ბს-250(4კ-23) 17 ნოემბერი, 2023წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გიორგი გოგიაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია, მ.ი-ე, ლ.ი-ე, ვ.ჩ-ე და მ.ჯ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე - ს.ბ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 07.12.2022წ. გადაწყვეტილება

დავის საგანი - თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ს.ბ-მა 20.01.2015წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 28.03.2013წ. და 10.10.2013წ. გადაწყვეტილებების ბათილად ცნობა ვ.ი-ისათვის და მ.ი-ისათვის ნაკვეთების გადაცემის ნაწილში, ასევე ვ.ი-ს, მ.ჯ-ის, ვ.ჩ-ის და მ.ი-ის სახელზე თბილისის საკრებულოს მიერ 15.04.2013წ., 19.03.2013წ. და 31.10.2013წ. გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობების ბათილად ცნობა.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 1940 წლიდან ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10ა-ში მდებარე 611 კვ.მ. უძრავი ნივთი აღრიცხული იყო ს.სუ.კ-ს სახელზე. ს.ბ-ი მისი მემკვიდრეა. მოსარჩელემ საჯარო რეესტრს მიმართა მითითებულ უძრავ ნივთზე, როგორც მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ უძრავ ნივთზე, საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მოთხოვნით. მარეგისტრირებელი ორგანოს 18.05.2009წ. გადაწყვეტილებით ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე 611 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე დარეგისტრირდა ს.ბ-ის საკუთრების უფლება. აღნიშნული აქტი სასამართლო წესით გასაჩივრდა ვ.ჩ-ის, მ.ჯ-ის, ს.ჩ-ის, ვ.ი-ს და გ.ო-ის მიერ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.03.2010წ. გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის 18.05.2009წ. გადაწყვეტილება და სარეგისტრაციო სამსახურს დაევალა საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესწავლის, გამოკვლევის და შეფასების შემდეგ ახალი აქტის გამოცემა, შესაბამისად, ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა ქ. თბილისში, ...ის (ყოფ. ...ის) ქ. №10-ში მცხოვრები მოქალაქეების ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული ქონების საკუთრების რეგისტრაციის თაობაზე მსჯელობა. მესამე პირებმა საჯარო რეესტრს მიმართეს განცხადებით, კერძოდ, ვ.ი-ემ განცხადებით მოითხოვა ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე 101კვ.მ. ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, მ.ი-ემ - 71კვ.მ. ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, მ.ჯ-ემ და ვ.ჩ-ემ - 123 კვ.მ. ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. მითითებულ პირებს რეგისტრაციაზე უარი ეთქვათ ზედდების გამო.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ გადაწყვეტილებები 101კვ.მ., 123კვ.მ. და 71კვ.მ. ნაკვეთების საკუთრების უფლებით მესამე პირებისთვის გადაცემის თაობაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ მიიღო საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევის გარეშე. საჯარო რეესტრის 19.04.2013წ. გადაწყვეტილებით, ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში 101 კვ.მ. ნაკვეთზე დარეგისტრირდა ვ.ი-ს საკუთრება, რეგისტრაციის შესახებ 05.11.2013წ. გადაწყვეტილებით ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში 71 კვ.მ. ნაკვეთზე - მ.ი-ის საკუთრება და რეგისტრაციის შესახებ 26.03.2013წ. გადაწყვეტილებით ქ. თბილისში, ...ის ქ. №14-ში 123კვ.მ. ნაკვეთზე - მ.ჯ-ის და ვ.ჩ-ის საკუთრება. საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებებით (ვ.ი-ს და მ.ი-ის მიმართ) და თბილისის საკრებულოს მიერ გაცემული საკუთრების უფლებების მოწმობებით მესამე პირებისთვის გადაცემული მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს ს.ბ-ის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ და მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ქონების შემადგენელ ნაწილს.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 02.11.2014წ. განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრს ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10ა-ში მდებარე ნაკვეთზე საკუთრების უფლების დარეგისტრირების მოთხოვნით. სარეგისტრაციო წარმოება შეჩერდა წარდგენილი საკადასტრო მონაცემების შეუსაბამობის გამო მომიჯნავე უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემებთან. აღნიშნულის შემდეგ მოსარჩელისთვის ცნობილი გახდა აღიარების კომისიის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების, საკრებულოს მიერ გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობების და მესამე პირების საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ. მოპასუხეს ადმინისტრაციული წარმოების დაწყებისთანავე უნდა ეცნობებინა ს.ბ-ისთვის. მოსარჩელე წარმოადგენს დაინტერესებულს პირს, ვინაიდან სადავო ადმინისტრაციული აქტებით მესამე პირებს გადაეცათ მის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული ნაკვეთი. საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ არ გაითვალისწინა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.03.2010წ. გადაწყვეტილება, რომლითაც ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა სადავო ნაკვეთზე მართლზომიერ პირთა ვინაობის დადგენა და საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესწავლის, გამოკვლევისა და შეფასების შედეგად ახალი აქტის გამოცემა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 17.03.2015წ. განჩინებით, სასკ-ის 16.2 მუხლის საფუძველზე საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ ვ.ი-ე, მ.ი-ე, მ.ჯ-ე და ვ.ჩ-ე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 24.05.2018წ. განჩინებით, ადმინისტრაციული საქმის წარმოება ს.ბ-ის სარჩელისა გამო ქ. თბილისის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის და მესამე პირების ვ.ი-ს, მ.ი-ის, მ.ჯ-ის და ვ.ჩ-ის მიმართ, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის თაობაზე შეწყდა. საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ სასამართლოს მიერ საქართველოს სახალხო დამცველის აპარატიდან გამოთხოვილ იქნა ს.ბ-ის განცხადებები და ამ განცხადებებთან დაკავშირებით გაცემული პახუხები. აღნიშნული დოკუმენტაციის გაცნობის შედეგად დგინდება, რომ მოსარჩელისთვის სადავო ადმინისტრაციული აქტების შესახებ ცნობილი იყო სასამართლოში სარჩელის შეტანამდე დიდი ხნით ადრე. ს.ბ-ი 2014წ. სახალხო დამცველის აპარატში წარდგენილ განცხადებაში ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მისთვის ცნობილია 19.03.2013წ. საკუთრების მოწმობის არსებობის შესახებ, რომელიც ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულომ ვ.ჩ-ის სახელზე გასცა. საქართველოს სახალხო დამცველის აპარატში ს.ბ-მა 16.04.2014წ. განმეორებით წარადგინა განცხადება, სადაც მიუთითა ვ.ჩ-ის, ვ.ი-ს და მ.ი-ის სახელზე ქ. თბილისის საკრებულოს მიერ გაცემულ საკუთრების უფლების მოწმობებზე, ამ მოწმობების საფუძველზე განხორციელებულ რეგისტრაციებსა და საჯარო რეესტრის მიერ გაცემულ ამონაწერებზე. საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ თუ დაინტერესებული პირისთვის ცნობილია ინდივიდუალური აქტის შინაარსი, მისი გასაჩივრების წესი, ვადა, ორგანო, სადაც შესაძლებელია აქტის გასაჩივრება, მაშინ იგი ვალდებულია ეს აქტი გაასაჩივროს მისი გაცნობიდან ერთი თვის ვადაში. გასაჩივრების წესი კანონმდებლის მიერ იმპერატიულად არის დადგენილი. საქმეში არსებული მასალებით დგინდება, რომ ს.ბ-ისთვის სადავო აქტების შესახებ ცნობილი იყო საქალაქო სასამართლოში წინამდებარე ადმინისტრაციული სარჩელის შეტანამდე საკმაოდ დიდი ხნით ადრე, შესაბამისად დარღვეულია აქტის გასაჩივრებისთვის კანონმდებლობით დადგენილი ხანდაზმულობის ერთთვიანი ვადა, რაც საქმის წარმოების შეწყვეტის სამართლებრივ საფუძველია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 24.05.2018წ. განჩინება კერძო საჩივრით გასაჩივრდა ს.ბ-ის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 19.04.2019წ. განჩინებით, ს.ბ-ის წარმომადგენლის მ.ო-ის კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 24.05.2018წ. განჩინება საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ და საქმე სარჩელის დასაშვებობის ეტაპიდან ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს აპარატის 13.01.2015წ. №07/207 წერილის თანახმად, მოსარჩელე ს.ბ-ის წარმომადგენელს მ.ო-ს 09.01.2015წ. განცხადების საფუძველზე გაეგზავნა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 28.03.2013წ. №346 სხდომის ოქმის მე-10 საკითხთან დაკავშირებული ამონაწერი, 14.02.2013წ. №340 სხდომის ოქმის მე-2 საკითხთან დაკავშირებული ამონაწერი, 10.10.2013წ. №370 სხდომის ოქმის პირველ საკითხთან დაკავშირებული ამონაწერი. ს.ბ-ის მიერ აღიარების კომისიის მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის თაობაზე სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს წარედგინა 20.01.2015წ., ანუ სასკ-ის 22-ე მუხლით გათვალისწინებული ინდივიდუალური აქტის გასაჩივრების ერთთვიანი ვადის დაცვით. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ს.ბ-ის მოთხოვნას წარმოადგენს ასევე ქ. თბილისის საკრებულოს 15.04.2013წ. №8199 საკუთრების უფლების მოწმობის, 19.03.2013წ. №8106 საკუთრების უფლების მოწმობის და 31.10.2013წ. №8837 საკუთრების უფლების მოწმობის ბათილად ცნობა. საქმეში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 24.12.2014წ. №... წერილით ს.ბ-ის წარმომადგენელს გაეგზავნა საკუთრების უფლების მოწმობები თანდართული დოკუმენტებით, ხოლო აღნიშნული გზავნილის ჩაბარების თარიღის თაობაზე მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. მხოლოდ კანონმდებლობით დადგენილი წესის დაცვით აქტის ჩაბარება არის აქტის ძალაში შესვლისა და შესაბამისად, აქტის გასაჩივრების ვადის ათვლის პირობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 13.05.2021წ. განჩინებით, მესამე პირის მ.ი-ის (პირადი №...) უფლებამონაცვლედ ცნობილი იქნა მისი შვილიშვილი მ. ი-ე (პირადი ͏№...).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 05.04.2022წ. განჩინებით, მესამე პირის ვ.ი-ს უფლებამონაცვლედ ცნობილი იქნა მისი შვილიშვილი ლ.ი-ე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 31.05.2022წ. გადაწყვეტილებით, ს.ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებებით დადგენილია რიგი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც განსახილველ დავაზე შეიძლება ჩაითვალოს პრეიუდიციულად, კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 15.03.2010წ. გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მ. ჯ-ის და ვ.ჩ-ის მფლობელობაში არსებული სახლის, დამხმარე ნაგებობის და ეზოს ფართი შეადგენს დაახლოებით 165კვ.მ.-ს, რომელსაც ემატება საერთო სარგებლობის ეზო, ერთადერთი საერთო შესასვლელი არის ...ის ქ. №14-ის მხრიდან. ვ.ჩ-ე და მ.ჯ-ე ...ის ქ. №14ა-ში არიან ჩაწერილი, ცხოვრობენ ოჯახებთან ერთად, არჩევნებში მონაწილეობენ მითითებული მისამართის მიხედვით, ყველასგან დამოუკიდებლად იხდიდნენ და იხდიან კომუნალურ გადასახადებს, მოსაზღვრე მეზობლებისგან გამიჯნული იყვნენ და არიან კაპიტალურად აშენებული ღობეებით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 25.01.2007წ. გადაწყვეტილების შესაბამისად, ვ.ი-ს და მ.ი-ის მთლიანი უძრავი ქონებით, მ. ჯ-ის, ვ.ჩ-ის, ს.ჩ-ის და თ.ჩ-ის მთლიანი სახლის, დამხმარე ნაგებობების და ეზოს ფართის ნაწილებით ს.ბ-ს, მისი ოჯახის წევრებს და აწ გარდაცვლილ ს.სუ.კ-ს არასოდეს არ უსარგებლიათ, რაც ასევე დადასტურებული იქნა სასამართლო სხდომაზე მესამე პირის ს.ბ-ის მიერ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 15.03.2010წ. გადაწყვეტილებითა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.10.2010წ. განჩინებით დადგენილია, რომ ...ის ქ. №10ა-ში (იგივე ...ის ქ. №10-ში) ს.ბ-ის სახელზე უძრავი ნივთის უფლების რეგისტრაციის განხორციელებისას წარდგენილი აზომვითი ნახაზი არ შეესაბამებოდა ტექ.ბიუროში დაცულ საინვეტარიზაციო გეგმაში ასახულ უძრავი ქონების კონფიგურაციასა და ადგილმდებარეობას. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 21.12.2016წ. ექსპერტიზის დასკვნით, ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10ა-ში ფაქტიური მდგომარეობის და რეგისტრირებული მონაცემების გათვალისწინებით რეგისტრაციის გარეშე დარჩენილი ფართი შეადგენს 452 კვ.მ.-ს. მიუხედავად იმისა, რომ ს.ბ-ი დაურეგისტრირებელი ტერიტორიით ფაქტიურად სარგებლობს, ეს უკანასკნელი არ ახდენს თავისი უფლების რეალიზებას და საკუთრების უფლების აღრიცხვას საჯარო რეესტრში.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ საბჭოთა პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა დაუშვებლად მიიჩნევდა ერთი პირის საკუთრებაში რამდენიმე საცხოვრებელი სახლის ერთდროულად არსებობას, ასევე განსაზღვრული იყო სახელმწიფო საკუთრების უფლების ობიექტები, მიწა მხოლოდ სახელმწიფოს საკუთრებას წარმოადგენდა და გაიცემოდა სარგებლობისთვის. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტით დადგენილი საკანონმდებლო მოწესრიგება არსებითად მიიჩნევდა იმ ფაქტის დადასტურებას, რომ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებით დაინტერესებული განმცხადებელი უფლებაასაღიარებელ მიწის ნაკვეთს აღნიშნული კანონის ამოქმედებამდე დაეუფლა და მას დაუფლებიდან აღიარების მოთხოვნამდე უწყვეტად ფლობდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით (განჩინებებით) დადგენილია, რომ ს.ბ-ს და მის ოჯახის წევრებს და მისი წინაპარს აწ გარდაცვლილ ს.სუ.კ-ს არასოდეს უსარგებლიათ ვ.ი-ს და მ.ი-ის მთლიანი უძრავი ქონებით და მ.ჯ-ის, ვ.ჩ-ის, ს.ჩ-ის და თ.ჩ-ის მთლიანი სახლის, დამხმარე ნაგებობების და ეზოს ფართის ნაწილებით, შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული სადავო გადაწყვეტილებები კანონშესაბამისია და არ არსებობს მათი ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი, ამასთან ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით დაურეგისტრირებელი ტრერიტორიით ფაქტიურად სარგებლობს ს.ბ-ი და მას აქვს შესაძლებლობა მოახდინოს ამ უფლების რეალიზება. მითითებული ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით მოსარჩელის იურიდიული ინეტერესი სახეზე არ არის, რამეთუ მას არ უდასტურდება ფლობა-სარგებლობა, შესაბამისად სადავო აქტების ბათილად ცნობის შემთხვევაშიც მას სამართლებრივი შედეგები არ წარმოეშობა. მოსარჩელეს უნდა გააჩნდეს დავის მის სასარგებლოდ გადაწყვეტის მიმართ მნიშვნელოვანი იურიდიული ინტერესი, რაც მოცემულ შემთხვევაში არსებული დოკუმენტაციის საფუძველზე არ იკვეთება.

ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა მმართველობის კანონიერების პრინციპსა და ინდივიდუალური აქტის მიმართ დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობის პრინციპს შორის შეპირისპირების დროს კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა მოახდინონ აღმჭურველი ინდივიდუალური აქტის ბათილად გამოცხადებით ადრესატისადმი მიყენებული ზიანის და ამ აქტის ბათილად გამოუცხადებლობით მესამე პირების და საზოგადოებისათვის მიყენებული ზიანის შეპირისპირება, აღმჭურველი აქტით (მიუხედავად მისი უკანონობისა) განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგების შენარჩუნება ემსახურება ადმინისტრაციული სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპის - კანონიერი ნდობის უზრუნველყოფას, რაც თავის მხრივ განაპირობებს მმართველობის ავტორიტეტს და სამართლებრივი უსაფრთხოების განმტკიცებას. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ შეძლო საწინააღმდეგო არგუმენტაციისა და იმ სამართლებრივი ნორმის მითითება, რომლის საფუძველზეც დადასტურდებოდა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების კანონსაწინააღმდეგო ხასიათი. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რომ სადავო აქტით არსებითად დაირღვა და რეალური ზიანი მიადგა მოსარჩელის კანონიერ ინტერესებს. მხარეთა შორის მიმდინარეობდა არაერთი სასამართლო დავა, რომელზედაც დადგენილ იქნა არაერთი ფაქტობრივი გარემოება, აღნიშნული გარემოებები მათი პრეიუდიციული ბუნებიდან გამომდინარე გათვალისწინებული იქნა სადავო საკითხთან დაკავშირებით ჩატარებული ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში და გადაწყვეტილება მიღებული იქნა გარემოებების სრულყოფილად შესწავლის შემდგომ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 31.05.2022წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ს.ბ-ის მიერ. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას 02.11.2022წ. სასამართლო სხდომაზე დაზუსტდა სასარჩელო მოთხოვნები და უკვე არსებულ მოთხოვნებთან ერთად მოსარჩელემ დამატებით მოითხოვა მ.ჯ-ის და ვ.ჩ-ის საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 14.02.2013წ. №340 სხდომის ოქმის №2 საკითხით მიღებული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 07.12.2022წ. გადაწყვეტილებით, ს.ბ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 31.05.2022წ. გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ს.ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 28.03.2013წ. №346 სხდომის ოქმის №20 საკითხით მიღებული გადაწყვეტილება, რომლითაც ვ.ი-ეს ეღიარა საკუთრების უფლება, 15.04.2013წ. №8199 საკუთრების უფლების მოწმობა, ქ. თბილისის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 10.10.2013წ. №370 სხდომის ოქმის №01 საკითხით მიღებული გადაწყვეტილება, რომლითაც მ.ი-ეს ეღიარა საკუთრების უფლება, 31.10.2013წ. №8837 საკუთრების უფლების მოწმობა, ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 14.02.2013წ. №340 სხდომის ოქმის №2 საკითხით მიღებული გადაწყვეტილება, რომლითაც მ.ჯ-ეს და ვ.ჩ-ეს ეღიარა საკუთრების უფლება, გარდა ... რეგისტრირებული ნაკვეთის ჩრდილოეთით მდებარე 10 კვ.მ. მიწის ნაკვეთისა, როგორც ეს ასახულია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 21.12.2016წ. №007524016 დასკვნაში, ბათილად იქნა ცნობილი 19.03.2013წ. №8106 საკუთრების უფლების მოწმობა, გარდა ... რეგისტრირებული ნაკვეთის ჩრდილოეთით მდებარე 10 კვ.მ. მიწის ნაკვეთისა, როგორც ეს ასახულია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 21.12.2016წ. №007524016 დასკვნაში.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებით დაინტერესებული განმცხადებელი უფლებაასაღიარებელ მიწის ნაკვეთს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე უნდა იყოს დაუფლებული და მას დაუფლებიდან აღიარების მოთხოვნამდე უწყვეტად უნდა ფლობდეს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.03.2010წ. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ს.ბ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილება, თუმცა ამავე გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ვ.ჩ-ისა და მ.ჯ-ის მოთხოვნა საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ, ვინაიდან დაინტერესებულმა პირებმა ვერ წარადგინეს მიწის ნაკვეთზე მართლზომიერი ფლობის დამადასტურებელი დოკუმენტები. იგივე საფუძვლით შეწყდა სარეგისტრაციო წარმოება ვ.ი-ს საკუთრების უფლების რეგისტრაციასთან დაკავშირებით, მ.ი-ეს კი უარი ეთქვა საკუთრების უფლების რეგისტრაციაზე. საკუთრების უფლების აღიარების მარეგულირებელი საკანონმდებლო აქტებით ცალსახად გამოირიცხება უკვე განკერძოებული ან თუნდაც სადავო უფლების დამდგენი დოკუმენტით გაცემული მიწის ნაკვეთის საკუთრების უფლების აღიარების წესით სხვა კერძო სამართლის სუბიექტის საკუთრებაში სასყიდლიანი ან უსასყიდლო ფორმით გადაცემა. საკუთრების უფლების აღიარებისთვის შემაფერხებელ ფაქტობრივ გარემოებას არა მხოლოდ საჯარო რეესტრში რეგისტრაციით ფიქსირებული, ფიზიკური თუ კერძო სამართლის იურიდიული პირის სახელზე უკვე წარმოშობილი საკუთრების უფლება ქმნის, არამედ კონკრეტულ პირზე სადავო მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით გაცემული საკუთრების უფლების მოპოვებისათვის საჭირო უფლებადამდგენი დოკუმენტის არსებობაც. მნიშვნელოვანია შენობა-ნაგებობების საინვენტარიზაციო გეგმა და მასში მითითებული მონაცემები, კერძოდ, ჩანაწერი ...ოს რაიონში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე 611 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ფართის თანამოსარგებლედ ს.სუ.კ-ს აღრიცხვის შესახებ, ასევე მნიშვნელოვნია საქმეში წარმოდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 21.12.2016წ. დასკვნა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 05.04.2018წ. განჩინების საფუძველზე სახალხო დამცველის აპარატიდან გამოთხოვილი ს.ბ-ის განცხადებებთან დაკავშირებული წარმოების მასალები.

მესამე პირების მიერ ქ. თბილისში, ...ის ქ. №14-ში მდებარე უძრავი ნივთის ფლობის თაობაზე კანონიერ ძალაში მყოფ სასამართლოს გადაწყვეტილებებში ასახულ გარემოებებთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმის განხილვასა და მტკიცებულებათა გამოკვლევასთან მიმართებით სასამართლოს აქვს აბსოლუტური შესაძლებლობა განსაზღვროს მტკიცებულებათა შესაბამისობა-განკუთვნადობის საკითხი, როგორც პროცესუალური, ისე მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით და სწორედ ამ საკითხის გადაწყვეტით უნდა გამოარკვიოს, თუ რამდენად მართებულად და დასაბუთებულად აყენებს მხარე მოთხოვნას. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, საქმეში არსებული მოცულობითი მასალა, მტკიცებულებები, მესამე პირთა წერილობითი ახსნა-განმარტებები და სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს სასამართლო სხდომაზე გაკეთებული ზეპირი განმარტებები ცხადყოფს, რომ ვ.ი-ეს, მ. ი-ეს, მ. ჯ-ეს და ვ.ჩ-ეს (მხოლოდ მათ) არ გააჩნდათ საკუთრების უფლების აღიარების კანონისმიერი საფუძვლები.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარის საფუძვლად ვერ იქნება მიჩნეული პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ მხარეთა შორის სასამართლოში მიმდინარეობდა არაერთი დავა, რომელზედაც დადგენილ იქნა არაერთი ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც პრიუდიციული ბუნებიდან გამომდინარე გათვალისწინებული იქნა სადავო საკითხთან დაკავშირებით. დაუსაბუთებელია ასევე პირველი ინსტანციის სასამართლოს აპელირება თბილისის საქალაქო სასამართლოს და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებებით (განჩინებებით) დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლითაც ვ.ი-ს და მ.ი-ის მთლიანი უძრავი ქონებით და მ.ჯ-ის, ვ.ჩ-ის, ს.ჩ-ის და თ.ჩ-ის მთლიანი სახლის, დამხმარე ნაგებობების და ეზოს ფართის ნაწილებით ს.ბ-ს და მის ოჯახის წევრებს და მისი წინაპარს აწ გარდაცვლილ ს.სუ.კ-ს არასოდეს არ უსარგებლიათ და დღეის მდგომარეობითაც არ არის მათ მფლობელობა-სარგებლობაში. რაც შეეხება პირველი ინსტანციის სასამართლოს აპელირებას წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის იმ ჩანაწერზე, სადაც მითითებულია, რომ დაურეგისტრირებელი ტერიტორიით ფაქტიურად სარგებლობს ს.ბ-ი და მას აქვს შესაძლებლობა მოახდინოს ამ უფლების რეალიზება, თუმცა ამას არ ახორციელებს, აღნიშნული მსჯელობა არ ეხება მესამე პირებზე განხორციელებული რეგისტრაციების კანონიერების საკითხს, წარმოადგენს ვარაუდს, რაც ვერ გახდება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში ადგილი აქვს ს.ბ-ის უფლებების დარღვევას. სზაკ-ის მე-60¹ მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, დაუშვებელია კანონსაწინააღმდეგო აღმჭურველი აქტის ბათილად ცნობა, თუ დაინტერესებულ მხარეს კანონიერი ნდობა აქვს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიმართ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არსებითად არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირთა კანონიერ უფლებებს ან ინტერესებს, ამასთან, აუცილებელია ეს დარღვევა იყოს არსებითი ხასიათის, ანუ სხვა პირთა უფლებებისა და ინტერესების დაცვა შეუძლებელი უნდა იყოს მოცემული ადმინისტრაციული აქტის გაუქმების გარეშე. ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთის ს.ბ-ის მამკვიდრებლის თანამოსარგებლედ არსებობის დამადასტურებელი დოკუმენტების, კერძოდ, ცნობა-დახასიათების და ტექნიკური აღრიცხვის არქივიდან გაცემული საინვენტარიზაციო გეგმის არსებობა კომისიისთვის ცნობილი იყო, როგორც სასამართლო გადაწყვეტილებიდან, ისე განმცხადებლების მოთხოვნებთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში. კომისია არ უნდა დაყრდნობოდა მხოლოდ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.03.2010წ. გადაწყვეტილების საფუძველზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ბათილობის ფაქტს და უნდა გამოეყენებინა მისთვის კანონმდებლობით მინიჭებული ყველა უფლებამოსილება ტექნიკური აღრიცხვის არქივის მონაცემების შესაბამისად ...ის (ახლანდელი ...ის) ქ. №10-ში აღრიცხულ და განმცხადებელთა მიერ მოთხოვნილ უძრავ ნივთებს შორის განსხვავების დასადგენად.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 07.12.2022წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა გასაჩივრდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის, მ. ი-ის, ლ.ი-ის, ვ.ჩ-ის და მ.ჯ-ის მიერ.

კასატორმა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.03.2010წ. გადაწყვეტილებით ვ.ჩ-ის, მ.ჯ-ის, ს.ჩ-ის, თ.ჩ-ის, ვ.ი-ს და გ.ო-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი 18.05.2009წ. გადაწყვეტილება ს.ბ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ და სარეგისტრაციო სამსახურს დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოების შესწავლის, გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი აქტის გამოცემა, ასევე ვ.ჩ-ის და მ.ჯ-ის მართლზომიერი ფაქტობრივ სარგებლობაში არსებულ 175 კვ.მ., ასევე ვ. ი-ს მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ 107 კვ.მ. უძრავი ქონების საკუთრების უფლების რეგისტრაციის თაობაზე მსჯელობა. დადგენილია, რომ ვ. ი-ს და მ. ი-ის მთლიანი უძრავი ქონებით და მ.ჯ-ის, ვ.ჩ-ის, ს.ჩ-ის და თ.ჩ-ის მთლიანი სახლის, დამხმარე ნაგებობების და ეზოს ფართის ნაწილებით ს.ბ-ს და მისი ოჯახის წევრებს, ასევე აწგარდაცვლილ ს.სუ.კ-ს არასოდეს უსარგებლიათ. მითითებული გადაწყვეტილება ძალაში დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 29.10.2010წ. განჩინებით. ამავე განჩინებით დადგენილია, რომ ს.ბ-ის უძრავი ნივთის უფლების რეგისტრაციის განხორციელებისას წარდგენილი აზომვითი ნახაზი არ შეესაბამებოდა ტექ.აღრიცხვის ბიუროში დაცულ საინვენტარიზაციო გეგმაში ასახულ უძრავი ქონების კონფიგურაციას და ადგილმდებარეობას, აღნიშნულის გამო ს.ბ-ის სახელზე დარეგისტრირდა მოსარჩელეების მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული უძრავი ქონება. მითითებული სასამართლოს აქტების საფუძველზე ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე 611 კვ.მ. ნაკვეთსა და მასზე ნაგებობებზე, ს.ბ-ის საკუთრების უფლება გაუქმდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 23.12.2011წ. გადაწყვეტილებით, ს.ბ-ის სარჩელი ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში საკუთრების უფლების აღდგენის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.

კასატორმა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ აღნიშნა, რომ სახალხო დამცველის აპარატიდან გამოთხოვილი დოკუმენტაციით დგინდება, რომ სადავო აქტების შესახებ ს.ბ-ისთვის ცნობილი იყო სარჩელის შეტანამდე დიდი ხნით ადრე, კერძოდ, 2014 წლის დასაწყისში, შესაბამისად, სახეზეა საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძვლები ხანდაზმულობის გამო. კასატორმა ასევე მიუთითა, რომ ნამდვილი იურიდიული ინტერესი სადავო აქტების მიმართ არ იკვეთება. საქმეში წარმოდგენილია არა ერთი კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებისა და საჯარო რეესტრის გადაწყვეტილებებიდან გამომდინარე სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების პირობებშიც მოსარჩელე უფლებებში ვერ აღდგება. სააპელაციო სასამართლომ ასევე შეფასების გარეშე დატოვა მესამე პირების კანონიერი ნდობის საკითხი.

კასატორებმა მ.ი-ემ და ლ.ი-ემ აღნიშნეს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მიიღო გადაწყვეტილება იმ ნაკვეთთან მიმართებით, რომელიც დღეის მდგომარეობით ე.მ-ის საკუთრებას წარმოადგენს. მიუხედავად ამისა ე.მ-ი საქმეში ჩაბმული და მოწვეული არ ყოფილა, რითაც დაირღვა მისი უფლებები. ვ.ჩ-ეს საშუალება არ მიეცა სასამართლოსთვის სრულყოფილად წარედგინა თავისი პოზიცია. ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი (სამართლიანი სასამართლო უფლება) მოიცავს უფლებას სასამართლო პროცესზე მოუსმინონ მხარეებს. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ იმსჯელა ხანდაზმულობის ვადასთან დაკავშირებით. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით სასამართლოსთვის მიმართვის უფლება არ არის აბსოლუტური. სახელმწიფოს უფლება აქვს დაადგინოს შეზღუდვები სამართალწარმოებაში მიღებასთან დაკავშირებით. სასამართლო წესით უფლების დაცვა და განხორციელება განუყოფლადაა დაკავშირებული ვადებთან, შესაბამისად, უფლება სამართლიან სასამართლოზე დროში შეზღუდული უფლებაა. ს.ბ-მა სახალხო დამცველს მიმართა განცხადებებით 2014 წლის დასაწყისში და 2014 წლის აპრილში, ასევე წარუდგინა ყველა ის აქტი, რომელიც 20.01.2015წ. სარჩელით გაასაჩივრა. სააპელაციო სასამართლოს ხანდაზმულობის საკითხზე საერთოდ არ უსჯელია.

