საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
Nბს-191(2კ-23) 17 მაისი, 2023 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
თამარ ოქროპირიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გენადი მაკარიძე
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიისა და დ. ჯ-ის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებაზე.
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2019 წლის 17 ოქტომბერს ხ. ჯ-მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2019 წლის 18 სექტემბრის N2154 განკარგულების ბათილად ცნობა და მოპასუხისათვის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება, რომლითაც დაკმაყოფილდება ხ. ჯ-ის მოთხოვნა, ქალაქ თბილისში, ...ა 1-ის ტერიტორიაზე მდებარე, ...ის ...ის მიმდებარე 293 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილებით ხ. ჯ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 20 სექტემბრის განჩინებით, საქმეზე მოსარჩელე ხ. ჯ-ის უფლებამონაცვლედ დადგინდა დ. ჯ-ი.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა დ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; დ. ჯ-ის (ხ. ჯ-ის უფლებამონაცვლე) სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2019 წლის 18 სექტემბრის N2154 განკარგულება და მოპასუხეს დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2019 წლის 18 სექტემბრის N2154 განკარგულების გამოცემის საფუძველი გახდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში 2017 წლის 20 მაისის N3/9104-16 გადაწყვეტილება, რომლითაც ხ. ჯ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2016 წლის 20 ოქტომბრის N537 სხდომაზე 37-ე საკითხზე მიღებული გადაწყვეტილება და კომისიას დაევალა, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შედეგად ხ. ჯ-ის მიმართ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, აღნიშნულ გარემოებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს განსახილველი დავისათვის, რადგან როგორც ადმინისტრაციული ორგანო სადავო აქტის გამოცემისას, ისე ამ ეტაპზე საქმის განმხილველი სასამართლო ვალდებულია, გაითვალისწინოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება. საქალაქო სასამართლოს კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2017 წლის 20 მაისის N3/9104-16 გადაწყვეტილებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2016 წლის 20 ოქტომბრის N537 სხდომაზე მიღებული გადაწყვეტილების სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნობისა და მოპასუხისთვის საქმესთან დაკავშირებული გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალების საფუძველი გახდა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არასრულყოფილად გამოკვლევა.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის 62-ე მუხლის პირველ პუნქტზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-10 მუხლზე და სასამართლო აქტების სავალდებულოობასთან დაკავშირებით, მნიშვნელოვნად მიიჩნია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2014 წლის 25 მარტის Nბს-110-103(2კ-13) განჩინებაში ჩამოყალიბებული სამართლებრივი შეფასებები და დასკვნები, სადაც საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების სახე მისი კანონიერ ძალაში შესვლისას აღსრულების სპეციფიკურ სახეს განეკუთვნება. სასამართლო აქტი აღსრულდება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სადავო საკითხზე ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების შედეგად ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციული ქტის გამოცემის მეშვეობით. ამგვარი სასამართლო აქტის აღსრულებისას ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია, არა მხოლოდ ფორმალური თვალსაზრისით შეასრულოს სასამართლოს დავალება, არამედ, ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც სასამართლომ გამოურკვევლად და დაუდგენლად ჩათვალა, ამავდროულად, მათი გამოკვლევა-დადგენა სადავო საკითხის სამართლიანი და კანონიერი გადაწყვეტისათვის აუცილებლად მიიჩნია, სათანადო პროცედურების და სამართლებრივი ინსტიტუტების მეშვეობით ჯეროვნად გამოიკვლიოს, დაადგინოს და შეაფასოს.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ადმინისტრაციული წარმოებისას მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს არ გაუთვალისწინებია კანონიერ ძალაში შესულ სასამართლო გადაწყვეტილებაში ასახული მითითებები. სააპელაციო პალატამ მიუთითა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მეორე მუხლის „გ“, „დ“ ქვეპუნქტებზე, ასევე მე-51 მუხლის მე-3 პუნქტზე და აღნიშნა, რომ ხ. ჯ-ის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავებისა და ფლობის ფაქტთან დაკავშირებით, საქმის მასალებში დაცული ფოტომასალით დასტურდება, რომ მიწის ნაკვეთი შემოღობილია და მასზე განთავსებულია კაპიტალური შენობა-ნაგებობა. ამასთანავე, მოწმეების - მ. დ-ის, თ. გ-ისა და თ. მ-ის ნოტარიულად დამოწმებული ჩვენებების თანახმად, ხ. ჯ-ი 1980 წლიდან ფლობს სადავო მიწის ნაკვეთს. შპს „...ის“ 2016 წლის 10 ივნისის დასკვნის მიხედვით, ხ. ჯ-ის მფლობელობაში არსებული შენობის ასაკი დაახლოებით 12-15 წელია, ხის მასალაზე განხორციელებული მექანიკური ზემოქმედებები (როგორიცაა გადახერხვის კვალი) ადასტურებს, რომ შენობა არ არის ახალი, სახურავის ხის ელემენტებში ლურსმნები კოროზირებულია, შენობის პერიმეტრზე გრუნტი დამჯდარია და დაფარულია ბალახით.
სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეზე წარმოდგენილ შსს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ...ის სამმართველოს პოლიციის მე-3 განყოფილების 2008 წლის 21 თებერვლის N27/10/5/17-ჯ/3 წერილზე, რომლითაც ხ. ჯ-ს ეცნობა, რომ გაესაუბრნენ მის მეზობლებს: ...ის ...ში მცხოვრებ პ. ხ-ეს და ნ. ქ-ეს. აღნიშნული პირების განმარტებით, უახლოეს პერიოდში საშენი მასალების ნანგრევებისაგან გაასუფთავებენ მის სარგებლობაში არსებულ მიწის ნაკვეთს და გააკეთებენ საერთო სარგებლობის სავალ გზას. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული მტკიცებულება უტყუარად ადასტურებს, რომ წერილის შედგენის დროს, 2008 წლის დასაწყისში, ხ. ჯ-ი სადავო მიწის ნაკვეთს ფლობდა როგორც საკუთარს, უფლებრივად მესაკუთრის დარად იცავდა თავის მფლობელობაში არსებულ უძრავ ქონებას და ზრუნავდა მასთან მისასვლელი გზის გამართულობაზე. ამასთანავე, იგი მფლობელობას საჯაროდ ადასტურებდა - წერილობითი განცხადებით მიმართა სამართალდამცავ ორგანოს, სწორედ ამ უძრავ ქონებასთან მისასვლელი გზის უზრუნველყოფის მიზნით.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ ხ. ჯ-ი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე ფლობდა სადავო მიწის ნაკვეთს. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე შენობა-ნაგებობის 2014 წლის შემდეგ განთავსების ფაქტი არ დასტურდება საქმის მასალებით. კომისიამ ვერ გააქარწყლა ის გარემოება, რომ ხ. ჯ-მა მიწის ნაკვეთზე „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე განათავსა შენობა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მხოლოდ ორთოფოტოები ვერ გახდება ნარგავებით დაფარულ ტერიტორიაზე შენობა-ნაგებობის არსებობის დამდგენი მტკიცებულება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 9 ივნისის Nბს-872(2კ-21) გადაწყვეტილებით გაკეთებული განმარტების მიხედვით, მრავალწლოვანი ნარგავები შესაძლოა გახდეს იმის მიზეზი, რომ შენობა-ნაგებობა აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე გარკვევით არ ჩანდეს, რადგან დაფარულია მრავალწლოვანი ნარგავებით.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო საკითხზე მნიშვნელოვან ინფორმაციას შეიცავს შსს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ...ის სამმართველოს პოლიციის მე-3 განყოფილების 2008 წლის 21 თებერვლის N27/10/5/17-ჯ/3 წერილი, რომელშიც მითითებულია ხ. ჯ-ის მეზობლების სახელები. ს.ფ. 144-ზე დაცული ინფორმაციით დასტურდება, რომ ხ. ჯ-ის დაინტერესებაში არსებული მიწის ნაკვეთის მოპირდაპირედ ქ-ისა და ხ-ის მიწის ნაკვეთები მდებარეობს, რომლებზე შენობა-ნაგებობებია განთავსებული. საკითხის განხილვის დროს კომისიას არ გამოუკითხავს მითითებულ მისამართზე მცხოვრები პირები. თუ კომისია სადავოდ გახდის მიწის ნაკვეთზე შენობის განთავსების თარიღს, ადმინისტრაციულ ორგანოს საშუალება აქვს, მიიღოს ინფორმაცია იმ პირებისაგან, რომლებიც სადავო მიწის ნაკვეთის მიმდებარედ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე ცხოვრობდნენ და დღემდე აგრძელებენ ცხოვრებას.
