№ბს-735(2კ-23) 18 დეკემბერი, 2023 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ქეთევან ცინცაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, გიორგი გოგიაშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და საქართველოს პრეზიდენტის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 24 იანვრის განჩინების გაუქმების თაობაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - მ. ხ-ი; მ. კ-ა; მესამე პირები - სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტო; მა. კ-ი).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2019 წლის 1 ნოემბერს მ. ხ-მა და მ. კ-ამ სასარჩელო განცხადებით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე - საქართველოს პრეზიდენტის მიმართ.

მოსარჩელეებმა 2009 წლის 23 აპრილს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-3 მუხლისა და საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულების, მ. ხ-ისა და მ. კ-ას ნაწილში, ბათილად ცნობა მოითხოვეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 6 ნოემბრის განჩინებით საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად ჩაბმულ იქნენ სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტო, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო და მა. კ-ი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 27 იანვრის განჩინებით სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს უფლებამონაცვლედ ცნობილი იქნა სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტო.

2022 წლის 28 მარტს მ. ხ-მა და მ. კ-ამ დაზუსტებული სასარჩელო განცხადებით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ.

მოსარჩელეებმა სახელმწიფო ქონებისა და ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულების, მ. ხ-ისა და მ. კ-ასათვის უძრავი ქონების გადაცემის ნაწილში და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და მა. კ-ს შორის 2009 წლის 23 აპრილს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, მ. ხ-ისა და მ. კ-ას საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების ნაწილში, ბათილად ცნობა მოითხოვეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. ხ-ისა და მ. კ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; მ. ხ-ისა და მ. კ-ას ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულება და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და მა. კ-ს შორის 2009 წლის 23 აპრილს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ და საქართველოს პრეზიდენტმა. აპელანტებმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 24 იანვრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, რომ ქალაქ თბილისში, ...ში, ზონა გ-ს ტერიტორიაზე მდებარე ...ს №... კორპუსის მე-3 სართულზე არსებულ 46,47 კვ.მ ფართში სადავო განკარგულების მიღების დროს მ. ხ-ი და მ. კ-ა არ ცხოვრობდნენ და ისინი საქართველოშიც არ იმყოფებოდნენ. შესაბამისად, სადავო საკითხის გადაწყვეტის პროცესში მონაწილეობა არ მიუღიათ. ასევე, არ დადასტურდება ინფორმაცია, რომ მა. კ-ისთვის ბინის გადაცემის თაობაზე ინფორმირებულები იყვნენ მოსარჩელეები. აღნიშნული გარემოების საწინააღმდეგო მტკიცებულება ადმინისტრაციულ ორგანოს სასამართლოში საქმის განხილვისას არ წარუდგენია.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება, რომ სახელმწიფო ქონებისა და ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულება მოსარჩელეების ნაწილში გამოცემული იყო კანონის მოთხოვნების დარღვევით, ვინაიდან ის უსაფუძვლოდ ადგენდა მოსარჩელეების საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების ფაქტს, რაც მოსარჩელეებს შემდგომ ამ უფლების რეალიზების შესაძლებლობას ართმევდა.

შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადასტურდა საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულების ბათილობის სამართლებრივი საფუძველი, რამაც განაპირობა ხსენებული განკარგულების საფუძველზე დადებული ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ბათილობა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 24 იანვრის განჩინება საკასაციო წესით ცალ-ცალკე გაასაჩივრეს საქართველოს პრეზიდენტმა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ. კასატორებმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

