საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ბს-854(კ-22) 12 დეკემბერი, 2023 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) - სსიპ შემოსავლების სამსახური
პროცესუალური მოწინააღმდეგე (მოსარჩელე) - ვ.ა-ე
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 01 ივნისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი - ქონების გადასახადის დარიცხვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ვ.ა-ემ 2021 წლის 01 აგვისტოს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე - სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ, რომლითაც სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2020 წლის 03 აგვისტოს №011-14077 ,,საგადასახადო მოთხოვნის“, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2020 წლის 05 ნოემბრის №011-39876 ,,საგადასახადო მოთხოვნისა“ და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 18 იანვრის №159 ბრძანების ბათილად ცნობა მოითხოვა.
ვ.ა-ე სარჩელში აღნიშნავდა, რომ №... და №... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები მოქცეული იყო ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში. №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე მდებარეობდა საცხოვრებელი სახლი (შენობა-ნაგებობის საერთო ფართობი 143.9 კვ.მ, საცხოვრებელი ფართი 67.31 კვ.მ), ხსენებულ მიწის ნაკვეთზე კი მიმაგრებული იყო №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული სადავოდ გამხდარი მიწის ნაკვეთი. მოსარჩელის მოსაზრებით, ზემოხსენებული მიწის ნაკვეთები წარმოადგენდა ერთიანს და განკარგავდა ცხოვრებისთვის ყოველდღიურად. ყურადსაღებად მიიჩნევდა იმ გარემოებას, რომ ორივე საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის მისამართს წარმოადგენდა ქ. თბილისი, ...ის ... ჩიხი, №6-ის მიმდებარე.
მოსარჩელის მითითებით, მის საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი უსაფუძვლოდ გახდა დაბეგვრისა და დაჯარიმების საგანი, მაშინ, როდესაც აღნიშნული მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა საცხოვრებელი მიწის ნაკვეთის ნაწილს და სარგებლობდა ფაქტობრივად შესაბამისი დანიშნულებით. მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ შემოსავლების სამსახურის მიერ არ იქნა გათვალისწინებული დაბეგრილი მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის საფუძვლები, სახელდობრ, აღიარების კომისიის მიერ 2008 წლის 05 ნოემბერს გაცემული საკუთრების მოწმობა, რომელიც დაინტერესებული პირის მფლობელობაში არსებული და საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების მომიჯნავედ ყოფნისა და ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში მოქცევის ფაქტის დადასტურების გარეშე არ გაიცემოდა.
ამდენად, ვ.ა-ე მიიჩნევს, რომ მის საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი იყო მიმაგრებული საცხოვრებელი სახლის მიწის ნაკვეთზე და ექცეოდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსით დადგენილი შეღავათების პირობებში.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილებით ვ.ა-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2020 წლის 03 აგვისტოს №011-14007 და 2020 წლის 05 ნოემბრის №01-39876 ,,საგადასახადო მოთხოვნები“ და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 18 იანვრის №159 ბრძანება.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის საფუძველზე, დადგენილ გარემოებად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისში მდებარე №... და №... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეს წარმოადგენდა ვ.ა-ე. ამასთან, №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობა-ნაგებობ(ებ)ის საერთო ფართი შეადგენდა 143.99 კვ.მ-ს, მათ შორის, საცხოვრებელი ფართი - 67.32 კვ.მ, ამასთანავე, დაადგინა, რომ ვ.ა-ის განცხადების საფუძველზე №... და №... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებული უძრავი ნივთის გაერთიანების შედეგად, მის სახელზე საკუთრების უფლებით აღირიცხა უძრავი ნივთი, რომელსაც მიენიჭა №... საკადასტრო კოდი.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტზე მითითებით აღნიშნა, რომ ქონების გადასახადის გადამხდელია ფიზიკური პირი. პირი ქონების გადასახადის გადამხდელია მფლობელობაში ან/და სარგებლობაში არსებულ, გარდაცვლილი პირის სახელზე რეგისტრირებულ ქონების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ქონებით სარგებლობა ხორციელდება იჯარის, ქირის, უზუფრუქტის ან სხვა ამგვარი სახის ხელშეკრულების საფუძველზე (201.2 მუხ.). მიწაზე ქონების გადასახადის გადამხდელია პირი საგადასახადო წლის 1 აპრილის მდგომარეობით მის საკუთრებაში არსებულ მიწაზე; სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ მიწაზე, რომლითაც სარგებლობს ან რომელსაც ფლობს იგი ან/და მის მფლობელობაში ან/და სარგებლობაში არსებულ, გარდაცვლილი პირის სახელზე რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მიწის ნაკვეთით სარგებლობა ხორციელდება იჯარის, ქირის, უზუფრუქტის ან სხვა ამგვარი სახის ხელშეკრულების საფუძველზე (203 მუხ.).
