გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ ას-333-661-05 21 ივლისი, 2005 წ.,

ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: თ. თოდრია (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე (მომხსენებელი),

ლ.გოჩელაშვილი

დავის საგანი: სადაზღვევო შემთხვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

პ. გ-ემ, თ. გ-ემ და ნ. მ-მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მოპასუხე სს „.. ..-ის“ მიმართ. მათ სარჩელში მიუთითეს, რომ პ. გ-ის მამა და თ. გ-ის მეუღლე ი. გ-ე; ნ. მ-ის დედა ნ. მ-ი 2002წ. 5 ოქტომბერს მცხეთის რ-ნის სოფ. ... გამავალ ცენტრალურ ავტომაგისტრალზე მომხდარი ავტოავარიის დროს გარდაიცვალნენ, ხოლო თ. გ-ემ მიიღო დაზიანებები, იგი გახდა პირველი ჯგუფის ინვალიდი. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს ი. გ-ის და ნ. მ-ის გარდაცვალების, ხოლო თ. გ-ის მიერ პირველი ჯგუფის ინვალიდობის მიღების გამო სადაზღვევო ანაზღაურება თითოეულისათვის 3750 ლარის ოდენობით, საურავი 2003წ. 9 დეკემბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველდღიურად 3,75 ლარის დაკისრება მოპასუხისათვის, ასევე, ადვოკატის მომსახურებისათვის სადავო ანაზღაურების 4% და გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევა.

ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 20 იანვრის გადაწყვეტილებით, პ. გ-ის, თ. გ-ის და ნ. მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. სს „.. ..-ს“ თითოეული მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 3750 ლარის გადახდა, სარჩელის დანარჩენი მოთხოვნები საურავის დაკისრების, ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურების და გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს პ. გ-ემ, თ. გ-ემ და ნ. მ-მა, რომლებმაც მოითხოვეს გადაწყვეტილების გაუქმება, საურავისა და ადვოკატის მომსახურების ხარჯების ანაზღაურებაზე უარის თქმის და ასევე გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევაზე უარის თქმის ნაწილში სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა სს „.. ..-მა“, რომლითაც მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 28 იანვრის გადაწყვეტილებით პ. გ-ის, თ. გ-ისა და ნ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, სს „.. ..-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 20 იანვრის გადაწყვეტილება საურავის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება. პ. გ-ის, თ. გ-ისა და ნ. მ-ის სარჩელი საურავის მოთხოვნის ნაწილში დაკმაყოფილდა _ სს სადაზღვევო კომპანია „.. ..-ს“ დაეკისრა პ. გ-ის, თ. გ-ის და ნ. მ-ის სასარგებლოდ ცალ-ცალკე გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის _ 3750 ლარის, საურავი ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, 0?1%-ის ოდენობით 2002წ. 9 დეკემბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგ მოტივებს:

სააპელაციო პალატამ ვერ გაიზიარა სს „.. ..-ის“ წარმომადგენელის მოსაზრება, რომ 2002წ. 13 სექტემბერს დაზღვეულმა თ. ბ-მა გაასხვისა თავისი ავტომანქანა გ. მ-ეზე, რადგან საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით თ.ბ-ი არის მინდობილი მესაკუთრე განკარგვის უფლებით. პალატამ მოცემული დავის გადაწყვეტისას გამოიყენა სკ-ის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმად, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისათვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლოატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია, დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. ამავე მუხლის მეოთხე ნაწილის შესაბამისად, სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი იმ შემთხვევაშიც, თუ მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად ან თუ ეს სატრანსპორტო საშუალება მას გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან. განსახილველ შემთხვევაში პალატამ ჩათვალა, რომ გ.მ-ეს სატრანსპორტო საშუალება გადაცემული ჰქონდა გ.ბ-ისაგან, ამიტომ 999-ე მუხლის თანახმად პასუხისმგებლობა წარმოეშვება გ.ბ-ს, რომლის პასუხისმგებლობაც დაზღვეულია. სასამართლომ ვერ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ პასუხისმგებლობა წარმოეშვება გ.მ-ეს, რომელიც დაზღვეული არ არის, რის გამოც ზიანი თვითონ მან უნდა აანაზღაუროს. აღნიშნული მოტივით სს „.. ..-ის“ სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული და არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა აპელანტების: პ. გ-ის, თ. გ-ისა და ნ. მ-ის მოთხოვნა საურავის მოპასუხეზე დაკისრების შესახებ, რადგან საქმის მასალებში წარმოდგენილი, სს „.. ..-ის“ პრეტენზიებისა და ზარალების ანაზღაურების დეპარტამენტის 2002წ. 9 დეკემბრის დასკვნით დგინდება რომ 2002წ. 23 ოქტომბერს მოსარჩელეების წარმომადგენელმა ლ.ბ-მა მიმართა მოპასუხეს ზარალის ანაზღაურების მოთხოვნით, მაგრამ 2002წ. 9 დეკემბრის დასკვნით მოპასუხე სს „.. ..-მა“ უარი განაცხადა ზარალის ანაზღაურებაზე. პალატამ ჩათვალა, რომ, ვინაიდან მოპასუხე ვალდებულია აუნაზღაუროს ზიანი და მოსარჩელეებს მან უსაფუძვლოდ შეუჩერა საზღაურის გაცემა, ამიტომ „ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ“კანონის 20-ე მუხლის საფუძველზე სს „.. ..“ ვალდებულია, გადაუხადოს მოსარჩელეებს საურავი ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0.1%-ის ოდენობით.

სს „.. ..-მა“ საკასაციო საჩივარი შეიტანა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებაზე, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელზე უარის თქმა. მისი საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია იმით, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა „ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ“ კანონის მე-20 მუხლის მე-2 ნაწილი, რომელშიც აღნიშნულია, რომ მზღვეველს ეკისრება საურავი 0,1% ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე სადაზღვევო ანაზღაურების დაუსაბუთებლად შეჩერების გამო. სასამართლომ არ გაარკვია ის გარემოება, რომ სადაზღვევო კომპანია „.. ..-ს“ დაუსაბუთებლად არ შეუჩერებია სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემა. კანონიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელი შეჩერება ნიშნავს დაზარალებულისათვის პასუხის საერთოდ არ გაცემას, რასაც ამ შემთხვევაში არ მომხდარა.

სასამართლომ კასატორის მოთხოვნის მიუხედავად, გ. მ-ე არ ჩართო პროცესში, არც მის მფლობელობაში მყოფი ავტომანქანის ტექპასპორტი გამოითხოვა. რეალურად გ. მ-ესა და თ. ბ-ს შორის მოხდა ავტომანქანის ნასყიდობა.

სასამართლომ არასწორად განმარტა „ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ“ კანონის მე-7 მუხლი; ვინაიდან გ. მ-ე ავტომანქანას მართლზომიერად განაგებდა, ამიტომ მას უნდა დაეზღვია თავისი სამოქალაქო პასუხისმგებლობა „ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ“ კანონის შესაბამისად, რაც მას არ გაუკეთებია.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, მხარეთა განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ სს „.. ..-ის“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელი უნდა დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 28 იანვრის გადაწყვეტილება შემდეგი გარემოებების გამო:

საქმის მასალებით ირკვევა, რომ თ. ბ-მა სს სადაზღვევო კომპანია „.. ..-თან“ 2002წ. 18 ივლისს გააფორმა ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის ხელშეკრულება ერთი წლის ვადით.

თ. ბ-მა 2002წ. 13 სექტემბერს კუთვნილი ავტომანქანის თაობაზე გ. მ-ეს გაუფორმა განკარგვის უფლებით მინდობილობის ხელშეკრულება; ამ ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ ავტომანქანა ეკუთვნის თ.ბ-ს და მან გ.მ-ეს გადასცა მანქანის მართვის, განკარგვის, რემონტის და ტექდათვალიერების უფლება. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას სწორად გამოიყენა სკ-ის 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილი, რომლის თანახმად, თუ პირი სატრანსპორტო საშუალებას იყენებს მფლობელის ნებართვის გარეშე, იგი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. ამასთან, მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, თუ სატრანსპორტო საშუალების გამოყენება შესაძლებელი გახდა მისი ბრალის გამო. ამ ნაწილის პირველი წინადადება არ გამოიყენება, თუ მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად, ან თუ ეს სატრანსპორტო საშუალება მას გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან.

