ბს-1239(კ-23) 15 თებერვალი, 2024წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, ბიძინა სტურუა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 25.10.2023წ. განჩინებაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. მ-ემ 11.03.2021წ. სარჩელით მიმართა ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების ზუგდიდის რაიონული პროკურატურისა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეებისთვის მორალური ზიანის სახით 5000 ლარის დაკისრება.

ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 11.11.2021წ. განჩინებით, მ. მ-ის სარჩელი გადაეგზავნა განსჯად სასამართლოს - თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 13.01.2021წ. განჩინებით, მ. მ-ის სარჩელზე, მოპასუხეების საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ზუგდიდის რაიონული პროკურატურის მიმართ, მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, შეწყდა საქმის წარმოება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 26.01.2022წ. განჩინებით, გასწორდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 13.01.2021წ. განჩინებაში დაშვებული უსწორობა და განჩინების მიღების თარიღად 13.01.2021წ. ნაცვლად მიეთითა 13.01.2022წ..

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 13.01.2022წ. და 26.01.2022წ. განჩინებები კერძო საჩივრით გასაჩივრდა მ. მ-ის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.04.2022წ. განჩინებით, მ. მ-ის კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 13.01.2021წ. (2022წ.) და 26.01.2022წ. განჩინებები და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

საქმის განხილვისას დაზუსტდა მოპასუხეთა წრე და მოსარჩელემ მოპასუხედ დაასახელა საქართველოს გენერალური პროკურატურა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 06.06.2023წ. გადაწყვეტილებით, მ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის სახით 5000 (ხუთი ათასი) ლარის ანაზღაურება. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 25.10.2023წ. განჩინებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სამეგრელო-ზემო სვანეთის პოლიციის დეპარტამენტის ზუგდიდის რაიონული სამმართველოს 25.02.2021წ. მიმართვით მ. მ-ეს გაეგზავნა საქმეზე სისხლის სამართლებრივი დევნის და წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ 16.05.2007წ. დადგენილება, რომელიც ადრესატს ჩაბარდა 25.02.2021წ.. სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ვერ იქნა წარდგენილი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა ზემოხსენებული დადგენილების მ. მ-ისთვის უფრო ადრე ჩაბარების ფაქტს. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელი არ არის ხანდაზმული.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა სკ-ის 992-ე, 1005-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა, სახეზე უნდა იყოს პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება (უმოქმედობა), წარმოშობილი ზიანი და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. ზუგდიდის რაიონული პროკურატურის პროკურორის 16.05.2007წ. დადგენილებით დასტურდება, რომ მოსარჩელის მიმართ სისხლის სამართლის დევნა დაიწყო 11.09.2002წ., ხოლო იმავე წლის 12 სექტემბრიდან დაიწყო ბრალდებულად ყოფნის ვადის ათვლა, რომელიც წინასწარი გამოძიების ეტაპზე გარკვეული პერიოდი შეჩერებული იყო, თუმცა საბოლოოდ საქართველოს სსსკ-ის 75-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული ვადა (არაუმეტეს 12 თვე) გაშვებული იქნა. აღნიშნულმა გარემოებამ განაპირობა მ. მ-ის მიმართ 2002 წლიდან დაწყებული, თითქმის 5 წლის განმავლობაში მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტა. ამდენად, სახეზეა მოპასუხის კანონით დაკისრებული ვალდებულების შეუსრულებლობა - უმოქმედობა, რამაც გამოიწვია მოსარჩელის ბრალდებულის სტატუსით იმაზე მეტი ხნის განმავლობაში ყოფნა ვიდრე ამას სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებდა. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების წესს ითვალისწინებს სკ-ის 413-ე მუხლი, ხოლო არამატერიალური ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად. მოსარჩელისთვის წაყენებული ბრალდების, გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიებების და ბრალდებულად ყოფნის ხანგრძლივობის გათვალისწინებით, მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხისთვის 5000 (ხუთი ათასი) ლარის დაკისრება მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია და ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 25.10.2023წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ.

