ბს-166(2კ-23) 02 ნოემბერი, 2023წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გიორგი გოგიაშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურისა და შპს „...ის“ საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.12.2022წ. განჩინებაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „...მა“ 29.05.2019წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის კ.ა-ას და საქართველოს შინაგან სამინისტროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა ზიანის ანაზღაურების სახით მოპასუხეებისთვის სოლიდარულად 110 000 ლარის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 21.11.2019წ. განჩინებით, შპს „...ის“ სარჩელი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და კ.ა-ას მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე განსჯადობით განსახილველად გადაეცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

საქალაქო სასამართლოში საქმის განხილვისას სასკ-ის 16.1 მუხლის საფუძველზე საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

სარჩელის არა ერთგზის დაზუსტების შემდგომ მოსარჩელემ მოპასუხეებად დაასახელა კ.ა-ა, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო და საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური და მოითხოვა მოპასუხეებისთვის სოლიდარულად 110 000 ლარის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 14.04.2022წ. გადაწყვეტილებით, შპს „...ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხე საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურს და კ.ა-ას სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე შპს „...ის“ სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით - 110 000 (ას ათი ათასი ლარი) ლარის ანაზღაურება, ასევე სოლიდარულად დაეკისრათ საპროცესო ხარჯის - ადვოკატის მომსახურების ღირებულების 1500 ლარის ანაზღაურება, სხვა ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრიდა საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის და შპს „...ის“ მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.12.2022წ. განჩინებით, სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის და შპს „...ის“ სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 11.01.2019წ. კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით კ.ა-ა შპს „...ის“ ორ ეპიზოდში დამნაშავედ იქნა ცნობილი სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით. განაჩენით დგინდება, რომ კ.ა-ა დანიშნული იყო შს სამინისტროს ...ის დასავლეთის რეგიონალური მთავარი სამმართველოს ...ის თანამდებობაზე და „საჯარო სამსახურის შესახებ“ კანონის მე-6 მუხლის თანახმად, წარმოადგენდა საჯარო მოხელეს, კ.ა-ამ გადაამეტა მისი სამსახურებრივი უფლებამოსილების ფარგლებს, რამაც შპს „...ის“ უფლებისა და სახელმწიფოს კანონიერი ინტერესის არსებითი დარღვევა გამოიწვია. სააპელაციო პალატამ სკ-ის 1005.1 მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ სახელმწიფოს მიერ მიყენებული ზიანი შეიძლება ანაზღაურდეს, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია სახელმწიფო/სახელმწიფო მოსამსახურის განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით და ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი. უდავოა, რომ კ.ა-ას მიერ სხვადასხვა დროს განხორციელებული უკანონო ქმედებების შედეგად მოსარჩელისთვის მიყენებული მატერიალური ზიანის ოდენობამ შეადგინა - 110 000 ლარი, შესაბამისად სახეზეა მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლები: პირის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება, რომელიც მიზეზობრივ კავშირშია დამდგარ შედეგთან.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ..., რომლის თანამშრომელიც იყო კ.ა-ა, იმ პერიოდისთვის სტრუქტურულად საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაქვემდებარებაში შედიოდა, აღნიშნული დეპატამენტი საკანონმდებლო ცვლილებების საფუძველზე გაუქმდა. 08.07.2015წ. „პოლიციის შესახებ“ კანონში შესული ცვლილებებით გაუქმებული დანაყოფების უფლებამონაცვლედ ჩაითვალა საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური, გარდა ამ დანაყოფების გაუქმებამდე წარმოშობილი ფინანსური ვალდებულებებისა. მოცემულ შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება წარმოიშვა მოხელის მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების ჩადენის დადასტურების შემდგომ, გამამტყუნებელი განაჩენის დადგომით. ვინაიდან მოცემულ დავაში შინაგან საქმეთა სამინისტრო არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს, ზიანის ანაზღაურების შს სამინისტროსთვის დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზარა აპელანტის სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.12.2022წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის და შპს „...ის“ მიერ.

