საქმე №ბს-842(კ-23) 16 ნოემბერი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე

ბიძინა სტურუა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 აპრილის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2022 წლის 22 მარტს დ. ს-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ, ხოლო მესამე პირად მიუთითა - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

სარჩელის თანახმად, დ. ს-ე დაკავებულ იქნა 2017 წლის 1 ნოემბერს. მოსარჩელეს აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა საპატიმრო გირაო, რის გამოც მოუწია რამდენიმე დღის განმავლობაში თავისუფლების აღკვეთაში ყოფნამ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 17 ნოემბრის განაჩენით დ. ს-ე სსსკ-ის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებით წარდგენილ ბრალდებაში უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 17 ნოემბრის განაჩენი სააპელაციო სასამართლოში ბრალდების მხარის მიერ გასაჩივრდა სააპელაციო საჩივრით, რომლითაც მოითხოვა განაჩენის გაუქმება და დ. ს-ის წარდგენილ ბრალდებაში დამნაშავედ ცნობა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 26 მარტის განაჩენით ბრალდების მხარის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 17 ნოემბრის განაჩენი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 მარტის განაჩენი საკასაციო წესით გასაჩივრდა ბრალდების მხარის მიერ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2021 წლის 19 ოქტომბრის განჩინებით თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის პროკურატორის პროკურორის საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად.

ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები წარმოადგენს დ. ს-ის რეაბილიტაციის საფუძველს. მოსარჩელეს მართალია სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში რამდენიმე დღის გატარებამ მოუწია, თუმცა მისი საქმის განხილვას რამდენიმე წელი დასჭირდა. დ. ს-ისთვის გირაოს თანხის გადახდის მიზნით, მისმა მეუღლემ დ. დ-ამ აიღო სესხი შპს „...ისაგან“ და გადაიხადა პროცენტი 450 ლარი. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სახელმწიფო ვალდებულია დ. ს-ეს აუნაზღაუროს მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანი.

მოსარჩელემ მოითხოვა საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მორალური ზიანის სახით 500 000 (ხუთასი ათასი) ლარის, მატერიალური ზიანის სახით 45 000 (ორმოცდახუთი ათასი) ლარის, რაც დაკავშირებულია ადვოკატებისთვის საადვოკატო ჰონორარის გადახდასთან, ექსპერტიზის ხარჯების - 2675 (ორი ათას ექვსას სამოცდათხუთმეტი) ლარის და გირაოსთვის აღებული სესხისთვის გადახდილი პროცენტის - 470 (ოთხას სამოცდაათი) ლარის ანაზღაურების დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 25 მარტის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.1. მუხლის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე დ. ს-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით დაეკისრა - 3 000 (სამი ათასი) ლარის ანაზღაურება; მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე დ. ს-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით - 10 000 (ათი ათასი) ლარის და 447.38 (ოთხას ორმოცდაშვიდი ლარი და ოცდათვრამეტი თეთრი) ლარის ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისრა მოსარჩელე დ. ს-ის სასარგებლოდ ადვოკატის მომსახურების ხარჯის - 1 000 (ათასი) ლარის ანაზღაურება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დ. ს-ემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 3 აპრილის განჩინებით დ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაზე, დარჩა განუხილველი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 აპრილის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 4 ნოემბრის განჩინებით, ბრალდებულ დ. ს-ის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებული იქნა გირაო, გირაოს თანხად განისაზღვრა 5 000 (ხუთი ათასი) ლარი, გირაოს გამოყენების უზრუნველყოფის მიზნით, გირაოს თანხის სრული მოცულობით შეტანამდე ბრალდებულის მიმართ გამოყენებულ იქნა პატიმრობა. ბრალდებულ დ. ს-ეს პატიმრობის ვადა აეთვალა ფაქტობრივი დაკავების მომენტიდან - 2017 წლის 1 ნოემბრის, 17:20 საათიდან

