ას-382-691-05 9 ნოემბერი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: თ. თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლ. გოჩელაშვილი,

მ. ცისკაძე

დავის საგანი: თანხის დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ნ. ი.-მ სარჩელით მიმართა სასამართლოს ა. ჭ.-ის მიმართ, სადაც მიუთითა, რომ მხარეები 1989 წლიდან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ. ერთად ცხოვრების პერიოდში შეეძინათ ვაჟიშვილი. მეუღლეები 1992 წელს განქორწინდნენ. ქ.თბილისის ნაძალადევის რაიონის სასამართლოს 1996წ. 12 იანვრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს მის მცირეწლოვან შვილთან ერთად გამოეყო საცხოვრებელი ფართი მოპასუხის საცხოვრებელი სახლიდან. მხარეთა შორის 1999წ. 18 ივნისს გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლითაც აკ.ჭ.-ე იღებდა ვალდებულებას, რომ იყიდდა ერთოთახიან ბინას 6 თვის განმავლობაში, მაგრამ აკ. ჭ.-მ პირობა არ შეასრულა. ნ. ი.-მ სარჩელით მოითხოვა მოპასუხისათვის 8000 აშშ დოლარის დაკისრება და ბინის ქირის _ 1450 ლარის გადახდა.

ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალო რაიონული სასამართლოს 2002წ. 30 ოქტომბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით ნ. ი.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ა. ჭ.-ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 8000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარებში 1450 ლარის გადახდა.

2002წ. 16 დეკემბერს ა. ჭ.-მ საჩივრით მიმართა ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს ზემოაღნიშნული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით, იმ საფუძვლით, რომ იგი სასამართლოზე მოწვეული არ იყო სსკ-ის 70-ე-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით.

ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 23 იანვრის განჩინებით დაკმაყოფილდა მოპასუხე ა. ჭ.-ის საჩივარი ამავე სასამართლოს 2002წ. 30 ოქტომბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გადასინჯვისა და საქმის განახლების თაობაზე. გაუქმდა ზემოაღნიშნული რაიონული სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება.

ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003წ. 5 მაისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით ნ. ი.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა _ ა. ჭ.-ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 8000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარებისა და ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის 1450 ლარის გადახდა.

2005წ. 30 მაისს ა. ჭ.-მ კვლავ მიმართა საჩივრით ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს ზემოაღნიშნული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით, იმ საფუძვლთ, რომ იგი სასამართლო დროისა და დღის შესახებ სასამართლო სხდომაზე მიწვეული არ იყო სსკ-ის 70-ე-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით.

ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003წ. 1 ივლისის განჩინებით ა. ჭ.-ის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება.

2003წ. 8 აგვისტოს, ა. ჭ.-მ სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003წ. 1 ივლისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 9 ოქტომბრის განჩინებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ა. ჭ.-ის სააპელაციო საჩივარი. გაუქმდა გასაჩივრებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე რაიონულ სასამართლოს.

ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004წ. 2 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნ. ი.-ს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადგენილად ცნო ფაქტობრივი გარემოება, რომ მხარეები 1989 წლიდან 1992 წლამდე იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში. მხარეებს შეეძინათ შვილი – თ. ჭ.-ე. დადგენილად ცნო ისიც, რომ ა. ჭ.-მ 1999წ. 18 ივნისს სანოტარო წესით აიღო ვალდებულება, რომ იგი თბილისის ერთ-ერთ უბანში (არა გარეუბანში), შეუძენდა მოსარჩელესა და მის შვილს ერთოთახიან ბინას 6 თვის განმავლობაში. რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე ა. ჭ.-ის მიერ ნაკისრი ვალდებულების საგანს შეადგენს გვაროვნული ნივთი, კერძოდ, ქ.თბილისში მდებარე ერთოთახიანი ბინა და არა 8000 აშშ დოლარი. რაიონულმა სასამართლომ ასევე მიიჩნია, რომ დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მოთხოვნა ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო ზიანის _ 1450 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრებაზე, ვინაიდან მას არ წარმოუდგენია არავითარი დამამტკიცებელი დოკუმენტი მოთხოვნილი თანხის დახარჯვის შესახებ.