კასატორმა აღნიშნა, რომ კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს. ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებები არ შეიძლება გაგებული იქნას, როგორც განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით ზიანის მიყენება. საბოლოოდ თავად პროკურატურამ მიიღო გადაწყვეტილება სს დევნისა და გამოძიების შეწყვეტის შესახებ და თავად პროკურატურის მიერ განხორციელდა მ. მ-ის პროცესუალური უფლებების დაცვა. აღსანიშნავია, რომ პროკურატურის ქმედებები ყოველ ეტაპზე გადიოდა სასამართლო კონტროლს და აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების შუამდგომლობები სასამართლოს მიერ კმაყოფილდებოდა. საქმის წარმოების თავდაპირველ ეტაპზე მ. მ-ის მიმართ გამოყენებული იყო შედარებით მსუბუქი აღკვეთის ღონისძიება, თუმცა თავად მოსარჩელის არაკანონმორჩილმა ქცევამ და სამართალდამცავი ორგანოებისათვის თავის არიდებამ გამოიწვია პატიმრობის შეფარდება, ამასთან, პატიმრობა მოსარჩელეს შეფარდებული ჰქონდა ჯამში 12 დღით. სისხლისსამართლებრივი დევნის საფუძველზე წარმოშობილი უარყოფითი ემოციების, განცდების თუ სხვა სამართლებრივი შედეგების გარკვეულწილად თმენის ვალდებულება აქვს ყველას, რაც არ გამორიცხავს შემდგომ რეაბილიტირებული პირისთვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, თუმცა გავლენას ახდენს მორალური ზიანის ოდენობაზე. მორალური ზიანის ანაზღაურების თითოეული შემთხვევა ინდივიდუალურია. აუცილებელია შეფასდეს, როგორც კონკრეტული პიროვნება და მისი სუბიექტური დამოკიდებულება ზიანის სიმძიმის მიმართ, ასევე ობიექტური გარემოებები. მორალური ზიანის მოცულობის განსაზღვრასთან დაკავშირებით კასატორმა მიუთითა საკასაციო სასამართლოს 08.04.2009წ. საქმე №ბს-972-936(3კ-08), 10.04.2014წ. საქმე №ბს-648-623(3კ-13), 26.11.2019წ. საქმე №ბს-890(კ-19) და 07.10.2021წ. №ბს-20(კ-21) განჩინებებზე, ასევე კასატორმა აღნიშნა, რომ კომპენსაციის ოდენობასთან დაკავშირებით სასამართლოს არ გაუთვალისწინებია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებით დადგენილი და საქართველოს საერთო სასამართლოებში დამკვიდრებული პრაქტიკა. აღნიშნული პრაქტიკის მხედველობაში მიღებით მორალური ზიანის სახით 5000 ლარის დაკისრება შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობას წარმოადგენს და არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების არაპროპორციულია.

კასატორმა მიუთითა სკ-ის 1008-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. პროკურორმა მ. მ-ის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნისა და გამოძიების შეწყვეტის გადაწყვეტილება მიიღო 16.05.2007წ., რომელიც გაუგზავნა ქ. ზუგდიდში, ...ას ქუჩის #3-ში მცხოვრებ მოსარჩელეს, ამასთან, თავად მ. მ-ემ დაადასტურა პირველი ინსტანციის სასამართლოში შეკითხვების ეტაპზე, რომ იგი იმ პერიოდში ნამდვილად ხსენებულ მისამართზე ცხოვრობდა, თუმცა დადგენილება არ ჩაბარებია. აღსანიშნავია, რომ დადგენილება გაგზავნილი იყო ფოსტის მეშვეობით, ჩაუბარებელი ამანათი უკან არ დაბრუნებულა და პროკურატურის სააღრიცხვო ჟურნალში მსგავსი ინფორმაცია არ ასახულა. „... ფოსტაში“ დღეისათვის არ მოიპოვება მ. მ-ისთვის ხსენებული დოკუმენტის ჩაბარების დამადასტურებელი ინფორმაცია. ამის მიზეზი არის ის, რომ ჩაბარებიდან 6 თვის შემდეგ ფოსტა ანადგურებს მსგავს დასტურებს, ამასთან, აღსანიშნავია, რომ პროკურორი რომელმაც 16.05.2007წ. ხსენებული დადგენილება გამოიტანა, სახელმწიფო ბრალდებას მხარს უჭერდა მ. მ-ის მიმართ იმ პერიოდში წარმოებულ სხვა სისხლის სამართლის საქმეზეც, რომელზეც 17.05.2007წ., ანუ ზემოხსენებული დადგენილების მიღებიდან მეორე დღეს, ზუგდიდის რაიონულმა სასამართლომ გამოიტანა ნაწილობრივ გამამტყუნებელი განაჩენი