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2020 წლის 17 ნოემბრის განაჩენით დადგენილია, რომ დ. ს-ეს ბრალი ედებოდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით და მე-3 ნაწილის ,,ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე. ქურდობა, ესეიგი სხვისი მოძრავი ნივთის ფარული დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით ჩადენილი სადგომში ან საცავში უკანონო შეღწევით, წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ. ამასთან, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2020 წლის 17 ნოემბრის განაჩენით, დ. ს-ე საქართველოს სსკ-ის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებით წარდგენილ ბრალდებაში ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა. გამართლებულ დ. ს-ეს განემარტა, რომ უფლება ჰქონდა ანაზღაურებოდა მიყენებული ზიანი. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 მარტის განაჩენით თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2020 წლის 17 ნოემბრის გამამართლებელი განაჩენი დარჩა უცვლელი. მითითებული განაჩენი საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორმა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 19 ოქტომბრის განჩინებით (საქმე №366აპ-21), თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორის საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება და აღნიშნა, რომ პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებად უპირობოდ უნდა იქნეს მიჩნეული მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, ვინაიდან პირი, რომლის მიერ დანაშაულის ჩადენის ფაქტი არ დადასტურდა და რომლის მიმართაც გამოტანილია სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენი, გამამართლებელი განაჩენის არსიდან და ბუნებიდან გამომდინარე - სასამართლოს ეს აქტი ეხება სწორედ პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებას, გამამართლებელი განაჩენი ადგენს პირის უდანაშაულობას, რაც იწვევს მისი უფლებების აღდგენას ანუ მის რეაბილიტაციას. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ კანონი არ ადგენს მორალური ზიანის ასანაზღაურებელ ოდენობას, რამდენადაც მორალური ზიანის ანაზღაურების კონკრეტული შემთხვევა ინდივიდუალურია, განპირობებულია მრავალი სხვადასხვა ფაქტორით. ამასთან, მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლოს მიერ ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად განისაზღვრება, როგორც დამდგარი ზიანის სიმძიმის, ისე ბრალის ხარისხის მიხედვით.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ მოსარჩელე მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების გამო, იძულებული იყო სისხლის სამართლის საქმეში საკუთარი უფლებებისა და ინტერესების ეფექტურად დაცვისა და რეალიზებისათვის აეყვანა ადვოკატი, ესარგებლა მისი მომსახურებით სასამართლოში და ჩაეტარებინა ექსპერტიზა, რათა სრულყოფილად ესარგებლა სისხლის სამართლის კოდექსით ბრალდებულისათვის მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით.

ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების ნაწილში სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 7 თებერვლის №ბს-432-429(2კ-17) გადაწყვეტილებაზე. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობის დროისა და მასში ადვოკატის ჩართულობის გათვალისწინებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მართებულად იქნა განსაზღვრული თანხის ოდენობა, რომელიც იქნა დაკისრებული მოპასუხე მხარისათვის, როგორც სისხლის სამართლის საქმეში წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება სასესხო ვალდებულების გამო პროცენტის ნაწილში მატერიალური ზიანის მოთხოვნის დაკმაყოფილებასთან დაკავშირებით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი ქორწინების მოწმობის ასლით, საკრედიტო ხაზისა და გირავნობის შესახებ გენერალური ხელშეკრულებითა და საკრედიტო შეთანხმებით დასტურდებოდა დ. ს-ის მეუღლის მიერ მოსარჩელისთვის აღკვეთის ღონისძიების (გირაო პატიმრობის უზრუნველყოფით) შეფარდების დღესვე სესხის აღების ფაქტი. მითითებული მტკიცებულებების საფუძველზე სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია, მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით, გირაოსთვის აღებული სესხის პროცენტის ნაწილში - 447.38 ლარის ოდენობით, თანხის დაკისრება.

მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიების გირაოს (უზრუნველყოფის მიზნით პატიმრობის) გამოყენების გამო განცდილი სტრესის, შიშის და უარყოფითი ემოციების ხარისხის, ასევე წარდგენილი ბრალდების შინაარსის გათვალისწინებით, პალატამ მართებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში საქართველოს გენერალურ პროკურატურისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 3 000 (სამი ათასი) ლარის დაკისრების თაობაზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.1 და 207-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18, 413.1, 992-ე და 1005.3 მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით, ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. ასევე, სახეზე უნდა იყოს მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია. მოცემულ შემთხვევაში კი პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია. კასატორი ასევე მიუთითებს საქართველოს საკონტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე (24.12.2014წ. საქმე №3/3/601), სადაც მითითებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პოზიცია მასზედ, რომ „ბრალდებაში პირი გამართლება თავისთავად არ გულისხმობს აღკვეთის ღონისძიებად გამოყენებული პატიმრობის (ასეთის არარსებობის შემთხვევაში) არამართლზომიერებას ან მის უკანონო ხასიათს. ამასთანავე გამამართლებელი განაჩენი ვერ გააბათილებს ყველა იმ მოქმედებას, რომელიც სისხლისამართლებრივი დევნის ან სასამართლო პროცესის განმავლობაში განხორციელდა. უზენაესი სასამართლოს პოზიციით, თითოეულ დასახელებულ საპროცესო მოქმედებას გააჩნია გამოყენებისა და შეფარდების დამოუკიდებელი, კანონით გათვალისწინებული საფუძვლები და შესაბამისი გარემოებების არსებობისას ითვლება კანონიერად“.

