საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1467(კ-22) 25 ოქტომბერი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თამარ ოქროპირიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გენადი მაკარიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ივლისის განჩინებაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - დ.ბ-ე; მოპასუხე - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო; მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

დ.ბ-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართა და 2021 წლის 29 სექტემბერს სარჩელის დაზუსტების შემდეგ მოითხოვა: საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის დ.ბ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის 10 000 ლარის ოდენობით დაკისრების დავალება; საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის დ.ბ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის 62 784 ლარის ოდენობით დაკისრების დავალება (მიუღებელი ხელფასის განაცდური 2008 წლის იანვრიდან 2013 წლის მაისის თვემდე); საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის დ.ბ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების დავალება მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 17 ოქტომბრის განაჩენის შესაბამისად გადახდილი ჯარიმის - 5000 ლარის ოდენობით; უკანონო ბრალდების გამო, 2007 წლის 28 დეკემბრიდან 2013 წლის 12 ივნისამდე პერიოდის დ.ბ-ისთვის შსს ორგანოებში წელთა ნამსახურობის მუშაობის სტაჟად ჩათვლის დავალება მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთვის.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილებით დ.ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დ.ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 10 000 ლარის ოდენობით; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დ.ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 62 784 ლარის ოდენობით; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დ.ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის, ჯარიმის სახით გადახდილი 5000 ლარის ანაზღაურება; სხვა ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და დ.ბ-ის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილება.

პალატამ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე მითითებით აღნიშნა, რომ ყველასათვოს გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება, შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მიუხედავად იმისა, რომ დ.ბ-ის პატიმრობის ვადა არ იყო ხანგრძლივი (ერთი თვე და 11 დღე), საქალაქო სასამართლომ მართებულად გაამახვილა ყურადღება იმ გარემოებაზე, რომ დ.ბ-ე თავისუფლების აღკვეთისას იკავებდა მაღალ თანამდებობას საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროში ( ...ის სამხარეო მთავარი სამმართველოს ...ის სამმართველოს უფროსის მოადგილე), იყო პოლიციის პოლკოვნიკი, გამამტყუნებელი განაჩენიდან გამამართლებელ განაჩენამდე პერიოდი მოიცავდა ათ წელზე მეტს, რა პერიოდშიც სარგებლობდა დამნაშავის სტატუსით და განიცდიდა სულიერ ტკივილს. ამდენად, პალატის მოსაზრებით, არსებობს საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის დ.ბ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის - 10 000 ლარის ოდენობით ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ დ.ბ-ეს შსს ...ის მთავარი სამმართველოს ...ის სამმართველოს უფროსის მოადგილის თანამდებობაზე მუშაობის პერიოდში მის მიერ დაკავებული ბოლო თანამდებობის შესაბამისად ერიცხებოდა ანაზღაურება - ხელზე ასაღები 981,20 ლარის ოდენობით. დადგენილია ასევე, რომ დ.ბ-ეს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს უწყებაში არ უმუშავია 2007 წლის 28 დეკემბრიდან სამსახურში აღდგენამდე - 2013 წლის მაისამდე.