სასამართლომ დამატებით მიუთითა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტზე და აღნიშნა, რომ მიწაზე ქონების გადასახადის დარიცხვის მიზნებისათვის გადასახადის დარიცხვის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს საგადასახადო ორგანოსთვის საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მიწოდებული ინფორმაცია, ამავდროულად, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მონაცემების საფუძველზე საგადასახადო ორგანოს მიერ მიწაზე ქონების გადასახადის დარიცხვისას პირი თავისუფლდება მიწაზე ქონების გადასახადის დეკლარაციის წარდგენის ვალდებულებისგან. ამ შემთხვევაში საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მონაცემების საფუძველზე პირს წარედგინება ,,საგადასახადო მოთხოვნა“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მიერ დადგენილი წესით (205.131 მუხ.).
საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემას მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან საფუძვლად დაედო ის გარემოება, რომ ვ.ა-ის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე (ს/კ №...), რომელზეც განხორციელდა მისთვის ქონების გადასახადის დარიცხვა, საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, საცხოვრებელი სახლი არ ფიქსირდებოდა. შესაბამისად, სსიპ შემოსავლების სამსახურმა მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობდა მოსარჩელის მიმართ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 206-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ჰ2“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საშეღავათო რეგულაციის გავრცელების საფუძველი.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 206-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ჰ2“ ქვეპუნქტზე მითითებით აღნიშნა, რომ კანონმდებელი ადგენს იმ მიწის ნაკვეთის ქონების გადასახადისგან გათავისუფლების გამონაკლის შემთხვევას, რომელიც მიმაგრებულია მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში მდებარე საცხოვრებელ სახლებზე ან/და ავტოფარეხებზე, მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს - საკრებულოს მიერ დადგენილი ფართობის ზღვრული ოდენობის ფარგლებში. ,,ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ადგილობრივი გადასახადის შემოღების შესახებ“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 30 დეკემბრის №20-90 დადგენილების მე-5 პუნქტის ,,ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, ქონების გადასახადისგან თავისუფლდება ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარე საცხოვრებელ სახლებზე (გარდა მრავალბინიანი სახლებისა) მიმაგრებული მიწის ნაკვეთის სრული ფართობი.
საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვ.ა-ის საკუთრების უფლებით აღრიცხული უძრავი ნივთების სხვადასხვა საკადასტრო კოდით რეგისტრაცია განპირობებული იყო მათზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების სხვადასხვა საფუძვლებით, ერთი მხრივ, ნასყიდობის ხელშეკრულებით, ხოლო, მეორე მხრივ, საკუთრების უფლების მოწმობით, ამასთანავე ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ხსენებული მიწის ნაკვეთები წარმოადგენდნენ ერთმანეთის მომიჯნავე, ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში მოქცეულ მიწის ნაკვეთებს, რომლის დამადასტურებელ მტკიცებულებად მიიჩნია საქმის მასალებში წარმოდგენილი საკადასტრო რუკები. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ყურადსაღებად მიიჩნია ის გარემოებაც, რომ ვ.ა-ის განცხადების საფუძველზე №... და №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთები გაერთიანდა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ 2021 წლის 21 მარტს მოსარჩელის სახელზე საკუთრების უფლებით აღირიცხა №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთი. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულმა კოლეგიამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არსებობდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 206-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ჰ2“ პუნქტის შესაბამისად, ვ.ა-ის საკუთრებაში არსებული №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთის ქონების გადასახადისგან გათავისუფლებისა და სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის საფუძველი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 01 ივნისის განჩინებით სსიპ შემოსავლების სამსახურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება. სააპელაციო პალატამ კიდევ ერთხელ აღნიშნა, რომ №... და №... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებული ერთიან სივრცეში მოქცეული ნაკვეთების ორ სხვადასხვა მიწის ნაკვეთად რეგისტრაცია განპირობებული იყო მათზე ვ.ა-ის საკუთრების უფლების მოპოვების განსხვავებული საფუძვლებით; კერძოდ, ერთ შემთხვევაში საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველი იყო ნასყიდობის ხელშეკრულება, ხოლო მეორე შემთხვევაში საკუთრების უფლების მოწმობა. შესაბამისად სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა ვ.ა-ის საკუთრებაში არსებული №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის ქონების გადასახადისგან გათავისუფლების საფუძველი.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 01 ივნისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ.
კასატორის, სსიპ შემოსავლების სამსახურის წარმომადგენელი არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის გასაჩივრებულ განჩინებას და მიიჩნევს, რომ განჩინება მიღებულია საქმის სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე. კასატორის მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა და უგულებელყო ის გარემოება, რომ გადასახადის გადამხდელმა, ვ.ა-ემ სარაჯო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს №... და №... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებული უძრავი ნივთების გაერთიანების საფუძველზე უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ მიმართა 2021 წლის 17 მარტს, შესაბამისად, აღნიშნულ თარიღამდე უძრავ ქონებებს ენიჭებოდათ განსხვავებული საკადასტრო კოდები და წარმოადგენდნენ ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელ ქონებებს. ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ამონაწერში ქონების გადასახადის დარიცხვის დროისთვის საცხოვრებელი სახლი არ ფიქსირდებოდა, შესაბამისად, სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ სწორად იქნა გამოყენებული საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 206-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ჰ1“ ქვეპუნქტი, რომლის თანახმადაც, შესაბამისი დაბეგვრის ობიექტების მიხედვით ქონების გადასახადისგან გათავისუფლებულია მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში მდებარე საცხოვრებელ სახლებზე ან/და ავტოფარეხებზე მიმაგრებული მიწის ნაკვეთები მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს - საკრებულოს მიერ დადგენილი ფართობის ზღვრული ოდენობის ფარგლებში. №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე საჯარო რეესტრის ამონაწერში ქონების გადასახადის დარიცხვის დროისთვის საცხოვრებელი სახლი არ ფიქსირდებოდა.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის წარმომადგენელი მიიჩნევს, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი დასაშვებია საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, შესაბამისად ითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 01 ივნისის განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით ვ.ა-ის სარჩელის უარყოფას.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 ივლისის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 ნოემბრის განჩინებით სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად; ამავე განჩინებით დადგინდა საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, გასაჩივრებული განჩინებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების კანონიერების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
განსახილველ შემთხვევაში შესაფასებელია №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე ქონების გადასახადის დარიცხვის შესახებ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2020 წლის 03 აგვისტოს №011-14077 და 2020 წლის 05 ნოემბრის №011-39876 ,,საგადასახადო მოთხოვნებისა“ და საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 18 იანვრის №159 ბრძანების კანონიერების საკითხი.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საგადასახადო კანონმდებლობა არეგულირებს საქართველოში გადასახადების დაწესებასთან, შემოღებასთან და გადახდასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, ასევე საგადასახადო კონტროლის, საგადასახადო პასუხისმგებლობის, უფლებამოსილი ორგანოსა და მისი თანამდებობის პირების არამართლზომიერ ქმედებათა გასაჩივრების, საგადასახადო დავის გადაწყვეტის პროცესში წარმოშობილ ურთიერთობებს.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 61-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გადასახადის დარიცხვა გულისხმობს საგადასახადო ორგანოს მიერ კონკრეტული საგადასახადო პერიოდისათვის გადასახადის თანხის აღრიცხვასა და ასახვას გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე, რომლის წარმოების წესს განსაზღვრავს საქართველოს ფინანსთა მინისტრი. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, გადასახადის დარიცხვის ერთ-ერთი საფუძველია საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, სხვა მარეგისტრირებელი ორგანოს, აგრეთვე მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ საგადასახადო ორგანოსთვის მიწოდებული ინფორმაცია (მონაცემები), მიწაზე ქონების გადასახადის დარიცხვის მიზნებისთვის.
