ას-534-865-05 2 ივნისი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. ახალაძე (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

დავის საგანი: სამუშაოზე აღდგენა და განაცდურის ანაზღაურება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ტ. ვ-მა სარჩელით მიმართა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე სს „ს. გ. ს. ე.“ წინააღმდეგ და მოითხოვა სამუშაოზე აღდგენა, უვადო შრომის კონტრაქტის გაფორმება, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება და მოპასუხისათვის იურიდიული მომსახურების ხარჯების დაკისრება. მოსარჩელის მითითებით 2002 წლის 14 მაისიდან სააქციო საზოგადოება „ს. გ. ს. ე.“ გენერალური დირექტორის მ.ვ-ის 2002 წლის 14 მაისის ¹27-ე ბრძანებით დაინიშნა სს „ს. გ. ს. ე.“ სააბონენტო სამსახურში უფროსი სპეციალისტის თანამდებობაზე სამი თვის ვადით, ყოველთვიური ხელფასით, 600 ლარი. მოსარჩელის განცხადებით, 2002 წლის 2 აგვისტოს გაუგრძელდა შრომითი ხელშეკრულება სამი თვით 2002 წლის 2 დეკემბრამდე, ხოლო შემდეგ 2003 წლის 2 სექტემბრამდე, რომელიც ასევე შეიცვალა ახალი ხელშეკრულებით და დაიდო 2003 წლის 4 თებერვალს 2003 წლის 2 სექტემბრამდე ვადით.

2003 წლის 7 აგვისტოს მას წერილობით ეცნობა, რომ ხელშეკრულება აღარ გაუგრძელდებოდა 2003 წლის 2 სექტემბრიდან, ხოლო თანამდებობიდან კი გაანთავისუფლეს 2003 წლის 29 აგვისტოს ¹668-ე ბრძანებით შრომის კანონთა კოდექსის 30-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ პუნქტის საფუძველზე, მოსარჩელის განმარტებით 2003 წლის 4 მარტს სს „ს. გ. ს. ე.“ ადმინისტრაციას, ამავე საზოგადოების პროფკავშირულ ორგანიზაციასა და ენერგეტიკისა და ელექტროტექნიკური მრეწველობის მუშაკთა პროფკავშირის აღმასრულებელ საბჭოს შორის გაფორმდა კოლექტიური ხელშეკრულება, რომლის მე-8 მუხლის მიხედვით, კოლექტიური ხელშეკრულების მოქმედების მთელ პერიოდში არ დაიშვება „ადმინისტრაციის“ (დამქირავებლის) მიერ მუშა-მოსამსახურეების ვადიან საკონტრაქტო სისტემაზე გადაყვანა, ხოლო იქ, სადაც იძულებით იყვნენ გადაყვანილნი, ერთი თვის განმავლობაში აღდგეს უვადო ხელშეკრულება. ამავე მუხლის მიხედვით _ ვადიანი შრომის ხელშეკრულებების გაფორმება დასაშვები იყო მხოლოდ ახალ თანამშრომლებთან. სს „ს. გ. ს. ე.“ ჩამოყალიბებიდან მუშაკებთან დაიდო მხოლოდ ვადიანი ხელშეკრულებები, უვადო ხელშეკრულება არავისთან არ დადებულა და შესაბამისად, კოლექტიური ხელშეკრულების გაფორმებიდან ერთი თვის განმავლობაში თანამშრომლებთან უნდა გაფორმებულიყო უვადო შრომითი კონტრაქტები. აღნიშნულის დასტურია ელექტროტექნიკური მრეწველობის მუშაკთა პროფკავშირის აღმასრულებელი საბჭოს, კოლექტიური ხელშეკრულების ერთ-ერთი მონაწილე მხარის, პრეზიდიუმის 2003 წლის 15 აგვისტოს დადგენილება, რომლის მიხედვითაც, კოლექტიური ხელშეკრულების ამოქმედების დღიდან ყველა თანამშრომელი უვადო შრომის ხელშეკრულებაზე უნდა ყოფილიყო გადაყვანილი. „კოლექტიური ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების შესახებ“ კანონის მე-8 მუხლის მიხედვით. კოლექტიური ხელშეკრულების ან შეთანხმების პირობების შესრულება აუცილებელია იმ საწარმოებისათვის, რომლებზეც იგი ვრცელდება და მხარეებისათვის, რომლებმაც დადეს კოლექტიური ხელშეკრულება; ადმინისტრაციამ შრომის ხელშეკრულება მოშალა 7 აგვისტოს ე.ი. შრომის ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე. აღნიშნულ შემთხვევაში განთავისუფლება შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით უნდა მომხდარიყო. ადმინისტრაციაის განთავისუფლების შესახებ ბრძანებაც არ ჩაუბარებია მოსარჩელისათვის.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის განთავისუფლებისას კომპანიას კანონი არ დაურღვევია, მოპასუხეს ფუნქციონირების დაწყების დღიდან, მათ შორის, კოლექტიური ხელშეკრულების ხელმოწერის დღისათვის გაფორმებული ჰქონდა მხოლოდ ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები შრომის კანონთა კოდექსის მე-18 მუხლის საფუძველზე, შეთანხმების მე-8 მუხლი ითვალისწინებდა ერთი თვის ვადაში იმ მუშაკების უვადო ხელშეკრულებებზე გადაყვანას, რომლებიც იძულებით იქნენ გადაყვანილი ვადიან საკონტრაქტო სისტემებზე. ტ. ვ-ი არ ყოფილა გადაყვანილი საკონტრაქტო სისტემაზე იმ უბრალო მიზეზის გამო, რომ იგი არასოდეს ყოფილა დანიშნული განუსაზღვრელი ვადით. მოსარჩელესთან გაფორმებული ხელშეკრულება დადებული იყო ორმხრივი ნების გამოვლენით შრომის კანონთა კოდექსის მე-18 მუხლის შესაბამისად.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ტ. ვ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო.