კასატორებმა მ.ი-ემ და ლ.ი-ემ აღნიშნეს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასრულყოფილად მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 02.04.2020წ. გადაწყვეტილებაში (საქმე №ბს-690(2კ-19)) ასახულ განმარტებაზე, კერძოდ, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ არარეგისტრირებული, ჯერ კიდევ რეალიზებადი უფლების არსებობა დაუშვებელს ხდის საკუთრების უფლების აღიარების წესით მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის ფიზიკურ თუ კერძო სამართლის იურიდიულ პირზე გადაცემას, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ჰქონდა ადგილი. მითითებულ საქმეზე საკასაციო პალატამ აღნიშნა, რომ აუცილებელია შეფასდეს მოწინააღმდეგე მხარის უფლების დამდგენი დოკუმენტი. მოცემულ შემთხვევაში ტექ.ბიუროს მიერ გაცემულია გეგმა, სადაც ს.ბ-ი მოხსენიებულია თანამოსარგებლედ. ამ შემთხვევაში საინვენტარიზაციო გეგმის შეფასება შეუძლებელია სხვა გარემოებებისგან გამოცალკევებულად. ტექ.ბიუროს მიერ გაცემული დოკუმენტით ს.ბ-ი ვერ შეძლებს სადავო ნაკვეთის თავის სახელზე დარეგისტრირებას, შესაბამისად, მას იურიდიული ინტერესი არ გააჩნია. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებულია, რომ ს.ბ-ის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია განხორციელდა კანონის მოთხოვნათა დარღვევით. მოსარჩელის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია შესაძლებელია ორი გზით, კერძოდ, მართლზომიერი მფლობელობის ან თვითნებური დაკავების საფუძველზე. მართლზომიერი მფლობელობის მეშვეობით ს.ბ-მა სასურველ შედეგს ვერ მიაღწია, რაც დგინდება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. ს.ბ-ი ნაკვეთს ვერ იღიარებს თვითნებური დაკავების საფუძვლითაც, ვინაიდან მას არ გააჩნია სადავო ნაკვეთის ფლობის დამადასტურებელი მტკიცებულება. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სახალხო დამცველის რეკომენდაციაზე, თუმცა გაურკვეველია აღნიშნული რეკომენდაცია მტკიცებულებათა რომელ სახეს განეკუთვნება. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სახეზეა სსკ-ის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, თუმცა არ მიუთითებია აღნიშნული მუხლის რომელი დანაწესით იხელმძღვანელა. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღებისას არ განუხილავს იმ ძირითადი დოკუმენტების ნაწილი, რომელიც მესამე პირებმა აღიარების კომისიაში წარადგინეს. მ.ი-ემ აღიარების კომისიას წარუდგინა მტკიცებულებები, რომლებითაც დგინდება, რომ მ.ი-ე 1957 წლიდან გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში, რეგისტრირებული იყო ამ მისამართზე, თვითნებურად დაკავებული ჰქონდა 71კვ.მ. ნაკვეთი და მასზე განთავსებული, მის მიერ აშენებული ორსართულიანი შენობა-ნაგებობა, მის მფლობელობაში არსებული ნაკვეთი ყოველთვის გამიჯნული იყო სხვა მეზობლის ნაკვეთებისგან კაპიტალური ღობით, რეგისტრირებულია ცალკე აბონენტად, იხდის კომუნალურ გადასახადებს, საარჩევნო სიაში რეგისტრირებულია ამ მისამართზე. აღნიშნული გარემოებები დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, რაც სააპელაციო სასამართლოს საერთოდ არ შეუფასებია, ასევე არ შეუფასებია ადგილზე დათვალირების ოქმები, რომლებითაც დგინდება მესამე პირების ქონების ს.ბ-ის ნაკვეთისგან კაპიტალური ღობით გამიჯვნის ფაქტი. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აღიარების კომისიას უნდა გამოყენებინა მისთვის კანონმდებლობით მინიჭებული ყველა უფლებამოსილება, თუმცა არ მიუთითებია კონკრეტულად რა უნდა განეხორციელებინა. ადმინისტრაციული წარმოებისას ს.ბ-ის მოწვევის შემთხვევაშიც განსახილველ საქმეზე სხვაგვარი გადაწყვეტილება ვერ იქნებოდა მიღებული, ვინაიდან ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოკვლეული იქნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება. დაუსაბუთებელია ასევე სააპელაციო პალატის მითითება 21.12.2016წ. ექსპერტიზის დაკსვნის იმ ნაწილზე, სადაც მითითებულია, რომ მესამე პირების სახელზე რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთები განთავსებულია საინვენტარიზაციო გეგმაზე ასახულ ნაკვეთზე. სადავო არ არის ის გარემოება, რომ ს.ბ-ი არის თანამოსარგებლე, თუმცა მას აქვს უფლება დაირეგისტრიროს მხოლოდ 452კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, რომელსაც ფაქტიურად ფლობს და რომელიც გამიჯნულია მესამე პირების უძრავი ქონებისგან.

კასატორებმა ვ.ჩ-ემ და მ.ჯ-ემ აღნიშნეს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არამართებულად შეაფასა წინამდებარე საქმის განხილვამდე ნაწარმოები სხვა დავების ფარგლებში დადგენილი შედეგები, რომელსაც განსახილველ საქმესთან მიმართებით პრეიუდიციული ძალა გააჩნია. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.03.2010წ. გადაწყვეტილებით ვ.ჩ-ის, მ.ჯ-ის, ს.ჩ-ის, თ.ჩ-ის, ვ.ი-ს და გ.ო-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ს.ბ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ 18.05.2009წ. გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესახებ. აღნიშნულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაედო ის გარემოება, რომ ს.ბ-ი ხსენებული უძრავი ნივთის მფლობელს არასოდეს წარმოადგენდა, ასევე განისაზღვრა ვ.ჩ-ის და მ.ჯ-ის უფლებრივი სტატუსი, კერძოდ, ისინი მართლზომიერი მფლობელობის კატეგორიად დაკვალიფიცირდნენ, რაც გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილშიც აისახა. კასატორებს 10 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე შეუნარჩუნდათ უფლება, რომელიც ნაკვეთის დანარჩენი ნაწილის განუყოფელი ნაწილია. აღნიშნული კიდევ ერთხელ მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ კასატორები სადავო ნაკვეთის მფლობელებს წარმოადგენენ. თავად ს.ბ-იც ადასტურებს, რომ სადავო ნაკვეთით მას ან მის წინაპრებს არასოდეს უსარგებლიათ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 29.10.2010წ. განჩინებით დადგენილია, რომ ს.ბ-ის უძრავი ნივთის უფლების რეგისტრაციის განხორციელებისას წარდგენილი აზომვითი ნახაზი არ შეესაბამებოდა ტექ.აღრიცხვის ბიუროში დაცულ საინვენტარიზაციო გეგმაში ასახულ უძრავი ქონების კონფიგურაციას და ადგილმდებარეობას. ს.ბ-ს სადავო ნაკვეთის დარეგისტრირების მცდელობა აღიარების კომისიის მეშვეობითაც ჰქონდა. აღიარების კომისიის უარყოფითი გადაწყვეტილება, რაც გასაჩივრებული იქნა სასამართლო წესით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 10.04.2010წ. გადაწყვეტილებით, ს.ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. მოსარჩელემ მოითხოვა რა საკუთრების უფლების აღიარება თვითნებურად დაკავების სტატუსით, მან თავად დაადასტურა ხსენებულ ნაკვეთზე მართლზომიერი მფლობელობის გამომრიცხაობა.

კასატორებმა ვ.ჩ-ემ და მ.ჯ-ემ აღნიშნეს, რომ გასაჩივრებულ აქტებს მოსარჩელე სარჩელის წარდგენამდე რამდენიმე წლით ადრე გაეცნო, თუმცა კანონით დადგენილ ვადაში სარჩელი არ აღუძრავს, რის გამო მისი მოთხოვნები ხანდაზმულია. სადავო ნაკვეთი ყველა მოსაზღვრე მეზობლისგან გამიჯნულია კაპიტალური მაღალი ღობით, რომელშიც 1978 წლიდან დღემდე კასატორების ოჯახი ცხოვრობს. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესისა და საკუთრების უფლების მოწმობის ფორმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 28.07.2016წ. №376 დადგენილებით დამტკიცებული წესის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტით მართლზომიერი მფლობელი (მოსარგებლე) არის ფიზიკური პირი, რომელსაც მესაკუთრედ რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლება მიწის მართლზომიერი მფლობელობის (სარგებლობის) დამადასტურებელი დოკუმენტის საფუძველზე წარმოეშვა და რომელიც რეგისტრაციის მოთხოვნის დროისათვის ფაქტიურად ფლობს ნივთს.

კასატორებმა მიუთითეს საკასაციო სასამართლოს 02.04.2020წ. გადაწყვეტილებასა (საქმე ͏№ბს-690(2კ-19)) და 23.01.2019წ. განჩინებაზე (საქმე №ბს-1343(3კ-18)) და აღნიშნეს, რომ მართლზომიერი მფლობელობისთვის საჭიროა მართლზომიერი საფუძვლით ნივთის დაუფლება და მართლზომიერად მისი მფლობელობა (სარგებლობა). ს.ბ-ი არ არის სადავო უძრავი ქონების მართლზომიერი მფლობელი, რადგან ის ვერ აკმაყოფილებს კანონით დადგენილ მოთხოვნებს. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადასტურებულია, რომ ვ.ჩ-ე და მ.ჯ-ე სადავო ნაკვეთის ფლობენ 1978 წლიდან დღემდე, ხოლო მ.ი-ე და ვ.ი-ე - 1956 წლიდან, რაც გამორიცხავს იმავე ნაკვეთზე ს.ბ-ის სახელზე უფლებრივი მდგომარეობის აღრიცხვის განხორციელების შესაძლებლობას. ვ.ჩ-ეს და მ.ჯ-ეს მათ საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე 1978 წლიდან გააჩნიათ დამოუკიდებელი საბინაო წიგნი, რომელიც მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელ დოკუმენტია. სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო სახალხო დამცველის რეკომენდაციას, რომელიც შედგა სათანადო მტკიცებულებების გამოკვლევისა და დაინტერესებული პირების ჩართვის გარეშე, სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა სხვა უამრავი მტკიცებულება, მათ შორის კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებებით დადგენილი გარემოებები. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად შეაფასა ექსპერტიზის დასკვნა და ყურადღება არ გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ს.ბ-ი 737 კვ.მ. ნაკვეთიდან ფაქტობრივად ფლობს რეგისტრაციის გარეშე დარჩენილ ფართს, რომლის ოდენობა 452 კვ.მ.-ს შეადგენს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და საკასაციო საჩივრების საფუძვლების კანონიერების შესწავლის შედეგად თვლის, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის, მ.ი-ის, ლ.ი-ის, ვ.ჩ-ის და მ.ჯ-ის საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ფაქტობრივ გარემოებებს არ მიეცათ სწორი სამართლებრივი შეფასება, გადაწყვეტილება მოკლებულია სათანადო სამართლებრივ და ფაქტობრივ წანამძღვრებს, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის ,,ე“ ქვეპუნქტის თანახმად გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს ქმნის, აღნიშნული თავის მხრივ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სსკ-ის 411-ე მუხლის საფუძველზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების წინაპირობას წარმოადგენს.

„ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონი აწესრიგებს პირის მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ და პირის მიერ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების საფუძვლებს, წესსა და პირობებს, აგრეთვე იმ ორგანოების უფლებამოსილებას, რომლებიც საკუთრების უფლების აღიარების პროცესში წარმოადგენენ სახელმწიფოს. კანონის მიზანია მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე ფიზიკური, კერძო სამართლის იურიდიული პირების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნების საკუთრების უფლების აღიარებით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობა (მუხ. 1). კანონმდებლობა ერთმანეთისგან მიჯნავს - მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ და თვითნებურად დაკავებულ ნაკვეთებს. საკუთრების უფლების აღიარებას ექვემდებარება სახელმწიფოს საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების შემდეგი მიწის ნაკვეთები: ა) მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული; ბ) თვითნებურად დაკავებული. კანონი ერთმანეთისგან მიჯნავს თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების მოპოვების ორ შემთხვევას: ერთ შემთხვევაში ნაკვეთი უნდა ესაზღვრებოდეს პირის საკუთრებასა თუ მართლზომიერ მფლობელობაში მყოფ ნაკვეთს, ხოლო მეორე შემთხვევაში საკუთრების უფლების აღიარებისთვის აუცილებელია დადასტურდეს კანონის ამოქმედებამდე ნაკვეთზე საცხოვრებელი სახლის ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობის არსებობა. მოსარჩელე ს.ბ-ი მოითხოვს საკუთრების უფლების აღიარებას ნაკვეთის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებობის გამო, ხოლო მესამე პირებს სადავო ნაკვეთები აღიარებული აქვთ ნაკვეთების თვითნებურად დაკავების გამო ამ ნაკვეთებზე შენობის არსებობის საფუძვლით. ამდენად, სააპელაციო პალატის გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითება იმაზე, რომ დაინტერესებულმა პირებმა ვერ წარადგინეს მიწის ნაკვეთზე მართლზომიერი ფლობის დამადასტურებელი დოკუმენტები, არ ადასტურებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით სადავო აქტების ბათილობის მართლზომიერებას. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ, რომელიც თავს მიიჩნევს სადავო ნაკვეთის მართლზომიერ მფლობელად (მოსარგებლედ), გასაჩივრებულია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, რომლებითაც მესამე პირების სახელზე საკუთრების უფლება აღიარებული იქნა, როგორც თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე, შესაბამისად, განსახილველი დავის ფარგლებში შეფასებას საჭიროებს მესამე პირების მიერ ნაკვეთების თვითნებურად დაკავების საფუძვლით საკუთრების უფლების აღიარების კანონით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობა, ამასთანავე, სარჩელზე კანონიერი ინტერესის დადგენის მიზნით მნიშვნელოვანია შეფასდეს ნაკვეთზე მოსარჩელის მართლზომიერი ფლობის (სარგებლობის) საფუძვლით საკუთრების უფლების აღიარების კანონისმიერი პირობები.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საერთო წესის მიხედვით უძრავ ქონებაზე უფლების რეგისტრაცია დეტერმინირებულია უფლებისწარმომქმნელი აქტით. ტექინვენტარიზაციის ბიუროში ჩანაწერის განხორციელება წარმოადგენს ადმინისტრაციულ მოქმედებას, რის გამოც მის მიმართ ვერ იქნება გამოყენებული ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტთან დაკავშირებული დებულებები. მოსარჩელის მოთხოვნა ემყარება მისი მამკვიდრებლის სახელზე შედგენილ ნაკვეთის საინვენტარიზაციო გეგმას. საქმეში არ მოიპოვება რაიმე აქტი, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელის მამკვიდრებელს გამოეყო ნაკვეთი სარგებლობაში, ასეთი აქტი არც მესამე პირების მიმართ არის გამოცემული. ამდენად, როგორც ს.ბ-ის და მისი მამკვიდრებლის მიერ, ასევე საქმეში ჩაბმული მესამე პირების მიერ დაკავებული მიწის ნაკვეთები წარმოადგენენ თვითნებურად მიტაცებულ მიწას. ს.ბ-ის მამკვიდრებლის სახელზე შედგენილია საინვენტარიზაციო გეგმა-ნახაზი, ხოლო მესამე პირების სახელზე ტექინვენტარიზაციის ბიუროში რაიმე დოკუმენტი აღრიცხული არ არის. გეგმა-ნახაზი შედგენილია 1940 წელს, რაც არ გამორიცხავს მას შემდეგ თვითნებურად დაკავებული ადგილებისა და ნაკვეთების მდგომარეობის მნიშვნელოვნად შეცვლას. ს.ბ-ის მამკვიდრებლის ს.სუ.კ-ს სახელზე შედგენილი გეგმა-ნახაზი აღრიცხულია საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მოსარჩელის მიმართ არ გამოცემულა აქტი მიწის ნაკვეთის მის სახელზე დამაგრების შესახებ (აღნიშნულ მისამართზე ნაკვეთის დამაგრება მოხდა მაგ. ...ის ქ. №10-ში მცხოვრებ მოქ. ე.მ-ის განცხადების საფუძველზე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 28.03.1996წ. №0006.89.363 დადგენილებით (ტ. 3, ს.ფ. 45), ...ოს რაიონის გამგეობის 20.04.1994წ. №4.14.71 გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა გ.ა-ის მოთხოვნა და დაკანონდა ...ის ქ. №14-ში მდებარე მ.პ-ის სახელზე რიცხული სახლთმფლობელობა (ტ. 3, ს.ფ. 259)). მიწის მართლზომიერი მფლობელობის (სარგებლობის) დამადასტურებელ დოკუმენტად მიიჩნევა უძრავი ნივთის აღრიცხვის დამადასტურებელი ცნობა-დახასიათება, თანდართული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტით (ასეთის არსებობის შემთხვევაში). საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ტექინვენტარიზაციის არქივში ნაკვეთი აღრიცხულია მოსარჩელის მამკვიდრებელზე. ტექინვენტარიზაციის ბიუროში აღრიცხვა, როგორც რეალაქტი, უნდა ემყარებოდეს კანონმდებლის მოთხოვნებს, საზღვრების შეცვლა კანონმდებლობის შესაბამისად გამოცემული, ნაკვეთის სარგებლობის უფლების წარმომქმნელ ან დამადასტურებელ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს უნდა ემყარებოდეს. მიწის კოდექსის 39-ე მუხლის თანახმად, მოქალაქეთა მიწათსარგებლობის უფლების შეწყვეტისათვის სავალდებულო იყო მიწის გამომყოფი ორგანოს გადაწყვეტილება, თუმცა აღნიშნული დებულება გასათვალისწინებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც მიწათმფლობელობის უფლების წარმოქმნა ასევე ემყარებოდა შესაბამისი ორგანოს მიერ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართლზომიერი მფლობელობის გამო ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებისათვის მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი დოკუმენტის გარდა სახეზე უნდა იყოს თვით მფლობელობა (სარგებლობა). საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ს.სუ.კ-ს სახელზე შესაბამისი უფლების დამდგენი დოკუმენტის გარეშე აღირიცხა მიწის ნაკვეთი, ნაკვეთი ასევე თვითნებურად იქნა დაკავებული შემდგომში სხვა პირების მიერ, ამდენად, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე პირის სახელზე აღრიცხული ნაკვეთი დაკავებული იქნა მესამე პირების, მათი მამკვიდრებლების მიერ, რომლებიც ოჯახებით დასახლდენენ ამ მისამართზე. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მხოლოდ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამ აქცია ტექნიკური აღრიცხვის არქივში უფლების დამდგენი დოკუმენტის გარეშე აღრიცხული პირი - მართლზომიერ მფლობელებად, თუმცა ასეთი სტატუსი მას მხოლოდ ნაკვეთის ფლობის შემთხვევაში მიენიჭება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე განმცხადებლის მიერ მიწის ნაკვეთის დაუფლებისა და დაუფლებიდან აღიარების მოთხოვნამდე უწყვეტად ფლობის ფაქტის მნიშვნელობაზე, თუმცა სათანადო შეფასება არ მიეცა მოსარჩელისა და მესამე პირების მიერ სადავო ნაკვეთის ფაქტობრივ ფლობასთან დაკავშირებულ გარემოებებს. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ 11.07.2007წ. კანონის თავდაპირველი რედაქცია ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში აღრიცხულ მიწაზე არ მიუთითებდა, როგორც მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არსებულ მიწაზე (მე-2 მუხ.), თუმცა მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი ადგენდა, რომ კომისიის შექმნისა და საქმიანობის სამართლებრივი საფუძვლები განისაზღვრებოდა საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესით“. საქართველოს პრეზიდენტის 15.09.2007წ. №525 ბრძანებულებით (ძალადაკარგულია 2016 წლის 31 ივლისიდან საქართველოს პრეზიდენტის 04.08.2016წ. №191 ბრძანებულებით) დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ 2.1 მუხლის „გ“, „დ“ და „ე“ ქვეპუნქტების თავდაპირველი რედაქციით ცნობა-დახასიათება თანდართული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტით (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) განიხილებოდა მიწის მართლზომიერი მფლობელობის, მიწით სარგებლობის და მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელ დოკუმენტად. თავის მხრივ ცნობა-დახასიათება განიმარტებოდა, როგორც საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ტერიტორიული სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ გაცემული დოკუმენტი, რომელიც ასახავდა უძრავი ნივთის თაობაზე მასთან დაცული ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს ტექნიკური აღრიცხვის ტერიტორიული სამსახურის არქივის მონაცემებს (2.1 მუხ. „ვ“ ქვ.პ.). „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონში 05.12.2008წ. კანონით შეტანილი ცვლილების შედეგად მეორე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდა ახალი რედაქციით და მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწა ასევე განიმარტა, როგორც ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში აღრიცხული 1994 წლამდე თვითნებურად დაკავებული მიწა, ხოლო 11.12.2019წ. №5501-Iს კანონის საფუძველზე 2020 წლის პირველი იანვრიდან ეს ვადა განისაზღვრა 2004 წლის 4 ოქტომბრამდე პერიოდით (ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროები ლიკვიდირებული იქნა „სსიპ ადგილობრივი მმართველობის ტექნიკური აღრიცხვის ტერიტორიული სამსახურების ლიკვიდაციის შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 28.09.2004წ. №416 ბრძანებულებით, ამოქმედდა 04.10.2004წ.). ცხადია, რომ მართლზომიერი მფლობელობის დეფინიცია, გარდა მფლობელობის (სარგებლობის) დამადასტურებელი დოკუმენტისა, თავისთავად იმთავითვე გულისხმობდა ნივთის მფლობელობასაც. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება ხორციელდება დაინტერესებული პირის განცხადების საფუძველზე, დაინტერესებული პირის დეფინიციის მიხედვით, ხოლო დაინტერესებული პირი თავის მხრივ არის ისეთი პირი, რომელიც მართლზომიერად ფლობს (სარგებლობს) ან რომელმაც თვითნებურად დაიკავა სახელმწიფო საკუთრების მიწის ნაკვეთი („ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის „ე“ ქვ.პ.), ფლობა და დაკავება გულისხმობს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას.