კოდექსის 204-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, ქონების გადასახადით დაბეგვრის მიზნებისათვის საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, სხვა მარეგისტრირებელი ორგანოების, აგრეთვე მუნიციპალიტეტების მიერ საგადასახადო ორგანოში წარსადგენი ინფორმაციის ჩამონათვალს და ამ ინფორმაციის საგადასახადო ორგანოში წარდგენის წესს ადგენს საქართველოს მთავრობა.
,,ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს, საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს და სხვა მარეგისტრირებელი ორგანოს მიერ საგადასახადო ორგანოში ინფორმაციის წარდგენის წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 28 დეკემბრის №406 დადგენილების პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 204-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, ქონების გადასახადის ადმინისტრირების მიზნით საჯარო სამართლის იურიდიულმა პირმა – საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ ყოველი წლის 10 აპრილამდე შესაბამის საგადასახადო ორგანოს წარუდგინოს მიმდინარე საგადასახადო წლის 1 აპრილის მდგომარეობით მიწის მესაკუთრე პირთა სიები, დანართის შესაბამისად, რომელიც სავალდებულო წესით უნდა შეიცავდეს შემდეგ რეკვიზიტებს: ა) დასახელება/სახელი, გვარი და საიდენტიფიკაციო ნომერი; ბ) მიწის ფართობი და მისამართი; გ) მიწის დანიშნულება (სასოფლო-სამეურნეო, არასასოფლო-სამეურნეო).
საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესზე, რომლის „გ“ პუნქტის „გ.ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ქონების გადასახადის დაბეგვრის ერთ-ერთი ობიექტია ფიზიკური პირი, რომელიც ქონების გადასახადს იხდის, მათ შორის, მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ამ მუხლის პირველი ნაწილის მიზნებისათვის პირი ქონების გადასახადის გადამხდელია მფლობელობაში ან/და სარგებლობაში არსებულ, გარდაცვლილი პირის სახელზე რეგისტრირებულ ქონების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ქონებით სარგებლობა ხორციელდება იჯარის, ქირის, უზუფრუქტის ან სხვა ამგვარი სახის ხელშეკრულების საფუძველზე.
საგადასახადო კოდექსის 205-ე მუხლი ითვალისწინებს ქონების გადასახადის გამოანგარიშებისა და გადახდის წინაპირობებს. ამ მუხლის 131 ნაწილის თანახმად, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მონაცემების საფუძველზე საგადასახადო ორგანოს მიერ მიწაზე ქონების გადასახადის დარიცხვისას პირი თავისუფლდება მიწაზე ქონების გადასახადის დეკლარაციის წარდგენის ვალდებულებისაგან. ამ შემთხვევაში საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მონაცემების საფუძველზე პირს წარედგინება საგადასახადო მოთხოვნა საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მიერ დადგენილი წესით.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საგადასახადო კოდექსი ადგენს გადასახადის გადამხდელის მიერ საერთო-სახელმწიფოებრივი და ადგილობრივი გადასახადების გადახდის ვალდებულებას (მუხლი 20). საგადასახადო ვალდებულებად ითვლება პირის ვალდებულება, გადაიხადოს ამ კოდექსით დაწესებული, აგრეთვე ამ კოდექსით დაწესებული და მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს მიერ შემოღებული გადასახადი. პირს საგადასახადო ვალდებულება ეკისრება საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ იმ გარემოებათა წარმოქმნის მომენტიდან, რომლებიც ითვალისწინებს გადასახადის გადახდას (მუხლი 53).