ტ. ვ-მა სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 18 მარტის განჩინებით ტ. ვ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტიძლება დარჩა უცვლელი. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ტ.ვ-თან თავიდანვე მოხდა ვადიანი კონტრაქტის გაფორმება, მხარეთა შორის არ მომხდარა განუსაზღვრელი ვადით ხელშეკრულების გაფორმება და შესაბამისად მისი გადაყვანა უვადო ხელშეკრულებიდან ვადიანდ კონტრაქტზე; სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ მისი სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანების გაუქმების საფუძველია კოლექტიური ხელშეკრულება. ვადიანი ხელშეკრულების დადება შესაძლებელი იყო მხოლოდ ახალ მუშაკებთან, ხოლო ტ.ვ-თან თავიდანვე გაფორმდა ვადიანი ხელშეკრულება და მისი გადაყვანა შემდეგში ვადიან ხელშეკრულებაზე არ მომხდარა.

ტ. ვ-მა საკასაციო საჩივარი შეიტანა საოლქო სასამართლოს განჩინებაზე, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით. არცერთი ძველი თანამშრომელი არ ყოფილა უვადოდ გადაყვანილი ვადიან კონტრაქტებზე, რადგან ორგანიზაცია თავიდანვე, დაარსების დღიდან მუშაკებთან აფორმებდა მხოლოდ ვადიან შრომით კონტრატებს და ასეთ კონტრაქტებზე ვერავინ იქნებოდა გადაყვანილი. კოლექტიური ხელშეკრულების მე-8 მუხლი გულისხმობს სწორედ ყველა ძველ თანამშრომელთან უვადო შრომითი კონტრაქტების გაფორმებას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ასეთ ჩანაწერს არანაირი აზრი არ ექნებოდა და კოლექტიური ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ, ყველა ძველი თანამშრომელი უნდა გადაყვანილიყო უვადო შრომით კონტრაქტებზე, ხოლო ვადიანი კონტრაქტები გაფორმებულიყო ახლად მიღებულ თანამშრომლებთან; კოლექტიური ხელშეკრულების ერთ-ერთმა მხარემ ელექტროტექნიკური მრეწველობის მუშაკთა პროფკავშირის აღმასრულებელმა საბჭომ, კოლექტიური პრეზიდიუმის 2003 წლის 15 აგვისტოს დადგენილებით დააზუსტა მის მიერ კოლექტიური ხელშეკრულების ხელმოწერისას გამოვლენილი ნება, რომლის მიხედვითაც კოლექტიური ხელშეკრულების ამოქმედების დღიდან ყველა თანამშრომელი უვადო შრომის ხელშეკრულებაზე უნდა ყოფილიყო გადაყვანილი. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, რაც საქართელოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ და „გ“ პუნქტის და 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ პუნქტის თანახმად გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