სააპელაციო სასამართლომ დამატებით მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 31 იანვრის Nბს-901(კ-18) განჩინებით გაკეთებულ განმარტებაზე, რომლის თანახმად, კომისიას არ დაუსაბუთებია მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებათა გაზიარებაზე უარი, მათი არასარწმუნოობა. საქმეზე თანდართული ორთოფოტოები ერთმნიშვნელოვნად არ გამორიცხავს ხ. ჯ-ის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთის 2007 წლამდე ფლობას. კომისიას ნაკვეთის მდგომარეობა ადგილზე არ შეუსწავლია, საზღვრები არ დაუდგენია, მეზობელი ნაკვეთების მესაკუთრეები არ გამოუკითხავს. მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოწმეთა ჩვენებას უმეტესად სუბიექტური ხასიათი აქვს, არ ასაბუთებს მათ მტკიცებულებად მიღებაზე და შეფასებაზე უარს.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლზე, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და ჩათვალა, რომ ახალი წარმოების ფარგლებში, მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია, სადავო საკითხი გამოიკვლიოს ყოველმხრივ, დაინტერესებული მხარეების, მოწმეებისა და ექსპერტიზის დასკვნების გამოკვლევისა და შეფასების საფუძველზე, დაადგინოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და თუ არ გამოვლინდება საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველი, მიიღოს გადაწყვეტილება ხ. ჯ-ის უფლებამონაცვლის დ. ჯ-ის საკუთრების უფლების აღიარებასთან დაკავშირებით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს დ. ჯ-მა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულმა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ.
კასატორი დ. ჯ-ი ითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, რომლითაც სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდება. კასატორი თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, ვინაიდან სახეზეა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“, „დ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დასაშვებობის წინაპირობები. დავის გადაწყვეტა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის განხილვა მნიშვნელოვანია, იმისათვის, რომ განიმარტოს, თავსებადია თუ არა სამართლიანი სასამართლოს უფლებასთან სადავო საკითხის კვლავ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გადაწყვეტის შესაძლებლობა.
კასატორი მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 10 დეკემბრის Nბს-161-158(კ-15), 2015 წლის 24 სექტემბრის Nბს-226-222(კ-15), 2015 წლის 7 ივლისის Nბს-664- 649(კ-14 გადაწყვეტილებებზე, რომლებითაც საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ გამორიცხა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენება, ისეთ შემთხვევაში, როდესაც საქმეში არსებული მტკიცებულებები საკმარის საფუძველს იძლევა, გაკეთდეს სამართლებრივი დასკვნები და შეფასებები სადავო საკითხთან მიმართებაში.