საგადასახადო კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსით გათვალისწინებული საერთო-სახელმწიფოებრივი ან ადგილობრივი გადასახადისაგან გათავისუფლება შეიძლება მხოლოდ ამ კოდექსში ცვლილებისა და დამატების შეტანით. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, საგადასახადო შეღავათად ითვლება სხვა გადასახადის გადამხდელებთან შედარებით ცალკეული კატეგორიის გადასახადის გადამხდელებისათვის მინიჭებული უპირატესობა, კერძოდ, შესაძლებლობა, გადაიხადონ გადასახადი ნაკლები ოდენობით ან გათავისუფლდნენ გადასახადის გადახდისაგან.
როგორც უკვე აღინიშნა, საგადასახადო კოდექსი ითვალისწინებს გადასახადისგან, მათ შორის ქონების გადასახადისგან გათავისუფლების კონკრეტულ შემთხვევებს (მუხლი 206); კერძოდ, ხსენებული მუხლის პირველი ნაწილის „ჰ2“ ქვეპუნქტის თანახმად, შესაბამისი დაბეგვრის ობიექტის მიხედვით ქონების გადასახადისგან გათავისუფლებულია მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში მდებარე საცხოვრებელ სახლებზე ან/და ავტოფარეხებზე მიმაგრებული მიწის ნაკვეთები მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს − საკრებულოს მიერ დადგენილი ფართობის ზღვრული ოდენობის ფარგლებში.
„ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ადგილობრივი გადასახადის შემოღების შესახებ“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 30 დეკემბრის №20-90 დადგენილების მე-5 პუნქტის „ბ“ და ,,გ ქვეპუნქტების თანახმად, ქონების გადასახადისგან თავისუფლდება ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარე საცხოვრებელ სახლებზე (გარდა მრავალბინიანი სახლებისა) მიმაგრებული მიწის ნაკვეთის სრული ფართობი.
კონკრეტულ შემთხვევაში, სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემის საფუძველი გახდა საგადასახადო ორგანოსათვის საჯარო რეესტრის მიერ მიწოდებული ინფორმაცია ვ.ა-ისათვის საკუთრებაში არსებულ დასაბეგრ მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდით №...) ქონების გადასახადის გაანგარიშების შესახებ, რის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელს, შესაბამისი საგადასახადო პერიოდისთვის დაერიცხა ქონების გადასახადი ჯამში 360 ლარის ოდენობით (ძირითადი).
საქმის მასალებით უდავოდ დადგენილია, რომ №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთზე ,,საგადასახადო მოთხოვნის“ წარდგენის მომენტში არ ფიქსირდებოდა შენობა-ნაგებობა და აღნიშნული უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში ვ.ა-ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იყო ინდივიდუალური საკადასტრო კოდით. საცხოვრებელ სახლზე მიმაგრებულ მიწის ნაკვეთთან ამ ქონების გაერთიანება მოხდა 2021 წლის 21 მარტს (გადასახადის დარიცხვის შემდეგ) საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ, ვ.ა-ის განცხადების საფუძველზე, რის შესაბამისად გაერთიანებულ მიწის ნაკვეთს მიენიჭა ახალი საკადასტრო კოდი (№...) და მის შემდეგ ქონების გადასახადის დარიცხვა არ განხორციელებულა.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2019 წლის 31 დეკემბრის №487 ბრძანებით დამტკიცებული „საჯარო რეესტრის შესახებ ინსტრუქციის“ მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკადასტრო კოდი არის უძრავი ნივთის უნიკალური საიდენტიფიკაციო კოდი, რომელიც ენიჭება უძრავ ნივთს მასზე საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაციასთან ერთად. ამავე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, მიწის ნაკვეთის საკადასტრო გეგმა არის მიწის ნაკვეთის საკადასტრო და გრაფიკული მონაცემების ამსახველი დოკუმენტი, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას მიწის ნაკვეთის საკადასტრო კოდის, მისი ფართობის, კონფიგურაციის, დანიშნულების, საკოორდინატო ბადის, მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებისა (აშენებული, მშენებარე, დანგრეული) და მათი სართულიანობის, ასევე, ამ მიწის ნაკვეთზე იმ უფლებებისა და შეზღუდვების შესახებ, რომელთა საკადასტრო მონაცემებიც რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკადასტრო კოდი არის უძრავი ნივთის უნიკალური საიდენტიფიკაციო მონაცემი, რომელიც ენიჭება უძრავ ნივთს მასზე საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაციასთან ერთად. სწორედ საკადასტრო კოდი საკადასტრო გეგმასთან ერთად არის მიწის ნაკვეთის სამართლებრივი მდგომარეობის განსაზღვრის საფუძველი, რაც ერთ მიწის ნაკვეთს განასხვავებს სხვა მიწის ნაკვეთებისგან, გამოყოფს და ინდივიდუალურად წარმოაჩენს მას, ამასთან ასახავს ინფორმაციას მიწის ნაკვეთის ფართობის, კონფიგურაციის, დანიშნულების, ადგილმდებარეობის, მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებისა (აშენებული, მშენებარე, დანგრეული) და მათი სართულიანობის, ასევე, ამ მიწის ნაკვეთზე იმ უფლებებისა და შეზღუდვების შესახებ, რომელთა საკადასტრო მონაცემებიც რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში.
საკასაციო პალატის მოსაზრებით, №... და №... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთების მომიჯნავედ მდებარეობა არ ადასტურებს დაბეგვრის ობიექტის, №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის საცხოვრებელ სახლზე მიმაგრების ფაქტს. ორივე მიწის ნაკვეთს 2021 წლის 21 მარტამდე გააჩნდა ინდივიდუალური საკადასტრო კოდი, რაც გამორიცხავდა მათ ერთ ნაკვეთად მიჩნევას. №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე საგადასახადო შეღავათის გავრცელება გამოიწვია მასზე არსებულმა საცხოვრებელმა ფართმა, რაც შეეხება №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთს, შეიძლება იგი წარმოადგენდა №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავეს, თუმცა აღნიშნული გარემოება ვერ გახდება მიწის ნაკვეთის, როგორც დამოუკიდებელი სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტის, საგადასახადო დაბეგვრისგან გათავისუფლების საფუძველი. ამასთანავე ყურადსაღებია, რომ №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის საკადასტრო გეგმაზე არ არის დატანილი შენობა-ნაგებობანი, რაც გამორიცხავს მასზე შენობა-ნაგებობების არსებობის ფაქტს. მიწის ნაკვეთთა ინდივიდუალურად, ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად არსებობას ადასტურებს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ამონაწერში არსებული ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების მოპოვების საფუძველი იყო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, ხოლო №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე - საკუთრების უფლების მოწმობა №1720, რომელიც ქ. თბილისის საკრებულოს მიერ დამოწმდა 2008 წლის 05 ნოემბერს, შესაბამისად, ორივე მიწის ნაკვეთზე განსხვავებული საფუძვლით აისახა ვ.ა-ის საკუთრების უფლება.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 206-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ჰ2“ ქვეპუნქტით დადგენილი საგადასახადო შეღავათის განსახილველ შემთხვევაზე გავრცელების კანონისმიერი წინაპირობები. შესაბამისად, მოსარჩელე, როგორც გადასახადის გადამხდელი ვალდებული იყო №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე შესაბამის საანგარიშო პერიოდში გადაეხადა ქონების გადასახადი, რომლის დარიცხვა საჯარო რეესტრის მიერ მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე, საგადასახადო ორგანოს მიერ მართებულად განხორციელდა.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული (გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად საკასაციო სასამართლო თავად მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნების საფუძველი. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მათი სამართლებრივი ანალიზის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, შესაბამისად იგი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება და ახალი გადაწყვეტილებით ვ.ა-ის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
ვინაიდან, მოცემულ საქმეზე საკასაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებით მიღებულია ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ვ.ა-ის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
1. სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 01 ივნისის განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;
3. ვ.ა-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე
მ. ვაჩაძე
ბ. სტურუა