საქართველოს გენერალური პროკურატურა მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ ვინაიდან დ.ბ-ის სამსახურიდან დათხოვნა განახორციელა დამსაქმებელმა (საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო) მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურების მოთხოვნასთან მიმართებით საქართველოს გენერალური პროკურატურა არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს. მითითებულ საკითხთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 7 ოქტომბრის №ბს-306(2კ-20) განჩინებაზე, რომლითაც საკასაციო სასამართლომ სადავო საკითხთან დაკავშირებით განმარტა, რომ მსგავს შემთხვევაში მოსარჩელის მიმართ ხორციელდება არა - იძულებითი განაცდური ხელფასის ანაზღაურება (როგორც ეს ხდება უკანონოდ გათავისუფლებული პირის სამსახურში აღდგენის შემთხვევაში), არამედ მისი, როგორც რეაბილიტირებული პირისათვის, შესაბამის პერიოდში მიუღებელი შემოსავლის - მატერიალური ზიანის სახით ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ შესაბამისად პერიოდში ხელფასის მიუღებლობა განაპირობა სისხლისსამართლებრივი დევნის განხორციელებამ და უკანონო ბრალდებამ, ხოლო პირის უკანონო ბრალდებით გამოწვეულ ზიანთან მიმართებაში სათანადო მოპასუხეს სწორედ აპელანტი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა წარმოადგენს. შესაბამისად, მართებულია საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელეს უნდა აუნაზღაურდეს მატერიალური ზიანი 62 784 ლარის (981X64თვე = 62 784) ოდენობით.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ დ.ბ-ის საქმეზე გადახდილი 5000 ლარი, მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 17 ოქტომბრის განაჩენის (საქმე №1/136-08) თანახმად, საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ გადარიცხულია სახელმწიფო ბიუჯეტში 2008 წლის 10 ნოემბერს.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მართებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ დ.ბ-ის მიერ გამამტყუნებელი განაჩენის საფუძველზე ჯარიმის 5 000 ლარის ოდენობით გადახდის პირობებში, მაშინ, როდესაც ჯარიმის გადახდა წარმოადგენდა სწორედ პირის მიერ დანაშაულის ჩადენისათვის გამოსაყენებელ სანქციას, რომლის შესრულების ვალდებულებაც უდანაშაულო პირს ვერ დაეკისრება, აუცილებელია, აღნიშნული თანხის დ.ბ-ისათვის დაბრუნება. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ 2008 წლის 17 ოქტომბრის მცხეთის რაიონული სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის მიერ მიღებული განაჩენის საფუძველზე 5 000 ლარი ჯარიმა გადაირიცხა სახელმწიფო ბიუჯეტში, აღნიშნული თანხის მოსარჩელისათვის დაბრუნება, პალატის მოსაზრებით, სწორედ საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ უნდა უზრუნველყოს, რამეთუ თანხის სახელმწიფოსათვის გადახდის სამართლებრივი საფუძველი - პირის მიმართ არსებული გამამტყუნებელი განაჩენით დაკისრებული სასჯელის შესრულების ვალდებულება აღარ არსებობს, ხოლო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.

პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 7 ოქტომბრის №ბს-306(2კ-20) განჩინებაზე და აღნიშნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც არსებული მდგომარეობით კანონიერ ძალაშია როგორც დ.ბ-ისთვის დისციპლინური სახდელის შეფარდების შესახებ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს გენერალური ინსპექციის 2007 წლის 12 დეკემბრის დასკვნა, ასევე, დ.ბ-ის სამსახურიდან დათხოვნის შესახებ 2007 წლის 28 დეკემბრის №10332-პშ ბრძანება, 2007 წლის 28 დეკემბრიდან 2013 წლის 12 ივნისამდე პერიოდი ვერ ჩაითვლება დ.ბ-ის უწყეტ სტაჟში.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ.

კასატორის მითითებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მხედველობაში არ მიუღია ის გარემოება, რომ სწორედ საქართველოს პროკურატურის შუამდგომლობა გახდა მოსარჩელის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის დადგომის საფუძველი. საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, სამართლებრივი ნორმების, ასევე, მსგავს საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლო პრაქტიკის ანალიზის საფუძველზე კასატორი მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მორალური ზიანის სახით - 10 000 ლარის დაკისრება უსაფუძვლოა. ამასთან, კასატორი მიუთითებს ევროსასამართლოს და საქართველოს საერთო სასამართლოების სხვადასხვა პრაქტიკაზე, რომელთა მიხედვით, სხვადასხვა შემთხვევაში მხარეებს მიენიჭათ სხვადასხვა ოდენობის კომპენსაცია.

კასატორის მითითებით, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ დ.ბ-ის სამსახურიდან დათხოვნა განახორციელა დამსაქმებელმა ისე, რომ არ არსებობდა სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი, შესაბამისად, მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი საქართველოს პროკურატურა ვერ იქნება. კასატორი მიუთითებს ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 21 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე (საქმე №3/112-19), სადაც სასამართლომ მიუთითა, რომ ვინაიდან მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნა განახორციელა დამსაქმებელმა ისე, რომ არ არსებობდა გამატყუნებელი განაჩენი, ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი პროკურატურა ვერ გახდებოდა და მოსარჩელეს უარი ეთქვა ამ ნაწილში მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

კასატორის მითითებით, სარჩელს არ ერთვის ბ-ის თანამდებობიდან გათავისუფლების პროცესში პროკურატურის უკანონობის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება, საქართველოს პროკურატურის მიმართ არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებები: მართლსაწინააღმდეგობა, ბრალი და მიზეზობრივი კავშირი. ამ ნაწილში, კასატორის მოსაზრებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურა არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს.