კასატორმა სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურმა აღნიშნა, რომ დელიქტური ვალდებულების წარმომშობი კანონსაწინააღმდეგო ქმედება 2008-2009 წლებში განხორციელდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს ...ის მოსამსახურეთა მიერ. აღნიშნული დეპარტამენტი გაუქმდა 13.12.2012წ. საქართველოს პრეზიდენტის 05.12.2012წ. ბრძანებულებით და 01.08.2015წ. შექმნილ სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურთან არავითარი სამართლებრივი კავშირი არ ჰქონია. სკ-ის მე-18, 992-ე, 997-ე და 1005-ე მუხლების ანალიზიდან გამომდინარე დელიქტური ვალდებულების წარმოშობა კანონმდებელმა კონკრეტულ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას დაუკავშირა და არა პერიოდს, როდესაც ასეთი კანონდარღვევის შესახებ გახდა ცნობილი. მოცემულ შემთხვევაში ზიანი გამოწვეულია შსს-ს მოსამსახურეთა ქმედებებით, რომელთა კონტროლზე პასუხისმგებლობა შინაგან საქმეთა სამინისტროს ევალებოდა. ასეთი კანონისმიერი ვალდებულების შეუსრულებლობისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრება სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურისთვის უსაფუძვლოა, ვინაიდან იმ პერიოდში აღნიშნული სამსახური არ არსებობდა, შესაბამისად, სკ-ის 1005-ე მუხლით გათვალისწინებულ პასუხისმგებელ ორგანოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური არ წარმოადგენს. 11.01.2019წ. გამამტყუნებელი განაჩენი ადგენს 2008-2009 წლებში დანაშაულის ფაქტის არსებობას და დამნაშვეთა ვინაობას, ასევე განსაზღვრავს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის ათვლის დაწყების თარიღს.

კასატორმა აღნიშნა, რომ 08.07.2015წ. „პოლიციის შესახებ“ კანონში შესული ცვლილებით სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური განისაზღვრა შსს-ს მხოლოდ ოპერატიულ-ტექნიკური დეპარტამენტის, კონტრდაზვერვის დეპარტამენტის, სახელმწიფო უსაფრთხოების სააგენტოს, ანტიკორუფციული სააგენტოს და კონტრტერორისტული ცენტრის უფლებამონაცვლედ იმ დათქმით, რომ უფლებამონაცვლეობა არ ვრცელდებოდა შსს-ში ამ დანაყოფების გაუქმებამდე წარმოშობილ ფინანასურ ვალდებულებებზე. კ.ა-ა იყო შსს-ს მოსამსახურე და სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმაზე, რომ შსს არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს, დაუსაბუთებელია. სააპელაციო პალატას საერთოდ არ განუმარტავს „პოლიციის შესახებ“ კანონში შესული ცვლილებების შინაარსი.

კასატორმა შპს „...მა“ აღნიშნა, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტროს სხვა მოპასუხეებთან ერთად სოლიდარულად უნდა დაეკისროს მოსარჩელისთვის მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება. კასატორმა ასევე მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის/აპელანტის/კასატორის მიერ გადახდილი იურიდიული მომსახურების ღირებულების ოდენობას. აღნიშნული თანხის ანაზღაურება მოპასუხეებს ასევე სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის და შპს „...ის“ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

სზაკ-ის 207-ე მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. სკ-ის 1005.1 მუხლის შესაბამისად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრაზ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაურის მიყენებული ზიანი, განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისთვის სახეზე უნდა იყოს ზიანი, რომელიც წარმოიშვა თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას განხორციელებული მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მიზეზობრივი კავშირი პირის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის და ზიანის მიმყენებლის ბრალი. საქმის მასალებში დაცული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 11.01.2019წ. განაჩენით, კ.ა-ა ცნობილი იქნა დამნაშავედ სსკ-ის 333.1 მუხლით (შპს „...ის“ ორ ეპიზოდში) და განესაზღვრა სასჯელის ზომა. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 279.1 მუხლიდან გამომდინარე განაჩენი კანონიერ ძალაში შედის და აღსასრულებლად მიიქცევა სასამართლოს მიერ მისი საჯაროდ გამოცხადებისთანავე. ხსენებული განაჩენით დადგენილია, რომ კ.ა-ა შს მინისტრის 24.03.2008წ. ბრძანების საფუძველზე დანიშნული იყო შს სამინისტროს ...ის დასავლეთის რეგიონალური მთავარი სამმართველოს ...ის თანამდებობაზე და „საჯარო სამსახურის შესახებ“ კანონის მე-6 მუხლის თანახმად წარმოადგენდა საჯარო მოხელეს, აღნიშნულ თანამდებობაზე ყოფნის პერიოდში კ.ა-ამ გადაამეტა მისი, როგორც შს სამინისტროს ...ის დასავლეთის რეგიონალური მთავარი სამმართველოს ...ის, სამსახურებრივი უფლებამოსილების ფარგლებს, რამაც შპს „...ის“ უფლებისა და სახელმწიფო კანონიერი ინტერესის არსებითი დარღვევა გამოიწვია, შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში დადასტურებულია სკ-ის 1005.1 მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კ.ა-ს თანამდებობაზე ყოფნის პერიოდში მოქმედი საქართველოს პრეზიდენტის 27.12.2004წ. №614 ბრძანებულებით დამტკიცებული შინაგან საქმეთა სამინისტროს დებულების მე-17 პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ..., სადაც კ.ა-ა იკავებდა თანამდებობას, სამინისტროს სტრუქტურულ ქვედანაყოფს წარმოადგენდა. საქართველოს პრეზიდენტის 05.12.2012წ. ბრძანებულებით ცვლილება შევიდა შს სამინისტროს დებულების მე-17 პუნქტში, რომლითაც ... აღარ იყო გათვალისწინებული, სამინისტროს სტრუქტურულ ქვედანაყოფებად მიეთითა სახელმწიფო უსაფრთხოების სააგენტო და ანტიკორუფციული სააგენტო („ჟ“, „რ“ ქვ.პ.). „შინაგან საქმეთა სამინისტროს დებულების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 27.12.2004წ. №614 ბრძანებულება ძალადაკარგულად გამოცხადდა 24.12.2013წ. №966 ბრძანებულებით.