კასატორის მოსაზრებით, მართალია, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, თუმცა არასწორად განმარტა იგი. კასატორი მიუთითებს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მეორე მუხლის „გ” ქვეპუნქტზე, მე-4 მუხლის პირველ პუნქტზე, მე-5 მუხლის პირველ პუნქტზე, მე-51 მუხლის მე-3 პუნქტზე, ასევე საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბერის N525 ბრძანებულებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ მე-10 მუხლის პირველ პუნქტზე, ამავე „წესის“ მე-11 მუხლზე. კასატორის განმარტებით, საკუთრების უფლების აღიარებისათვის, აუცილებელია შემდეგი გარემოებების არსებობა: 1) მიწა, რომელზეც განთავსებულია შენობა, თვითნებურად დაკავებული უნდა იყოს კანონის ამოქმედებამდე; 2) თვითნებურად დაკავების ფაქტი დადასტურებული უნდა იყოს დოკუმენტებით/მოწმის ჩვენებებით. ამასთან, კანონის თანახმად, კომისიას მინიჭებული აქვს ფართო დისკრეციული უფლებამოსილება, რაც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-6 მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, მას ავალდებულებს, შესაბამისი უფლებამოსილება განახორციელოს კანონით დადგენილ ფარგლებში. ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია განახორციელოს დისკრეციული უფლებამოსილება მხოლოდ იმ მიზნით, რომლის მისაღწევადაც მინიჭებული აქვს ეს უფლებამოსილება. თბილისის სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ არ აღასრულა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლითაც სადავო საკითხი გადაწყვეტილი იყო ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით. ამასთანავე, სააპელაციო სასამართლომ კვლავ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გადაწყვიტა დავა და ხელახალი მსჯელობა მიანდო ადმინისტრაციულ ორგანოს, რაც არღვევს სამართლიანი სასამართლოს უფლებას, ეწინააღმდეგება დავის სწრაფად და ეფექტურად გადაწყვეტას. საქმეზე დადგენილი გარემოებების შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს თავად შეეძლო საქმის არსებითად გადაწყვეტა. საქმეში არსებული ექსპერტიზის დასკვნით და მოწმეთა ახსნა-განმარტებებით უტყუარად დასტურდება კანონის ამოქმედებამდე სადავო ფართის ხ. ჯ-ის მხრიდან ფლობის ფაქტი, რაც მისი მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილების საფუძველია.
კასატორი - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია ითხოვს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობას, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებას სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, რომლითაც დ. ჯ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდება. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნა, რამაც განაპირობა საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება.
კასატორი მიუთითებს კანონიერ ძალაში შესულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 30 მაისის N2/9104-16 გადაწყვეტილებაზე, რომლის აღსრულების მიზნით, დაიწყო სადავო ადმინისტრაციული წარმოება. კასატორის განმარტებით, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მეორე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე („თვითნებურად დაკავებული მიწის“ განმარტება), საკუთრების უფლებით აღიარებას ექვემდებარება მხოლოდ ის თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი, რომელზეც კანონის ამოქმედებამდე განთავსებული იყო შენობა და საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დროისათვის ამ მიწის წაკვეთზე მითითებული შენობა ისევ არის განთავსებული. ამასთან, კანონით განმარტებულია, რა სახის შენობის არსებობის შემთხვევაზეა შესაძლებელი ამ კანონის მოქმედების გავრცელება. საკუთრების უფლებით აღიარებას ექვემდებარება ასევე ის თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი, რომელიც დაინტერესებული პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარეობს და მისი ფართობი ნაკლებია საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთის ფართობზე, მიუხედავად იმისა, განთავსებულია თუ არა მასზე შენობა. კონკრეტულ პერიოდში არსებული უძრავი ქონების ამსახველ მტკიცებულებას წარმოადგენს ორთოფოტო (აეროფოტოგადაღება), რომლითაც შესაძლებელია, ობიექტურად განისაზღვროს დედამიწის ზედაპირის მდგომარეობა, დადგინდეს მიწის ნაკვეთის კონკრეტული საზღვრები, მასზე შენობის არსებობა-არარსებობა და შემოწმდეს მისი განვითარებულობა, ამგვარი ტექნოლოგიური საშუალებები გამორიცხავს სხვა მტკიცებულებებით იმ გარემოების დადგენის საჭიროებას, რაც კონკრეტული, ობიექტური ფაქტების განმსაზღვრელი მტკიცებულებებით დადასტურებას ექვემდებარება. მოცემულ შემთხვევაში, ადმინისტრაციული წარმოების პროცესში განმცხადებლის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტაციით და საქმის გარემოებების გამოკვლევით, კომისიამ დაადგინა, რომ არ დასტურდება ხ. ჯ-ის მიერ მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავებისა და ფლობის ფაქტი - 2005, 2010 და 2014 წლის ორთოფოტოებით (აეროფოტოგადაღებებით) არ დგინდება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა.