პალატამ განიხილა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივარი, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობის საკითხის შეფასებისას მოცემულ შემთხვევაში უნდა ემსჯელა „კოლექტიური ხელშეკრულებისა და შეთანხმების შესახებ“ კანონის მე-12 მუხლის, ასევე სს „ს. გ. ს. ე.“ და პროფკავშირებს შორის დადებული კოლექტიური ხელშეკრულების მე-8 მუხლის მოთხოვნებზე და გაერკვია, ხომ არ ამართლებდა აღნიშნული იურიდიულად მოსარჩელის მოთხოვნას. „კოლექტიური ხელშეკრულებისა და შეთანხმების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, კოლექტიური ხელშეკრულება აწესრიგებს შრომით სოციალურ-ეკონომიკურ და პროფესიულ ურთიერთობებს დამსაქმებელსა და მუშაკებს შორის საწარმოში, დაწესებულებასა და ორგანიზაციაში მათი საკუთრებისა და ორგანიზაციულ -სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად. ამავე კანონის მე-12 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, კოლექტიური ხელშეკრულების დებულებები ვრცელდება ყველა მუშაკზე, მიუხედავად პროფესიული კავშირის წევრობისა. ამ დებულების დაცვა სავალდებულოა, როგორც დამსაქმებლის ან მის მიერ უფლებამოსილი ორგანოსათვის, ასევე მუშაკთათვის, შეთანხმების დებულებები სავალდებულოა შეთანხმების ყველა ხელმომწერი მხარისათვის; „ს. გ. ს. ე.“ ადმინისტრაციას, ამავე საზოგადოების პროფორგანიზაციისა და საქართველოს ენერგეტიკისა და ელექტროტექნიკური მრეწველობის მუშაკთა თავისუფალი პროფკავშირის აღმასრულებელ საბჭოს შორის 2003-2005 წლებისათვის დადებული კოლექტიური შეთანხმების მე-8 თავის პირველი წინადადების მიხედვით კოლექტიური ხელშეკრულების მოქმედების მთელ პერიოდში არ დაიშვებოდა ადმინისტრაციის (დამქირავებლის) მიერ მუშა-მოსამსახურეთა გადაყვანა ვადიან საკონტრაქტო სისტემაზე, ხოლო იქ, სადაც იძულებით იყვნენ გადაყვანილნი, ერთი თვის განმავლობაში უნდა აღდგენილიყო უვადო ხელშეკრულებები, ამავე თავის მეორე წინადადების თანახმად, მოკლევადიანი შრომით ხელშეკრულებების გაფორმება დასაშვები იყო მხოლოდ გამოსაცდელი ვადით ახლად მიღებულ თანამშრომლებსა და დროებით მოწვეულ სპეციალისტებთან.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კოლექტიური ხელშეკრულების მიზნებიდან და შინაარსიდან გამომდინარე, ყველა თანამშრომელი, რომელიც კოლექტიური ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში დასაქმებული იყო საწარმოში უნდა გადაეყვანათ უვადო საკონტრაქტო ფორმაზე; მოკლევადიანი შრომითი ხელშეკრულების გაფორმება შეიძლებოდა მხოლოდ ახლად მიღებულ თანამშრომლებთან. კოლექტიური ხელშეკრულება მიზნად ისახავდა საწარმოში დასაქმებული თანამშრომლების ინტერესების დაცვას. გამომდინარე აღნიშნულიდან სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა, მოცემულ შემთხვევაში ვადიანი კონტრაქტის შეწყვეტის საფუძველზე მოსარჩელის განთავისუფლებით დარღვეული ჰქონდა თუ არა მოპასუხეს უვადო ხელშეკრულების გაფორმების კოლექტიური შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება.

პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ აპელანტი ტ.ვ-ი რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებას ასაჩივრებდა იმ საფუძვლითაც, რომ მისი სამუშაოზე ადღგენის მოთხოვნა არ არის ხანდაზმული, ვინაიდან განთავისუფლების ბრძანების ასლი არ ჩაბარებია. სააპელაციო სასამართლოს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების ამ საფუძველზე არ უმსჯელია.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით.

რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სააპელაციო სასამართლოს მიერ უცვლელად დატოვება უპირობოდ არ გულისხმობს, რომ სააპელაციო სასამართლო იზიარებს რაიონული სასამართლოს მოსაზრებებს და საჭირო აღარ არის სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების მოტივებზე მსჯელობა და დადგენილი დასკვნების გაზიარების ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებზე მითითება.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით საკასაციო სასამართლო მოკლებულია საშუალებას, თვით მიიღოს გადაწყვეტილება, თუ საქმის გარემოებები საოლქო სასამართლოს პალატის მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევითაა დადგენილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეზე სრულყოფილად არ არის დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, რის გამოც საკასაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გასაჩივრებულ განჩინებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს სააპელაციო სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ტ. ვ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 18 მარტის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.