ამდენად, იმისათვის, რომ ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში აღრიცხული მიწა განხილული იქნას მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწად, უნდა დადგინდეს დაინტერესებული პირის მიერ თვითნებურად დაკავების ფაქტი, რასაც კანონმდებელმა ჯერ დაუკავშირა 1994 წლამდე პერიოდს, ხოლო შემდეგში ეს პერიოდი გაიზარდა 2004 წლის 4 ოქტომბრამდე. უკვე აღინიშნა, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ 11.07.2007წ. მიღებულმა კანონმა გაითვალისწინა საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობა მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ, სარგებლობაში არსებულ და თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე. მართალია, კანონმდებელმა მოახდინა მართლზომიერ მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული მიწის და თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის ტერმინთა დიფერენცირება, თუმცა მათ საერთო მახასიათებელ ძირითად ელემენტს ფლობის ფაქტი წარმოადგენს. სამართლებრივი საფუძვლის მიხედვით ერთმანეთისგან გაიმიჯნა არამართლზომიერი და მართლზომიერი მფლობელობა, ორივე შემთხვევაში სავალდებულოა, რომ პირი დაუფლებული იყოს ნივთს (სუსგ 04.11.2009წ. საქმე №ბს-814-778(კ-09)). მფლობელობა არის ფაქტი და მართლზომიერად მფლობელად ითვლება ყველა ის პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას მაშინ, როდესაც არამართლზომიერი მფლობელობის დროს ნივთზე ბატონობა ხორციელდება სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. ორივე შემთხვევაში სავალდებულოა, რომ პირი დაუფლებული იყოს ნივთს და ახორციელებდეს მასზე ფაქტობრივ ბატონობას. მართლზომიერი მფლობელობისთვის საჭიროა, რომ პირი მართლზომიერი საფუძვლით იყოს ნივთს დაუფლებული და მართლზომიერად განაგრძობდეს მის მფლობელობას/სარგებლობას (სუსგ 31.01.2013წ. საქმე №ბს-22-22(კ-12), 08.05.2014წ. საქმე №ბს-640-615(კ-13)). საქმის მასალებით დასტურდება, რომ არც მოსარჩელე და არც მისი მამკვიდრებელი სადავო ნაკვეთს არ ფლობდნენ. მოცემულ შემთხვევაში ნაკვეთის მესამე პირების მიერ მფლობელობა გამორიცხავს მოსარჩელის მფლობელობას, ამდენად, ვინაიდან საქმის მასალებით დასტურდება ნაკვეთებზე მხოლოდ მესამე პირების მფლობელობა/სარგებლობა, ასეთ შემთხვევაში ნაკვეთზე საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველი - მართლზომიერი მფლობელობა არ უპირისპირდება საკუთრების უფლების წარმოშობის მეორე საფუძველს - ნაკვეთის თვითნებურ დაკავებას, სახეზე არ არის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების პირობების კონკურენცია. სახელმწიფო საკუთრების მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების დეფინიცია (კანონის მე-2 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი) ნიშნავს პირის მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესით განსაზღვრული პირობების და პროცედურების შესაბამისად საკუთრებაში გადაცემას. მართლზომიერი მფლობელობის (სარგებლობის) საფუძველზე უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ასაღიარებლად საკმარისია არა მხოლოდ ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში უფლების აღირცხვის ფაქტი, არამედ კუმულატიურად სახეზე უნდა იყოს ასევე მიწის თვითნებურად დაკავების ფაქტის არსებობა. კანონის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტში მიწის თვითნებური დაკავების ფაქტის არსებობაზე, როგორც მართლზომიერი მფლობელობის წესით ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების სავალდებულო პირობაზე მითითება, თავისთავად მოითხოვს ნაკვეთის ფლობის ფაქტის არსებობას, ხსენებული მომდინარეობს ტერმინ „დაკავების“ ეტიმოლოგიური მნიშვნელობიდან. აღნიშნული თავის მხრივ გულისხმობს ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებისათვის მიწის ნაკვეთზე ფაქტობრივი ბატონობის ფაქტის დადასტურების საჭიროებას. ფლობის ფაქტის დადასტურების საჭიროებას შეიცავს აგრეთვე ამჟამად მოქმედი „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ 03.06.2016წ. კანონის 3.1 მუხლის „ნ“ ქვეპუნქტი და საქართველოს მთავრობის 28.07.2016წ. №376 დადგენილებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ 2.1 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი, რომელთა თანახმად, „მართლზომიერი მფლობელი (მოსარგებლე)“ განმარტებულია, როგორც ფიზიკური პირი, რომელსაც მესაკუთრედ რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლება მიწის მართლზომიერი მფლობელობის (სარგებლობის) დამადასტურებელი დოკუმენტის საფუძველზე წარმოეშვა და რომელიც რეგისტრაციის მოთხოვნის დროისათვის ფაქტობრივად ფლობს ნივთს. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელ დოკუმენტად მიუთითებს მისი მამკვიდრებლის სახელზე ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში დაცულ ინფორმაციაზე, კერძოდ, უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე უძრავ ნივთზე გაცემულ ცნობა-დახასიათებაზე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უძრავი ნივთის ფაქტობრივად ფლობის ფაქტი საკუთრების უფლების აღიარების მიზნებისთვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გარემოებას წარმოადგენს. აღნიშნული გარემოება განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს მით უფრო მაშინ, როდესაც ცნობა-დასახასიათებას უფლების დამდგენი დოკუმენტი არ ერთვის და ნაკვეთი პირის სახელზე აღრიცხულია სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი აქვს. შესაბამისად, მოსარჩელის წარმომადგენლის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ნაკვეთის მოსარჩელის სახელზე ტექბიუროში აღრიცხვის გამო არ დაიშვებოდა მესამე პირების სახელზე კომისიის მიერ სადავო აქტების მიღება არის დაუსაბუთებელი და არ ემყარება კანონმდებლის მოთხოვნებს. მესამე პირების მფლობელობაში არსებული უძრავი ქონებით ს.ბ-ი, მისი ოჯახის წევრები, მისი წინაპარი - აწგარდაცვლილ ს.სუ.კ-ი არ სარგებლობდნენ და დღეის მდგომარეობითაც მოსარჩელის სარგებლობაში/მფლობელობაში არ იმყოფება მესამე პირებზე აწუკვე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ნაკვეთები, მათზე განლაგებული საცხოვრებელი და დამხმარე შენობა/ნაგებობები. სადავო ნაკვეთებს ათწლეულების განმავლობაში ფლობენ და სარგებლობენ მესამე პირები (საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ვ.ჩ-ე და მ.ჯ-ე სადავო მიწის ნაკვეთს ფლობენ 1978 წლიდან, ხოლო მ.ი-ე და ვ.ი-ე - 1957 წლიდან), მათი მამკვიდრებლები (მესამე პირების (სასკ-ის 16.2 მუხ.) სტატუსით მყოფი ლ.ი-ე (ვ.ი-ს უფლებამონაცვლე), მ.ი-ე (მ.ი-ის უფლებამონაცვლე)), სადავო ნაკვეთები ღობითაა შემოსაზღვრული მომიჯნავე ნაკვეთებისაგან. მესამე პირების მიერ თვითნებურად დაკავების ფაქტი არის განგრძობადი და უწყვეტი ხასიათის. საცხოვრებელი სახლების აშენების შემდეგ სახელმწიფო უწყებების მიერ დაშვებულ იქნა მათი ამ მისამართზე იმგვარად ცხოვრება როგორც საკუთრებაში (საქმის მასალებით არ დასტურდება საცხოვრებელი სახლების კომუნალურ ფონდში ჩარიცხვა, დასტურდება მესამე პირების აღნიშნულ მისამართზე ჩაწერა, კომუნალური გადასახადების გადახდა). სახეზეა მესამე პირების მყარი კავშირი სადავო უძრავ ქონებასთან, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიღების მიზანიც სწორედ ის არის, რომ ამგვარ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარებით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდი იქნეს ათვისებული და მიწის ნაკვეთის ფაქტიური მფლობელი გაუთანაბრდეს უფლებებში მესაკუთრეს.

ვინაიდან არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ ნაკვეთის მფლობელობა/სარგებლობა, სახეზე არ არის მესამე პირების მიერ დაკავებული უძრავი ქონების მართლზომიერი მფლობელობა, შესაბამისად, არ არსებობს მესამე პირების მიერ ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების გამომრიცხავი გარემოება - ნაკვეთებზე სხვა პირის საკუთრების უფლება ან მართლზომიერი მფლობელობა, საკუთრების უფლების აღიარების პერიოდისათვის სახელმწიფო საკუთრებიდან სადავო ნაკვეთის გამოსვლა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ფიზიკურ პირზე საკუთრების უფლების აღიარება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაინტერესებული პირი განცხადების წარდგენის მომენტისათვის ნამდვილად ფლობს, სარგებლობს ან თვითნებურად დაკავებული აქვს მიწის ნაკვეთი. ტექინვენტარიზაციის ბიუროში სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე პირის სახელზე ისეთი ნაკვეთის აღრიცხვა, რომელსაც ეს პირი ფაქტობრივად ათწელულების განმავლობაში არ ფლობდა, არ წარმოადგენს რეალიზებად უფლებას. ამდენად, სააპელაციო პალატის გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოყვანილი მოსაზრება, რომ ჯერ კიდევ რეალიზებადი უფლების არსებობა დაუშვებელს ხდის საკუთრების უფლების აღიარების წესით მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის გადაცემას, არ ემყარება კანონმდებლობის მოთხოვნებს და არ ადასტურებს სადავო აქტების უკანონობას.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმასთან დაკავშირებით, რომ უძრავი ქონება იმყოფება ვ. ი-ს, მ. ი-ის, მ. ჯ-ის და ვ.ჩ-ის მფლობელობაში/სარგებლობაში, ხოლო ს.ბ-ი, მისი ოჯახის წევრები, მისი წინაპარი - აწგარდაცვლილი ს.სუ.კ-ი არ სარგებლობდენენ და დღესაც არ არის მათ მფლობელობაში/სარგებლობაში, ემყარება კანონიერ ძალაში მყოფ სასამართლო გადაწყვეტილებებს (15.01.2007წ., 15.03.2010წ. და სხვ. გადაწყვეტილებები). სააპელაციო პალატა თავის გადაწყვეტილებაში (8.6 პ.) აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ უთითებს სასამართლოს შესაძლებლობაზე განსაზღვროს მტკიცებულებათა შესაბამისობის საკითხი, როგორც პროცესუალური, ისე მატერიალური თვალსაზრისით, სსკ-ის მე-4 მუხლით დადგენილ შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარის უფლებაზე დამოუკიდებლად განსაზღვროს და გადაწყვიტოს თუ რა ფაქტობრივი საფუძვლის მითითებით გაამყაროს მოთხოვნის მართებულობა. სააპელაციო პალატის აღნიშნული მსჯელობა არანაირად არ უარყოფს პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას და არ ადასტურებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ მესამე პირებს არ გააჩნიათ საკუთრების უფლების აღიარების კანონიერი საფუძველი. სადავო ნაკვეთით მესამე პირების მიერ მფლობელობა თავისთავად გამორიცხავს მოსარჩელის მფლობელობას, ვინაიდან საქმის მასალებით დასტურდება ნაკვეთზე მხოლოდ მესამე პირების მფლობელობა/სარგებლობა, ასეთ შემთხვევაში კანონმდებლობით გათვალისწინებული ნაკვეთზე საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველი - მართლზომიერი მფლობელობა (სარგებლობა) არ უპირისპირდება საკუთრების უფლების აღიარების მეორე საფუძველს - ნაკვეთის თვითნებურ დაკავებას, სახეზე არ არის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების პირობების კონკურენცია.