2004წ. 5 აპრილს ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004წ. 2 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ნ. ი.-მ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 25 იანვრის გადაწყვეტილებით ნ. ი.-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა _ გაუქმდა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004წ. 2 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. სარჩელი დაკმაყოფილდა _ ა. ჭ.-ს მოსარჩელე ნ. ი.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 8000 აშშ დოლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: გაიზიარა რა რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოება, ჩათვალა, რომ მხარეთა შორის დაიდო ახალი გარიგება, რომლის თანახმად, ა.ჭ.-ემ ნ.ი.-ის წინაშე იკისრა ვალდებულება ბინის შეძენის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სკ-ის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულება დაარღვია ა. ჭ.-მ, რადგან მოვალის მიერ ვალდებულება დროულად არ შესრულდა, ნ. ი.-მ ითხოვა თანხის გადახდა ან ბინის ყიდვა. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სსკ-ის 83-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, სარჩელის შეცვლად არ ჩაითვლება მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული გარემოებების დაზუსტება, დაკონკრეტება და დამატება, აგრეთვე, სასარჩელო მოთხოვნების ოდენობის შემცირება ან ერთი ნივთის ნაცვლად მეორე ნივთის მიკუთვნება მისთვის, ანდა ამ ნივთის ღირებულების ანაზღაურება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 25 იანვრის გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ა. ჭ.-მ, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახლი გადაწყვეტილებით სარჩელზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ სასამართლომ არასწორად დააკისრა მას მოსარჩელისათვის 8000 აშშ დოლარის გადახდა. სასამართლო დაეყრდნო დოკუმენტს, რომელსაც ხელს არ აწერს მოსარჩელე, ამდენად, კასატორი მიიჩნევს, რომ ვალდებულების წარმოშობის საფუძველი არ არსებობს. საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ სასამართლომ დაარღვია სკ-ის 317-ე მუხლი, 319-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები, 327-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, 183-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადება, 68-ე და 71-ე მუხლები, სსკ-ის 83-ე მუხლის მე-4 ნაწილი.

სამოტივაციო ნაწილი:

სსკ-ის 394-ე მუხლის ”ე” ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული.

სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ქ. თბილისის ნაძალადევის რაიონის სასამართლოს 1996წ. 12 იანვრის გადაწყვეტილებით თბილისში, ... ა. ჭ.-ის სახელზე მდებარე სახლიდან ფართი გამოეყო ნ. ი.-ს მცირეწლოვან შვილთან ერთად, რაც არ აღსრულებულა.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი იქნა, რომ 1999წ. 18 ივნისს გაფორმდა სანოტარო წესით დამოწმებული გარიგება, რომლის თანახმად ა.ჭ.-ემ ნ.ი.-ის წინაშე იკისრა ვალდებულება, რომ ექვსი თვის განმავლობაში უყიდიდა ერთოთახიან ბინას.

ამდენად, აღნიშნული გარიგების თანახმად, ა. ჭ.-ს ექვსი თვის განმავლობაში უნდა შეეძინა ერთოთახიანი ბინა და უსასყიდლოდ გადაეცა იგი ნ. ი.-ისათვის, ანუ მან იკისრა უძრავი ნივთის შეძენის ვალდებულება.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დაადგინა, აღნიშნული ურთიერთობა წარმოადგენს ცალმხრივ, თუ ორმხრივ გარიგებას; განსახილველი გარიგებით წარმოიშვა თუ არა ვალდებულება. ამავე დროს უნდა დადგინდეს გარიგების კონკრეტული ტიპი.

აღნიშნულ გარიგებით მხოლოდ ა. ჭ.-ის მიერ ნაკისრი ვალდებულებაა გათვალისწინებული, რაც დასტურდება მისი ხელმოწერით. უპირველეს ყოვლისა სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, აღნიშნული ურთიერთობა წესრიგდება თუ არა სკ-ის 341-ე მუხლით. სააპელაციო სასამართლომ სწორი კვალიფიკაცია უნდა მისცეს აღნიშნულ ურთიერთობას იმისთვის, რომ დასაბუთებული გადაწყვეტილება მიიღოს.

იმისათვის, რომ აღნიშნულ ურთიერთობას სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მიეცეს, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე.

სადავო გარიგებაში არ არის მითითებული, რომ იგი დადებულია ქ. თბილისის ნაძალადევის რაიონის სასამართლოს 1996წ. 12 იანვრის გადაწყვეტილებით წარმოშობილი ვალდებულების შესრულების მიზნით. მაგრამ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილებით ქ. თბილისში, ... ა. ჭ.-ის სახელზე მდებარე სახლიდან ფართი გამოეყო ნ. ი.-ს თავის მცირეწლოვან შვილთან ერთად. ხოლო იმ ფაქტს, რომ სადავო გარიგებით ა. ჭ.-ის მიერ ვალდებულება ნაკისრი იყო 1996წ. 12 იანვრის გადაწყვეტილებით წარმოშობილი ვალდებულების სანაცვლოდ, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით არ დგინდება. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით არ დგინდება, რომ 1996წ. 12 იანვრის გადაწყვეტილება უკავშირდება ა. ჭ.-ის მიერ სადავო გარიგებით ნაკისრი ვალდებულებას.

