ას-347-677-05 12 ოქტომბერი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: თ. თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლ. გოჩელაშვილი,

მ. ცისკაძე

დავის საგანი: მიწის ნაკვეთის დაბრუნება და მიწის ნაკვეთით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ნ. და ი. ი-ებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში შ. ნ-ის მიმართ, სადაც მიუთითეს, რომ ი. ი-ი ბებიის _ ნ. ი-ის კომლიდან ცალკე კომლად გამოეყო 25 აგვისტოს, რაც ამავე დღეს მიღებული გადაწყვეტილებით დაამტკიცა სოფლის საკრებულომ. ნ. და ი. ი-ების კომლებს მიეკუთვნათ კომლის პირველი კატეგორია. სოფ.ში პირველი კატეგორიის კომლებს მიეკუთვნათ მიწის ფართობი 1 ჰა, ვინაიდან გაყოფამდე ნ. ი-ის კომლს გააჩნდა 0,5 ჰა მიწის ნაკვეთი, გაყოფის შემდეგ თვითეულ კომლს შეხვდა 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთი, მიწის პრივატიზაციის დროს თვითეულს დამატებით უნდა მიეღოთ 0,75 ჰა. ოზურგეთის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს მიერ შექმნილმა კომისიამ შეისწავლა სოფ.ში კომლებისათვის მიწის ნაკვეთების გადაცემის საკითხი და დაადგინა, რომ ნ. და ი. ი-ებს არ ჰქონდათ მიწის ნაკვეთები დადგენილი ოდენობით. ამავე დროს, იმავე სოფ.ში მაცხოვრებელ შ. ნ-ეს პირველი კატეგორიის კომლისათვის დადგენილი – 1 ჰა მიწის ნაკვეთის გარდა მიწის პრივატიზაციის დროს მითვისებული ჰქონდა ზედმეტად 0,58 ჰა ნაკვეთი. აღნიშნულმა კომისიამ გაითვალისწინა რა მთისპირის საკრებულოს რეკომენდაცია, შ. ნ-ის სარგებლობაში ე.წ. „ბ-ის“ ტერიტორიაზე ზედმეტი 0,58 ჰა მიწის ნაკვეთი ჩამოართვა და მოახდინა კიდევაც მისი გამიჯვნა და იგი უნდა მიეღოთ ი-ებს, მაგრამ ბ. ნ-ემ ნ. და ი. ი-ებს სთხოვა მოეხდინათ მიწის ნაკვეთის შენაცვლება. კერძოდ, ნაცვლად იმავე ტერიტორიაზე 0,58 ჰა-სი „ბ-ის“ ტერიტორიაზე მიეღოთ 0,29 ჰა, ხოლო 0,33 ჰა მიეღოთ „ჩ-ას“ ტერიტორიაზე. მიუხედავად იმისა, რომ „ჩ-ის“ ტერიტორიაზე მდებარე მიწის ნაკვეთამდე არ არის მისასვლელი გზა გამოყოფილი და ნაკვეთებამდე მისასვლელად უნდა გადაეკვეთათ სხვისი ნაკვეთები, რომ არ დაძაბულიყო მეზობლებს შორის ურთიერთობა, წავიდნენ დათმობაზე და დათანხმდნენ ბ. ნ-ეს თხოვნაზე, რის შემდეგაც 0,29 ჰა მიწის ნაკვეთი ნ. ი-ს გამოეყო „ბ-ის“ ტერიტორიაზე, ხოლო ი-ს _ 0,33 ჰა „ჩ-ას“ ტერიტორიაზე, რითაც ნ. და ი. ი-ებს შეევსოთ დადგენილ ნორმამდე მიწის ნაკვეთები, რასაც ადასტურებს სოფლის საკრებულოს მიერ, 2003წ. 21 ივნისს გაცემული ცნობა ¹129 და მიწის ნაკვეთების მიღება-ჩაბარების აქტები. მიუხედავად ამისა, შ. ნ-ე არ უშვებს მოსარჩელეებს მათთვის საკუთრებაში გამოყოფილ მიწის ნაკვეთამდე, უფრო მეტიც, „ბ-ის“ ტერიტორიაზე ნ. ი-ებისათვის გამოყოფილ მიწის ნაკვეთზე მან ააშენა სახერხი და სათბური. ნ. და ი. ი-ებმა სარჩელით მოითხოვეს გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში დაუბრუნდეთ მათ საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთები მდებარე „ბ-ის“ ტერიტორიაზე 0,29 ჰა და „ჩ-ას“ ტერიტორიაზე _ 0,33 ჰა. მოპასუხეს აღეკვეთოს მოსარჩელეებისათვის აღნიშნული მიწის ნაკვეთით სარგებლობის ხელშეშლა. მიწის ნაკვეთამდე მისასვლელი გზის გამოყოფა, მოპასუხე მხრიდან მიწის ნაკვეთებით სარგებლობისათვის ხელშეშლით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება; სარჩელის წარმოებისათვის გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 31 ლარის მოპასუხისათვის მოსარჩელეების სასარგებლოდ დაკისრება.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 31 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. ნ. ი-ს დაურუნდა შ. ნ-ის უკანონო მფლობელობაში არსებული, მის საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთი, მდებარე ოზურგეთის რ-ის სოფ. ........ , ე.წ. „ბ-ის“ ტერიტორიაზე 0,29 ჰა ოდენობით და დაევალოს მოპასუხე შ. ნ-ეს საკუთარი ხარჯებით გამოათავისუფლოს აღნიშნული მიწის ნაკვეთი ყოველგვარი სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობიდან და თავისუფალ მდგომარეობაში გადასცეს იგი მოსარჩელეს ნ. ი-ს. ამასთან, შეწყვიტოს მესაკუთრის მიერ მიწის ნაკვეთით სარგებლობის ყოველგვარი ხელშეშლა. მოსარჩელე ი. ი-ს დაუბრუნოს მოპასუხე შ. ნ-ის უკანონო მფლობელობაში არსებული, მის საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთი, მდებარე ოზურგეთის რ-ის სოფ. მთისპირში, ე.წ. „ჩ-ას“ ტერიტორიაზე 0,33 ჰა ოდენობით და დაევალა მოპასუხე შ. ნ-ეს თავისუფალ მდგომარეობაში გადასცეს მითითებული მიწის ნაკვეთი მოსარჩელე ი. ი-ს; ამასთან, შეწყვიტოს მესაკუთრის მიერ მიწის ნაკვეთით სარგებლობის ყოველგვარი ხელშეშლა. სასარჩელო მოთხოვნა მიწის ნაკვეთის მონაცვლების, ან აუცილებელი მისასვლელი გზის გამოყოფის, საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების და გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის მოპასუხეზე დაკისრების ნაწილში დარჩა განუხილველად. მოსარჩელეებს განემარტათ, რომ მათ უფლება აქვთ, განუხილველად დატოვებული მოთხოვნების შესახებ კვლავ მიმართონ სასამართლოს საერთო წესების დაცვით.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ემყარება შემდეგ მოტივებს: დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებიდან გამომდინარე, სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1999წ. 6 თებერვლის ¹8 დადგენილების თანახმად, 1999წ. იანვრის შემდეგ გაყრის შედეგად წარმოქმნილ კომლებს საკარმიდამო ნაკვეთი უნდა გამოყოფოდათ ამ მიზნით შექმნილი სარეზერვო ფონდიდან. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ი. ი-ი კომლად გამოიყო 1999 წელს, გარდა ამისა, ი. ი-ი მიეკუთვნება „ე“ კატეგორიის კომლს და მას მიწის ნაკვეთი ერთ ჰექტრამდე არ უნდა შევსებოდა. რაიონულმა სასამართლომ ჩათვალა, რომ შ. ნ-ეს კანონიერად ჩამოერთვა მის მფლობელობაში ნორმის ზევით არსებული მიწის ნაკვეთი და იგი მიეკუთვნა ნ. და ი. ი-ებს.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 31 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა შ. ნ-ის წარმომადგენელმა ზ. კ-ამ.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 16 ნოემბრის განჩინებით შ. ნ-ის წარმომადგენლის ზ. კ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით სწორად იქნა ფაქტობრივი გარემოებები სამართლებრივად შეფასებული და სკ-ის 170-ე, 172-ე მუხლებზე მითითებით დასაბუთებული გადაწყვეტილება მიღებული და მოსარჩელეების დარღვეული უფლებები აღდგენილი. კერძოდ, დადასტურებულად ცნო, ნ. ი-ის კომლიდან ი. ი-ის კომლის გამოყოფა სოფლის საკრებულომ ცნო კანონიერად და დაამტკიცა ჯერ კიდევ 1993წ. 25 აგვისტოს ¹30 გადაწყვეტილებით; სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ნ. ი-ის კომლი მიეკუთვნებოდა პირველი კატეგორიის კომლს და ფლობდა 0,5 ჰა მიწის ნაკვეთს. საქმეში არსებულ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით ჩათვალა, რომ პირველი კატეგორიის კომლისათვის მიწის ნაკვეთის ზღვრულ ოდენობას წარმოადგენდა 1 ჰა ნაკვეთი. ამ შემთხვევაში, ვინაიდან ნ. ი-ის კომლის მიწის ნაკვეთი და ი. ი-ების კომლებს შორის გაიყო და თითოეულს შეხვდა 0,25 ჰა, თითოეულ მათგანს უნდა შეევსო მიწის ნაკვეთი კომლის კატეგორიის ზღვრულ ნორმამდე: ნ. ი-ს 1 ჰა-მდე, ხოლო ი. ი-ს მეორე კატეგორიის კომლის ზღვრულ ნორმამდე 0,75 ჰა-მდე.

სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შ. ნ-ემ და მისმა წარმომადგენელმა ზ. კ-ამ, რომლითაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად ადმინისტრაციული პალატისათვის გადაცემას შემდეგი საფუძვლით: სააპელაციო სასამართლომ უგულვებელყო მოთხოვნა დავის ადმინისტარციულ პალატისთვის გადაცემის შესახებ, რადგან დავა ეხებოდა მიწის მიღება-ჩაბარების აქტების გაცემის კანონიერებას, ის გაუქმებას, ი. ი-ის ცალკე კომლად გამოყოფას; სასამართლომ საქმეში მხარედ არ ჩააბა მიწის რეფორმის კომისია, არ გამოარკვია ნ. და ი. ი-ების მოთხოვნის კანონიერება; სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ ნ. ი-ის კომლი ლიკვიდირებულია, რადგან იგი მოხვდა მეწყერსაშიშ ზონაში 1991 წელს. კასატორთა განმარტებით, ი. ი-ი, რომელიც 1992წ. 1 იანვრის მდგომარეობით ფიქსირდებოდა ბებიის _ ნ. ი-ის კომლში, ცხოვრობდა და სწავლობდა ქ.ოზურგეთში დედასთან, ამჟამად კი უცხოეთში იმყოფება; 1993წ. აგვისტოში უკანონოდ იქნა გამოყოფილი ბებიის კომლიდან; სააპელაციო სასამართლომ უგულვებელყო საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 56 თებერვლის ¹128 დადგენილება „საქართველოში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ“ მეორე მუხლი, რომლის თანახმადაც საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გაცემა უნდა განხორციელდეს 1992წ. 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით; 1992წ. 1 იანვრის შემდეგ გაყრის შედეგად წარმოშობილი კომლები უნდა დაკმაყოფილდნენ ამ მიზნით სარეზერვო ფონდის შექმნის შემდეგ. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ უკანონოდ მიიჩნია მასზე (კასატორზე) გაცემული 0,65 კვ.მ. მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი უსწოროდ 0,29 ჰა ზედმეტად, მაშინ როდესაც არსებობს გეოლოგიური დასკვნა ამ ტერიტორიის მეწყერსაშიშ ზონად აღიარების შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ არ მიიღო მხედველობაში „ჩ-ის“ ტერიტორიაზე 0,33 ჰა მიწის ნაკვეთის ი. ი-ზე მიცემის კანონიერებას. კასატორის აზრით ი. ი-ს სარეზერვო ფონდიდან უნდა მიეცეს ნაკვეთი.