საქმის მასალებში დაცული საჯარო რეესტრის ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივის მიერ 22.05.2007წ. მომზადებული საინვენტარიზაციო გეგმის თანახმად, ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე 611 კვ.მ. ნაკვეთზე უფლება აღრიცხულია 1940 წლიდან, ხოლო თანამოსარგელედ მითითებულია სუ.ს.კ-ი. 01.05.2009წ. სამკვიდრო მოწმობით, ს.ბ-ი არის სუ.ს.კ-ს მეორე რიგის მემკვიდრე, რომელმაც საკუთრებაში მიიღო ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე სამკვიდრო ქონება. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ისე მიიჩნია ს.ბ-ის უფლებები დარღვეულად, რომ ნაკვეთის ფაქტობრივ ფლობასთან დაკავშირებით სათანადო შეფასება არ მისცა კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებებით დადგენილ გარემოებებს. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ კანონიერ ძალაში მყოფი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 26.04.2010წ. გადაწყვეტილებით ს.ბ-ის სარჩელი ქ. თბილისის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიმართ (მესამე პირები ვ.ი-ე, ვ.ჩ-ე), კომისიის 06.11.2009წ. №166 ოქმის იმ ნაწილში ბათილად ცნობის მოთხოვნით, რომლითაც ს.ბ-ს უარი ეთქვა ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10ა-ში (ყოფილი ...ის ქ. №10) მდებარე მიწის ნაკვეთის (129კვ.მ.) დაკანონებაზე, საქალაქო სასამართლოს მიერ არ დაკმაყოფილდა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ დასტურდებოდა მოთხოვნილ ნაკვეთზე ს.ბ-ის მიერ თვითნებურად ფლობის ფაქტი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე. 01.05.2009წ. ს.ბ-მა განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრს და როგორც ს.სუ.კ-ს მემკვიდრემ მოითხოვა მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ უძრავ ნივთზე, კერძოდ, ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე 611 კვ.მ. მიწის ნაკვეთსა და მასზე განლაგებულ შენობა-ნაგებობებზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. საჯარო რეესტრის 18.05.2009წ. რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილებით, ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე 611კვ.მ. მიწის ნაკვეთსა და მასზე განლაგებულ ცხრა შენობა-ნაგებობაზე დარეგისტრირდა ს.ბ-ის საკუთრების უფლება. ვ.ჩ-ემ, მ.ჯ-ემ, ს.ჩ-ემ, თ.ჩ-ემ, ვ.ი-ემ და გ.ო-ემ სარჩელით მიმართეს სასამართლოს მოპასუხე სარეგისტრაციო სამსახურის და მესამე პირის ს.ბ-ის მიმართ და მოითხოვეს ს.ბ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ 18.05.2019წ. გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 15.03.2010წ. გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი სარეგისტრაციო სამსახურის 18.05.2009წ. გადაწყვეტილება და მოპასუხე თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესწავლის, გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი აქტის გამოცემა, გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებს უარი არ ეთქვათ რეგისტრაციაზე, საქალაქო სასამართლომ მარეგისტრირებელ ორგანოს დაავალა ვ.ჩ-ის და მ.ჯ-ის მართლზომიერ ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებულ 175კვ.მ. უძრავ ქონებაზე, ასევე ვ.ი-ს მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ 107კვ.მ. უძრავ ქონებაზე მესამე პირების სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრაციის თაობაზე მსჯელობა. 15.03.2010წ. გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლო დაეყრდნო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 25.01.2007წ. გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებას ვ.ჩ-ის, თ.ჩ-ის, ს.ჩ-ის და მ.ჯ-ის მიერ ქ. თბილისში, ...ის ქ. №14-ში მდებარე მიწის ნაკვეთის და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობების ფლობის შესახებ. სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ ვ. ი-ს და მ. ი-ის მთლიანი უძრავი ქონებით, მ. ჯ-ის, ვ.ჩ-ის, ს.ჩ-ის და თ.ჩ-ის მთლიანი სახლის, დამხმარე ნაგებობების და ეზოს ფართის ნაწილებით ს.ბ-ს, მისი ოჯახის წევრებს და აწგარდაცვლილ ს.ს.კუ-ს არასოდეს არ უსარგებლიათ და დღეის მდგომარეობითაც არ არის მათ მფლობელობაში. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.03.2010წ. გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.10.2010წ. განჩინებით. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. ჯ-ის და ვ.ჩ-ის მფლობელობაშია ქ. თბილისში, ...ის ქ. №14ა-ში მდებარე უძრავი ქონება, რომელიც კაპიტალური ღობით გამოყოფილია დანარჩენი მესაკუთრეებისგან, რეგისტრირებული არიან ცალკე აბონენტად და იხდიან სხვადასხვა კომუნალურ გადასახადებს, რეგისტრირებული არიან აღნიშნულ მისამართზე, ასევე სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ვ.ი-ე ...ის ქ. №10-ში რეგისტრირებულია ცალკე აბონენტად და იხდის სხვადასხვა კომუნალურ გადასახადებს. სასამართლოს მიერ გაზიარებული არ იქნა აპელანტის ს.ბ-ის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ ს.ბ-ი უძრავი ქონების ერთადერთ მართლზომიერ მფლობელს წარმოადგენს. კანონიერ ძალაში მყოფი სააპელაციო სასამართლოს 29.10.2010წ. განჩინებით (საქმე N3ბ/1085-10) დადგინდა აგრეთვე, რომ ს.ბ-ის სახელზე უძრავი ნივთის რეგისტრაციის (18.05.2009წ. №...) განხორციელებისას წარდგენილი აზომვითი ნახაზი არ შეესაბამება ტექბიუროში დაცულ საინვენტარიზაციო გეგმაში ასახული უძრავი ნივთის კონფიგურაციასა და ადგილმდებარეობას. საჯარო რეესტრის 11.03.2011წ. გადაწყვეტილებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.03.2010წ. გადაწყვეტილებისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 29.10.2010წ. განჩინების საფუძველზე ს.ბ-ის საკუთრების უფლება გაუქმდა. 03.06.2011წ. საჯარო რეესტრში წარდგენილი განცხადებით ს.ბ-ი მოითხოვდა მისი საკუთრების უფლების აღდგენას ქ. თბილისში, ...ის (...ის) ქ. №10-ში მდებარე უძრავ ნივთზე. 19.07.2011წ. გადაწყვეტილებით სარეგისტრაციო წარმოება შეჩერდა მ.ჯ-ის, ვ.ჩ-ის და ვ.ი-ს თანხმობისა და კორექტირებული აზომვითი ნახაზის წარდგენის მოთხოვნით, ვინაიდან ამ პირებს დაუდგინდათ ფაქტობრივი ფლობა ს.ბ-ის მიერ მოთხოვნილი სარეგისტრაციო ობიექტის ფარგლებში. 23.08.2011წ. გადაწყვეტილებით, სარეგისტრაციო წარმოება შეწყდა შეჩერების საფუძვლის აღმოფხვრის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარუდგენლობის გამო. სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერებისა და შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილებები ს.ბ-ის მიერ ჯერ გასაჩივრდა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში, ხოლო შემდგომ სასამართლო წესით, ს.ბ-მა ასევე მოითხოვა მისი საკუთრების უფლების აღდგენის თაობაზე ახალი აქტის გამოცემის მოპასუხისთვის დავალდებულება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 23.12.2011წ. გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება უცვლელი დარჩა ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ და ძალაშია შესული.

ის გარემოება, რომ საჯარო რეესტრის მიერ მესამე პირების საკუთრების რეგისტრაცია არ მოხდა, არ ადასტურებს აღიარების კომისიის სადავო აქტების მართლწინააღმდეგობას, ვინაიდან საჯარო რეესტრი ახდენდა მხოლოდ მართლზომიერი მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციას, მესამე პირებს არ გააჩნიათ მიწის ნაკვეთებზე მართლზომიერი მფლობელობის (სარგებლობის) დამადასტურებელი დოკუმენტი, რამაც განაპირობა მიწის ნაკვეთების თვითნებურად დაკავების გამო საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დასმა აღიარების კომისიის წინაშე. კომისიის სადავო აქტებით ნაკვეთებს მიენიჭა თვითნებურად დაკავებული კატეგორია.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საინვენტარიზაციო გეგმა არ წარმოადგენდა აღიარების კომისიის მიერ სადავო აქტების გამოცემის გამომრიცხავ გარემოებას, ვინაიდან კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრში ნაკვეთზე ს.ბ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, რომელსაც საფუძვლად ედო საინვენტარიზაციო გეგმა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საფუძველს არის მოკლებული სააპელაციო პალატის მოსაზრება უფლებადამდგენი დოკუმენტის არსებობაზე და ხსენებულის გამო საკუთრების უფლების აღიარების წესით მოთხოვნილი ნაკვეთის სხვა პირზე გადაცემის დაუშვებლობაზე. სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიჩნია ს.ბ-ის უფლებები დარღვეულად, რომ ნაკვეთის ფაქტობრივ ფლობასთან დაკავშირებით სათანადო შეფასება არ მისცა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგენილ გარემოებებს.

საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ვ.ჩ-ემ, თ.ჩ-ემ, ს.ჩ-ემ და მ. ჯ-ემ მიმართეს სასამართლოს მოპასუხის ს.ბ-ის მიმართ მოპასუხისთვის უძრავი ქონების დაკანონების აკრძალვისა და ქ. თბილისში, ...ის ქ. №14-ში მდებარე უძრავ ნივთზე მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 25.01.2007წ. გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ვ.ჩ-ე, თ.ჩ-ე, ს.ჩ-ე და მ. ჯ-ე ფლობენ ქ. თბილისში, ...ის ქ. №14-ში მდებარე მიწის ნაკვეთს და მასზე განლაგებულ შენობა-ნაგებობებს, რეგისტრირებული არიან ამ მისამართზე, იხდიან კომუნალურ გადასახადებს. სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთა და მოპასუხის მფლობელობაში არსებული ნაკვეთის მესაკუთრეა სახელმწიფო, ხოლო მოსარჩელეებს არ წარმოუდგენიათ ნაკვეთზე მართლზომიერი ფლობის ან საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტი. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონი მიღებული იქნა 11.07.2007წ., შესაბამისად, მითითებული გადაწყვეტილების მიღების დროისათვის მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას, შესაბამისად სასამართლოს ხსენებული აქტი არ ადასტურებს სადავო აქტებით მესამე პირებზე საკუთრების აღიარების შესახებ აქტების არამართლზომიერებას, ამასთანავე მნიშვნელოვანია ამავე გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ვ.ჩ-ის და მ. ჯ-ის მიერ ნაკვეთის ფლობის თაობაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 15.03.2010წ. გადაწყვეტილებით, რომლითაც სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ს.ბ-ის საკუთრების რეგისტრაციის შესახებ 18.05.2009წ. გადაწყვეტილება, ასევე დადგინდა გარემოებები მესამე პირების მიერ უძრავი ქონების ფლობასთან დაკავშირებით.

საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 14.02.2013წ. სხდომის ოქმით დაკმაყოფილდა მ.ჯ-ის და ვ.ჩ-ის განცხადება ქ. თბილისში, ...ის ქ. №14-ში მდებარე 123კვ.მ. ნაკვეთზე, როგორც თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ და ქ. თბილისის საკრებულოს მიერ 19.03.2013წ. გაიცა შესაბამისი საკუთრების უფლების მოწმობა. კომისიის 28.03.2013წ. სხდომის ოქმის თანახმად, დაკმაყოფილდა ვ.ი-ს განცხადება ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე 101 კვ.მ. ნაკვეთზე, როგორც თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე და 15.04.2013წ. გაიცა საკუთრების უფლების მოწმობა. კომისიის 10.10.2013წ. სხდომის ოქმით, დაკმაყოფილდა მ. ი-ის განცხადება ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე 71კვ.მ. ნაკვეთზე, როგორც თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე და 31.10.2013წ. გაიცა საკუთრების უფლების მოწმობა. ზემოაღნიშნული საკუთრების უფლების მოწმობების საფუძველზე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა მესამე პირთა საკუთრების უფლება.

მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილია სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულოობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც. მიუხედავად სამართალწარმოების სახისა, ქვეყნის სახელით სასამართლოს მიერ მიღებული ნებისმიერი გადაწყვეტილება, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული, შესაბამისი იურიდიული შედეგის მატარებელია და იგი უნდა შეფასდეს საპროცესო წესების განუხრელი დაცვით. სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი (სსკ-ის 266-ე მუხ.). სამართლებრივი უსაფრთხოების მიღწევა შესაძლებელია: ერთი მხრივ, ეფექტური მართლმსაჯულებით, რომლის საბოლოო მიზანი არის სწორი, ობიექტური და სამართლიანი გადაწყვეტილების მიღება საქმეზე; მეორე მხრივ, სასამართლოს ასეთი გადაწყვეტილებისადმი სანდოობით, რომელიც ვლინდება სადავო საკითხის საბოლოოდ გადაწყვეტაში და ამით სამართლებრივი სტაბილურობის ხელშეწყობაში. სასამართლო, როგორც კონფლიქტის მოგვარების ინსტიტუტი, უტყუარობისა და სანდოობის პრეზუმფციით სარგებლობს, სასამართლო პროცესზე განხილული საკითხი კი საბოლოოდ გადაწყვეტილად და დადგენილად ითვლება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 05.11.2013წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „ისრაელის მოქალაქეები - თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი და ირმა ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II - § 19, 25). საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კანონის უზენაესობის ერთ-ერთ მთავარ ასპექტს შეადგენს სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპი. აღნიშნულ პრინციპში პირველ რიგში მოიაზრება სამართლებრივი წესრიგის სიცხადე, მკაფიოობა და არაორაზროვნება, ასევე სასამართლოს აქტების მდგრადობა, სტაბილურობა, მუდმივობა. სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი გამოვლინებაა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების უცვლელობა და საბოლოო ხასიათი. აღნიშნული პრინციპი გულისხმობს იმას, რომ სასამართლოს დავის დასრულების შედეგად მიღებული და კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იწვევს მინიმუმ შემდეგ შედეგებს: იგივე დავის განმეორებითი განხილვა დაუშვებელია (განსაკუთრებულობა), გადაწყვეტილების გასაჩივრება დაუშვებელია, ხოლო მისი გადასინჯვა შესაძლებელია მხოლოდ კანონით განსაზღვრული საფუძვლების არსებობისას (უეჭველობა), სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა აღსრულდეს (აღსრულებადობა). კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ სასამართლო აქტი იძენს უდავო, უცილობელ ხასიათს. სსკ-ის 266-ე მუხლის მიხედვით, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში მყოფ სასამართლო გადაწყვეტილებას სავალდებულო ძალა აქვს სახელმწიფო ორგანოსა და პირისათვის ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე, ამასთანავე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილების დაძლევა არ ხდება ახალი სარჩელის შეტანით. პროცესუალური კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმებას, საზედამხედველო წარმოების წესებს. სსკ-ის 265-ე მუხლის შესაბამისად კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმება დაუშვებელია, გარდა კანონით დადგენილი გამონაკლისებისა, რომელშიც ამავე კოდექსის მე-11 კარით გათვალისწინებული საქმის წარმოების განახლების საფუძვლები მოიაზრება, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს.

სააპელაციო პალატამ უარყო სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფ გადაწყვეტილებებში (განჩინებებში) დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები იმასთან დაკავშირებით, რომ ვ.ი-ის, მ.ი-ის მთლიანი უძრავი ქონებით და მ.ჯ-ის, ვ.ჩ-ის, ს.ჩ-ის და თ.ჩ-ის მთლიანი სახლის, დამხმარე ნაგებობების და ეზოს ფართის ნაწილით ს.ბ-ის და მისი ოჯახის წევრებს და მის წინაპარს - აწგარდაცვლილი ს.სუ.კ-ს არასოდეს არ უსარგებლიათ და დღეის მდგომარეობით არ არის მათ მფლობელობაში/სარგებლობაში (8.7 პ.). სააპელაციო პალატა შემოიფარგლა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგენილი ფაქტის უარყოფაზე მითითებით, აღნიშნული ფაქტის უარყოფის საფუძვლებს, მოტივებს სააპელაციო პალატა არ უთითებს. სააპელაციო პალატამ კანონიერ ძალაში მყოფი სასამართლო გადაწყვეტილებების საწინააღმდეგო შედეგი დააყენა რაიმე არგუმენტაციის მოყვანის გარეშე.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმეში დაცული მასალებით, მათ შორის ზემოთ მითითებული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით, დადგენილია, რომ ს.ბ-ი ან მისი მამკვიდრებელი ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე უძრავი ნივთს სრულად არ ფლობდნენ. მიუხედავად აღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია და არ დაუდგენია ფაქტობრივი გარემოება ს.ბ-ის მიერ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედების დროისათვის, ასევე დღეის მდგომარეობით ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული ნაკვეთის ოდენობის შესახებ, შეფასება არ მიუცია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგენილი გარემოებებისთვის, სადავო უძრავ ნივთზე ტექნიკური აღრიცხვის არქივში დაცული დოკუმენტაციისთვის. თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივში დაცულ საინვენტარიზაციო გეგმაში 611კვ.მ. ნაკვეთი შედგენილია ს.სუ.კ-ს სახელზე, როგორც ნაკვეთის თანამოსარგებლეზე, რაც ადასტურებს იმას, რომ აღნიშნულ მისამართზე არსებობენ სხვა თანამოსარგებლეებიც. მათი კონკრეტული ვინაობა ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს მონაცემებში მითითებული არ არის. ამდენად, არ დასტურდება 611კვ.მ. ნაკვეთის მხოლოდ მოსარჩელის მამკვიდრებლის სახელზე რეგისტრაცია, ჩანაწერის თანახმად მოსარჩელის მამკვიდრებელი იყო არა ერთი, არამედ ერთ-ერთი თანამოსარგებლე.

