ას-348-749-06 25 დეკემბერი, 2006 წ., ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი),

მ. ცისკაძე

დავის საგანი: უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ი. ქ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ჩ-ძის, კ. თ-ძის, ბ. გ-ძისა და ი. ს-ძის მიმართ ბინიდან გამოსახლების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: ქ.ბათუმში, ... მდებარე სახლის მეორე სართული, სახლთმფლობელობის 2/7, საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით ირიცხება მოსარჩელის სახელზე. მოპასუხეები უკანონოდ შეიჭრნენ ი.ქ-ძის კუთვნილ სამ ოთახში, რომლებსაც აქირავებენ და ღებულობენ ქონებრივ სარგებელს. აღნიშნულით ირღვევა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლითა და სკ-ის 170-ე მუხლით გარანტირებული მოსარჩელის უფლებები, რის გამოც ი.ქ-ძემ მოითხოვა კუთვნილი ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა და მოპასუხეთა გამოსახლება.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს შემდეგი დასაბუთებით: ისინი წლების განმავლობაში კეთილსინდისიერად ფლობდნენ სადავო ოთახებს, რეგისტრირებული იყვნენ ზემოხსენებულ მისამართზე, იხდიდნენ კომუნალურ გადასახადებს. სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ» კანონის შესაბამისად.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2005წ. 22 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეები სადავო ბინიდან გამოსახლდნენ, რაც ნ. ჩ-ძემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006წ. 14 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კი დარჩა უცვლელი შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.ბათუმში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 2/7, ¹13,15 და 17 ოთახები, წარმოადგენს ი. ქ-ძის საკუთრებას. ნ. ჩ-ძე დაბადებიდან, 1941 წლიდან, რეგისტრირებულია სადავო მისამართზე. ქ.ბათუმის მერიის სანაპირო დასახლების ადმინისტრაციის 2005წ. 10 ივნისისა და ქ.ბათუმის ბაგრატიონის დასახლების ადმინისტრაციის 2005წ. 17 მაისის ცნობების თანახმად, 1970 წლიდან, ქორწინების შემდეგ, აპელანტი ფაქტობრივად ცხოვრობდა მეუღლის ოჯახში, ... ნ.ჩ-ძე სადავო ოთახებს დაეუფლა დედის გარდაცვალების შემდეგ, 2004 წლიდან. სააპელაციო სასამართლომ სადავო ნივთის ფლობის ფაქტის დასადასტურებლად არ გაიზიარა ნ.ჩ-ძის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები, კერძოდ: შპს «აჭარის ენერგოკომპანიის» 2005წ. 20 ივნისს გაცემული ¹1 ცნობა, რომლის მიხედვით, კომპანიის აბონენტად ირიცხება 1975წ. 18 სექტემბერს გარდაცვლილი ვ. ჩ-ძე, ცნობაზე თანდართული გადახდის გრაფიკი, ქ.ბათუმის სატელეფონო ქსელსა და ნ. ჩ-ძეს შორის 1997წ. 1 ივლისის მომსახურების ხელშეკრულება. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ.ჩ-ძემ, «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ» კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, ვერ დაადასტურა, რომ 1998წ. 25 ივნისისათვის სადავო ფართს კეთილსინდისიერად ფლობდა, მითითებულ მისამართზე მისი რეგისტრაციის ფაქტი კი ნივთის ფლობის მტკიცებულებად ვერ ჩაითვალება. პალატის მითითებით, საქმის მასალებით დადასტურდა, რომ ზემოხსენებული კანონის მიღებისას სადავო ნივთით სარგებლობდა თ.ბ-ძე, თუმცა ნ.ჩ-ძეს არ განუმარტავს, თ. ბ-ძემ საცხოვრებელი ფართი რის საფუძველზე მიიღო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაადგინა რა, რომ თ.ბ-ძემ სადავო საცხოვრებელი ფართი მიიღო არა მისი მესაკუთრესთან შეთანხმებით, არამედ ადმინისტრაციული ორგანოსაგან, მოსარგებლის უფლებამონაცვლეზე «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ» კანონის მოქმედება ვერ გავრცელდება. სასამართლომ მიიჩნია, რომ, მართალია, ნ.ჩ-ძე 1941 წლიდან რეგისტრირებულია და ფლობს სადავო ფართს, სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს სკ-ის 170-ე და 172-ე მუხლებით, რომელთა თანახმად, ი.ქ-ძის მოთხოვნა საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ნ. ჩ-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 1941 წლიდან ნ.ჩ-ძე რეგისტრირებული იყო და ფლობდა სადავო ფართს. 2004 წლამდე აღნიშნულ მფლობელობას იგი ახორციელებდა თ.ბ-ძესთან ერთად. ამდენად, სასამართლომ დაადგინა, რომ თ.ბ-ძე სადავო ფართის მოსარგებლე იყო, ამასთან, სადავო ურთიერთობაში პალატამ უფლებამონაცვლეობა დასაშვებად მიიჩნია, თუმცა არასწორად განმარტა «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ» კანონის მე-2 მუხლის მესამე და მეოთხე პუნქტები, როდესაც მათი მოქმედება თ.ბ-ძის უფლებამონაცვლე ნ.ჩ-ძეზე არ გაავრცელა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სადავო ფართი 1998წ. 25 ივნისს ნ.ჩ-ძის მფლობელობაში რომ არც ყოფილიყო, კასატორს, როგორც მართლზომიერი მოსარგებლის უფლებამონაცვლეს, მასზე «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ» კანონის მე-2 მუხლის მესამე და მეოთხე პუნქტებით გათვალისწინებული უფლებები მაინც გააჩნდა. სააპელაციო პალატამ სათანადოდ არ შეაფასა კასატორის მიერ წარდგენილი მტკიცებულბები, კერძოდ, ნ.ჩ-ძის სადავო ბინაში რეგისტრაციისა და კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტები, რითაც დაარღვია ზემოხსენებული კანონის დანაწესები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ჩ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გასაჩივრებული განჩინება გაუქმდეს და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 249-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის მიხედვით, გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებანი, მტკიცებულებანი, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, სამოტივაციო ნაწილი წარმოადგენს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ და იურიდიულ დასაბუთებას. ამდენად, მასში უნდა მიეთითოს იმ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზეც სასამართლომ დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელოვანი ესა თუ ის ფაქტობრივი გარემოება და მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმები, რომლებითაც აღნიშნულ გარემოებათა იურიდიული შეფასება ხდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში გადაწყვეტილება დასაბუთებულად ვერ მიიჩნევა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის «ე^1» ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

მოცემულ შემთხვევაში გასაჩივრებული განჩინება ზემოხსენებულ ნორმათა მოთხოვნებს არ შეესაბამება, რაც მისი კანონის დარღვევით მიღებულად მიჩნევისა და გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია, კერძოდ:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ სადავო საცხოვრებელი ფართი წარმოადგენს ი. ქ-ძის საკუთრებას. ნ. ჩ-ძე დაბადებიდან, 1941 წლიდან, რეგისტრირებულია აღნიშნულ მისამართზე. 1970 წლიდან, ქორწინების შემდეგ, მოპასუხე ფაქტობრივად ცხოვრობდა მეუღლის ოჯახში, ხოლო სადავო ოთახებს დაეუფლა 2004 წლიდან, დედის _ თ. ბ-ძის გარდაცვალების შემდეგ. 2004 წლამდე სადავო ფართს ფლობდა თ. ბ-ძე და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ თ.ბ-ძე სადავო ფართს ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე ფლობდა, რის გამოც მოსარგებლის უფლებამონაცვლე ნ.ჩ-ძეზე «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ» კანონის მოქმედება ვერ გავრცელდება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ, მართალია, ნ.ჩ-ძე 1941 წლიდან რეგისტრირებულია და ფლობს სადავო ფართს, სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს სკ-ის 170-ე და 172-ე მუხლებით.

საკასაციო პალატას დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ თ. ბ-ძე სადავო ფართს ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე ფლობდა. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლო ვერ უთითებს ასეთი შინაარსის ადმინისტრაციულ აქტზე ან საქმეში არსებულ სხვა რაიმე მტკიცებულებაზე, რომელიც ზემოხსენებულ გარემოებას დაადასტურებდა. სსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს რა სასამართლო სხდომაზე მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის წესს, სასამართლოს შინაგანი რწმენა ამა თუ იმ ფაქტობრივი გარემოების არსებობის შესახებ, ამავე კოდექსის 249-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის შესაბამისად, უნდა ემყარებოდეს კონკრეტულ მტკიცებულებებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლოს მიერ დადასტურებულად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოება სარწმუნოდ ვერ მიიჩნევა.

ასევე დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე ფართით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობებში პირთა უფლებამონაცვლეობის დაუშვებლობის შესახებ. «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921წ. 25 თებერვლიდან 1996წ. 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ამავე კანონის 1¹ მუხლის მიხედვით, კანონში გამოყენებულ ტერმინ «მოსარგებლეში» იგულისხმება პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით.

ამდენად, აღნიშნული კანონი აწესრიგებს რა სპეციალურ ურთიერთობებს, მოსარგებლის უფლებამონაცვლე კანონით განსაზღვრული ყველა უფლებით სარგებლობს, მიუხედავად იმისა, ამ კანონით გათვალისწინებული რომელი საფუძვლით წარმოიშვა სარგებლობის უფლება. ყურადსაღებია ის გარემოებაც, რომ აღნიშნული კანონით მოწესრიგებული ურთიერთობა არეგულირებს რა საკმაოდ ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში (1921-96წწ.) წარმოშობილ ურთიერთობებს, თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლით ჩანაცვლება ჩვეულებრივ გარემოებას წარმოადგენს ბუნებრივი კანონზომიერების გამო.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მიღებულია კანონის მოთხოვნათა დარღვევით, რის გამოც იგი უნდა გაუქმდეს და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ მტკიცებულებათა შეფასების შედეგად უნდა დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, თუ რა საფუძვლით ფლობდა სადავო ფართს ნ. ჩ-ძის დედა თ.ბ-ძე და აღნიშნული გარემოების გამორკვევის შემდეგ იმსჯელოს მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის სამართლებრივ შეფასებაზე.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ნ. ჩ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006წ. 14 მარტის განჩინება გაუქმდეს და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.