სათანადო მოპასუხედ სსიპ აღსულების ეროვნული ბიუროს ჩართვაზე, აღნიშნული სამართლებრივი გარემოება სარჩელზე უარის თქმის საფუძველია, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის ზიანის დაკისრების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი. გარდა აღნიშნულისა, კასატორისთვის ზიანის დაკისრების პირობებში, შეუძლებელი გახდება სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე განთავსებული 15,000 ლარის განკარგვა, ვინაიდან ვერ მოხერხდება ვერც აღნიშნული თანხის მოსარჩელესთვის დაბრუნება და ვერც სახელწმიფო ბიუჯეტში ასახვა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, მართალია დასაშვებია ზიანის ანაზღაურების სახით განაჩენით განსაზღვრული ჯარიმის თანხის საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის დაკისრება, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მითითებული თანხა მიქცეული არის აღსასრულებლად, მოცემულ შემთხვევაში კი დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მათი მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმების ანალიზის შედეგად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ გ.ჩ-ასთვის დამატებითი სასჯელის სახით დაკისრებული ჯარიმის - 15 000 ლარის სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე განთავსებით, მისთვის დაკისრებული დამატებითი სასჯელი არ აღსრულებულა. საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება, რომ სააღსრულებო წარმოება დღემდე არ არის დასრულებული და მოცემული თანხა განკარგული.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მიღებულ განჩინებაზე (საქმე №ბს-900(კ-22)), რომელიც იმავე ფაქტობრივ გარემოებებს ემყარება, რაც წარმოდგენილია განსახილველ შემთხვევაში, აღნიშნულ საქმეში სარჩელი აღძრულ იქნა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიმართ და კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით დაევალა კასატორს მოსარჩელის მიერ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე ჩარიცხული (დამატებითი სასჯელის სახით განაჩენით დაკისრებული ჯარიმის - 10 000 ლარის) თანხის უკან დაბრუნება.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატის განმარტებით, მიუხედავად იმისა, რომ გ.ჩ-ასთვის მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტი დადასტურებულია, მოცემულ ადმინისტრაციულ საქმეში არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს საქართველოს გენერალური პროკურატურა, ვინაიდან საქმის მასალებით დადასტურებულია განაჩენის საფუძველზე მოსარჩელის მიერ გადახდილი 15,000 ლარის სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე არსებობის ფაქტი; აღნიშნული გარემოება კი გამორიცხავს კასატორისთვის-საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების შესაძლებლობას, საკასაციო პალატის განმარტებით მითითებული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების გათვალისწინებით სარჩელი აღძრულ უნდა იქნეს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიმართ ქმედების განხორციელების, კერძოდ მის ანგარიშზე განთავსებული და ჯერ კიდევ აღუსრულებელი 15,000 ლარის უკან დაბრუნების მოთხოვნით.

ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის საფუძველზე არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე და 411-ე მუხლებით და

გადაწყვიტა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 სექტემბრის განჩინება და საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. გ.ჩ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გ. გოგიაშვილი

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ნ. სხირტლაძე