ამასთან, კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინებით პროკურატურისთვის დ. ს-ის სასარგებლოდ დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობას და ყურადღებას ამახვილებს როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებით დადგენილ, ასევე, საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკაზე (26.11.2019წ. №ბს-890(კ-19), 7.10.2021წ. №ბს-20 (კ-21)).

კასატორი არ ეთანხმება საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მორალური ზიანის სახით 3 000 ლარის დაკისრებას. კასატორი აღნიშნავს, რომ დ. ს-ემ მის მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიების ფარგლებში, პენიტენციურ დაწესებულებაში გაატარა მხოლოდ რამდენიმე დღე, პატიმრობა შემდგომ შეიცვალა გირაოთი. საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის გათვალისწინებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მორალური ზიანის 3 000 ლარით განსაზღვრა უსაფუძვლოა, რადგან არ ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების ფარგლებში.

კასატორი ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნევს მოპასუხისთვის დ. ს-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 10457 ლარის (ადვოკატის ჰონორარის სახით 10 000 ლარის და სესხისთვის გადახდილი პროცენტი - 457 ლარი) და საპროცესო ხარჯების სახით 1000 ლარის დაკისრებას.

კასატორი მიუთითებს, რომ საქმეში წარმოდგენილი საადვოკატო მომსახურების 11.11.2022წ. ხელშეკრულება დადებულია მ. ს-ესთან, ამავე ხელშეკრულებაში მითითებულია პირის უფლებების საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში დაცვის შესახებ. საადვოკატო მომსახურების 11.11.2022წ. ხელშეკრულება კი ასევე დადებულია ი. ბ-თან, თუმცა ეს უკანასკნელი არ მონაწილეობდა საქმის განხილვაში. ამასთან, საქმეში არ არის წარმოდგენილი მოსარჩელის მიერ არცერთი ზემოაღნიშნული საადვოკატო მომსახურების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 სექტემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

განსახილველ შემთხვევაში სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობა, ასეთი წინაპირობების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში კი - ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობები.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლით.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

განსახილველ შემთხვევაში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2020 წლის 17 ნოემბრის განაჩენით დადგენილია, რომ დ. ს-ეს ბრალი ედებოდა სხვისი მოძრავი ნივთის ფარულ დაუფლებაში მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, ჩადენილი სადგომში ან სხვა საცავში უკანონო შეღწევით, წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია.

ამასთან, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2020 წლის 17 ნოემბრის განაჩენის თანახმად, დ. ს-ეს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებით წარდგენილ ბრალდებაში ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა. გამართლებულ დ. ს-ეს განემარტა, რომ უფლება ჰქონდა ანაზღაურებოდა მიყენებული ზიანი. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და აღნიშნული განაჩენი უცვლელი დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 მარტის განაჩენით; ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2021 წლის 19 ოქტომბრის განჩინებით თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორის საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების შეფასებას მასზედ, რომ პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებად უპირობოდ უნდა იქნეს მიჩნეული მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, ვინაიდან პირი, რომლის მიერ დანაშაულის ჩადენის ფაქტი არ დადასტურდა და რომლის მიმართაც გამოტანილია სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენი, გამამართლებელი განაჩენის არსიდან და ბუნებიდან გამომდინარე - სასამართლოს ეს აქტი ეხება სწორედ პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებას, გამამართლებელი განაჩენი ადგენს პირის უდანაშაულობას, რაც იწვევს მისი უფლებების აღდგენას ანუ მის რეაბილიტაციას. მართალია, სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი კონკრეტული წევრის უსაფრთხოების დაცვას, ამასთან, საქართველოს პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს სასამართლოს კომპეტენციას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა მარეაბილიტირებელი გარემოება, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის დ. ს-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 3 000 ლარის დაკისრებას, არ იზიარებს კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის პრეტენზიებს მოცემულ შემთხვევაში მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia). განსახილველ შემთხვევაში მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრის კუთხით საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ დ. ს-ის მიმართ სისხლისამართლებრივი დევნა დაიწყო 2017 წელს და განაჩენი დადგა 2020 წლის 17 ნოემბერს, დაახლოებით 3 წლის შემდეგ. მოსარჩელეს ბრალდებულის სტატუსი 3 წლის განმავლობაში ჰქონდა. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ დ. ს-ეს 4 დღის განმავლობაში ჰქონდა თავისუფლება აღკვეთილი. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის პატიმრობაში გატარებული დროის და უკანონო მსჯავრდებასთან დაკავშირებული განცდების გათვალისწინებით, მორალური ზიანის სახით მოპასუხისთვის დაკისრებული 3 000 ლარი ექცევა არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნებისთვის დადგენილ გონივრულ და სამართლიან ფარგლებში.

რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილ მატერიალურ ზიანს, მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი ადგენს ზიანის სრულად ანაზღაურების ვალდებულებას, მათ შორის მიუღებელი შემოსავლის. ამასთან, მითითებული მუხლით გათვალისწინებული წესით ანაზღაურებას ექვემდებარება ზიანი და ანაცდური მოგება, რომლის ანაზღაურებაც დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად იყო მისი მიღება მოსალოდნელი. მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, მაგრამ მისი დადგენისათვის გათვალისწინებული უნდა იქნეს, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. ზიანის დადგომის შესაძლებლობა უნდა დასტურდებოდეს ყველა იმ გარემოების და მტკიცებულების შეფასებიდან, რომელიც ქმნის მისი წარმოშობის მტკიცების მაღალ ალბათობას. ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთი აუცილებელი ნიშანია, რომ ზიანი უნდა იყოს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგი. მართალია, მიუღებელი შემოსავლის არსი მდგომარეობს მის მიუღებლობაში, მაგრამ სასამართლომ უნდა შეაფასოს, რომ არა ზიანის მიმყენებლის ქმედება, რამდენად მიიღებდა მხარე ამ სარგებელს და რამდენად რეალური იქნებოდა აღნიშნული. შესაბამისად, მიუღებელი შემოსავლის მტკიცება არ უნდა ეფუძნებოდეს მხოლოდ მოსაზრებაზე დამყარებულ გარემოებებს, არამედ უნდა დასტურდებოდეს კონკრეტული ფაქტებითა და მტკიცებულებებით.

მატერიალური ზიანის სახით სისხლის სამართლის საქმეზე ადვოკატებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილია 2017 წლის 2 ნოემბრის, 2018 წლის 5 იანვრის, 2020 წლის 21 დეკემბრის და 11 ნოემბრის (წელი გაურკვეველია) ხელშეკრულებები საადვოკატო მომსახურების შესახებ, რომლებიც დადებულია ერთი მხრივ, ი. ბ-სა და მ. ს-ეს და მეორე მხრივ, დ. ს-ეს შორის. ხელშეკრულებების (2.11.2017წ და 5.01.2018წ) თანახმად, ადვოკატები ი. ბ-ი და მ. ს-ე ვალდებულნი იყვენენ დაეცვათ ბრალდებულ დ. ს-ის ინტერესები წინასწარი გამოძიების ეტაპზე სისხლის სამართლის №00701111705 საქმეზე საგამოძიებო ორგანოში, სასამართლოს და კერძო და საჯარო სამართლის ფიზიკურ და იურიდიულ პირებთან. ზემოაღნიშნული საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულებების მიხედვით, საადვოკატო მომსახურების ჰონორარი თითოეული ადვოკატისთვის შეადგენს 5 000 – 5 000 (ხუთი ათას), ხოლო ბოლო ხელშეკრულების (11 ნოემბერი წელი გაურკვეველია) მიხედვით კი 7000-7000 ლარს.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს დ. ს-ის მიმართ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმის პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოს განაჩენებზე, სადაც დ. ს-ეს ინტერესებს იცავდნენ ადვოკატები ი. ბ-ი და მ. ს-ე. ზემოაღნიშნული განაჩენებით ცალსახად დგინდება, რომ დ. ს-ე სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობისას წარმოდგენილი იყო ადვოკატებით, რაც ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე მიუთითებს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე, მის მიმართ სისხლისამართლებრივი დევნის დაწყების გამო იძულებული გახდა საკუთარი უფლებების ეფექტური დაცვისთვის მიმართა ადვოკატებისთვის. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას ფულად ზარალსა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის ქმედებას შორის. ადვოკატის მონაწილეობა სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობაში უზრუნველყოფს ბრალდებულის ინტერესებისა და უფლებების მაქსიმალურ დაცვასა და რეალიზებას.

