საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-137(კ-23) 28 ნოემბერი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, გოჩა აბუსერიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია

მოწინააღმდეგე მხარე - ჯ.მ-ი

დავის საგანი - ქმედების განხორციელების დავალება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 დეკემბრის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

2019 წლის 2 ივლისს ჯ.მ-მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის №80 ბრძანებით, ..., ,ჰ...სა’’ და ...ის რსგ ,,ს...ის’’ საწარმოო კომერციულ ფირმა ,,ო...ს’’ საწარმოო საბინაო კომპლექსის ასაშენებლად გადაეცა ...ის ქ. №40/2-ში მდებარე ხანძრის შედეგად დამწვარი და დრომოჭმული სახლი მიმდებარე ტერიტორიით. ამავე ბრძანების მე-3 პუნქტის თანახმად, სამშენებლო კოოპერატივ ,,ჰ...ს’’ და კომერციული ფირმა ,,ო...ს’’ ნება დაერთოთ გადაეცათ საგარანტიო ხელშეკრულებები და ჩაებარებინათ მოქალაქეთა ბინები. სწორედ ამ ბრძანების საფუძველზე მოსარჩელემ საგარანტიო ხელწერილით 1991 წელს ჩააბარა 100 კვ.მ ფართის მქონე თავისი საცხოვრებელი ბინა, რომელშიც შეასახლეს მოქალაქე უ.ვ-ი, რომელსაც დაეწვა საცხოვრებელი სახლი ...ის ქ. №40-ში, მას კი სანაცვლოდ ბინა უნდა მიეღო ...ის ქ. №40-ში ახალაშენებულ კორპუსში.

1991 წლის 14 ნოემბერს კოოპერატივ ,,ჰ...სა“ და მოსარჩელეს შორის დაიდო საგარანტიო ხელშეკრულება, რომელიც შეთანხმებულ იქნა თბილისის საკრებულოს გამგეობასთან. მოსარჩელის განმარტებით, ქ. თბილისში, ...ის ქ. №40-ში ბინა არ აშენებულა და შესაბამისად ბინა არ მიუღია, რის თაობაზეც არაერთხელ მიმართა სხვადასხვა ადმინისტრაციულ ორგანოს, თუმცა უშედეგოდ. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის მის სასარგებლოდ 76 600 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში გადახდის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით ჯ.მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხე ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას მოსარჩელე ჯ.მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 76 600 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასებები და დამატებით განმარტა, რომ ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის №80 ბრძანებით საწარმოო კომერციულ ფირმა „ო...ს“, სამშენებლო კოოპერატივ ,,ჰ...სა’’ და სახელმწიფოს შორის მიღწეული შეთანხმება წარმოადგენდა ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილების დელეგირების შემთხვევას, რომლითაც კომერციულ პირს გადაეცა კონკრეტული ტერიტორია და ამავდროულად დაევალა ხანძრის შედეგად დაზარალებული ოჯახების მიმართ შეესრულებინა სახელმწიფოს მიერ ნაკისრი ვალდებულება, კერძოდ, უზრუნველეყო ისინი შესაბამისი საცხოვრებელი ბინებით. ამდენად, საგარანტიო ხელშეკრულებები, რომლებიც ჩუღურეთის რაიონის საკრებულოსთან ერთად სამშენებლო კოოპერატივ ,,ჰ...ისა’’ და კომერციული ფირმა ,,ო...ის’’ მიერ იდებოდა კერძო პირებთან, წარმოადგენდა არა კერძო სამართლის სუბიექტებს შორის დადებულ კერძოსამართლებრივ ხელშეკრულებას, არამედ, ფორმდებოდა ქ. თბილისის პრეფექტის ბრძანების მიზნობრიობის და შესაბამისი ვალდებულების დელეგირების ფარგლებში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქმეში წარმოდგენილი საგარანტიო ხელშეკრულება თავისი არსით არის ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომლითაც განისაზღვრა ფიზიკური პირის წინაშე სახელმწიფო ვალდებულების შესრულებაზე სახელმწიფოს მიერ უფლებამოსილი პირები - სამშენებლო კოოპერატივი ,,ჰ...ი’’ და კომერციული ფირმა ,,ო...’’. თვით ის ფაქტი, რომ საქმეში წარმოდგენილი საგარანტიო ხელშეკრულება დადებულია ხანძრის შედეგად დაზარალებული ოჯახის ბინებით დაკმაყოფილების მიზნით და ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის №80 ბრძანების საფუძველზე, აღნიშნულ სამართალურთიერთობას აქცევს კონკრეტულ ბენეფიციარსა და სახელმწიფოს შორის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობად. ამდენად, პალატის განმარტებით, მოსარჩელის მიმართ პასუხისმგებელი სუბიექტის სამართალმემკვიდრეს წარმოადგენს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია და შესაბამისად, უდავოა მისი სათანადო მოპასუხედ ცნობის საკითხი.