კასატორის განმარტებით, საქმეზე წარმოდგენილი ფოტომასალა აღბეჭდავს მხოლოდ ფოტოს გადაღების დროს არსებულ სიტუაციას და მათზე დაყრდნობით შეუძლებელია განისაზღვროს მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი მდგომარეობა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე. ამასთან, თუ გავიზიარებთ საქმეზე წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას (რომლის თანახმად, სადავო მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობის ხანდაზმულობა 12-15 წელია) და თავად მოსარჩელის განმარტებას, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე სახლის მშენებლობა განხორციელდა 1998 წელს (რის შემდეგაც იგი უწყვეტად ფლობდა მას), ასევე 2020 წლის 17 მარტის სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელის განმარტებას (რომლის თანახმად, 2014 წელს და მანამდეც მიწის ნაკვეთზე მხოლოდ 2020 წლის ორთოფოტოზე ასახული ნაგებობა იყო), ლოგიკურია, რომ შენობის გაბარიტების გათვალისწინებით, ის 2005, 2010, 2014 წლის ორთოფოტოზეც უნდა დაფიქსირებულიყო, რაც ცალსახაა რომ არ შეინიშნება. სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 9 ივნისის Nბს-872(2კ-21) გადაწყვეტილებაზე, თუმცა ხაზგასასმელია, რომ მოცემულ დავაში განსხვავებული ფაქტობრივი გარემოებებია. 2014 წლის ორთოფოტოზე, რომელიც ნათლად ასახავს ნაკვეთის ფაქტობრივ მდგომარეობას და არ არის მრავალწლიანი ნარგავებით დაფარული, შენობა-ნაგებობა საერთოდ არ ფიქსირდება. შესაბამისად, ცხადია, რომ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა, მოსარჩელის არაერთი განმარტება და ორთოფოტოები ცალსახად ურთიერთსაწინააღმდეგოა. ნებისმიერ შემთხვევაში, მიწის ნაკვეთზე 1998 წელს განთავსების შემთხვევაში, 2005 წლის ორთოფოტოზე აღნიშნული შენობა უნდა გამოჩენილიყო, თუმცა მისი არსებობა 2005, 2010 და 2014 წლის ორთოფოტოებით არ დასტურდება, რაც შენობის არსებობის დადასტურების ერთადერთი ობიექტური საშუალებაა.
კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმეში არსებულ შსს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ...ის სამმართველოს პოლიციის მე-3 განყოფილების 2008 წლის 21 თებერვლის N27/10/5/17-ჯ/3 წერილში საუბარია მხოლოდ ხ. ჯ-ის სარგებლობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე. შენობის არსებობის ფაქტი ამ წერილით არ დასტურდება, რაც „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის იმპერატიულ მოთხოვნას წარმოადგენს. ამასთან, საყურადღებოა, რომ თავად სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მიწის ნაკვეთის ფლობა-სარგებლობა დასტურდება 2008 წლიდან. ამდენად, ურთიერთსაწინააღმდეგო ფაქტების პირობებში სასამართლომ მიიღო დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება.
კასატორი თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოცემულ შემთხვევაში არ უნდა გამოეყენებინა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილი, სასამართლომ არ გააანალიზა აღნიშნული ნორმის რეალური შინაარსი და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 14 ივლისის Nბს-311-307(2კ-14) გადაწყვეტილებაში დაფიქსირებული განმარტება. სასამართლომ ბათილად ცნო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, თუმცა არ მიუთითებია, კონკრეტულად რომელი გარემოება არ გამოიკვლია ადმინისტრაციულმა ორგანომ, რომელსაც არსებითი მნიშვნელობა ექნებოდა სადავო საკითხის გადასაწყვეტად. არ არსებობს მტკიცებულება და გარემოება, რომელიც შეიძლება დამატებით გამოიკვეთოს ან/და წარმოიქმნას ადმინისტრაციული წარმოების პროცესში. დადგენილი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების საჭიროება არ ქმნის ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების წინაპირობებს. გარემოებების სამართლებრივი შედეგები თავად სასამართლომ უნდა დაადგინოს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის პირველი მარტის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული დ. ჯ-ისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივრები.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ დ. ჯ-ისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.