ვალის აღიარებას ადგილი არ ექნება, თუ მხარეები უკვე არსებული ვალდებულების შინაარსიდან გამოდიან ან ადასტურებენ მას, ან მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ. ამ ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით ვალის არსებობის აღიარებას ადგილი ექნება მხოლოდ მაშინ, თუ იგი დამოუკიდებელია ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან და როდესაც იგი ქმნის ახალ დამოუკიდებელ მოთხოვნას. ამდენად, იგი არ უნდა უკავშირდებოდეს ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნას. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ვალის არსებობის აღიარება არის ცალმხრივი და აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ერთი მხარე მეორე მხარის სასარგებლოდ დამოუკიდებლად კისრულობს გარკვეულ მოქმედებების შესრულებას, და, ამდენად, საკმარისია ერთი პირის მიერ ნების გამოვლენა. ამასთან ერთად, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს, რომ, მართალია, ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულება ცალმხრივი ხელშეკრულებაა, მაგრამ მისი ნამდვილობისათვის არ არის საკმარისი მხოლოდ ერთი მხარის მიერ ნების გამოვლენა. ვალის არსებობის შესახებ ნება უნდა მიიღოს მეორე მხარემ, რათა ხელშეკრულება დადებულად ჩაითვალოს. იმ ცალმხრივი გარიგებებისაგან განსხვავებით, რომლებიც ეხება ნების გამოვლენილ პირს, ვალის არსებობის აღიარება გავლენას ახდენს ნების მიმღების უფლება-მოვალეობებზე.

იმ შემთხვევაში, თუ სააპელაციო სასამართლო დაადგენს, რომ მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ და აღნიშნული გარიგებით გათვალისწინებული მოთხოვნის მიზანია ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნა, და, ამდენად, ვალის არსებობა არ არის აღიარებული აღიარებას, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული ურთიერთობის შეფასებისას უნდა გაითვალისწინოს სკ-ის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადებით აღიარებული ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპი, რაც გულისხმობს ხელშეკრულების დადების თავისუფლებას და მისი შინაარსის თავისუფლად განსაზღვრის შესაძლებლობას. ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპის ეს უკანასკნელი ელემენტი ასევე გულისხმობს იმასაც, რომ მხარეებს შეუძლიათ დადონ ნებისმიერი ხელშეკრულება, მათ შორის, ისეთიც, რომელიც არ არის კანონით გათვალისწინებული, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 83-ე მუხლის მე-4 ნაწილი და არასწორად მიიჩნია, რომ ამ ნორმის თანახმად, ნ. ი.-ს უფლება ჰქონდა, ბინის სანაცვლოდ მოეთხოვა თანხა 8000 აშშ დოლარის ოდენობით. განსახილველი ნორმის გამოყენების საფუძველი შეიძლება გახდეს იმ შემთხვევაში, თუ მხარე სარჩელით ითხოვდა ნივთს, ხოლო შემდეგ მოითხოვა ამ ნივთის ღირებულება. აღნიშნული ნორმა არ არის მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძველი. იმ შემთხვევაშიც, თუ იარსებებდა სსკ-ის 83-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ გარემოება, სასამართლო ვალდებული იყო შეემოწმებინა ამ მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებული ფაქტობრივი საფუძველი.

კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლის საფუძველზეც ნ. ი.-ე ითხოვს კასატორის მიერ 1999წ. 18 ივნისის გარიგებით ნაკისრი ვალდებულების სანაცვლოდ 8000 აშშ დოლარის დაკისრებას.

ასევე, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, თუ რამდენად შეესაბამება აღნიშნული თანხის ოდენობა 1999წ. 18 ივნისის გარიგებით ნაკისრი ვალდებულების ოდენობას.

იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული თანხა არის ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანი, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, შესაძლებელია თუ არა ზიანის ნატურით რესტიტუცია სკ-ის 409-ე მუხლის თანახმად.

ყოველივე ზემოაღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, რის გამოც იგი სსკ-ის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის თანახმად კანონის დარღვევით მიღებულად უნდა ჩაითვალოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ა. ჭ.-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 25 იანვრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს შესაბამის პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.