რაც შეეხება ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივ საფუძველს, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნულთან მიმართებაშიც გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება და საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე მიიჩნია, რომ სახეზე იყო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ხელშეკრულება, რომლის პირობებიც ცალმხრივად დარღვეულ იქნა ვალდებული პირის მიერ. ვალდებულების დარღვევისათვის კი პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ვინაიდან, ხელშეკრულების დადება განხორციელდა სახელმწიფო ვალდებულებათა შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით. სააპელაციო პალატის განმარტებით, საქმის მასალებით დასტურდება ხელშეკრულების შესრულების მოთხოვნით მოსარჩელის მიერ შესაბამისი სახელმწიფო უწყებებისათვის არაერთი მიმართვის ფაქტი, შესაბამისად, მოსარჩელეს წარმოეშვა უფლება მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა და შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს განმარტება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 365-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, მიუთითა, რომ ვინაიდან გადაწყვეტილებით ვალდებულების შესრულების ვადა არ იყო განსაზღვრული, ბინა არ აშენებულა, ჯ.მ-ს უფლება აქვს მოსთხოვოს კრედიტორს ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება საცხოვრებელი ბინის საბაზრო ღირებულების ოდენობით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ.

კასატორის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში როგორც საქალაქო ასევე სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად გვერდი აუარა მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხს. სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა იყო ასევე გათვალისწინებული საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სამოქალაქო კოდექსის 75-ე მუხლით.

„მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის თაობაზე 1994 წლის 28 ოქტომბრის პარლამენტის №578 დადგენილების მე-2 მუხლიდან გამომდინარე, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის ამოქმედებამდე კერძო (სამოქალაქო) სამართლებრივი წესით შექმნილი საწარმოები, ამ კანონის მოთხოვნების შესაბამისად, დაექვემდებარნენ ხელახალ რეგისტრაციას 1996 წლის 1 იანვრამდე. აღნიშნული ვადა, საქართველოს პარლამენტის 1995 წლის 21 დეკემბრის №80 დადგენილებით გაგრძელდა 1996 წლის 1 სექტემბრამდე. შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა სწორედ ხსენებული პერიოდიდან, როდესაც აუცილებელი იყო კერძო სამართლის იურიდიული პირების რეგისტრაცია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის განმარტებით, არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის გასვლიდან გამომდინარე. ასევე მნიშვნელოვანია, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოში ჯ.მ-ის მიერ 2013 წლის 9 ოქტომბერს შეტანილი №8047 განცხადება, რომელშიც მიუთითა, რომ 2012 წელს ქ.თბილისში, ...ის ქუჩა №40-ში, სადაც მას უნდა მიეღო 5-ოთახიანი ბინა, დაიწყო გაწმენდითი სამუშაოები, რის გამოც მიიჩნია, რომ სახლი მალე აშენდებოდა და მიიღებდა ბინას, მაგრამ აღმოჩნდა, რომ ტერიტორია სახელმწიფოს აღარ ეკუთვნის და კერძო პირის საკუთრებაშია გადასული, რომელიც არ აპირებს სახელმწიფოს მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულებას. შესაბამისად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის ათვლა, თუნდაც დაიწყოს განცხადების რეგისტრაციის თარიღიდან, სასარჩელო მოთხოვნა მოქმედი კანონმდებლობიდან გამომდინარე ითვლება ხანდაზმულად.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ სრულიად დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა ზემოაღნიშნული ხანდაზმულობის ვადა და მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 365-ე მუხლზე. სასამართლოს მიერ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის აღნიშნულ მუხლზე მითითება და მოცემულ სამართალურთიერთობაზე მისი გამოყენება არ გამორიცხავს და არ ეწინააღმდეგება ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ მითითებული სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის გასვლას. კერძოდ, ზემოაღნიშნული მუხლი აწესრიგებს ვადის მითითების გარეშე არსებული ვალდებულებითი ურთიერთობისას კრედიტორის მიერ მოვალისთვის შესრულების ნებისმიერ დროს მოთხოვნის შესაძლებლობას, თუმცა, კასატორის მოსაზრებით, აღნიშნული ნორმა არ აუქმებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მიერ სარჩელის სასამართლოში წარდგენისათვის დადგენილ ვადებს და ხანდაზმულობას. მოცემულ შემთხვევაში, თუნდაც არც ერთი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით განსაზღვრული არ ყოფილიყო შესრულების ვადა, იმ მომენტში, როდესაც მხარემ შეიტყო მისი უფლების დარღვევის შესახებ (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) იმ დროიდან დაიწყო მისი აღნიშნული უფლების რეალიზაციისათვის სასამართლოში მიმართვის ვადის ათვლა. შესაბამისად, კასატორი მიიჩნევს, რომ მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსის 365-ე მუხლის არსებობა ვერ გახდება მხარისათვის მისი დარღვეული უფლების აღდგენის მოთხოვნის მიზნით სასამართლოსთვის უსასრულო და გაურკვეველი დროით - მიმართვის შესაძლებლობის საფუძველი.