კასატორი - საქართველოს პრეზიდენტი მიუთითებს იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელეები 2009 წლის 13 იანვარს გავიდნენ ქვეყნიდან, რის შემდეგაც მ. კ-ა საქართველოში დაბრუნდა 2010 წლის 3 თებერვალს, ხოლო მ. ხ-ი 2010 წლის 9 ივნისს, რის შესახებაც მათ შესაბამისი კომპეტენტური ორგანოებისათვის არ შეუტყობინებიათ, რაც კასატორის მითითებით, ერთის მხრივ მათი მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს თუ რატომ არ/ვერ უზრუნველყვეს დევნილებისათვის გათვალისწინებული საკანონმდებლო ვალდებულების შესრულება, ხოლო მეორე მხრივ ადმინისტრაციული წარმოების სათანადო სახე არ ყოფილა დარღვეული. თუმცა ამ შემთხვევაში ადმინისტრაციული წარმოების წესი დარღვეული, რომც ყოფილიყო იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეები გარკვეული ფორმით არ იყვნენ მოწვეულნი ადმინისტრაციულ წარმოებაში, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 პრიმა მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული სხვაგვარი გადაწყვეტილება მაინც ვერ იქნებოდა მიღებული, რადგან კასატორი აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ქონების პრივატიზების პროცესში არსებითი და გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება ობიექტურ კრიტერიუმს და არა სუბიექტურ მოსაზრებებს.

კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სადავო სამართალ ურთიერთობის პერიოდისთვის მოქმედი რედაქციით „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტი, რომლითაც დადგენილი იყო, რომ საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო პრივატიზებულ სახელმწიფო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი. მართალია ერთის მხრივ სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელეები ძირითადად არ ცხოვრობდნენ საქართველოში, თუმცა ისინი საქართველოში მუდმივად შემოდიოდნენ. ამდენად, მათ უნდა სცოდნოდათ, რომ მათი ოჯახის წევრისადმი და შესაბამისად მათდამიც განხორციელდა სახელმწიფო ქონების პრივატიზება.

კასატორი - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო არ იზიარებს სარჩელში მითითებულ გარემოებას, რომ მოსარჩელემ წლების მანძილზე არ იცოდა გასაჩივრებული გარიგების შესახებ. მითუმეტეს იმ შემთხვევაში, როდესაც საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემის ერთერთ და აუცილებელ პირობას წარმოადგენდა ოჯახის წევრების საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფა. ამასთან, მოსარჩელისათვის ცნობილიც, რომ არ ყოფილიყო სადავო გარიგების თაობაზე, კასატორს მიაჩნია, რომ მისი პრეტენზია უნდა მიიმართოს მხოლოდ ოჯახის წევრის მიმართ, რომელმაც ნებაყოფლობით, სადავო ხელშეკრულების შესაბამისად, სახელმწიფოს წინაშე იკისრა ვალდებულება ოჯახის წევრების საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფის შესახებ.

ამდენად, კასატორი აღნიშნავს, რომ 2009 წლის 23 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო მოქმედებდა კანონით მისთვის მინიჭებულ უფლებამოსილებათა ფარგლებში, სახელმწიფოს სხვა უწყებებთან ერთად კოორდინირებულად, რა დროსაც დაცული იყო ადმინისტრაციული ხელშეკრულების როგორც ფორმალური, ისე მატერიალური კანონიერება და არა არსებობდა მისი ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძვლები.

კასატორი უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ სადავოდ ქცეული ხელშეკრულების დადებისას აუცილებელი იყო ხელშეკრულებაში მითითებული პირების თანხმობა, ვინაიდან მათ ამ ხელშეკრულებით არ დაკისრებიათ რაიმე ვალდებულება.

კასატორის მითითებით, სასამართლომ ასევე, არ გაიზიარა სამინისტროს მითითება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე, ის რომ გასულია პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებასთან დაკავშირებული სადავო ხელშეკრულების დადებიდან სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის 3-წლიანი ვადა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 ივლისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს პრეზიდენტის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 ივლისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და საქართველოს პრეზიდენტის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებენ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარებიან დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ განსახილველ საქმეში დავის საგანს სახელმწიფო ქონებისა და ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულების, მ. ხ-ისა და მ. კ-ასათვის უძრავი ქონების გადაცემის ნაწილში და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და მა. კ-ს შორის 2009 წლის 23 აპრილს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, მ. ხ-ისა და მ. კ-ას საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების ნაწილში, ბათილად ცნობა წარმოადგენს.