მითითებული ნორმის თანახმად, მფლობელის პასუხისმგებლობა წარმოიშობა, თუ იგი სატრანსპორტო საშუალებას გადასცემს სხვა პირს ან, თუ მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია ავტომანქანის სამართავად, ანდა მფლობელის ბრალის გამო შესაძლებელი გახდა მისი ავტოსატრანსპორტო საშუალების გამოყენება. აქედან გამომდინარე, მფლობელის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება (სამოქალაქო პასუხისმგებლობა) წარმოიშობა, თუ ზიანი მოჰყვა მისი სატრანსპორტო საშუალების გამოყენებას. ე.ი. არა აქვს მნიშვნელობა, ვინ მართავს სატრანსპორტო საშუალებას.

სატრანსპორტო საშუალების მფლობელის პასუხისმგებლობა არ დადგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სატრანსპორტო საშუალება გამოვიდა მისი მფლობელობიდან მისი ნებართვის გარეშე (სატრანსპორტო საშუალება გამოვიდა მისი მფლობელობიდან სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით).

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პასუხისმგებლობის სუბიექტის განსაზღვრა ეფუძნება იურიდიულ და არა ფიზიკურ მფლობელს.

„ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ“ კანონის მე-4 მუხლით სავალდებულო დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი კისრულობს ვალდებულებას, ამ კანონით გათვალისწინებულ ფარგლებში გაათავისუფლოს დაზღვეული იმ მატერიალური პასუხისმგებლობისაგან, რომელიც მას ეკისრება ავტომოტოტრანსპორტის ექსპლუატაციის შედეგად დაზარალებულის სიცოცხლის ან ჯანმრთელობისათვის ზიანის მიყენების გამო.

დამზღვევის პასუხისმგებლობა ზიანის ანაზღაურებაზე წარმოიშობა, თუ ზიანი მოჰყვა მისი ავტომანქანის ექსპლუატაციას, ე.ი. არა აქვს მნიშვნელობა ვინ მართავს ავტომანქანას.

სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის დროს ყველა შემთხვევაში უზრუნველყოფილია დაზარალებული მესამე პირის დარღვეული უფლებების დაცვა. სადაზღვევო კომპანიის პასუხისმგებლობა მესამე პირის წინაშე ამ კანონის თანახმად ძალაშია. სადაზღვევო კომპანია მოვალეა, დაზარალებულს აუნაზღაუროს ზიანი და შემდგომ კი რეგრესული სარჩელით მოითხოვოს ბრალეული პირისაგან გადახდილი თანხების დაბრუნება.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა „ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალლდებულო დაზღვევის შესახებ“ კანონის მე-20 მუხლის მე-2 ნაწილი. კასატორი მიუთითებს, სასამართლომ არ გაარკვია ის გარემოება, რომ სადაზღვევო კომპანია „.. ..-ს“ დაუსაბუთებლად არ შეუჩერებია სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემა. კანონიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელი შეჩერება ნიშნავს დაზარალებულისათვის პასუხის საერთოდ არ გაცემას, რასაც ამ შემთხვევაში არ მომხდარა. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სს „.. ..-მა“ უსაფუძვლოდ უთხრა უარი მოსარჩელეებს სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემის თაობაზე, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა ზემოაღნიშნული ნორმა, რომლის თანახმად, მიყენებული ზიანისათვის საზღაურის გაცემის დაუსაბუთებლად შეჩერების შემთხვევაში მზღვეველი დაზარალებულს უხდის საურავს ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის გადასახდელი თანხის 0,1 პროცენტის ოდენობით.

ყოველივე ზემოაღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავის გადაწყვეტისას კანონი არ დაურღვევია და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 410-ე მუხლი და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

სს სადაზღვევო კომპანია „.. ..-ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელი დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 28 იანვრის გადაწყვეტილება.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.