კასატორის მოსაზრებით, სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევის გარეშეც, მისი არსებითად განხილვის პირობებშიც არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. ვინაიდან, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლისა და სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების დასაკისრებლად უნდა არსებობდეს შესაბამისი წინამძღვრები, კერძოდ, სახეზე უნდა იყოს ზიანი, ზიანი მიყენებული უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით; მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი; ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი. ამასთან, მხოლოდ აღნიშნული კუმულატიური პირობების ერთობლიობა წარმოადგენს სავალდებულო დათქმას დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომისათვის. კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი და ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მოძიებული ინფორმაციით არ დასტურდება ზიანის არსებობა. ზიანში ჯ.მ-ი მოიაზრებს, ქ.თბილისში, ...ის ქ. №40/ნ-ში ახალაშენებული შენობა-ნაგებობის არსებობის შემთხვევაში, მასში განთავსებული ბინის სავარაუდო ღირებულებას, რომელიც ჯ.მ-ს, 1991 წლის 14 ნოემბრის №11 საგარანტიო ხელშეკრულების თანახმად, უნდა მიეღო ქ. თბილისში, ...ის დასახლება, მე-2 მიკრორაიონის, კორპ. №5-ში მდებარე, ბინა №...-ის დათმობის სანაცვლოდ. ზემოხსენებული ინფორმაციის გადასამოწმებლად, კერძოდ, ქ. თბილისში, ...ის დასახლება, მე-2 მიკრორაიონის, კორპ. №5-ში მდებარე ბინა №... ნამდვილად ირიცხებოდა თუ არა ჯ.მ-ის სახელზე და დაუთმო თუ არა ხსენებული ფართი უ.ვ-ს, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა ქ. თბილისში, ...ის დასახლება, მე-2მ/რ, კორპ. №5-ში მდებარე, ბინა №...-თან დაკავშირებით არსებული სრულყოფილი დოკუმენტაცია, პირველადი რეგისტრაციიდან დღემდე, მათ შორის, ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში დაცული სრულყოფილი დოკუმენტაცია, ასევე ინფორმაცია და არსებობის შემთხვევაში, შესაბამისი დოკუმენტაცია ჯ.მ-ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებათა და საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველთა თაობაზე 1991 წლიდან დღემდე.

სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2017 წლის 4 ოქტომბრის №... წერილით, ქ. თბილისში, ...ის დასახლება, მე-2 მ/რ, კორპ №5-ში მდებარე, ბინა №...-ის ჯ.მ-ის სახელზე აღრიცხვის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ მოიპოვება. ამასთან, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 2017 წლის 29 სექტემბრის №01/261553 წერილით, ადმინისტრაციული ორგანოსთვის ცნობილი გახდა, რომ 1984 წლის 12 ოქტომბრიდან 1996 წლის 14 დეკემბრამდე რეგისტრირებული იყო ჯ.მ-ი ქ. თბილისში ...ის დასახლება, მე-2 მ/რ, კორპ. №5-ში მდებარე არა ბინა №...-ში, რომლის დათმობაც მოხდა წარმოდგენილ სარჩელზე თანდართული საგარანტიო ხელშეკრულების თანახმად, არამედ, ბინა №.... ზემოაღნიშნული ინფორმაციის საფუძველზე, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის იურიდიულმა საქალაქო სამსახურმა დამატებით მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა ქ. თბილისში, ...ის დასახლება, მე-2 მ/რ კორპ №5-ში მდებარე ბინა №...-თან დაკავშირებით არსებული სრულყოფილი დოკუმენტაცია, პირველადი რეგისტრაციიდან დღემდე. მათ შორის, ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში დაცული სრულყოფილი დოკუმენტაცია. კასატორის მითითებით, არც ზემოხსენებული წერილის საფუძველზე გადმოგზავნილი დოკუმენტაციით არ დადასტურებულა დროის რომელიმე მონაკვეთში, ქ. თბილისი, ...ის დასახლება, მე-2 მ/რ, კორპ №5-ში მდებარე, ბინა №...-ის ჯ.მ-ის სახელზე აღრიცხვის ფაქტი. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელის მხრიდან რაიმე უფლების დათმობისა და შესაბამისად, ზიანის არსებობის ფაქტი არ დასტურდება.

კასატორის განმარტებით, პირისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ერთ-ერთი წინაპირობაა მის მიერ ჩადენილი ზიანის გამომწვევი ქმედების მართლსაწინააღმდეგო ხასიათი. განსახილველ შემთხვევაში, გარდა იმისა, რომ არ დასტურდება კოოპერატიული ბინათმშენებლობიდან გამომდინარე ჯ.მ-ისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, მნიშვნელოვანია ყურადღება მიექცეს თუ რომელ სუბიექტებს უთითებს იგი მითითებული სასარჩელო მოთხოვნის ადრესატებად. კერძოდ, იგი ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისაგან, მაშინ, როდესაც სარჩელზე თანდართული 1991 წლის 14 ნოემბრის XII საგარანტიო ხელშეკრულების ასლის თანახმად, არც ერთი მათგანი არ ყოფილა ხელშეკრულების მხარე. საგარანტიო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებები კონკრეტულ შემთხვევაში ნაკისრი აქვთ, ,,ჰ...სა“ და ფირმა ,,ო...ს“, რომლებიც წარმოადგენდნენ კერძო სამართლის სუბიექტებს, ორივე ინსტანციის სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა აღნიშნული გარემოება და საერთოდ არ დაასაბუთა, თუ რატომ უნდა იქნეს მიჩნეული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია კერძო სამართლის იურიდიული პირის სამართალმემკვიდრედ, ხოლო მტკიცებულება იმისა, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ აიღო რაიმე ტიპის ვალდებულება მოსარჩელის წინაშე, არ არსებობს. ქალაქ თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის №80 ბრძანებით მხოლოდ დაკმაყოფილდა მშენებლის მოთხოვნა და გამოეყო მას მიწის ნაკვეთი საბინაო კომპლექსის ასაშენებლად. აღნიშნულთან მიმართებაში, კასატორმა მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლით გათვალისწინებულ თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით ჩანაცვლების წესზე და განმარტა, რომ იმ პირობებში, როდესაც ადმინისტრაციული ორგანო აპელირებდა მოცემულ საკითხზე, სასამართლოს უნდა ემსჯელა რამდენად წარმოადგენდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია სათანადო მოპასუხეს და იმ შემთხვევაში თუ მოსარჩელე არ შეცვლიდა მოპასუხეს, სასამართლოს სარჩელი არ უნდა დაეკმაყოფილებინა.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 22 თებერვლის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, წარმოებაში იქნა მიღებული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის №80 ბრძანებით, ... ,,ჰ...სა" და ...ის რსგ " ს...ის" საწარმოო კომერციულ ფირმა ,,ო...ს“ საწარმოო საბინაო კომპლექსის ასაშენებლად გადაეცა ...ის ქ. №40/2-ში მდებარე ხანძრის შედეგად დამწვარი სახლი მიმდებარე ტერიტორიით, იმ პირობით, რომ უზრუნველეყოთ ამ სახლში მცხოვრებთა დაკმაყოფილება საცხოვრებელი ბინებით სანიტარული ნორმის ფარგლებში. ამავე ბრძანების მე-3 პუნქტის თანახმად, სამშენებლო კოოპერატივ ,,ჰ...ს“ და კომერციული ფირმა ,,ო...ს“ ნება დაერთოთ ჩუღურეთის რაიონის საკრებულოსთან ერთად ხანძრის შედეგად დაზარალებული ოჯახის ბინებით დაკმაყოფილების მიზნით გაეცა საგარანტიო ხელშეკრულებები და არსებული წესის მიხედვით ჩაებარებინა მოქალაქეთა ბინები.