საკასაციო პალატა საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
2015 წლის 15 დეკემბერს ხ. ჯ-მა განცხადებით მიმართა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას. განმცხადებელმა მოითხოვა ქალაქ თბილისში, ...ა 1-ის ტერიტორიაზე, ...ის ...ის მიმდებარედ, 293 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება. განცხადებასთან ერთად, საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას წარედგინა საკადასტრო აზომვითი ნახაზი; საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2015 წლის 8 დეკემბრის N... გადაწყვეტილება უძრავი ნივთის უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ; ინფორმაცია უძრავ ნივთზე უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ; ორთოფოტო; ფოტოები; მ. დ-ის, თ. გ-ისა და თ. მ-ის განცხადება, რომლითაც განმცხადებლებმა სანოტარო წესით დამოწმებული ხელმოწერებით დაადასტურეს, რომ ხ. ჯ-ი 1980 წლიდან სარგებლობდა ქალაქ თბილისში, ...ა 1-ის ტერიტორიაზე მდებარე 293 კვ.მ მიწის ნაკვეთით და მასზე არსებული ნაგებობით.
ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2016 წლის 20 ოქტომბრის N537 საოქმო გადაწყვეტილებით (საკითხი N37) ხ. ჯ-ის 2015 წლის 15 დეკემბრის N14/22616 განცხადება არ დაკმაყოფილდა. კომისიამ მიიჩნია, რომ არ დადასტურდა ამ განცხადებით მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების ფაქტი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე.
2016 წლის 22 ნოემბერს ხ. ჯ-მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას. მოსარჩელემ მოითხოვა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2016 წლის 20 ოქტომბრის N537 სხდომაზე, 37-ე საკითხზე მიღებული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა. მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა კომისიისათვის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით გათვალისწინებულ მიწის ნაკვეთზე ხ. ჯ-ის საკუთრების უფლების აღიარების დავალება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 30 მაისის N3/9104-16 გადაწყვეტილებით ხ. ჯ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2016 წლის 20 ოქტომბრის N537 სხდომაზე 37-ე საკითხზე მიღებული გადაწყვეტილება და კომისიას დაევალა, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შედეგად ხ. ჯ-ის მიმართ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. აღნიშნული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 3 აპრილის N3ბ/2070-17 განჩინებით, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 31 იანვრის Nბს-901(კ-18) განჩინებით დაუშვებლად იქნა ცნობილი სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 3 აპრილის N3ბ/2070-17 განჩინებაზე წარდგენილი საკასაციო საჩივარი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2017 წლის 30 მაისის N3/9104-16 გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით ჩატარებული ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულმა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ 2019 წლის 8 აგვისტოს N42 საოქმო გადაწყვეტილებით ხ. ჯ-ს კვლავ უარი უთხრა ქალაქ თბილისში, ...ა 1-ის ტერიტორიაზე, ...ის ...ის მიმდებარედ, 293 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე. აღნიშნული საოქმო გადაწყვეტილების საფუძველზე გამოცემული 2019 წლის 18 სექტემბრის N2154 განკარგულების მიხედვით, კომისიამ მიიჩნია, რომ არ დადასტურდა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთის ხ. ჯ-ის მიერ თვითნებურად დაკავების ფაქტი, ამასთან, მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი არ წარმოადგენდა ხ. ჯ-ის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარე, თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთს. კომისიის განმარტებით, გამოსაკვლევი ტერიტორიის ორთოფოტოებით და ადგილზე დათვალიერების შედეგად მიღებული მონაცემებით დადგინდა, რომ მიწის ნაკვეთზე მდებარე ნაგებობა აშენებული იყო „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედების შემდეგ.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონი განსაზღვრავს მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების ძირითად პირობებს და იმ ორგანოების უფლებამოსილებას, რომლებიც საკუთრების უფლების აღიარების პროცესში წარმოადგენენ სახელმწიფოს. აღნიშნული კანონის მე-51 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის განხილვის საფუძველია დაინტერესებული პირის მიერ წერილობითი განცხადების წარდგენა კომისიაში. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, თუ კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის დასადასტურებლად დაინტერესებულმა პირმა უნდა წარადგინოს: ა) მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტი ან/და მოწმის ჩვენება; ბ) მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აგეგმვითი/აზომვითი ნახაზი, ხოლო ამ კანონის მე-3 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში - მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აგეგმვითი/აზომვითი ნახაზი, რომელზედაც მითითებული უნდა იყოს მაგისტრალური მილსადენის ადგილმდებარეობა და მაგისტრალურ მილსადენსა და მიწის ნაკვეთს შორის მანძილი; გ) ინფორმაცია საკუთრების უფლების აღიარების საფასურის ოდენობის დასადგენად; დ) დაინტერესებული პირის საიდენტიფიკაციო დოკუმენტების ასლები. ამავე მუხლის მე-7 პუნქტის თანახმად, თუ დაინტერესებული პირის მოთხოვნა საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ არ აკმაყოფილებს ამ კანონით განსაზღვრულ პირობებს ან განცხადებისათვის დართული დოკუმენტებით არ დასტურდება თვითნებურად დაკავების ფაქტი, კომისია იღებს წერილობით გადაწყვეტილებას საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის თაობაზე.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეზე მოსარჩელის ინტერესს წარმოადგენს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარება. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელის მამკვიდრებელს შესაბამისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარი თავდაპირველად ეთქვა კომისიის 2016 წლის 20 ოქტომბრის N537 საოქმო გადაწყვეტილებით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 30 მაისის N3/9104-16 გადაწყვეტილებით, 2016 წლის 20 ოქტომბრის N537 საოქმო გადაწყვეტილება სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი და კომისიას დაევალა, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, ხ. ჯ-ის მიმართ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. მოცემულ საქმეზე სადავო 2019 წლის 18 სექტემბრის N2154 განკარგულება, რომლითაც ხ. ჯ-ს კვლავ უარი ეთქვა ქალაქ თბილისში, ...ა 1-ის ტერიტორიაზე, ...ის ...ის მიმდებარედ, 293 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე, წარმოადგენს ზემოაღნიშნული თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2017 წლის 30 მაისის N3/9104-16 გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით ჩატარებული ადმინისტრაციული წარმოების შედეგს.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლო აქტების ეფექტური აღსრულების განხორციელების აუცილებლობა დადგენილია როგორც ეროვნული, ისე ევროპული სასამართლო პრაქტიკით. საქართველოს კონსტიტუციის 62-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს აქტები შესასრულებლად სავალდებულოა. საქართველოს საპროცესო კოდექსის მე-10 მუხლის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებები (განჩინებები, დადგენილებები), აგრეთვე თავისი უფლებამოსილების განსახორციელებლად სასამართლოს მიერ აღძრული მოთხოვნები და განკარგულებები სავალდებულოა საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ყველა სახელმწიფო, საზოგადოებრივი თუ კერძო საწარმოსათვის, დაწესებულებისათვის, ორგანიზაციისათვის, თანამდებობის პირისა თუ მოქალაქისათვის და ისინი უნდა შესრულდეს. კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების უფლება ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციაში ცალკე მითითებული არ არის, თუმცა ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა აღნიშნული უფლება, როგორც „სასამართლო პროცესის“ განუყოფელი ნაწილი მე-6 მუხლის გაგებით ( „აპოსტილი საქართველოს წინააღმდეგ", N40765/02, §37, 28 ნოემბერი, 2006 წელი; დადიანი და მაჩაბელი საქართველოს წინააღმდეგ, №8252/08, §43, 12 ივნისი, 2012 წელი და სხვ.) ამასთანავე, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ „...ჯეროვანი და ეფექტური მართლმსაჯულება მიიღწევა არა მხოლოდ სასამართლოს მიერ კონკრეტული კონფლიქტების გადაწყვეტის, არამედ, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო აქტების დროული აღსრულების უზრუნველყოფით..“ (სუს 2013 წლის 7 მარტის Nბს-727-711(კ-12) განჩინება, 2020 წლის 23 ივლისის Nბს-66(კ-20) გადაწყვეტილება და სხვ.).
საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით გამოცემული სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შინაარსით არ დგინდება, რომ რეალურად შესრულდა სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილი აუცილებელი პირობა - სადავო აქტის გამოცემასთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული წარმოებისას მოპასუხემ არსებითად იმავე ფაქტებზე და გარემოებებზე მიუთითა, რაზეც სასამართლომ არასაკმარისად მიიჩნია მსჯელობა. ხ. ჯ-ის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავებისა და ფლობის ფაქტთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ სწორად აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული ფოტომასალის მიხედვით, მოსარჩელის ინტერესში არსებული მიწის ნაკვეთი შემოღობილია და მასზე განთავსებულია კაპიტალური შენობა-ნაგებობა. ამასთანავე, მოწმეთა ნოტარიულად დამოწმებული ჩვენებების თანახმად, ხ. ჯ-ი 1980 წლიდან ფლობს სადავო მიწის ნაკვეთს. შპს „...ის“ 2016 წლის 10 ივნისის დასკვნის მიხედვით, ხ. ჯ-ის მფლობელობაში არსებული შენობის ასაკი დაახლოებით 12-15 წელია, ხის მასალაზე განხორციელებული მექანიკური ზემოქმედებები (როგორიცაა გადახერხვის კვალი) ადასტურებს, რომ შენობა არ არის ახალი, სახურავის ხის ელემენტებში ლურსმნები კოროზირებულია, შენობის პერიმეტრზე გრუნტი დამჯდარია და დაფარულია ბალახით. გარდა აღნიშნულისა, საყურადღებოა საქმეზე წარმოდგენილი შსს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ...ის სამმართველოს პოლიციის მე-3 განყოფილების 2008 წლის 21 თებერვლის N27/10/5/17-ჯ/3 წერილი, რომლითაც ხ. ჯ-ს ეცნობა, რომ გაესაუბრნენ მის მეზობლებს: ...ის ...აში მცხოვრებ პ. ხ-ეს და ნ. ქ-ეს. აღნიშნული პირების განმარტებით, უახლოეს პერიოდში საშენი მასალების ნანგრევებისაგან გაასუფთავებენ მის სარგებლობაში არსებულ მიწის ნაკვეთს და გააკეთებენ საერთო სარგებლობის სავალ გზას. აღნიშნული მტკიცებულება უტყუარად ადასტურებს, რომ წერილის შედგენის დროს - 2008 წლის დასაწყისში, ხ. ჯ-ი სადავო მიწის ნაკვეთს ფლობდა როგორც საკუთარს, უფლებრივად, როგორც მესაკუთრე იცავდა თავის მფლობელობაში არსებულ უძრავ ქონებას და ზრუნავდა მასთან მისასვლელი გზის გამართულობაზე. ამასთანავე, იგი მფლობელობას საჯაროდ ადასტურებდა - წერილობითი განცხადებით მიმართა სამართალდამცავ ორგანოს, სწორედ ამ უძრავ ქონებასთან მისასვლელი გზის უზრუნველყოფის მიზნით. ამდენად, თუ კომისია სადავოდ გახდის მიწის ნაკვეთზე შენობის განთავსების თარიღს, მას საშუალება აქვს, მიიღოს ინფორმაცია იმ პირებისაგან, რომლებიც სადავო მიწის ნაკვეთის მიმდებარედ ცხოვრობდნენ კანონის ამოქმედებამდე და დღემდე აგრძელებენ ცხოვრებას.
მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ ვერ გააქარწყლა კანონის ამოქმედებამდე ხ. ჯ-ის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთზე შენობის განთავსების ფაქტის არსებობა. მხოლოდ ორთოფოტოები ვერ გახდება ნარგავებით დაფარულ ტერიტორიაზე შენობა-ნაგებობის არსებობის დამდგენი მტკიცებულება. მრავალწლოვანი ნარგავები შესაძლოა გახდეს იმის მიზეზი, რომ შენობა-ნაგებობა აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე გარკვევით არ ჩანდეს, რადგან დაფარულია მრავალწლოვანი ნარგავებით. ამდენად, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლისა და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გათვალისწინებით, ახალი წარმოების ფარგლებში, მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია, სადავო საკითხი გამოიკვლიოს ყოველმხრივ, დაინტერესებული მხარეების, მოწმეების მოსმენის, ექსპერტიზის დასკვნების გამოკვლევისა და შეფასების საფუძველზე, დაადგინოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიისა და დ. ჯ-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. დ. ჯ-ისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: თამარ ოქროპირიძე
მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე
გენადი მაკარიძე