მოსარჩელის მიმართ. ცხადია, რომ ამ უკანასკნელი საქმის განხილვის ფარგლებშიც უნდა ყოფილიყო გაჟღერებული მ. მ-ის მიმართ წარმოებულ ძველ სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიების შეწყვეტის ფაქტი. მ. მ-ე იმ პერიოდიდანვე უნდა ყოფილიყო ინფორმირებული მის მიმართ წარმოებული სისხლის სამართლის №5302863 შეწყვეტის თაობაზე და სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულების ვადის ათვლაც სწორედ 2007 წლიდან უნდა დაწყებულიყო, შესაბამისად, სასამართლოს უნდა მიეჩნია, რომ მოთხოვნა ხანდაზმულია და უარი ეთქვა მის დაკმაყოფილებაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ შედეგობრივად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველი სარჩელი ეფუძნება მოპასუხის მიერ მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც გამოწვეულია მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობით (სისხლისსამართლებრივი დევნისა და წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ დადგენილების მიღებით). მოცემულ შემთხვევაში პროკურატურისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს ქმნის სკ-ის 1005.3 მუხლი, რომლის თანახმად ზიანი ანაზღაურდება ზიანის მიმყენებლის ბრალის მიუხედავად. სკ-ის 1005.3 მუხლის თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ ზიანი ანაზღაურდება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების საკმარის საფუძველს ქმნის ქმედების უკანონობა და პირის მარეაბილიტირებლი გარემოების არსებობა. კანონმდებლობა არ შეიცავს მარეაბილიტირებელი გარემოების ჩამონათვალს, თუმცა უდავოა, რომ ასეთ გარემოებას განეკუთვნება სისხლისსამართლებრივი დევნისა და წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ დადგენილების არსებობა. საქმის მასალებში დაცული ზუგდიდის რაიონული პროკურატურის პროკურორის 16.05.2007წ. სისხლის სამართლებრივი დევნისა და წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ დადგენილების მიხედვით, ბრალდებულად ყოფნის ვადის გასვლის გამო მ. მ-ის მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნა შეწყდა, ხოლო სისხლის სამართლის №5302863 საქმეზე შეწყდა წინასწარი გამოძიება, შეწყვეტის საფუძვლად მიეთითა იმ პერიოდში მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტი, 28-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი და 75-ე მუხლის მე-4 ნაწილი. აღსანიშნავია ისიც, რომ დადგენილების შეწყვეტის დროისათვის მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 219.2 მუხლი რეაბილიტაციის ერთ-ერთ საფუძვლად ითვალისწინებდა პროკურორის დადგენილებას ამავე კოდექსის 28-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტში და იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტში აღნიშნული საფუძვლით სისხლის სამართლებრივი დევნის ან/და წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ. ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია, რომ მ. მ-ის მიმართ წინასწარი გამოძიება დაიწყო (სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა) 11.09.2002წ., ხოლო შეწყდა 16.05.2007წ. ბრალდებულად ყოფნის ვადის გასვლის გამო. მოსარჩელე ბრალდებულად იმყოფებოდა კანონით დადგენილ ვადაზე მეტი ხნით, მიუხედავად იმისა, რომ მითითებულ პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა ითვალისწინებდა ბრალდებულად ყოფნის 12 თვიან ვადას (ძველი რედაქციით 24 თვეს), შესაბამისად, მართებულია სააპელაციო პალატის დასკვნა იმის შესახებ, რომ სახეზეა მოპასუხის კანონით დაკისრებული ვალდებულების შეუსრულებლობა - უმოქმედობა, რამაც გამოიწვია მოსარჩელის ბრალდებულის სტატუსით იმაზე მეტი ხნის განმავლობაში ყოფნა, ვიდრე ამას სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებდა. სისხლისსამართლებრივი დევნის ან/და წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ პროკურორის დადგენილების ასლის მიღება ბრალდებულის ერთ-ერთ საპროცესო უფლებას წარმოადგენს (2007წ. მოქმედი სსსკ-ის 76.3 მუხ., 398.1 მუხ.). საქმეში დაცული მასალებით სისხლისსამართლებრივი დევნისა და წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ 16.05.2007წ. დადგენილება მოსარჩელეს ჩაბარდა 25.02.2021წ., შესაბამისად, სისხლისსამართლებრივი დევნისა და წინასწარი გამოძიების შეწყვეტიდან მითითებულ თარიღამდე მოსარჩელისთვის უცნობი იყო მის მიმართ წარმოებული სისხლის სამართლის საქმის შედეგების თაობაზე, რაც მას მთელი ამ პერიოდის მანძილზე გაურკვევლობაში ამყოფებდა. მითითებული გარემოება ასევე ადასტურებს სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობას. აღსანიშნავია ისიც, რომ მოსარჩელემ მის მიმართ 2002 წელს აღძრულ სისხლის სამართლის საქმესთან ინფორმაციის მიღების მოთხოვნით პროკურატურას მიმართა 11.04.2019წ., თუმცა მიუხედავად ამისა სისხლისსამართლებრივი დევნისა და წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის თაობაზე მას ეცნობა 25.02.2021წ.. მოსარჩელის მიერ განცხადებით ინფორმაციის გამოთხოვის მიუხედავად ვერ იქნა უზრუნველყოფილი მის მიმართ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმის შედეგებთან დაკავშირებით განცხადებაზე დროულად ინფორმაციის მიწოდება, აღნიშნულს იმაზე მეტი დრო დაჭირდა, ვიდრე ამას მოქმედი კანონმდებლობა ითვალისწინებს. ამდენად, მითითებული გარემოებები ქმნიდა მორალური ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველს.

დაუსაბუთებელია მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად კასატორის მიერ იმ გარემოებაზე მითითება, რომ პროკურატურის მიერ განხორციელებული საპროცესო მოქმედებები ეფუძნებოდა კანონს და კონტროლს სასამართლოში გადიოდა. ბრალდების წარდგენის/სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის დროს მოქმედი 20.02.1998წ. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის შესაბამისად, სისხლის სამართლის პროცესი ხორციელდებოდა მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის საფუძველზე, მხარეებს სრული თანასწორობის საფუძველზე უფლება ჰქონდათ წარედგინათ მტკიცებულებები (სსსკ-ის 15.1, 15.3 მუხ.). იმავე კოდექსის 44.19 მუხლის თანახმად, ბრალდების მხარეს წარმოადგენდა პროკურორი. სისხლისსამართლებრივი დევნის უზრუნველსაყოფად წინასწარი გამოძიების სტადიაზე პროკურატურა ახორციელებდა გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობას. პროკურატურა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით, სრული მოცულობით ატარებდა დანაშაულის გამოძიებას (სსსკ-ის 55.1 მუხ.). გამომძიებელი ვალდებული იყო შეესრულებინა პროკურორის მითითებები (სსსკ-ის 58.4), თავის მხრივ გამომძიებელი ვალდებული იყო გამოძიება ეწარმოებინა ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად, გამოევლინა ბრალდებულების მამხილებელი და გამამრთლებელი გარემოებები (სსსკ-ის 58.3 მუხ.). აღნიშნულის საპირისპიროდ, იმავე კოდექსის 49.2 მუხლის თანახმად, სასამართლო (მოსამართლე) ვალდებული იყო თავი შეეკავებინა ბრალდების დამადასტურებელ ან დაცვის ხელშემწყობ მტკიცებულებათა ძიებისგან, გაეთვალისწინებინა, რომ მტკიცებულებათა აღმოჩენა, წარმოდგენა და გამოკვლევა მხარეთა კომპეტენციას განეკუთვნებოდა. სისხლის სასამართლოწარმოებაში შეჯიბრებითობის პრინციპის მოქმედებიდან გამომდინარე სისხლის სამართლის საქმეზე ბრალდების მხარის მიერ გამოყენებული მტკიცებულების ნამდვილობაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება ბრალდების მხარეს, მითუმეტეს იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე - პროკურატურა არ მიუთითებს იმ ეფექტიანი საპროცესო მექანიზმების არსებობაზე, რომელთა სასამართლოს მხრიდან გამოუყენებლობას მოსარჩელის უფლებების დარღვევის გამოწვევა შეეძლო. აღნიშნულის საპირისპიროდ, მხოლოდ პროკურატურის კომპეტენციას წარმოადგენდა დანაშაულის გამოძიება და სისხლისსამართლებრივი დევნის განხორციელება (სუსგ 20.07.2022წ. საქმე №ბს-628(2კ-20)). ამდენად, მოსარჩელის უფლებები დაარღვია მოპასუხემ, რასაც ადასტურებს ბრალდებულად ყოფნის ვადის გასვლის გამო პროკურორის მიერ 16.05.2007წ. დადგენილების მიღება. მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით არსებობს მოპასუხის მიერ იმ მორალური ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც გამოწვეულია მოსარჩელის ბრალდებულად ყოფნის ხანგრძლივობით, საბოლოოდ სისხლის სამართლებრივი დევნის და წინასწარი გამოძიების შეწყვეტით, ასევე მოსარჩელის მიმართ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმის შედეგებთან დაკავშირებით მისთვის ზემოთ მითითებული პერიოდის მანძილზე ინფორმაციის მიუღებლობით.

სკ-ის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებას, შესაბამისად, კასატორის (მოპასუხის) მითითება სხვა საქმეებზე, უსაფუძვლოა. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო და ყოფითი მდგომარეობა, ჯანმრთელობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს (სუსგ №ბს-972-936(3კ-08), 08.04.2009წ.). მოცემულ შემთხვევაში კასატორი ვერ ასაბუთებს იმ გარემობას, რომ მორალური ზიანის სახით მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული თანხის ოდენობა დარღვეული უფლების არაპროპორციულია, შესაბამისად არ არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი.

დაუსაბუთებელია კასატორის მითითება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე. სკ-ის 1008-ე მუხლის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნას აფუძნებს სისხლის სამართლებრივი დევნის და წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ ზუგდიდის რაიონული პროკურატურის პროკურორის 16.05.2007წ. დადგენილებაზე. საქმეში დაცული მასალებით აღნიშნული დადგენილება მოსარჩელეს ჩაბარდა 25.02.2021წ., ხოლო სარჩელით სასამართლოს მომართა 11.03.2021წ., შესაბამისად, კასატორის მითითება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე დაუსაბუთებელია და არ უნდა იქნეს გაზიარებული. კასატორის მითითება იმ გარემოებებზე, რომ მ. მ-ისთვის გაგზავნილი დადგენილების ასლი უკუგზავნილით პროკურატურაში არ დაბრუნებულა, ასევე მითითება იმაზე, რომ სხვა სისხლის სამართლის საქმიდან მისთვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო №5302863 სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიების შეწყვეტის თაობაზე, არ ქმნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებული პრეტენზიის გაზიარების საფუძველს. აღნიშნული გარემოებებზე მითითება არის კასატორის ვარაუდი, ხოლო ვარაუდი ვერ იქნება მიჩნეული სკ-ის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებულ მომენტად. სსკ-ის 102.3 მუხლის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხეს არ წარმოუდგენია მოსარჩელისთვის პროკურორის 16.05.2007წ. დადგენილების ჩაბარების ისეთი დამადასტურებელი დოკუმენტი (გარდა 25.02.2021წ. ჩაბარების დასტურისა), რომლითაც დადგინდებოდა სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობა და სკ-ის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული ვადის გაცდენა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამო საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 25.10.2023წ. განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ბ. სტურუა