1991 წლის 14 ნოემბრის №11 საგარანტიო ხელშეკრულების მიხედვით, კოოპერატივი ,,ჰ...ის“ თავმჯდომარემ - მ.ზ-მა და ფირმა ,,ო...ის“ პრეზიდენტმა - თ.ზ-მა, რომელიც მოქმედებდნენ ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის №80 ბრძანების საფუძველზე და მეორეს მხრივ მოქალაქე ჯ.მ-მა იკისრეს ვალდებულება, რომ მოსარჩელე ჯ.მ-ს მისცემდნენ ...ის ქ. №40-ში მდებარე სახლში ხუთოთახიან ბინას, განსხვავებულ ფართობზე ღირებულების გადახდით, სახლის ექსპლუატაციაში შესვლისთანავე, სართულზე კენჭისყრით, ხოლო ჯ.მ-ი ვალდებული იყო ჩაებარებინა მასზე რიცხული 4 ოთახიანი ბინა მდებარე: ქ. თბილისში, ...ის დასახლება, მე-2 მიკრორაიონის, კორპუსი 5-ში მდებარე, ბინა ..., რომელშიც შესახლდებოდა ხანძრის შედეგად დაზარალებული უ.ვ-ი, მცხოვრები ქ. თბილისში, ...ის ქ. №40-ში. ჯ.მ-მა შეასრულა მასზე ნაკისრი ვალდებულება და ჩააბარა მასზე რიცხული 4-ოთახიანი ბინა ქ. თბილისში, ...ის დასახლება მე-2 მ/რ, კორპ. №5-ში მდებარე ბინა ...

2010 წლის 2 აგვისტოს, ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს №12/45245-2 წერილით ჯ.მ-ს მის განცხადებაზე, რომლითაც იგი ითხოვდა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ "ჰ...ის" წევრობაზე უარის თქმის სანაცვლოდ საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებას, განემარტა, რომ კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი პრობლემების მოგვარებასთან დაკავშირებით განსახორციელებელ ღონისძიებების შესახებ მიღებულ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 11 ნოემბრის №835 განკარგულებაში შევიდა ცვლილება საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 18 ივნისის №771 განკარგულებით, რომლის მიხედვით, ქ. თბილისის მერიას განესაზღვრა დაზარალებულ პირთა დასაკმაყოფილებლად გამოყოფილი მიწის ნაკვეთების ამომწურავი ჩამონათვალის საქართველოს მთავრობასთან შეთანხმება. მიწის ნაკვეთების ნუსხის დაზუსტებამდე, საკითხით დაინტერესებულ პირთა მიერ წარდგენილი წინადადებების და მოთხოვნების დაკმაყოფილება ვერ მოხერხდებოდა. ამავე დროს ეცნობა, რომ საქართველოს მთავრობის მიერ მიწის ნაკვეთის ნუსხის დაზუსტების შემდგომ, მოქალაქეებს მიეცემოდათ შესაბამისი განცხადების შეტანის შესაძლებლობა ნუსხით გათვალისწინებულ მიწის ნაკვეთზე, საკითხის განხილვისა და დადებითი გადაწყვეტილების მიღების მიზნით.

საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ 1991 წლის 14 ნოემბრის №11 საგარანტიო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული, ...ის ქ. №40-ში საცხოვრებელი სახლი დღემდე არ აშენებულა და შესაბამისად, არც ჯ.მ-ი დაკმაყოფილებულა ბინით.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განსახილველ საქმეზე მოსარჩელის ინტერესს წარმოადგენს 1991 წლის 14 ნოემბრის №11 საგარანტიო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულება.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, „შესრულების ვალდებულება პირველ რიგში ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომას გულისხმობს. ამავდროულად, პირველადი ვალდებულების შეუსრულებლობისას წარმოიშობა ნაწარმოები შესრულების (ზიანის ანაზღაურება, პირგასამტეხლო) ვალდებულება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საყურადღებოა ის გარემოება, რომ გარანტიის გაცემისა და ჯ.მ-ის მიერ ბინის ჩაბარების დროისათვის მოქმედი საბინაო კოდექსი არ ითვალისწინებდა ბინიდან მოქალაქეთა გამოსახლებას სხვა ბინის მიუცემლად, გარდა დამქირავებლის მიერ სისტემატურად სადგომის დაზიანებისა, არადანიშნულებისამებრ გამოყენებისა, ფართის თვითნებურად დაკავებისა, ბინის ორდერის ბათილად ცნობისა, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. საქმეზე დადგენილად არის ცნობილი, რომ 1991 წლის 14 ნოემბრის №11 ხელშეკრულების გარანტი კოოპერატივი ,,ჰ...ი” და ფირმა ,,ო...ი” სადღეისოდ არ ფუნქციონირებენ და არც მათი უფლებამონაცვლე არის დადგენილი. გარანტიის გაცემის მომენტისათვის მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 205-ე მუხლის თანახმად, გარანტიად მიიჩნევა კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, რომლის ნაწილის შეუსრულებლობის ან ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულებისათვის მოვალე ორგანიზაციის ზემდგომი ორგანო პასუხს აგებს მისი კრედიტორის ორგანიზაციის წინაშე. იმის გათვალისწინებით, რომ გარანტია გაიცა 30.05.91წ. №80 ბრძანების საფუძველზე, „საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის შესახებ" კანონის თანახმად კი თბილისის მმართველობის ორგანოს დღეისათვის მერია წარმოადგენს ამასთან, საქმეზე დადგენილია, რომ ჯ.მ-მა ბინა ჩააბარა ადგილობრივ მმართველობას და არა კოოპერატივ ,,ჰ...ს“ ან ფირმა ,,ო...ს“ და მას ჩაბარებული ბინის სანაცვლოდ ბინა უნდა მიეღო ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისგან და არა კოოპერატივ ,,ჰ...ისაგან“ ან ფირმა ,,ო...ისაგან“, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიმართ პასუხისმგებელი სუბიექტის სამართალმემკვიდრეს წარმოადგენს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია, შესაბამისად, ჯ.მ-ისათვის მის მიერ ჩაბარებული ბინის საფასურის 76 600 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში ანაზღაურება უნდა მოხდეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ.

საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე და მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 365-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების შესრულებისათვის არ არის განსაზღვრული დრო და იგი სხვა გარემოებებიდანაც არ ირკვევა, კრედიტორს ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს მისი შესრულება. კონკრეტულ შემთხვევაში, საგარანტიო ხელშეკრულებაში ვალდებულების შესრულების დროდ მითითებულია სახლის ექსპლუატაციაში შესვლის დრო. შესაბამისად, ვალდებულების შესრულება დამოკიდებული იყო საცხოვრებელი სახლის აშენებასა და ექსპლუატაციაში შესვლაზე, რომელიც დღემდე აშენებული არ არის. ამასთან, მოსარჩელემ არაერთხელ მიმართა ადმინისტრაციულ ორგანოების ალტერნატიული ფართით დაკმაყოფილების მოთხოვნით, რომელიც ასევე არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საფუძველს მოკლებულია კასატორის მოსაზრება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულად მიჩნევის შესახებ.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, შესაბამისად, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 დეკემბრის განჩინება.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

მ. ვაჩაძე

გ. აბუსერიძე