რაც შეეხება ჯარიმის სახით გადახდილი 5 000 ლარის ანაზღაურებას, კასატორი აღნიშნავს, რომ ჯარიმის გადახდა განხორციელდა კანონიერი განაჩენის შესასრულებლად, ხოლო მოცემული მდგომარეობით, ხსენებული განაჩენი გაუქმებულია, მოთხოვნა ვერ იქნება მიმართული საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ, როგორც მისგან მიყენებული მატერიალური ზიანი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 დეკემბრის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველი სარჩელი ეფუძნება მოპასუხის მიერ მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც გამოწვეულია მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობით (სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენის გამოტანით).

დადგენილია, რომ მცხეთის რაიონული სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 17 ოქტომბრის განაჩენით დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება პროკურორსა და ბრალდებულ დ.ბ-ეს შორის. დ.ბ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 236-ე მუხლის პირველი ნაწილით (ცეცხლსასროლი იარაღის, საბრძოლო მასალის, ფეთქებადი ნივთიერების ან ასაფეთქებელი მოწყობილობის მართლსაწინააღმდეგო შეძენა ან შენახვა) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 2000 ლარის ოდენობით. ამავე განაჩენით დ.ბ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 236-ე მუხლის მეორე ნაწილით (ცეცხლსასროლი იარაღის, საბრძოლო მასალის, ფეთქებადი ნივთიერების ან ასაფეთქებელი მოწყობილობის მართლსაწინააღმდეგო ტარება) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 3000 ლარის ოდენობით. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლის შესაბამისად, სასჯელები შეიკრიბა და საბოლოოდ დ.ბ-ეს განესაზღვრა ჯარიმა 5000 ლარის ოდენობით.

დადგენილია, რომ 2020 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის წლის 12 ნოემბრის განაჩენით გაუქმდა მცხეთის რაიონული სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 17 ოქტომბრის განაჩენი დ.ბ-ის მიმართ, დ.ბ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 236-ე მუხლის პირველი ნაწილით და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 236-ე მუხლის მეორე ნაწილით წარდგენილ ბრალდებაში.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 ნაწილით.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სახელმწიფოს, ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნათა გათვალისწინებით, ზიანის მიმყენებელი ვალდებულია აღადგინოსის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აღნიშნული ნორმა შესაძლებელს ხდის დაზარალებული პირის უფლებების აღდგენას პირვანდელ მდგომარეობაში. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს წარმოადგენს. პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს მიყენებული ზიანისთვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების შედეგად დამდგარ, ასანაზღაურებელ ზიანში მოიაზრება როგორც მატერიალური ასევე მორალური ზიანი, რადგან პირის თავისუფლების ხელყოფას და ხელშეუხებლობის დარღვევას, როგორც წესი, თან სდევს პირის პატივისა და ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის და კანონით დაცული სხვა უფლებების შელახვა. ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყველა სახის მორალური ზიანი, არამედ მხოლოდ ის, რომლის ანაზღაურებაც მოქმედი კანონმდებლობით (სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხ.) არის გათვალისწინებული (სუსგ 2015 წლის 4 ივნისის საქმე №ბს-485-474(2კ-14)).

მოცემულ შემთხვევაში, პროკურატურისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს ქმნის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის თანახმად, ზიანი ანაზღაურდება ზიანის მიმყენებლის ბრალის მიუხედავად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ ზიანი ანაზღაურდება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების საკმარის საფუძველს ქმნის ქმედების უკანონობა და პირის მარეაბილიტირებლი გარემოების არსებობა. კანონმდებლობა არ შეიცავს მარეაბილიტირებელი გარემოების ჩამონათვალს, თუმცა უდავოა, რომ ასეთ გარემოებას განეკუთვნება გამამართლებელი განაჩენის არსებობა, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს. ის გარემოება, რომ მოსარჩელე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში, წარმოადგენს მისი რეაბილიტაციის საფუძველს, რის გამოც საკასაციო სასამართლო იზიარებს განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის სასარგებლოდ საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მართლზომიერებას.

უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia). მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს (სუსგ №ბს-972-936(3კ-08), 2009 წლის 8 აპრილი).

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ არაქონებრივი ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებში, რომელიც შესაძლოა დაკავშირებული იყოს აქტიური საზოგადოებრივი ცხოვრების წესის გაგრძელების შეუძლებლობასთან, პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვასთან და სხვ. (სუსგ 2015 წლის 4 ივნისის საქმე №ბს-485-474(2კ-14)). მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე თავისუფლების აღკვეთის პერიოდში იკავებდა პოლიციის პოლკოვნიკის თანამდებობას, დ.ბ-ისთვის გამამტყუნებელი განაჩენიდან გამამართლებელ განაჩენამდე პერიოდი მოიცავდა ათ წელზე მეტს. ამასთან, საქართველოს გენერალურ პროკურატურაში დ.ბ-ის მიმართ დაწყებული გამოძიების საფუძველზე, ის გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხისათვის 10 000 ლარის დაკისრება მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია და ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში. კასატორი ვერ ასაბუთებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული თანხის ოდენობის არაპროპორციულობას დარღვეულ უფლებასთან მიმართებით.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2020 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის წლის 12 ნოემბრის განაჩენით გაუქმდა მცხეთის რაიონული სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 17 ოქტომბრის განაჩენი, რომლითაც სასჯელის სახით გამოყენებული იყო ჯარიმა 5 000 ლარის ოდენობით. ამასთან, სისხლის სასამართლოწარმოებაში მხარეს წარმოადგენდა საქართველოს გენერალური პროკურატურა, ჯარიმასთან დაკავშირებით გაფორმდა საპროცესო შეთანხმება პროკურორთან, ამასთანავე პროკურატურის დაფინანსება ხორციელდება სახელმწიფო ბიუჯეტის ასიგნებებით. ამდენად, საფუძვლიანია ზიანის ანაზღაურების სახით ზემოაღნიშნული თანხის საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის დაკისრება.

მართებულია აგრეთვე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მოსაზრება განაცდური ხელფასის 62 784 ლარის ოდენობით ანაზღაურების შესახებ. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს გენერალური ინსპექციის 2007 წლის 12 დეკემბრის დასკვნის შესაბამისად, მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული პოლიციის პოლკოვნიკი დ.ბ-ისათვის შს სამინისტროს თანამშრომელთა დისციპლინური წესდების მე-3 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დისციპლინური სახდელის შეფარდება - შს ორგანოებიდან დათხოვნა. საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2007 წლის 28 დეკემბრის №10332-პშ ბრძანებით შსს ...ის სამხარეო მთავარი სამმართველოს ...ის სამმართველოს უფროსის მოადგილე, პოლიციის პოლკოვნიკი დ.ბ-ე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და დათხოვნილი იქნა საქართველოს შინაგან საქმეთა ორგანოებიდან საქართველოს სამხედრო ძალების თადარიგში. ამდენად, ბრალის წაყენების შედეგად მოსარჩელეს მიადგა მატერიალური ზიანი. რაც შეეხება კასატორის მოსაზრებას მოთხოვნის ამ ნაწილში საქართველოს გენერალური პროკურატურის არასათანადო მოპასუხედ მიჩნევის თაობაზე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართალია, მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნა განახორციელა დამსაქმებელმა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ და არა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ მოსარჩელის მიმართ დისციპლინური წარმოების დაწყება და შემდგომ მისი სამსახურიდან დათხოვნა განხორციელდა სწორედ დ.ბ-ის მიმართ საქართველოს გენერალურ პროკურატურაში დაწყებული გამოძიების საფუძველზე, აღნიშნულზე გავლენას ვერ მოახდენს მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების პერიოდში მის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის არარსებობა. სამსახურიდან გათავისუფლება და შესაბამის პერიოდში ხელფასის (თვეში 981.20 ლარი, იხ. ტ.1,ს.ფ.22) მიუღებლობა გამოწვეული იყო კასატორის ქმედების - უკანონო ბრალდების შედეგად. ამდენად, სახეზეა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი საქართველოს გენერალური პროკურატურის ქმედებასა და მოსარჩელის მიმართ დამდგარ ზიანს შორის.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ივლისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ოქროპირიძე

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე

გენადი მაკარიძე