რაც შეეხება ადვოკატებისთვის ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობას, საკასაციო სასამართლოს მითითებით, საადვოკატო მომსახურების მიღებისას პირი სარგებლობს თავისუფალი არჩევანით, თუმცა მატერიალური ზიანის სახით საადვოკატო მომსახურების სახით გაწეული თანხის ანაზღაურების მოთხოვნის შემთხვევაში ანაზღაურებას უნდა დაექვემდებაროს აუცილებლად გასაწევი ხარჯი, დავის საგნის, ამ დავის სირთულისა და სხვა ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. განსახილველ შემთხვევაში, განხორციელებული საადვოკატო მომსახურების ინტენსივობის, დაცის საგნისა საქმის სპეციფიკის გათვალისწინებით, მოპასუხისთვის დაკისრებული თანხა გონივრულ შესაბამისობაში გაწულ საადვოკატო მომსახურებასთან. რაიმე გარემოება, რაც მოცემული თანხის შეუსაბამობაზე მიუთითებდა დადგენილი არ არის. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას საადვოკატო მომსახურებისთვის გადახდის ქვითრების არარსებობის პირობებში ამ თანხების მოპასუხეზე დაკისრების უსაფუძვლობასთან დაკავშირებით. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დადგენილი პრაქტიკით (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 მაისის საქმე №ბს-935(კ-19)), ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯი შეიძლება ანაზღაურდეს იმ პირობებშიც, როდესაც არ არის წარმოდგენილი ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტი, თუმცა ადვოკატის მომსახურება სადავო გარემოებას არ წარმოადგენს. ასეთ შემთხვევაში სასამართლო უფლებამოსილია თავად განსაზღვროს გაწეული ხარჯის ოდენობა გონივრულ ფარგლებში.

კასატორი ასევე სადავოდ ხდის მისთვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების (გირაოსთვის აღებული სესხის პროცენტის ნაწილში) 447.38 ლარის ოდენობით დაკისრებას. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 4 ნოემბრის განჩინებით ბრალდებულ დ. ს-ის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებული იქნა გირაო, გირაოს თანხად განისაზღვრა 5 000 (ხუთი ათასი) ლარი, ხოლო გირაოს შეტანის ვადად - 25 (ოცდახუთი) დღე. წარმოდგენილი განჩინების სამოტივაციო ნაწილში მითითებულია, რომ მოსარჩელე დ. ს-ეს განესაზღვრა 7000 ლარი გირაოს თანხა. დადგენილია ასევე ისიც, რომ დ. ს-ის მიერ გირაოს თანხა სრულად იქნა გადახდილი. დადგენილია, რომ 2017 წლის 4 ნოემბერს, შპს ,,...სა“ და დ. დ-ას შორის დაიდო გენერალური ხელშეკრულება N... საკრედიტო ხაზისა და გირავნობის შესახებ და საკრედიტო შეთანხმება N..., რომლის თანახმად, დ. დ-ამ სესხის სახით აიღო 7 500 (შვიდი ათას ხუთასი) ლარი. მითითებული საკრედიტო შეთანხმების მიხედვით, სესხი იყო პროცენტიანი და სესხის ყოველთვიური საპროცენტო განაკვეთი შეადგენდა 5.3023%. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქმეში დაცულ ქორწინების მოწმობაზე, რომლითაც დგინდება, რომ დ. ს-ე და დ. დ-ა 2.06.2008წ-დან იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერების შედეგად საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დ. დ-ას მიერ აღებული სესხის თანხა მიემართა რა დ. ს-ის გირაოს დასაფარად, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა სესხის პროცენტის - 447.38 ლარის მოპასუხისთვის დაკისრებასთან დაკავშირებით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 აპრილის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა