ას-359-642-04 13 აპრილი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი (მომხსენებელი), თ. თოდრია

დავის საგანი: მიუღებელი სარჩოს თანხის დაბრუნება და ყოველთვიური სარჩოს გადახდა.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2002 წლის 20 თებერვალს ა. ჯ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე შპს “ფ.- ის” მიმართ მიუღებელი და ყოველთვიური სარჩოს გადახდის თაობაზე. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 1985 წლის ნოემბრიდან მუშაობდა შპს “ფ.-ში” ზეთის ფილტრების მტვირთავად. 1989 წლის აპრილში მას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას შტამპის ქვეშ მოუყვა თითები, რის გამოც 1989 წლის აგვისტოში სამედიცინო შრომითმა კომისიამ დაუდგინა მე-2 ჯგუფის ინვალიდობა და შრომის უნარის 25%-ით დაკარგვა უვადოდ.

1989 წლის 3 მაისის საწარმოში მომხდარი შემთხვევის აქტით, უბედური შემთხვევის მიზეზი იყო ადმინისტრაციის მხრიდან სუსტი საწარმოო დისციპლინა ანუ ა.ჯ-ს მიადგა ზიანი დამქირავებლის _ ადმინისტრაციის ბრალით შრომის დაცვის წესების უგულებელყოფით, რის გამოც საწარმომ ა.ჯ-ს დაუნიშნა სარჩო ყოველთვიურად 94 მანეთის ოდენობით. აღნიშნულ თანხას მოსარჩელე იღებდა რამდენიმე თვის განმავლობაში, 1990 წლიდან კი საწარმომ მას შეუწყვიტა სარჩოს გადახდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა მიუღებელი სარჩოს თანხის დაბრუნება და ყოველთვიური სარჩოს გადახდა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ იგი არ იყო სათანადო მოპასუხე, რადგან მიაჩნია, რომ არ არის უსინათლოთა საზოგადოების თბილისის სასწავლო-საწარმოო წამოწყება “ფ.--ის” სამართალმემკვიდრე.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხე საქართველოს უსინათლოთა საზოგადოების თბილისის სასწავლო-საწარმოო წამოწყება “ფ.--ს” ა.ჯ-ის სასარგებლოდ ერთდროულად დაეკისრა 375,36 ლარისა და 2003 წლის 21 თებერვლიდან ყოველთვიურად 31,28 ლარის გადახდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სასწავლო-საწარმოო წამოწყება “ფ.--მა” და მოითხოვა მისი გაუქმება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004 წლის 13 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ა.ჯ-ი მუშაობდა უსინათლოთა საზოგადოების თბილისის სასწავლო-საწარმოო წამოწყება “ფ.--ში” ზეთის ფილტრების მტვირტავად, რომელსაც შრომითი მოვალეობის შესრულებისას შტამპის ქვეშ მოუყვა თითები და 1999 წლის აგვისტოში, შრომითი კომისიის დასკვნით, ა.ჯ-ი ცნობილ იქნა მე-2 ჯგუფის ინვალიდად შრომის უნარის 25%-ით დაკარგვით უვადოდ. საწარმოში მომხდარი უბედური შემთხვევის მიზეზია ადმინისტრაციის მხრიდან სუსტი საწარმოო დისციპლინა ანუ ა.ჯ-მა ტრავმა მიიღო საწარმოს ბრალით.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ საწარმომ ცნო მისი ბრალეულობა მომხდარ ფაქტთან დაკავშირებით და ა.ჯ-ს დაუნიშნა სარჩო ყოველთვიურად 94 მანეთის ოდენობით, რასაც იღებდა რამდენიმე თვის განმავლობაში, 1990 წლიდან კი საწარმომ მას შეუწყვიტა სარჩოს მიცემა.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილებით ზემოაღნიშნულ გარემოებათა გათვალისწინებით სწორად დააკისრა შპს “ფ.--ს” ა.ჯ-ის სასარგებლოდ 375,36 ლარისა და ყოველთვიურად 31,28 ლარის გადახდა, რადგან სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2002 წლის 17 აპრილის ცნობით დადგენილია, რომ 1991 წელს 377 მანეთის, კუპონისა და ლარის ინფლაციის გათვალისწინებით, 2002 წლის 1 აპრილის მდგომარეობით შეადგენს 125 ლარსა და 11 თეთრს, ხოლო მისი 25% _ 31 ლარსა და 28 თეთრს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დანიშნული სარჩოს ოდენობა სადავოდ არ გაუხდია მოწინააღმდეგე მხარეს და საპირისპიროს დასადასტურებლად რაიმე მტკიცებულება არ წარმოუდგენია.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელემ გაუშვა შრომის კანონთა კოდექსის 204-ე და სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლებით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემული კატეგორიის საქმეებზე ხანდაზმულობის ვადა მოწესრიგებულია საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” 51-ე მუხლით, რომლის თანახმად, “თუ განცხადება ზიანის ანაზღაურების შესახებ დამქირავებელთან შეტანილია შრომის უნარის ხარისხის დაკარგვიდან ან მარჩენალის დაკარგვიდან სამი წლის გასვლის შემდეგ, ზიანის ანაზღაურება ხდება განცხადების შეტანის დღიდან. განცხადების შეტანის დღედ კი ითვლება მისი ორგანიზაციაში მიღების დღე ანუ მოცემული წესების ამგვარ მოთხოვნებზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა არ ვრცელდება. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ საწარმოს არ მიუძღვის ბრალი ა.ჯ-ისათვის ზიანის მიყენებაში, რადგან საქმეში წარმოდგენილი საწარმოო ტრავმის შესახებ 1989 წლის 11 აპრილის აქტით დადგენილია, რომ უბედური შემთხვევის მიზეზია სუსტი საწარმოო დისციპლინა ადმინისტრაციისა და არა მუშაკის მხრიდან.

პალატამ მიიჩნია, რომ უსაფუძვლოა აპელანტის მტკიცება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის უბედური შემთხვევა მოუხდა სასწავლო-საწარმოო წამოწყება “ფონიჭალაში”, რომელიც ლიკვიდირებულ იქნა 1993 წლის 15 თებერვალს ისე, რომ არ დარჩენია სამართალმემკვიდრეები, ხოლო შპს “ფ.-” დამოუკიდებელი კერძო სამართლებრივი სუბიექტია, რომელიც არ არის სასწავლო-საწარმოო წამოწყება “ფ.” სამართალმემკვიდრე.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი თბილისის კრწანისის რაიონის გამგეობის 1993 წლის 25 თებერვლის განკარგულებით, დაკმყოფილდა საქართველოს უსინათლოთა საზოგადოების გამგეობის პრეზიდიუმის თხოვნა და რეგისტრირებულ იქნა სასწავლო-საწარმოო წამოწყება “ფ.” კ.-...-ის”, კ.-...-ის”, ზეთის ფილტრების, სატვიფროსა და სათამაშოების უბნების ბაზაზე დაფუძნებული საზოგადოებრივი ორგანიზაციის საწარმო “ფ.-”, მდებარე თბილისში, რუსთაველის გზატკეცილის ¹22-ში, რითაც დასტურდება რომ სასწავლო-საწარმოო წამოწყება “ფ.” ლიკვიდირებული არ ყოფილა, იგი რეორგანიზებულ იქნა და ერთიანად დაფუძნდა საწარმო “ფ.-”.

თბილისის კრწანისის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 1 აგვისტოს დადგენილებით კი დაფუძნდა და რეგისტრირებულ იქნა საქართველოს უსინათლოთა საზოგადოების შპს “ფონიჭალა-3”, რომელიც არის საქართველოს უსინათლოთა საზოგადოების თბილისის სასწავლო-საწარმოო წამოწყება “ფ.--ის” სამართალმემკვიდრე და განთავსებულია იმავე მისამართზე _ თბილისი, .... გზატკეცილი ¹22.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ რაიონულმა სასამართლომ 2003 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილებით, საქმის გარემოებებისა და მტკიცებულებებიდან გამომდინარე, მატერიალური და პროცესუალური ნორმების დაცვით სწორად დააკისრა უსინათლოთა საზოგადოების თბილისის სასწავლო-საწარმოო წამოწყება “ფ.--ს” მოსარჩელის სასარგებლოდ ერთდროულად 375,36 ლარისა და 2003 წლის 21 თებერვლიდან ყოველთვიურად 31,28 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ფონიჭალა-3-ის” დირექტორმა ა. ნაზარიანმა და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორმა განმარტა, რომ ა.ჯ-ი მუშაობდა თბილისის სასწავლო წამოწყება “ფ.” სათამაშოების უბანზე მტვირთავად. მას 1986 წლის 15 აგვისტოს მოუხდა უბედური შემთხვევა, კერძოდ, სამუშაოს დროს, ნ.ს-თან საუბრისას, კარი, რომელზეც მას ხელი ჰქონდა დადებული, ორპირი ქარის გამო, დაიხურა და მას მარცხენა ხელის მეორე თითი მოჰყვა კარში. 1989 წლის 28 აპრილს ა.ჯ-მა ტვიფრში დაიზიანა მარჯვენა ხელის საჩვენებელი და შუა თითის ფრჩხილები. აღნიშნულთან დაკავშირებით შედგა აქტი და თანამშრომლებს ჩამოერთვათ ახსნა-განმარტებები, რომლებმაც აღნიშნეს, რომ ა.ჯ-ი თვითნებურად დაჯდა წნეხზე, სადაც მოუხდა უბედური შემთხვევა. მოსარჩელეს აკრძალული ჰქონდა აღნიშნულ წნეხთან მისვლა და მუშაობა, ვინაიდან იგი იყო უსინათლო. ამდენად, არც ერთი შემთხვევა არ იყო გამოწვეული საწარმოს ბრალით და შრომის კანონთა კოდექსის 155-ე მუხლის შესაბამისად, საწარმოს არ უნდა დაეკისროს მატერიალური პასუხისმგებლობა Aაღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით.

საკასაციო საჩივრის ავტორი თვლის, რომ სარჩელი ხანდაზმულია, რადგან ა.ჯ-მა გაუშვა შრომის კანონთა კოდექსის 204-ე და სამოქალაქო კოდექსის 75-ე მუხლით დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა იერარქიით უფრო დაბალ საფეხურზე მდგომი აქტი, ამასთან, აღნიშნული აქტი სადავო ურთიერთობების დროს არ არსებობდა.

კასატორმა აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს უბედური შემთხვევა მოუხდა სასწავლო-საწარმოო წამოწყება “ფ.”, რომელიც ლიკვიდირებულ იქნა ჯერ კიდევ 1993 წლის 15 თებერვალს ისე, რომ არ დარჩენია სამართალმემკვიდრეები. შპს “ფონიჭალა” კი წარმოადგენს დამოუკიდებელ სამეწარმეო საზოგადოებას, რომელიც რეგისტრირებულ იქნა 1993 წლის 25 თებერვალს კრწანისის რაიონის გამგეობის მიერ, ხოლო 1996 წელს ხელახალ რეგისტრაციაში გატარდა კრწანისის რაიონის სასამართლოს მიერ. ამდენად, კასატორი, თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ სასწავლო-საწარმოო წამოწყება “ფ.” რეორგანიზებულ იქნა შპს “ფ.-”-ად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ა.ჯ-ის სარჩელზე უარის თქმა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს და თვლის, რომ იგი უსაფუძვლოა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის II ნაწილით, საოლქო სასამართლოს პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. პალატა თვლის, რომ შპს “ფ.--ის“ საკასაციო პრეტენზია დაუსაბუთებელია, რადგან კასატორი არ მიუთითებს საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას სასამართლომ რომელი საპროცესო ნორმა დაარღვია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ თითოეული ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას მიუთითა იმ მტკიცებულებებზე, რომლებითაც საქმის ფაქტობრივი გარემოებანი დაადგინა, კერძოდ, ბრალეულობის საკითხის განხილვისას, რასაც ითვალისწინებს „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის“ მე-3 მუხლი, სასამართლომ მიუთითა 1989 წლის 11 აპრილის უბედური შემთხვევის აქტზე, რომლის საფუძველზეც საწარმო ა.ჯ-ს 1990 წლამდე უხდიდა სარჩოს. ამასთან, პალატა მიუთითებს, რომ იმ შემთხვევაში, თუ დადგენილია, რომ საწარმო დაზარალებულს უხდიდა, საწარმოში მომხდარი უბედური შემთხვევის გამო, სარჩოს, სარჩელის ოდენობის გადაანგარიშების ან მიუღებელი თანხის დაკისრების თაობაზე სარჩელების განხილვისას სასამართლო აღარ იკვლევს უბედური შემთხვევით გამოწვეული ზიანის დადგომის ბრალეულობის საკითხს. ბრალეულობის თაობაზე, როგორც წესი, მითითებულია საწარმოში მომხდარი უბედური შემთხვევის აქტში. აქტში მითითებული არასწორი მონაცემები კი ორივე მხარეს (საწარმოს, დაზარალებულს) შეუძლია სადავო გახადოს სასარჩელო წესით. განსახილველ შემთხვევაში საწარმოს 1989 წლის 3 მაისის აქტი სასარჩელო წესით სადავო არ გაუხდია. ამდენად, საკასაციო პრეტენზია ამ ნაწილში დაუსაბუთებელია.

პალატა ასევე არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას საწარმოს უფლებამონაცვლეობის თაობაზე. სასამართლომ აღნიშნული გარემოების დადგენისას მიუთითა შესაბამის, კანონით გათვალისწინებულ მტკიცებულებებზე, კერძოდ, თბილისის კრწანისის რაიონის გამგეობის 1993 წლის 25 თებერვლის განკარგულებაზე, რომლითაც ირკვევა, რომ უსინათლოთა საზოგადოება დარეგისტრირდა როგორც სასწავლო საწარმო წამოწყება “ფ.- “. ასევე, თბილისის კრწანისის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 1 აგვისტოს დადგენილებაზე. კასატორი, მისი საკასაციო პრეტენზია დასაბუთებული რომ იყოს, უნდა მიუთითებდეს საქმეში არსებულ ისეთ მტკიცებულებაზე, რომელიც მის მოსაზრებას (რომ იგი არ არის იმ საწარმოს უფლებამონაცვლე, სადაც ა. ჯ-მა მიიღო სხეულის დაზიანება) სარწმუნოს გახდიდა. ამდენად, საკასაციო პრეტენზია ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია.

რაც შეეხება სასარჩელო ხანდაზმულობის საკითხს, პალატა მიუთითებს, რომ აღნიშნულ მოთხოვნებზე (მიუღებელი სარჩოს ანაზღაურება) ვრცელდება ხანდაზმულობის ვადები, ოღონდ არა იმ თვალსაზრისით, რასაც კასატორი მიუთითებს, არამედ სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის II ნაწილით, რომლითაც პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებიდან წაომშობილ მოთხოვნებზე ხანდაზმულობის ვადა 3 წელია. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლოს არ დაუკისრებია სარჩოს გადახდა 1990 წლიდან, როგორც ამას მოსარჩელე მოითხოვდა.

ამდენად, საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს “ფ.--ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003 წლის 13 ნოემბრის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

განჩინების ასლები გაეგზავნოს მხარეებს.