საქალაქო სასამართლოს 15.03.2010წ. გადაწყვეტილებაზე შეტანილ სააპელაციო საჩივარში ს.ბ-ი აღნიშნავდა, რომ მისმა მამკვიდრებელმა ს.უს.კ-იმ 1956 წელს 20კვ.მ. ფართი მიაქირავა ვ. და მ. ი-ებს, 1978 წლიდან ...ის (ყოფილი ...ის) ქ. №14ა-ში დასახლდნენ ვ.ჩ-ე და მ. ჯ-ე, მათი მითითებით მათ ფართი შეიძინეს ე.მ-ისაგან, რომელსაც აღნიშნული ფართი შეძენილი ჰქონდა ვ.ბ-საგან. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 1923წ. სამოქალაქო კოდექსის 152-ე-153-ე მუხლების, ასევე 1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 270-ე მუხლის თანახმად, ქონების ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი კისრულობდა დამქირავებლისათვის ქონების სასყიდლით გადაცემას დროებით სარგებლობაში, მოქალაქეთა შორის ერთ წელზე მეტი ვადით დადებული ქირავნობის ხელშეკრულება წერილობით ფორმას მოითხოვდა. წერილობითი ფორმით ქირავნობის ხელშეკრულების დადების ვალდებულებას ითვალისწინებდა ასევე 1983წ. საბინაო კოდექსის 142-ე მუხლი. საქმის მასალებში არ მოიპოვება მხარეთა შორის ასეთი ფორმით დადებული ქირავნობის ხელშეკრულება. ამასთან, სახლის ან სახლის ნაწილის გაქირავების უფლებამოსილება ენიჭებოდა მოქალაქეს, რომელსაც პირად საკუთრებაში ჰქონდა საცხოვრებელი სახლი (142 მუხ.). მოცემულ შემთხვევაში ს.ბ-ის არ წარმოუდგენია მისი ან მისი მამკვიდრებლის ისეთი უფლების დამდგენი დოკუმენტი, რომელიც მესამე პირების მფლობელობაში არსებულ საცხოვრებელ სახლ(ებ)ზე საკუთრების უფლებას დაადასტურებდა. ზოგადი წესის თანახმად, მფლობელობა ნივთზე წარმოიშობა ფაქტობრივი ბატონობის ნებითი მოპოვებით (სკ-ის 155.1 მუხ.). მფლობელობა ყოველთვის შეიძლება არ გამოიხატოს ნივთის ხელთპყრობაში. ნივთი შესაძლებელია იმყოფებოდეს პირდაპირ ან არაპირდაპირ მფლობელობაში (155.3 მუხ.). ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე გამქირავებელი დამქირავებელს გადასცემს ნივთს სარგებლობის უფლებით განსაზღვრული ვადით, ქირავნობის ხელშეკრულება ყოველთვის სასყიდლიანია, დამქირავებელი ვალდებულია გადაუხადოს გამქირავებელს ქირა დაქირავებული ნივთის სარგებლობისთვის (531 მუხ.). უძრავი ნივთის დამქირავებელი მიიჩნევა ნივთის პირდაპირ მფლობელად, ხოლო გამქირავებელი (მესაკუთრე) - არაპირდაპირ მფლობელად. როგორც წესი, გამქირავებლად მიიჩნევა შესაბამისი ქონების განკარგვაზე უფლებამოსილი პირი. ასეთ პირად მოსარჩელის მიჩნევის შემთხვევაშიც, საქმეში არსებული მასალებით არ დასტურდება მესამე პირების მიერ მოსარჩელისთვის ან/და მისი მამკვიდრებლისთვის ქირის გადახდის, მხარეთა შორის ქირავნობის ურთიერთობის არსებობის ფაქტი.

ს.ბ-ის მიერ უძრავი ქონების ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე 611 კვ.მ. ნაკვეთის სრულად ფლობის ფაქტს არ ადასტურებს ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 29.07.2020წ. განჩინებაში (საქმე №ბს-282(2კ-20)) მითითება იმ გარემოებაზე, რომ ს.ბ-ი დღესაც ცხოვრობს და სარგებლობს ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონებით. მითითებულ საქმეზე დავის საგანს შეადგენდა მომიჯნავე ნაკვეთზე არქიტექტურის სამსახურის მიერ გაცემული ადმინისტრაციული აქტების კანონიერება და ს.ბ-ის იურიდიული ინტერესის არსებობის დადგენა, რაც არ გულისხმობდა ს.ბ-ის სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფარგლების დადგენის საჭიროებას. მესამე პირების მიერ უძრავი ქონების ფლობის ფაქტს ასევე ადასტურებდა თავად ს.ბ-ი სასამართლო პროცესზე (თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 15.03.2010წ. №3/1575-09 გადაწყვეტილება). საქმის მასალებით არ დასტურდება მოსარჩელის ან მისი მამკვიდრებლის მიერ მესამე პირების მფლობელობაში არსებული საცხოვრებელი სახლების აშენების ფაქტი. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოსარჩელის და მესამე პირების მიერ დაკავებული ნაკვეთები ღობით იყო გამიჯნული. მ. ჯ-ის და ვ.ჩ-ის სახლთმფლობელობას (...ის ქ. №14) არ აქვს საერთო საზღვარი ს.ბ-ის მფლობელობაში არსებულ ნაკვეთთან (...ის ქ. №10ა), ამასთანავე მ.ჯ-ის და ვ.ჩ-ის საცხოვრებელი სახლი და ეზო გამიჯნულია მასთან მოსაზღვრე ყველა მეზობლისგან. მართლია, საკადასტრო საზღვარი დგინდება შესაბამის კოორდინატთა სისტემაში განხორციელებული აგეგმვის საფუძველზე და არა ნაკვეთის ფაქტობრივი საზღვრის ან ღობის გათვალისწინებით, თუმცა შეფასება არ მისცემია ათწლეულების განმავლობაში ნაკვეთების გამმიჯნავი ფაქტობრივი მყარი ღობის მდებარეობას, არსებული ფაქტობრივი მფლობელობის ფარგლებს. ის გარემოება, რომ ს.ბ-ი ფლობს და სარგებლობს ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე 611კვ.მ. ნაკვეთის ნაწილით, არ არის სადავო, ასევე ს.ბ-ის მიერ მითითებული ქონების ნაწილის ფლობა და სარგებლობა შედავებული არ არის წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრებით. სახალხო დამცველის რეკომენდაციაში ყურადღება გამახვილებულია მ.ჯ-ის და ვ.ჩ-ის საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთის ადგილმდებარეობაზე, აღნიშნულია, რომ მოსარჩელის და მ. ჯ-ის, ვ.ჩ-ის ნაკვეთებს შორის მდებარეობს ...ის ქ. №12-14^ა-ში მდებარე ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული სახლთმფლობელობა, მიწის ნაკვეთის სწორად განსაზღვრის შემთხვევაში ...ის ქ. №14-ში მდებარე უძრავ ნივთს ვერ დაუფიქსირდებოდა ზედდება №10^ა-ში მდებარე უძრავ ნივთთან. აღნიშნულის მიუხედავად, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი მ.ჯ-ის და ვ.ჩ-ის სახლთმფლობელობის საკუთრების უფლების აღიარებასთან დაკავშირებული აქტები. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სასამართლოს მიერ სრულად იქნა შესწავლილი საქმეში დაცული მტკიცებულებები, თუმცა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს იმ კონკრეტული მტკიცებულებების გაზიარების ან უარყოფის საკმარის დასაბუთებას, რაც გახდა სარჩელის დაკმაყოფილებისა და სადავო აქტების ბათილად ცნობის საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს სახალხო დამცველის 16.08.2017წ. რეკომენდაციაზე, რომლითაც აღიარების კომისიას მიეცა რეკომენდაცია ბათილად ეცნო მესამე პირების მიმართ მიღებული გადაწყვეტილებები საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ და საკუთრების უფლებების მოწმობები, ასევე საქმის გარემოებების სრულყოფილად გამოკვლევის შედეგად მიეღო ახალი გადაწყვეტილება. რეკომენდაციის გაცემის დროს მოქმედი „სახალხო დამცველის შესახებ“ ორგანული კანონის 21-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი ითვალისწინებდა სახალხო დამცველის უფლებამოსილებას ადამიანის დარღვეული უფლებებისა და თავისუფლებების აღსადგენად რეკომენდაცია გაეგზავნა იმ სახელმწიფო ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებისთვის, საჯარო დაწესებულებებისა და თანამდებობის პირებისთვის, რომელთა მოქმედებამაც გამოიწვია სახელმწიფოს მიერ გარანტირებული ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევა. მოცემულ შემთხვევაში მითითებული რეკომენდაცია გაეგზავნა შესაბამის ადმინისტრაციულ ორგანოს. სახალხო დამცველის რეკომენდაციის ადრესატი ვალდებული იყო 20 დღის ვადაში განეხილა და წერილობით ეცნობებინა საქართველოს სახალახო დამცველისთვის განხილვის შედეგები (24-ე მუხ.). აღიარების კომისიის 18.04.2018წ. წერილით სახალხო დამცველს ეცნობა, რომ აღიარების კომისია მიზანშეუწონლად მიიჩნევს რეკომენდაციაში მითითებული საკითხის განხილვას სასამართლოში სამართალწარმოების დასრულებამდე (ტ. 5, ს.ფ. 215). ამდენად, აღიარების კომისიას სახალხო დამცველის რეკომენდაცია არ განუხილავს. მართალია, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სახალხო დამცველის რეკომენდაციაზე და მასში ასახულ საქმის გარემოებების გამოკვლევის საჭიროებაზე, თუმცა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, სასამართლოს მიერ ზოგადი მითითება საქმეში არსებული მოცულობითი მასალის შესწავლაზე და სადავო სამართალურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმების ციტირება არ ადასტურებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას.

ზემოთ უკვე აღნიშნული მოსაზრებიდან გამომდინარე საფუძველსაა მოკლებული სახალხო დამცველის რეკომენდაციაში მითითება იმაზე, რომ ტექნიკური აღრიცხვის არქივში ს.ბ-ის მამკვიდრებლის სახელზე აღრიცხული 611კვ.მ. არის ის ფართი, რომელიც მის მართლზომიერ მფლობელობაში იმყოფებოდა (ტ. 4, ს.ფ. 164). სახალხო დამცველის რეკომენდაციაში ყურადღება არის გამახვილებული აგრეთვე იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.03.2010წ. გადაწყვეტილებით ს.ბ-ის სახელზე განხორციელებული რეგისტრაცია ბათილად იქნა ცნობილი სადავო საკითხის გადაუწვეტლად, რის გამოც ზემოაღნიშნული სასამართლო გადაწყვეტილება, რეკომენდაციის თანახმად, ავტომატურად არ გამორიცხავს შესაბამისი მიწის ნაკვეთის ს.ბ-ის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებობის ფაქტს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართლზომიერი მფლობელობისათვის საჭიროა, რომ პირი მართლზომიერი საფუძვლით იყოს ნივთს დაუფლებული და მართლზომიერად განაგრძობდეს მის ფაქტობრივ მფლობელობას (სარგებლობას). საქმეში დაცული მასალები არ იძლევა იმის მტკიცების საფუძველს, რომ მოსარჩელე „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე და კომისიის მიერ სადავო აქტების მიღებამდე ახდენდა მიწის ნაკვეთის მფლობელობას (სარგებლობას). ამასთანავე, მხედველობაშია მისაღები, რომ საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი 23.12.2011წ. გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ს.ბ-ის სარჩელი საჯარო რეესტრის იმ აქტების ბათილად ცნობის შესახებ, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი მოთხოვნა სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების (19.07.2011წ.) და შეწყვეტის (23.08.2011წ.) შესახებ აქტების ბათილობისა და მისი საკუთრების უფლების აღდგენის თაობაზე ახალი აქტის გამოცემის საჯარო რეესტრისთვის დავალების შესახებ. საქმეში დაცული მასალების საწინააღმდეგოა სახალხო დამცველის რეკომენდაციაში აღნიშნული მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ...ის ქ. №10-ში მდებარე 611კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ს.სუ.კ-ს მიერ ფლობის ფაქტი დასტურდება და მესამე პირების მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთების ადგილმდებარეობის სწორად განსაზღვრის შემთხვევაში არ მოხდებოდა ტექნიკური აღრიცხვის არქივის მონაცემების შესაბამისად ...ის ქ. №10-ში ს.ბ-ის მამკვიდრებლის სახელზე აღრიცხული მიწის ნაკვეთის გადაფარვა. ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 21.12.2016წ. ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, საკვლევ ტერიტორიაზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები და მისი ნაკვეთი თავისი მახასიათებლებით ძირითადად ედრება საინვენტარიზაციო გეგმაზე ასახულ მიწის ნაკვეთს, რომელიც აღრიცხული იყო ს.სუ.კ-ს სახელზე, გარდა ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ნაკვეთის ჩრდილოეთით მდებარე მცირე ნაწილისა (10კვ.მ.).

საკუთრების უფლების აღიარების მიზნებისთვის უნდა დადასტურდეს ფაქტი იმის შესახებ, რომ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებით დაინტერესებული პირი უფლებაასაღიარებელ მიწის ნაკვეთს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე დაეუფლა და მას დაუფლებიდან აღიარების მოთხოვნამდე უწყვეტად ფლობდა (კანონის მე-2 მუხ. „ა“, „გ“ ქვ.პ.). სადავო აქტების გამოცემის პერიოდში მოქმედი საქართველოს პრეზიდენტის 15.09.2007წ. №525 ბრძანებულებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ 2.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელ დოკუმენტად განიხილებოდა ცნობა-დახასიათება უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე, სასამართლოს აქტი, ორთოფოტო (აეროფოტოგადაღება), აბონენტად აყვანის დოკუმენტი, გადახდის ქვითარი ან/და სხვა დოკუმენტი. მსგავს დანაწესს შეიცავს ამჟამად მოქმედი საქართველოს მთავრობის 28.07.2016წ. №376 დადგენილებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ 2.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი. საქმის მასალებში დაცულია 1963წ. მ.ი-ის სახელზე გაცემული დაზღვევის მოწმობა ...ის ქ. №10-ში მდებარე ქონებაზე, 1969წ. და 1975წ. სანიტარული დასუფთავების კანტორასა და მ.ი-ეს შორის დადებული ხელშეკრულებები, მ.ი-ის სახელზე გაცემული 1992წ., 1993წ. და 1994წ. სააბონენტო ტელეფონის გადახდის ქვითრები, 1984-1991წ.წ. და 1993-1994წ. გაზის საფასურის გადახდის ქვითრები, 1973წ., 1974წ., 1976წ., 1979წ., 1986წ. შეტყობინებები დასუფთავებასთან დაკავშირებით, ასევე მოწმე მ.ბ-ის 11.07.2008წ. ნოტარიულად დამოწმებული განცხადების თანახმად მ. ი-ე 1957 წლიდან ცხოვრობს ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში (მეოთხე ეზოში), სადაც 140კვ.მ. ნაკვეთზე ააშენა ორ სართულიანი შენობა-ნაგებობა (ტ. 2, ს.ფ.141-142), მ.ი-ის მიერ 1957 წლიდან ...ის ქ. №10-ში უძრავი ქონების ფლობისა და მის მიერ შენობა-ნაგებობის აგების ფაქტს ადასტურებენ მეზობლები ნოტარიულად დამოწმებული განცხადებებით (ტ. 2, ს.ფ. 166-167). სააპელაციო სასამართლოს საერთოდ არ შეუფასებია აღნიშნული დოკუმენტების მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელ დოკუმენტებად განხილვის შესაძლებლობა. სადავო აქტების გამოცემის პერიოდში და ამჟამად მოქმედი კანონმდებლობა მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელ დოკუმენტად, სხვა დოკუმენტებთან ერთად, განიხილავს აბონენტად აყვანის დოკუმენტსა და გადახდის ქვითრებს. საქმის მასალებში დაცულია არა ერთი დოკუმენტი, რომელიც მიუთითებს ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე უძრავ ნივთზე მ.ი-ის აბონენტად რეგისტრაციასა და კომუნალური მომსახურებისთვის მის მიერ გადახდილ სხვადასხვა სახის ქვითრებზე. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული მტკიცებულებების შეფასების გარეშე მიიჩნია, რომ მესამე პირებს არ გააჩნდათ საკუთრების უფლების აღიარების კანონისმიერი საფუძვლები, რის გამო სააპელაციო სასამართლოს მითითებული დასკვნა დაუსაბუთებელია და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