მოსარჩელეთა პოზიცია ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ საცხოვრებელი ბინა მიიღო ხელშეკრულების მხარე - მა. კ-მა, თუმცა მოსარჩელეებმა არ იცოდნენ და არ გამოუხატავთ თანხმობა, 2009 წლის 23 აპრილს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, კონკრეტული საცხოვრებელი სახლით დაკმაყოფილების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას გასაჩივრებულ განკარგულებასა და ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით მოსარჩელეთა თანხმობების არსებობის აუცილებლობაზე და მიუთითებს, რომ მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვანია დადგინდეს უფლებამოსილი იყო თუ არა საქართველოს პრეზიდენტი გამოეცა სადავო განკარგულება, ხოლო საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მა. კ-თან დაედო სადავო ხელშეკრულება, მოსარჩელეების შეტყობინებისა და მათი თანხმობების გარეშე.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სადავო ხელშეკრულების 1.1. მუხლზე, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების მიზანია „იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 27 თებერვლის №47 განკარგულების შესაბამისად, იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა ნებაყოფლობით და ღირსეულ განსახლებასთან დაკავშირებული ღონისძიებების განხორციელება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავოდ ქცეული საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულება გამოცემულია და 2009 წლის 23 აპრილის ხელშეკრულება დადებულია საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 2 თებერვლის №47 განკარგულების ფარგლებში და მისი მიზნების შესაბამისად. აღნიშნული განკარგულებით დამტკიცდა „იძულებით გადაადგილებულ პირთა დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგია“. აღნიშნული აქტით, სახელმწიფო სტრატეგიის მთავარ მიზნებად პირობების შექმნა დევნილთა ღირსეულად და უსაფრთხოდ დაბრუნებისათვის და დევნილი მოსახლეობისათვის ღირსეულად ცხოვრების პირობების მხარდაჭერა და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მათი ჩაბმა განისაზღვრა, რის მისაღწევადაც სამოქმედო გეგმა დევნილთა საცხოვრებელი პირობების გრძელვადიან გადაწყვეტას ითვალისწინებდა. სამოქმედო გეგმა განსაკუთრებულ ყურადღებას მიაქცევდა დევნილთა მიერ ნებაყოფლობით და ინფორმირებულ გადაწყვეტილებათა მიღებას და თავისუფალ არჩევანს, დევნილებთან დიალოგსა და გადაწყვეტილებათა მიღების პროცესში მათ მონაწილეობას; სამოქმედო გეგმა ობიექტური, გამჭვირვალე კრიტერიუმების საფუძველზე უნდა განხორციელებულიყო, უნდა მომხდარიყო დაგეგმვის პროცესში დევნილთა ჩართულობა და მათი მხრიდან, ყველა იმ გადაწყვეტილებასთან მიმართებაში, რომლებიც მათ შეეხებოდათ, კარგად ინფორმირებული და გააზრებული არჩევანის გაკეთების უზრუნველყოფა. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ანალოგიური მიდგომები იყო ასახული საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 28 მაისის №403 განკარგულებით დამტკიცებული „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა მიმართ 2009-2012 წლებში სახელმწიფო სტრატეგიის განხორციელების სამოქმედო გეგმის“ ფარგლებშიც.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, დევნილთა საცხოვრებლით დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელი იყო ფაქტობრივად არსებული ოჯახური მდგომარეობის, ერთად მცხოვრები პირების განსაზღვრა და საცხოვრებლის გადაცემის პროცედურების წარმოება მათი ჩართულობით, მათივე ნების შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს დადგენილად მიჩნეულ ფაქტობრივ გარემობაზე, რომ მა. კ-ი, მისი და მ. ხ-ი და სიძე მ. კ-ა არიან აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული პირები. საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს მიერ წარმოებული აღრიცხვით, თავდაპირველად მ. ხ-ი და მისი მეუღლე მ. კ-ა, როგორც დევნილები, დარეგისტრირდნენ საოჯახო ნომერზე - №...-ზე, ხოლო მა. კ-ი მეუღლესთან და შვილებთან ერთად დარეგისტრირდა სხვა საოჯახო ნომერზე - №..., 2001 წელს კი მ. ხ-ი და მ. კ-ა აღირიცხნენ მა. კ-ის ოჯახის ნომერზე - №....