საქართველოს მთავრობის 13.12.2013წ. №337 დადგენილებით დამტკიცდა „შინაგან საქმეთა სამინისტროს დებულება“, რომლის მე-7 მუხლის „პ“ და „ჟ“ ქვეპუნქტებით, სამინისტროს სტრუქტურულ ქვედანაყოფებად განისაზღვრა სახელმწიფო უსაფრთხოების სააგენტო (დეპარტამენტი) და ანტიკორუფციული სააგენტო (დეპარტამენტი). „პოლიციის შესახებ“ კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ 08.07.2015წ. კანონის 2.1 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტით, შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაევალა მის სისტემაში შემავალი იმ დანაყოფების გაუქმება, რომელთა ფუნქცია-მოვალეობები საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურს გადაეცემა. საქართველოს მთავრობის 30.06.2015წ. №384 დადგენილებით (ამოქმედდა 2015 წლის პირველი აგვისტოდან), „შინაგან საქმეთა სამინისტროს დებულების“ მე-7 მუხლიდან ამოღებული იქნა „პ“ და „ჟ“ ქვეპუნქტები, ხოლო საქართველოს მთავრობის 30.07.2015წ. №385 დადგენილებით (ამოქმედდა 2015 წლის პირველი აგვისტოდან) დამტკიცდა სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის დებულება. მოცემულ შემთხვევაში კასატორი სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებას, რომ სახელწიფო უსაფრთხოების სამსახური შს სამინისტროს სისტემაში არსებული ზემოთ მითითებული სტრუქტურული ერთეულების უფლებამონაცვლეს წარმოადგენს. მიუხედავად ამისა, კასატორი სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური მიიჩნევს, რომ ზიანის ანაზღაურების ნაწილში ის ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ სუბიექტს არ წარმოადგენს, ხოლო კასატორს შპს „...ს“ მიაჩნია, რომ სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურთან ერთად ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა ასევე შინაგან საქმეთა სამინისტროს უნდა დაეკისროს. „პოლიციის შესახებ“ კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ 08.07.2015წ. კანონის 2.2 მუხლის თანახმად, ამ მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად გაუქმებული დანაყოფების უფლებამონაცვლედ (გარდა ამ დანაყოფების გაუქმებამდე წარმოშობილი ფინანსური ვალდებულებებისა (მათ შორის, შრომის ანაზღაურება, სხვა საქონელი და მომსახურება)) ჩაითვალა სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა შექმნა, მათ შორის ფუნქციების განაწილება წარმოადგენს ხელისუფლების დისკრეციის სფეროს, ინოვაციური სიახლეები არ იწვევენ სახელმწიფო ფუნქციების და ამოცანების სრულად გაუქმებას, შესაბამისად, სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის გაუქმებას. იმ შემთხვევაში თუ არ არსებობს ზიანის მიყენებაზე უშუალოდ პასუხისმგებელი სახელმწიფო უწყება, დღის წესრიგში დგება სათანადო უფლებამონაცვლის განსაზღვრის საჭიროება. კასატორები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ რომ შინაგან საქმეთა სამინისტროს სისტემაში შემავალი გაუქმებული დანაყოფების ფუნქცია-მოვალეობები სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურს გადაეცა. „პოლიციის შესახებ“ კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ 08.07.2015წ. კანონით სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის უფლებამონაცვლეობა გამოირიცხა შს სამინისტროს დანაყოფების გაუქმებამდე წარმოშობილი ფინანსური ვალდებულებების ნაწილში, უფლებამონაცვლეობის გამომრიცხავ სხვა დათქმას მითითებული ნორმა არ შეიცავს, შესაბამისად ამ დანაყოფების გაუქმების შემდგომ წარმოშობილი ფინანსური ვალდებულებების ნაწილში უფლებამონაცვლედ სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური უნდა იქნეს მიჩნეული. გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება არა იმ გარემოებას, რომ 2008-2009 წლებში სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური შექმნილი არ ყოფილა, არამედ იმას, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაქვემდებარებაში არსებული გაუქმებული დანაყოფების ფუნქციები/ამოცანები სახელმწიფო უსაფრთხოების სამახურს გადაეცა, ამასთანავე დგინდება მისი უფლებამონაცვლეობა ამ დანაყოფების შემდგომ წარმოშობილი ფინანსური ვალდებულებების ნაწილში. მოცემულ შემთხვევაში შპს „...ის“ მიმართ განხორციელებული ქმედებების გამო კ.