სამოტივაციო ნაწილი:

სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერდამტკიცებულადცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ არ არის წარმოდგენილი დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიაში იგულისმხება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება და ამის შედეგად არასწორად სამართლებრივ-მატერიალური ნორმის გამოყენება ან განმარტება.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები დადასტურებულად ითვლება.

კერძოდ, ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ ნ. ი-ის კომლიდან ი. ი-ის კომლის გამოყოფა სოფლის საკრებულომ ცნო კანონიერად და დაამტკიცა 1993წ. 25 აგვისტოს ¹30 გადაწყვეტილებით. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ პირველი კატეგორიის კომლისათვის მიწის ანკვეთის ზღვრულ ოდენობას შეადგენდა 1 ჰა. ამ გარემოებას სააპელაციო სასამართლო ადასტურებს მთისპირის სოფლის საკრებულოს თავმჯდომარის 2003წ. 17 დეკემბრის ¹71 წერილით და შრომის კოლექტივის რწმუნებულთა კრების ¹1 ოქმის ამონაწერით. სააპელაციო სასამართლომ ასევე ადადგინაბ რომ ნ. ი-ის კომლი მიეკუთვნებოდა პირველი კატეგორიის კომლს და ფლობდა 0,5 ჰა მიწის ნაკვეთს. იმის გათვალისწინებით, რომ მიწის ნაკვეთი ი-ების კომლის შორის გაიყო და თითოეულს შეხვდა 0,25 ჰა, მათ უნდა შევსებოდათ მიწის ნაკვეთი კომლის კატეგორიის ზღვრულ ნორმამდებ კერძოდ, ნ. ი-ს 1 ჰა-მდე, ხოლო ი. ი-ს – მეორე კატეგორიის კომლის ზღვრულ ნორმამდე – 0,75 ჰა-მდე.

სააპელაციო პალატამ ასევე დადგენილად ცნო, რომ შ. ნ-ის კომლი მიეკუთვნება პირველ კატეგორიას და ფლობს სადავო მიწის ნაკვეთების გარეშე, პირველი კატეგორიისათვის დადგენილი ზღვრულ ნორმას.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ საქმეში არსებული მიწის ნაკვეთების მიღება-ჩაბარების აქტებით დასტურდება, რომ ნ. ი-ს “ბ-ის” ტერიტორაზე გამოეყო 0,29 ჰა მიწის ნაკვეთი, ხოლო ი. ი-ს “ჩ-ას” ტერიტორიაზე 0,33 ჰა. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხის მიერ არ იყო აღძრული შეგებებული სარჩელი და ამდენად, იგი არ ითხოვდა იმ აქტების ბათილად ცნობას, რომლითაც მოსარჩელეებს გამოეყოთ და გადაეცათ ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთები და ი. ი-ი გამოიყო ცალკე კომლად. ამდენად, ამ აქტების უკანონოდ ცნობა არ წარმოადგენდა დავის საგანს.

სასამართლოში დავის საგანია ფიზიკურ პირთა მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის დაბრუნება და მიწის ნაკვეთით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა, რაც წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის განსჯად საქმეს. ამდენად, ვერ იქნება გაზიარებული კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ აღნიშნული საქმე უნდა განხილულიყო ადმინისტრაციულ სამართალწარმოების წესით.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ არც საკასციო საჩივარით და არც საქმეში არსებული მასლებით არ დასტურდება, რომ კასატორს გააჩნდა სადავო მიწის ნაკვეთის ფლობის უფლება.

სკ-ის 115-ე მუხლის პირველი წინადადების თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. აღნიშნული ნორმა მიუთითებს იმაზე, რომ სამოქალაქო უფლების განხორციელება დაცულია კანონით, რაც არ უნდა მოხდეს სამართლებრივ დანაწესისა და მოთხოვნების დარღვევით, ანუ მართლსაწინააღმდეგოდ. კასატორი არ უთითებს არანაირ მტკიცებულებაზე, რომელიც დაადასტურებდა მის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთის ფლობის უფლებას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძვლები.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შ. ნ-ის წარმომადგენელ ზ. კ-ას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 16 ნოემბრის განჩინება.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.