1996 წელსა და 2001 წელს წარმოებული დევნილთა ანკეტების მიხედვით, მითითებული პირები რეგისტრაციისას დაფიქსირდნენ მისამართზე - ...ი, კოდი №.... 2007 წელს დევნილთა რეგისტრაციისას მ. ხ-ი და მ. კ-ა დაფიქსირდნენ იგივე მისამართსა და საოჯახო ნომერზე, რაზედაც 2001 წელს - №..., 2013-2014 წლების დევნილთა რეგისტრაცია კი მათ არ გაუვლიათ, რის მიზეზადაც დევნილის სტატუსის აღდგენის პროცესში 2019 წელს, განმარტეს, რომ არ იმყოფებოდნენ საქართველოში.

საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულებით, სახელმწიფო და ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული, განკარგულების დანართში მითითებული ქონება პირდაპირი მიყიდვის ფორმით სიმბოლურ ფასად - 1 (ერთი) ლარად დანართშივე მითითებულ ფიზიკურ პირებს საკუთრებაში გადაეცათ. მითითებული განკარგულების დანართის თანახმად, ქალაქ თბილისი, ...ში, ზონა გ-ს ტერიტორიაზე მდებარე ...ს №... კორპუსის მე-3 სართულზე არსებული 46,47 კვ.მ ფართობის 4 ოთახი მა. კ-ის, ს. ც-ის, მ. ხ-ისა და მ. კ-ას ოჯახს გადაეცა. ამავე განკარგულების მე-2 პუნქტის „ბ” ქვეპუნქტით, ბინის საპრივატიზებო პირობად განისაზღვრა მყიდველის ვალდებულება, ოჯახის წევრები საცხოვრებელი ფართობით უზრუნველეყო.

საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულების საფუძველზე, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და მა. კ-ს შორის 2009 წლის 23 აპრილს ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა, რომლის თანახმად მა. კ-ს გადაეცა პირობადადებული საკუთრების უფლება ქალაქ თბილისი, ...ში, ზონა გ-ს ტერიტორიაზე მდებარე ...ს №... კორპუსის მე-3 სართულზე არსებულ 46,47 კვ.მ ფართობის 4 ოთახზე. დასახელებული ხელშეკრულების 2.2 და 2.5 პუნქტებით მა. კ-ს მისთვის გადაცემულ ქონებაში ს. ც-ის, მ. ხ-ისა და მ. კ-ას საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფის ვალდებულება დაეკისრა, ხოლო 2.4 პუნქტში აღინიშნა, რომ დასახელებული პირები ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ აღარ იქნებოდნენ უფლებამოსილნი, დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე სახელმწიფოსგან, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულისაგან ან სხვა პირისგან კომპენსაცია ან უძრავი ქონების გადაცემა მოეთხოვათ, გარდა კანონით განსაზღვრული შემთხვევებისა.

საქალაქო სასამართლოს მიერ გამოთხოვილი სადავო აქტისა და ხელშეკრულების საფუძვლად წარმოებული ადმინისტრაციული საქმის მასალების მიხედვით, არ დადასტურდა, რომ ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოკვლეულ იქნა, თუ ფაქტობრივად სად ცხოვრობდნენ მ. ხ-ი და მ. კ-ა, რა სახის ურთიერთობა აკავშირებდათ მა. კ-თან, ეწეოდნენ თუ არა მასთან ერთად საერთო შინასამეურნეო საქმიანობას, სურდათ თუ არა მის მიერ დაკავებული ბინით დაკმაყოფილება ან/და გამოთქვეს თუ არა აღნიშნულზე თანხმობა.