ა-ა დამნაშავედ იქნა ცნობილი და მის მიერ მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების ჩადენა დადასტურდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 11.01.2019წ. განაჩენით, რამაც წარმოშვა ზიანის ანაზღაურების სკ-ის 1005.1 მუხლით გათვალისწინებული საფუძველი, ასევე, დამატებით უნდა აღინიშნოს, რომ ორივე მოპასუხის დაფინანსების წყაროა სახელმწიფო ბიუჯეტი („შს სამინისტროს დებულების“ 1.4 მუხ., „სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის დებულების“ 1.4 მუხ.). ამდენად, კასატორების მითითება იმ გარემოებაზე, რომ ამ კონკრეტულ შემთხვევაში შინაგან საქმეთა სამინისტრო წარმოადგენს ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს, უსაფუძვლოა.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის მითითებას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. სკ-ის 1008-ე მუხლის მიხედვით, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დასადასტურებლად განსაზღვრულია ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადა იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას იმაზე, რომ მოხელის ქმედება, რომელმაც გამოიწვია ზიანი, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურებრივი მოვალეობიდან და უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული, ამასთან, ქმედების უკანონობა დადასტურებული უნდა იყოს კანონით დადგენილი წესით, რომელიც პირდაპირ მიზეზობრივ კავშირში იქნება დამდგარ ზიანთან. მოცემულ შემთხვევაში შს სამინისტროს ...ის დასავლეთის რეგიონალური მთავარი სამმართველოს ...ის კ.ა-ს მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტება მოსარჩელის მიმართ დადგენილია თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 11.01.2019წ. განაჩენით, შესაბამისად, ფინანსური ვალდებულება (ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება) წარმოიშვა კ.ა-ს მიერ მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების ჩადენის კანონით დადგენილი წესით დადასტურების შემდგომ, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით კი შპს „...მა“ სასამართლოს სარჩელით 29.05.2019წ. მომართა, ამდენად, კასატორის მითითება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე დაუსაბუთებელია და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოს გარეშე ხარჯებთან. ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი წარმოადგენს სასამართლოს გარეშე ხარჯებს (სსკ-ის 37.3 მუხ.). იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში - განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით (სსკ-ის 53.1 მუხ.). უკეთუ მოსარჩელის მოთხოვნა მართლზომიერია, მაშინ სწორედ მოპასუხე ხდება იმ ხარჯის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი, რომელიც მისი დაუსაბუთებელი მოქმედების/უმოქმედობის შედეგად წარმოიშვა და პირიქით - მოპასუხის პოზიციის საფუძვლიანობის შემთხვევაში, ამ უკანასკნელის მიერ გაღებულ ხარჯს მოსარჩელე ანაზღაურებს. ამდენად, პირს, რომლის სასარგებლოდაც გადაწყდა დავა, უნდა აუნაზღაურდეს სასამართლო წარმოების ფარგლებში წარმომადგენლობითი მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის გონივრული ოდენობა. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხეს, რომლის მიმართაც სარჩელი დაკმაყოფილდა, საქალაქო სასამართლოს 14.04.2022წ. გადაწყვეტილებით დაეკისრა პირველი ინსტანციის სასამართლოში გაწეული საადვოკატო მომსახურების ხარჯები 1500 ლარის ოდენობით, რაც სააპელაციო პალატამ უცვლელი დატოვა. სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული, იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“). მოცემულ შემთხვევაში კასატორები ვერ ასაბუთებენ მოპასუხისთვის დაკისრებული თანხის არაგონივრულობას და ამ მხრივ საკასაციო საჩივრები არ შეიცავს დასაბუთებულ პრეტენზიას, არ არსებობს აგრეთვე საკასაციო ინსტანციაში გაწეული საადვოკატო ხარჯების ანაზღაურების საფუძველი, რადგან საკასაციო პალატაში საქმის განხილვა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება განხორციელდა მხარეთა დასწრების გარეშე, სასამართლოს მიერ მოთხოვნილი არ ყოფილა საკასაციო შესაგებლის ან სხვა დოკუმენტების წარმოდგენა, ამასთანავე, შპს „...ის“ საკასაციო საჩივარს არ ერთვის ასეთი მომსახურების გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამო სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის და შპს „...ის“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის და შპს „...ის“ საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.12.2022წ. განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

გ. გოგიაშვილი