02.02.2009წ. სარჩელით მ.ი-ემ მოითხოვა ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს თანამშრომლების მიერ განხორციელებული მოქმედებების არამართლზომიერად ცნობა, რომლის მიხედვით 1940 წლიდან ს.სუ.კ-ს სახელზე უკანონოდ იქნა აღრიცხული 611კვ.მ. ნაკვეთი და მასზე განთავსებული შენობა/ნაგებობები, მოსარჩელე ითხოვდა აგრეთვე ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში არსებული ჩანაწერების არარად აღიარებას და ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 17.02.2009წ. განჩინებით (საქმე N3/229-09) შეწყდა საქმის წარმოება მ.ი-ის სახელზე მოპასუხე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის და ს.ბ-ის მიმართ ჩანაწერისა და მოქმედებების არამართლზომიერად აღიარების, ასევე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ. საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ აღიარებითი სარჩელი არ შეიძლება აღიძრას, თუ მოსარჩელეს შეუძლია აღძრას სარჩელი კოდექსის 22-ე-24-ე მუხლების საფუძველზე. სზაკ-ის მე-60 მუხლზე მითითებით სასამართლომ აღნიშნა, რომ დაუშვებელია სასარჩელო მოთხოვნა მოქმედებათა არამართლზომიერად აღიარების ნაწილში. ამდენად, 17.02.2009წ. განჩინებით სასამართლოს მიერ არსებითად არ იქნა განხილული მ.ი-ის სარჩელი. რაც შეეხება თბილისის საქალაქო სასამართლოს 16.03.2010წ. გადაწყვეტილებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მ.ი-ის სარჩელი სარეგისტრაციო სამსახურის 18.05.2009წ. გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნაზე, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქალაქო სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ მართლზომიერი მფლობელობის იმ განმარტებას, რომელიც არსებობდა გადაწყვეტილების გამოტანის პერიოდში, კერძოდ, სასამართლომ მიუთითა, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად მართლზომიერი მფლობელობის უფლება წარმოშობილად ითვლებოდა ასეთი უფლების კანონის მიღებამდე წარმოშობის შემთხვევაში, აგრეთვე უკეთუ ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში 1994 წლამდე პირზე აღრიცხული იყო თვითნებურად დაკავებული მიწა. საქართველოს პრეზიდენტის 15.09.2007წ. №525 ბრძანებულებით დამტკიცებული წესის მე-2 მუხლის 1-ელი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მართლზომიერი მფლობელობის (სარგებლობის) დამადასტურებელ დოკუმენტად, ნორმაში მითითებულ დოკუმენტებთან ერთად, მიჩნეული იყო ცნობა-დახასიათება თანდართული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტით (ასეთის არსებობის შემთხვევაში). სწორედ აღნიშნულ ნორმებზე მითითებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მართლზომიერი მფლობელობის საფუძვლით მ.ი-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. რაც შეეხება განსახილველ დავას, ის ეხება ობიექტზე საკუთრების უფლების აღიარებას არა მართლზომიერი მფლობელობის საფუძვლით, არამედ თვითნებურად დაკავების საფუძვლით, მ.ი-ის სახელზე ნაკვეთზე საკუთრების უფლება კომისიის სადავო აქტით აღიარებული იქნა ნაკვეთის თვითნებური დაკავებისა და არა მართლზომიერი ფლობის გამო. საკასაციო პალატა კვლავ ამახვილებს ყურადღებას იმაზე, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი 15.03.2010წ. გადაწყვეტილებით ს.ბ-ის საკუთრების უფლების შესახებ სარეგისტრაციო სამსახურის 18.05.2009წ. №... გადაწყვეტილება ბათილად იქნა ცნობილი სრულად სასკ-ის 32.4 მუხლის საფუძველზე, შემდგომში ს.ბ-ის მოთხოვნა საჯარო რეესტრში მის სახელზე ნაკვეთის რეგისტრაციის შესახებ არც სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ და არც სასამართლოს მიერ არ დაკმაყოფილდა, აქტები უცვლელად დარჩა კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებებით.

საქმეში დაცულ 11.10.2005წ. ნოტარიულად დამოწმებულ განცხადებაში ვ.ი-ე მიუთითებს, რომ 1955წ. შეიძინა ს.სუ.კ-სგან ნაკვეთი, რომელზეც ააშენა საცხოვრებელი სახლი და გამიჯნა ს.კ-ის საკუთრებისგან. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს რევოლუციური კომიტეტის 06.04.1921წ. დეკრეტით „მიწის შესახებ“ მიწა გამოცხადდა საყოველთაო-სახალხო სიმდიდრედ და უსასყიდლოდ გადაეცა მშრომელებს სარგებლობისთვის, აიკრძალა მიწის ყიდვა-გაყიდვა, ასევე იჯარით გადაცემა. 1971წ. მიღებული იქნა სსრ მიწის კოდექსი, რომელმაც მიწა განსაკუთრებულ სახელმწიფო საკუთრებად გამოაცხადა და მისი გაცემა დაუშვა მხოლოდ სარგებლობისთვის (მე-4 მუხ.). მსგავს დანაწესს ითვალისწინებდა 1964წ. სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 93-ე მუხლი. ამდენად, ვ.ი-ს მიერ მითითებულ პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობით მიწის გასხვისება არ იყო დაშვებული, მიწა წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას. ზემოაღნიშნულთან ერთად მხედველობაშია მისაღები, რომ მიწის თვითნებურად დაკავების მიზნებისთვის ერთ-ერთ აუცილებელ პირობას წარმოადგენს პირის მიერ სახელმწიფო საკუთრების მიწის ნაკვეთის დაუფლება („ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხ., „გ“ ქვ.პ.). მიუხედვად იმისა, რომ ვ.ი-ე მიუთითებს ნაკვეთის შეძენის ფაქტზე, აღნიშნული არ გამორიცხავს მის მიერ საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას. საქმეში დაცულია აგრეთვე 25.05.2005წ. განცხადება, რომლითაც მეზობლები ადასტურებენ ვ.ი-ს მიერ 1957 წლიდან ...ის ქ. №10^ა-ში მდებარე უძრავი ნივთის ფლობის ფაქტს (ტ. 2, ს.ფ. 172, 175), ამასთანავე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.10.2010წ. განჩინებით პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ვ.ი-ე ...ის ქ. №10-ში რეგისტრირებულია ცალკე აბონენტად, იხდის სხვადასხვა კომუნალურ გადასახადებს, ასევე გაზიარებული არ იქნა აპელანტის ს.ბ-ის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ ს.ბ-ი უძრავი ქონების ერთადერთ მფლობელს წარმოადგენს. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ამ მტკიცებულებებისთვის შეფასება არ მიუცია. სააპელაციო სასამართლომ სადავო საკითხი ისე გადაწყვიტა, რომ არ შეუფასებია მითითებული დოკუმენტები, ვ.ი-ს მიერ სადავო ნაკვეთის ფლობასთან დაკავშირებული გარემოებები, რაც წარმოადგენს ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობას ნაკვეთზე საკუთრების უფლების ასაღიარებლად.

ქ. თბილისის საკრებულოს მიერ წარმოდგენილ მასალებში (ტ.1, ს.ფ. 240-247) დაცულია მოწმეთა ნოტარიულად დამოწმებული განცხადებები მ.ჯ-ის და ვ.ჩ-ის მიერ ქ. თბილისში, ...ის ქ. №14-ში 1978 წლიდან უძრავი ქონების ფლობის თაობაზე, ამასთან, სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს საინფორმაციო-სამისამართო ბიუროს 19.05.2008წ. და 10.08.2009 ცნობების (ტ. 1, ს.ფ. 260, 263) თანახმად, ვ.ჩ-ე 1987 წლიდან ჩაწერილია ...ის ქ. №14ა-ში, ხოლო მ.ჯ-ე - 1978 წლიდან ...ის ქ. №14-ში (ტ. 1, ს.ფ. 266, 267). იგივე ინფორმაციაა ასახული საბინაო წიგნიდან ამონაწერში (ტ.2, ს.ფ. 135-137). ჩაწერის ინსტიტუტი, ამჟამად მოქმედი რეგისტრაციის ინსტიტუტისაგან განსხვავებით, ნიშნავდა საცხოვრებელი ადგილის არსებობას (სუსგ 18.07.2012წ. საქმე Nბს-257-254(კ-12)), იმდროინდელი კანონმდებლობის მიხედვით (სსრკ მინისტრთა საბჭოს 28.08.1974წ. N677 დადგენილებით დამტკიცებული დებულება „სსრ კავშირში საპასპორტო სისტემის შესახებ“, სსრკ მინისტრთა საბჭოს 28.08.1974წ. N678 დადგენილება „მოქალაქეთა ჩაწერის ზოგიერთი წესის შესახებ“) ბინაში ჩაწერა წარმოადგენდა სახლის ფლობის, სარგებლობის დამადასტურებელ საბუთს. ...ის წერილის თანახმად, მ.ჯ-ე ...ის ქ. №14-ში ბუნებრივი აირის აბონენტად აღრიცხულია 1983 წლიდან (ტ. 2, ს.ფ. 198), 1992-1993წ. მ. ჯ-ის სახელზე გაცემულია გაზის გადახდის ქვითრები ...ის ქ. №14-ის მითითებით, ასევე ვ.ჩ-ის სახელზე გაცემულია გაზის ქვითრები 1999-2002 წლებში, ამასთანავე, 1992-1994წ., 2005წ., 2007წ. მ. ჯ-ის სახელზე გაცემულია ელ.ენერგიის გადახდის ქვითრები მისამართის ...ის ქ. №14-ის მითითებით (ტ. 2, ს.ფ. 233, 250, 252, 285) და შპს „...ის“ მიერ გაცემულია ქვითრები 1997-2004 წლებში (ტ. 2, ს.ფ. 251, 255, 256, 259, 264, 266, 277-282, 290, 302). იგივე მისამართია მითითებული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაშიც, კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.03.2010წ. გადაწყვეტილებით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მ.ჯ-ე და ვ.ჩ-ე ოჯახთან ერთად რეგისტრირებული არიან და მათ მფლობელობაშია ქ. თბილისში, ...ის ქ. №14ა-ში მდებარე უძრავი ქონება, რომელიც კაპიტალური ღობით გამოყოფილია დანარჩენი მესაკუთრეებისგან, რეგისტრირებული არიან ცალკე აბონენტად და იხდიან სხვადასხვა კომუნალურ გადასახადებს. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 21.12.2016წ. ექსპერტიზის დასკვნაზე, რომლის თანახმად, მ.ჯ-ის, ვ.ჩ-ის, ვ.ი-ს და მ.ი-ის სახელზე დარეგისტრირებული მიწის ნაკვეთები განთავსებულია იმ საინვეტარიზაციო გეგმაზე, რომელიც აღრიცხული იყო ს.სუ.კ-ს სახელზე, გარდა მ.ჯ-ის და ვ.ჩ-ის სახელზე რეგისტრირებული ნაკვეთის ჩრდილოეთით მდებარე მცირე ნაწილისა (10კვ.მ.). აღნიშნულის მიუხედავად ვ.ჩ-ის და მ.ჯ-ის მიმართ მიღებული სადავო აქტების ბათილად ცნობა მოსარჩელემ მოითხოვა სრულად და არა გადაფარვის ნაწილში. საქმეში დაცული 22.05.2007წ. საინვენტარიზაციო გეგმა (თანამოსარგებლედ ს.სუ.კ-ს მითითებით) გაცემულია ქ. თბილისში, ...ის ქ. №10-ში მდებარე უძრავ ნივთზე, ხოლო მ.ჯ-ესა და ვ.ჩ-ეს საკუთრების უფლება უღიარდათ უძრავ ნივთზე მისამართით ქ. თბილისი, ...ის (ყოფ. ...ის) ქ. №14. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქმის მასალებში დაცული 21.12.2016წ. ექსპერტიზის დასკვნით დგინდება მ.ჯ-ისა და ვ.ჩ-ის სახელზე აღიარებული მიწის ნაკვეთის (გარდა 10კვ.მ. ფართისა) და 22.05.2007წ. საინვენტარიზაციო გეგმაზე (მის ნაწილზე) ასახული მიწის ნაკვეთის იგივეობა, შესაბამისად, მისამართის (ქუჩის) ნუმერაციის სხვაობა არ წარმოადგენს აღიარებული ნაკვეთის და მესამე პირების (ვ.ჩ-ე, მ.ჯ-ე) მიერ დაკავებული ნაკვეთის იგივეობის გამომრიცხავ გარემოებას.

სადავო აქტები თავისი ბუნებით აღმჭურველ აქტებს წარმოადგენენ. აღმჭურველი აქტებისათვის კანონმდებლობა ითვალისწინებს დაცვის განსაკუთრებულ გარანტიებს, სზაკ-ის მე-60¹ მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, დაუშვებელია კანონსაწინააღმდეგო აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, თუ დაინტერესებულ მხარეს კანონიერი ნდობა აქვს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიმართ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არსებითად არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ და სხვა პირის უფლებებსა და ინტერესებს. სადავო აქტებით დადგენილი სამართლებრივი შედეგის მიმართ ადრესატების კანონიერი ნდობა ამ აქტების გასაჩივრების ვადის გასვლამდე მართალია არ არის მყარი, ხოლო სააპელაციო პალატის კანონიერ ძალაში მყოფი 19.04.2019წ. განჩინებით დადგინდა, რომ მოსარჩელეს სადავო აქტების გასაჩივრების ვადები არ აქვს გაცდენილი, თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ მესამე პირები და მათი მამკვიდრებლები ათწლეულების განმავლობაში ცხოვრობენ და სარგებლობენ უძრავი ქონებით, აშენებული აქვთ საცხოვრებელი სახლები, სახეზეა მესამე პირების გონივრული მოლოდინი სახლთმფლობელობის საკუთრებაში გაფორმების სამართლებრივი შესაძლებლობის მიმართ. ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის მიზნებისთვის „ქონება“ შესაძლოა წარმოადგენდეს, როგორც „რეალურად არსებულ ქონებას“, ასევე აქტივებს, მათ შორის ისეთი მოთხოვნის უფლებას, რომელთა მიმართებითაც განმცხადებელს შეუძლია ამტკიცოს, რომ უკიდურეს შემთხვევაში მას გააჩნია ქონებრივი უფლებების ეფექტური გამოყენების შესაძლებლობის მიღების „კანონიერი მოლოდინი“ („ფონ მალცანი გერმანიის წინააღმდეგ“, 02.03.2005წ. §74; „კოპეცკი სლოვაკეთის წინააღმდეგ“, 28.09.2004წ. §35). იმისათვის, რომ „მოლოდინი“ იყოს „კანონიერი“, მას უნდა გააჩნდეს არა უბრალოდ იმედის სახე, არამედ უფრო კონკრეტული ხასიათი, რასაც საფუძვლად სამართლის ნორმა ან სამართლებრივი აქტი უნდა ეფუძნებოდეს („კოპეცკი სლოვაკეთის წინააღმდეგ“, 28.09.2004წ. §49). მოცემულ შემთხვევაში მესამე პირები ადმინისტრაციულ ორგანოში წარდგენილი განცხადებებით მოითხოვდნენ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარებას. აღნიშნული მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს შეადგენდა 11.07.2007წ. კანონი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“. განმცხადებლების მითითებით, ისინი ათეული წლებია ფლობენ სადავო ნაკვეთებს და ამ ნაკვეთებზე განთავსებულ საცხოვრებელ სახლებს. მითითებული კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარებისთვის ერთ-ერთ მოთხოვნას წარმოადგენს ასაღიარებელ მიწაზე სახელმწიფო საკუთრების არსებობა, შესაბამისად, სადავო ნაკვეთებზე სახელმწიფოს საკუთრებისა და განმცხადებლების მიერ ფლობის ფაქტის დადასტურების შემთხვევაში, აღნიშნული წარმოშობდა მესამე პირების კანონიერ მოლოდინს საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მიმართ. ასეთი კანონიერი მოლოდინის საფუძველი სწორედ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონია, რომელმაც ამავე კანონით გათვალისწინებული პირობების დაკმაყოფილების შემთხვევაში სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობა დაუშვა. როგორც უკვე აღინიშნა, აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა დაშვებულია იმ შემთხვევაში, როდესაც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არსებითად არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირთა კანონიერ უფლებებს და ინტერესებს (სზაკ-ის 60¹ მუხ. მე-4 ნაწ.). ამასთან, აუცილებელია, რომ ეს დარღვევა იყოს არსებითი ხასიათის, ანუ სხვა პირთა უფლებებისა და ინტერესების დაცვა შეუძლებელი უნდა იყოს მოცემული ადმინისტრაციული აქტის გაუქმების გარეშე. საქმის მასალებით არ იკვეთება მოსარჩელის კანონიერი უფლების ან ინტერესის დარღვევა, სზაკ-ის მე-60¹ მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მომზადების ან გამოცემის წესის არსებითად დარღვევად ჩაითვლება კანონის ისეთი დარღვევა, რომლის არარსებობის შემთხვევაში საკითხზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება. მოცემულ შემთხვევაში კომისიის სხდომაზე ს.ბ-ის მოწვევის შემთხვევაში არ დასტურდება კომისიის მიერ სხვაგვარი გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობა, შესაბამისად დაუსაბუთებელია სადავო აქტების ბათილად ცნობის საფუძვლები.

უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრის ელექტრონული მონაცემებით საჯარო რეესტრმა 27.03.2018წ. და 28.03.2018წ. მიიღო გადაწყვეტილებები ვ.ჩ-ისა და მ.ჯ-ის საკუთრებაში არსებული 123კვ.მ. ნაკვეთის ორ ნაკვეთად, კერძოდ, 68კვ.მ. და 55კვ.მ. ნაკვეთებად დაყოფის თაობაზე. 29.03.2018წ. მარეგისტრირებელი ორგანოს რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილებით 68 კვ.მ. ნაკვეთის შემძენი გახდა ე.მ-ი. კასატორების მ.ი-ის და ლ.ი-ის მოსაზრებით, დაირღვა მესამე პირის ე.მ-ის უფლებები, ვინაიდან იგი მოწვეული არ ყოფილა განსახილველი საქმის განხილვისას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობა განასხვავებს მარტივი და სავალდებულო მოწვევის მესამე პირებს. პროცესში მესამე პირად მოწვევა არ ატარებს ზოგად ხასიათს და მიმართულია არა მოსარჩელის ან მოპასუხის ინტერესების, არამედ უშუალოდ იმ პირის სამართლებრივი ინტერესების დაცვისაკენ, რომელიც მოწვეულია მესამე პირის სტატუსით, რათა მას მიეცეს შესაძლებლობა თავიდან აიცილოს ის არახელსაყრელი ზემოქმედება, რაც შესაძლოა დადგეს მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე. სასკ-ის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილი ითვალისწინებს სასამართლოში მესამე პირების აუცილებელ, სავალდებულო მოწვევას. მოწვევა სავალდებულოა, თუ მოსაწვევი მესამე პირი სადავო სამართლებრივ ურთიერთობაში იმ ხარისხით არის ჩაბმული, რომ მასთან მიმართებაში მხოლოდ საერთო გადაწყვეტილების გამოტანაა შესაძლებელი, ე.ი. სასამართლო გადაწყვეტილება იმავდროულად ზემოქმედებას ახდენს მესამე პირის უფლებაზე ან ინტერესზე. მესამე პირთა აუცილებელი, სავალდებულო ფორმით ადმინისტრაციულ პროცესში ჩაბმა შესაძლებელია განხორციელდეს სასამართლოს ინიციატივით, თავად დაინტერესებული პირის განცხადების საფუძველზე ან ერთ-ერთი მხარის ინიციატივით მოტივირებული განცხადების საფუძველზე. ადმინისტრაციულ პროცესში მესამე პირთა მარტივ და სავალდებულო ფორმით ჩაბმას შორის განსხვავებას მნიშვნელობა ენიჭება სწორედ მესამე პირთა საპროცესო უფლებაუნარიანობისა და ქმედუნარიანობის მინიჭების თვალსაზრისით. ადმინისტრაციულ პროცესში მარტივი ფორმით ჩაბმული მესამე პირები უფრო შეზღუდული უფლებებით სარგებლობენ, ვიდრე სავალდებულო ფორმით ჩაბმული მესამე პირები. კანონმდებელი ამ უკანასკნელთა საპროცესო უფლებებს მხარეთა ზოგად უფლებებს უთანაბრებს. ადმინისტრაციულ პროცესში მოსარჩელე, მოპასუხე, მესამე პირი გაერთიანებულია ერთი ტერმინით - მხარეები ადმინისტრაციულ პროცესში, სწორედ ეს თავისებურება ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ მხარეთა საპროცესო უფლებებით ადმინისტრაციულ პროცესში შეიძლება სარგებლობდეს როგორც მოსარჩელე და მოპასუხე, ასევე პროცესში აუცილებელი, სავალდებულო ფორმით ჩაბმული მესამე პირი (სუსგ 03.06.2021წ. საქმე №ბს-992(კს-20)). მესამე პირად ჩასაბმელი პირის სტატუსის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა. ადმინისტრაციულ პროცესში მესამე პირთა მარტივი ჩაბმის დროს გადამწყვეტია მესამე პირთა სამართლებრივი ინტერესი, ხოლო ადმინისტრაციულ პროცესში მესამე პირთა აუცილებელი, სავალდებულო ჩაბმის წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში სამართლებრივი ინტერესის გარდა ასევე მნიშვნელოვანია სასამართლოს გადაწყვეტილებით მესამე პირთა უფლებებისა და მოვალეობების განსაზღვრის შესაძლებლობა (სუსგ 09.06.2022წ. საქმე №ბს-1074(კს-21)). მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს არ შეადგენს ის ადმინისტრაციული აქტი (მარეგისტრირებელი ორგანოს გადაწყვეტილება), რომლითაც ე.მ-ი დარეგისტრირდა ქ. თბილისში, ...ის ქ. №14-ში მდებარე 68კვ.მ. ნაკვეთის მესაკუთრედ, დავის საგანს შეადგენს ვ.ჩ-ისა და მ. ჯ-ისთვის მიწის ნაკვეთის საკუთრების უფლებით გადაცემის თაობაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობა, ასევე ვ.ჩ-ისა და მ.ჯ-ის მიმართ თვითნებურად დაკავების საფუძვლით მიწის ნაკვეთის აღიარების წინაპირობების დადგენა. როგორც აღინიშნა, სასკ-ის 16.2 მუხლი მესამე პირებად საქმეში ჩაბმის აუცილებლობას ადგენს იმ პირების მიმართ, რომლებიც არიან სადავო სამართალურთიერთობის მონაწილეები, რომელთან მიმართებაშიც მხოლოდ საერთო გადაწყვეტილების გამოტანა არის შესაძლებელი, ანუ ასეთი პირები იმგვარად არიან დაკავშირებული სადავო სამართალურთიერთობასთან, რომ სასამართლოს მიერ ამ დავის გადაწყვეტის შედეგად მიღებული გადაწყვეტილება გავლენას მოახდენს კანონით დაცულ მათ უფლებებსა და ინტერესებზე, ამასთან, ინტერესის არსებობა გულიხსმობს მხოლოდ რეალურ და კანონით დაცულ ინტერესს. სამართლებრივი ინტერესი სახეზეა, თუ მოსარჩელის ან მოპასუხის წინააღმდეგ გამოტანილ გადაწყვეტილებას შეუძლია გააუმჯობესოს ან გააუარესოს მოსაწვევი მესამე პირის სამართლებრივი მდგომარეობა. მოცემულ შემთხვევაში ე.მ-ის უფლების დამდგენ დოკუმენტსა და საკუთრების რეგისტრაციის საფუძველს წარმოადგენს სამოქალაქო-სამართლებრივი გარიგება - ნასყიდობის ხელშეკრულება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საჯარო რეესტრის ჩანაწერების მიმართ მოქმედი უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მიზანია სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ინტერესების დაცვა და სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველყოფა. უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული უფლება მანამდე ითვლება კანონიერად, ვიდრე რეგისტრაციის საფუძველი (სამოქალაქო-სამართლებრივი გარიგება, ადმინისტრაციული აქტი, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და სხვ.) არ გაუქმდება, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორედ, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულობის პრეზუმფცია მოქმედებს იმ დრომდე, ვიდრე პრეზუმირებული ფაქტის უსწორობა არ დამტკიცდება. ეს მიიღწევა უფლების საფუძვლად არსებული გარიგების ბათილობით. უფლების ნამდვილობის გამომრიცხველი გარემოებების არსებობის ფაქტს ადგენს სასამართლო (სუსგ 30.01.2018წ. საქმე №ას-1542-1462-2017). სავალდებულო მესამე პირებად საქმის განხილვაში მოწვევა ხდება იმ შემთხვევაში, როდესაც სასამართლო გადაწყვეტილება არა მხოლოდ ზემოქმედებას მოახდენს მათ სამართლებრივ ინტერესზე, არამედ სასამართლო გადაწყვეტილებით შესაძლოა განისაზღვროს მესამე პირთა უფლებები და მოვალეობები. ამ შემთხვევაში ე.მ-ის, როგორც შემძენის, კეთილსინდისიერება არ არის სადავო, ამასთანავე საქმეში დაცული მასალებით არ დგინდება მისი უფლების წარმომშობი დოკუმენტის (ნასყიდობის ხელშეკრულების), ასევე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილების გასაჩივრების ან გაუქმების ფაქტი. მესამე პირების ადმინისტრაციულ პროცესში მარტივი ფორმით ჩაბმა არის საქმის განხილველი სასამართლოს უფლება, ხოლო მესამე პირების აუცილებელი, სავალდებულო ჩაბმა არის ვალდებულება კონკრეტული გარემოებების არსებობისას. ამდენად, განსახილველი დავის საგნის გათვალისწინებით არ არსებობდა ე.მ-ის სავალდებულო წესით მოწვევის პროცესუალური წინაპირობები.

დაუსაბუთებელია კასატორების მითითება სასარჩელო მოთხოვნების ხანდაზმულობაზე. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 24.05.2018წ. განჩინებით, ს.ბ-ის სარჩელზე, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის თაობაზე, ადმინისტრაციული საქმის წარმოება შეწყდა აქტის გასაჩივრებისთვის დადგენილი ერთთვიანი ვადის დაუცველობის გამო. აღნიშნული განჩინება გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 19.04.2019წ. განჩინებით და საქმე სარჩელის დასაშვებობის ეტაპიდან ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მხარეთა მოსაზრება სახალხო დამცველის აპარატიდან გამოთხოვილი მასალებით ს.ბ-ის მიერ სარჩელის აღძვრამდე დიდი ხნით ადრე სადავო აქტების გაცნობის შესახებ. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს აპარატის 13.01.2015წ. წერილის თანახმად, ს.ბ-ის წარმომადგენელს გაეგზავნა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 28.03.2013წ. №346 სხდომის ოქმის მე-10 საკითხთან დაკავშირებული ამონაწერი, 14.02.2013წ. №340 სხდომის ოქმის მე-2 საკითხთან დაკავშირებული ამონაწერი, 10.10.2013წ. №370 სხდომის ოქმის პირველ საკითხთან დაკავშირებული ამონაწერი. რაც შეეხება გასაჩივრებულ საკუთრების უფლების მოწმობებს, ს.ბ-ის წარმომადგენელს საკუთრების უფლების მოწმობები თანდართული დოკუმენტებით გაეგზავნა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 24.12.2014წ. №... წერილით, აღნიშნული გზავნილის ჩაბარების თარიღის თაობაზე მტკიცებულება საქმეში დაცული არ არის. ამდენად, მიჩნეული იქნა, რომ სარჩელი აღძრულია სასკ-ის 22-ე მუხლით გათვალისწინებული აქტის გასაჩივრების ერთთვიანი ვადის დაცვით. სააპელაციო პალატის განჩინებით მხარეებს ასევე განემარტათ, რომ აღნიშნული განჩინება იყო საბოლოო და არ საჩივრდებოდა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კერძო საჩივრით გასაჩივრების ფარგლები არ არის შეუზღუდავი და მისი წარდგენა შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც გასაჩივრების ეს წესი კანონით პირდაპირ არის გათვალისწინებული. სსკ-ის 419.3 მუხლის თანახმად, ზემდგომი სასამართლოს განჩინება კერძო საჩივრის თაობაზე არ გასაჩივრდება. მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა კერძო საჩივარზე ორსაფეხურიანი საქმის წარმოება დაადგინა, შესაბამისად, მისი განხილვა მთავრდება კერძო საჩივრით გასაჩივრებული განჩინების შემოწმებით ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში და ასეთ შემთხვევებში სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება. ამდენად, სასამართლომ ერთხელ უკვე იმსჯელა სასარჩელო მოთხოვნების ხანდაზმულობაზე გასაჩივრების დადგენილი ერთთვიანი ვადის დარღვევის საფუძვლით, ხოლო კასატორებს რაიმე ახალ, განსხვავებულ გარემოებაზე ხანდაზმულობის საფუძვლებთან დაკავშირებით არ მიუთითებიათ, შესაბამისად, სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპის გათვალისწინებით სარჩელის ხანდაზმულობაზე მითითება დაუსაბუთებელია და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

მხარეები სარგებლობენ თანაბარი საპროცესო უფლებებით, მათ შორის მხარეთა საპროცესო უფლებათაგანია - მისცენ სასამართლოს ზეპირი და წერილობითი ახსნა-განმარტებანი (სსკ-ის 83-ე მუხ.). კასატორები მ. ი-ე და ლ. ი-ე მიუთითებენ იმაზე, რომ ვ.ჩ-ეს არ მიეცა მისი პოზიციის სრულყოფილად წარდგენის შესაძლებლობა, თუმცა თავად ვ.ჩ-ე თავის საკასაციო საჩივარში არ მიუთითებს აღნიშნული საპროცესო უფლების გამოყენების შეზღუდვაზე. მ.ი-ე და ლ.ი-ე წარმოდგენილ საკასაციო საჩივრებში არ მიუთითებენ საპროცესო კანონმდებლობით მათთვის მინიჭებული უფლებების დარღვევაზე, შესაბამისად, მათ მიერ პროცესის მონაწილე სხვა პირის საპროცესო უფლებების დარღვევაზე მითითება უსაფუძვლოა, ვინაიდან აღნიშნული არ ზღუდავს მათ მიერ თავიანთი საპროცესო უფლებების გამოყენებასა და რეალიზებას. აღსანიშნავია ისიც, რომ საქმის მასალებში დაცულია ვ.ჩ-ის და მ. ჯ-ის წერილობითი ახსნა-განმარტება, ამასთან, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 30.11.2022წ. სასამართლო სხდომის ოქმში ასახულია ვ.ჩ-ის ზეპირი ახსნა-განმარტება.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული (გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი). სსკ-ის 411-ე მუხლის შესაბამისად საკასაციო სასამართლო თავად მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს სსკ-ის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნების საფუძველი. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მათი სამართლებრივი ანალიზის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის, მ. ი-ის, ლ.ი-ის, ვ.ჩ-ის და მ.ჯ-ის საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და სსკ-ის 411-ე მუხლის საფუძველზე მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება ს.ბ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ. სსკ-ის 53.3 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლოს გამოაქვს ახალი გადაწყვეტილება, იგი შესაბამისად ცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან (სსკ-ის 53.1 მუხ.), ხოლო სარჩელზე უარის თქმისას სასამართლოს მიერ გაწეული ხარჯები გადახდება მოსარჩელეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (55.2 მუხ.). სასამართლო ხარჯები მოიცავს სახელმწიფო ბაჟს (37.2 მუხ.). ამდენად, ვინაიდან სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელის მიერ პირველ და სააპელაციო ინსტანციებში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში, ხოლო მოსარჩელეს მესამე პირების სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანაკსნელთა მიერ საკასაციო სასამართლოში საჩივრების განხილვისთვის გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის, მ.ი-ის, ლ.ი-ის, ვ.ჩ-ის და მ.ჯ-ის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 07.12.2022წ. გადაწყვეტილების გაუქმებით მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ს.ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. ს.ბ-ის (პირადი №...) მ.მ-ის (პირადი №...) სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისათვის გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 (სამასი) ლარის ანაზღაურება;

5. ს.ბ-ის (პირადი №...) ვ.ჩ-ის (პირადი №...) და მ.ჯ-ის (პირადი №...) სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელთა მიერ საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისათვის გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 (სამასი) ლარის ანაზღაურება;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

გ. გოგიაშვილი