ამასთან, სადავო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფართის მისამართზე ამ ხელშეკრულების გაფორმების პერიოდში მ. ხ-ისა და მ. კ-ას მა. კ-თან ერთად ერთ ოჯახად ცხოვრების თაობაზე მოპასუხეთა მტკიცების საწინააღმდეგოდ მოსარჩელეებმა განმარტეს, რომ მითითებულ ბინაში არ უცხოვრიათ, თბილისში ცხოვრება უწევდათ დაქირავებულ ბინაში, პერიოდულად იმყოფებოდნენ რუსეთის ფედერაციაში და 2009 წელსაც არ იყვნენ საქართველოში, ამ გარემოების დასადასტურებლად წარდგენილ იქნა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს ინფორმაცია მ. ხ-ისა და მ. კ-ას მიერ საქართველოს საზღვრის კვეთის შესახებ, რომლის მიხედვით, 2007-2012 წლებში დასახელებულ პირები რუსეთის ფედერაციიდან საქართველოში რამდენჯერმე შემოვიდნენ, თუმცა ხანგრძლივი დროით არ დარჩენილან - ცალკეულ შემთხვევები საქართველოში მათი ყოფნის პერიოდი არ აღემატებოდა 20 დღეს. ამავე ინფორმაციის მიხედვით, სადავო ხელშეკრულების გაფორმების პერიოდში მ. ხ-ი და მ. კ-ა საქართველოში არ იმყოფებოდნენ, არამედ, ისინი საქართველოდან რუსეთის ფედერაციაში გავიდნენ 2009 წლის 13 იანვარს, რის შემდეგაც მ. კ-ა საქართველოში დაბრუნდა 2010 წლის 3 თებერვალს, 2010 წლის 8 თებერვალს კი კვლავ დატოვა საქართველოს ტერიტორია, ხოლო მ. ხ-ი საქართველოში დაბრუნდა 2010 წლის 9 ივნისს და საქართველოს ტერიტორია დატოვა 2010 წლის 26 ივნისს.

ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო ხელშეკრულების 2.2. და 2.4. პუნქტებით მოსარჩელეებს მ. ხ-სა და მ. კ-ას ისე აეკრძალათ უფლება, მოეთხოვათ სახელმწიფოსგან ან ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულისგან ან სხვა პირისგან რაიმე სახის კომპენსაცია, ასევე უძრავი ქონების საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემა, დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე, რომ ამის შესახებ სახელმწიფოს ხელშეკრულების გაფორმების დროს არ უცნობებია მათთვის, არ მიუწვევიათ ისინი ადმინისტრაციულ წარმოებაში და შესაბამისად, არ არსებობდა მათი არანაირი ფორმით გაცემული თანხმობა სადავო ხელშეკრულების გაფორმების თაობაზე. მოსარჩელეებმა არა თუ გამოხატეს საკუთარი ნება პრივატიზაციის პროცესთან დაკავშირებით, არამედ, მათთვის საერთოდ არ ყოფილა ცნობილი პრივატიზაციის პროცესის მიმდინარეობის თაობაზე. იმ პირობებში, როდესაც სახელმწიფო სტრატეგიის ფარგლებში მიმდინარე პრივატიზაცია ნებაყოფლობით პროცესს წარმოადგენს, ხოლო სახელმწიფოს აღებული აქვს ვალდებულება გადაწყვეტილებათა მიღების პროცესში დევნილთა მაქსიმალური ჩართულობის თაობაზე. აღნიშნული უდავოდ ეწინააღმდეგება საქართველო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 67-ე მუხლის იმპერატიულ დანაწესს, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს მესამე პირის უფლებებს ან აკისრებს მას რაიმე ვალდებულებას, ძალაში შეიძლება შევიდეს მხოლოდ მესამე პირის მიერ წერილობითი თანხმობის წარდგენის შემდეგ; ხოლო ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებამდე ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია აცნობოს ამის შესახებ მესამე პირს, რომლის ინტერესებსაც იგი შეეხება. გასაჩივრებული განკარგულება და მა. კ-სა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ზღუდავს მ. ხ-ისა და მ. კ-ას უფლებას, როგორც დევნილებმა, იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიიდან გამომდინარე განსახორციელებელ ღონისძიებათა პროგრამის ფარგლებში, მიიღონ საცხოვრებელი ფართი. განსახილველ შემთხვევაში არ გარკვეულა მოსარჩელე მხარის დამოკიდებულება პრივატიზაციის პროცესის მიმართ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განჩინებები 20.06.2019 წ. №ბს-1213(2კ-18), 30.10.2014 წ. №ბს-308-304(2კ-14)).

საგულისხმოა, რომ პრივატიზაციის პროცესში ყურადღება უნდა მიექცეს საპრივატიზებო ობიექტში რეალურად მცხოვრებ პირთა რაოდენობას. საცხოვრებელი სათანადო უნდა იყოს, სადაც უზრუნველყოფილია ღირსეული ცხოვრებისათვის აუცილებელი პირობები. პრივატიზაციის პროცესში ყურადღება უნდა მიექცეს საპრივატიზებო ობიექტში რეალურად მცხოვრებ პირთა რაოდენობას. საცხოვრებელი სათანადო უნდა იყოს, სადაც უზრუნველყოფილია ღირსეული ცხოვრებისათვის აუცილებელი პირობები. აქვე აღსანიშნავია, რომ სადავო სამართალურთიერთობის დროს მოქმედი „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონი არ მიჯნავდა დევნილის დროებითი საცხოვრებელი ადგილისა და დევნილის რეგისტრაციის ადგილის ცნებებს, ხოლო ამჟამად მოქმედი კანონი განასხვავებს აღნიშნულ ცნებებს (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 29 ივნისის №ბს-1213(2კ-18) განჩინება).

ამასთან, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლო მსჯელობას ხანდაზმულობის ვადასთან დაკავშირებით, ვინაიდან 2009 წელს - ხელშეკრულების დადებისას მოსარჩელეები საქართველოში არ იმყოფებოდნენ. ასევე, სადავო ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით მოსარჩელე მხარის ინფორმირების ან ხელშეკრულებაზე მათი პოზიციის დაფიქსირების ფაქტი საქმის მასალებით არ დასტურდება. საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ არსებობს მოსარჩელეთა წერილობითი თანხმობა ხელშეკრულების გაფორმების თაობაზე, ასევე არ დგინდება, რომ მათთვის ცნობილი იყო ამ ხელშეკრულების ან/და პრეზიდენტის განკარგულების არსებობის თაობაზე. ხელშეკრულებაშივე მითითებულია, რომ იგი შედგენილ იქნა ერთ ეგზემპლარად. ხელშეკრულება გადაეგზავნა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს სარეგისტრაციოდ და არ გადასცემიათ მხარეებს. დამატებით რაიმე ინფორმაცია იმის თაობაზე, რომ ბინას სხვა მოსარგებლეები ჰყავს, ან რომ ბინაზე რაიმე უფლება აქვთ მოსარჩელეებს, არ დასტურდება. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის პოზიციას, რომ მოსარჩელეთათვის არ იყო ცნობილი გასაჩივრებული აქტების - საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულებისა და მის საფუძველზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების შესახებ. მოთხოვნის ხანდაზმულობის დამდგენი მტკიცებულებები საქმეში არ მოიპოვება, ასეთი ვერ იქნა წარდგენილი ვერც სააპელაციო წესით საქმის განხილვისას. ამასთან, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურეობის სააგენტოს მიერ გაცემული საზღვრის კვეთის შესახებ ინფორმაციის შესაბამისად, მოსარჩელეები სადავო ხელშეკრულების გაფორმების დროისთვის და მის შემდგომ საქართველოში ხანგრძლივი დროით არ იმყოფებოდნენ (5.2 პუნქტში დადგენილი გარემოება მოსარჩელეების საზღვრის კვეთის თაობაზე). შესაბამისად, მხოლოდ ვარაუდის საფუძველზე კასატორთა მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე გაზიარებული ვერ იქნება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა დავა.

ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით. მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და საქართველოს პრეზიდენტის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 24 იანვრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ქ. ცინცაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

გ. გოგიაშვილი