№ბს-385(2კ-23) 14 თებერვალი, 2024 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

გენადი მაკარიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, თამარ ოქროპირიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა მ. ა-ისა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 თებერვლის განჩინების გაუქმების თაობაზე (მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მ. ა-იმა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ.

მოსარჩელემ მოითხოვა (დაზუსტებული მოთხოვნა): ა) საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მ. ა-ის სასარგებლოდ დაეკისროს მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 250 180 ლარის ოდენობით; ბ) საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მ. ა-ის სასარგებლოდ დაეკისროს მორალური ზიანის ანაზღაურება 50 000 ლარის ოდენობით.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 13 ივლისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო საქმეში ჩაბმულ იქნა მესამე პირად, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მ. ა-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მ. ა-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით - 116 850 ლარის ანაზღაურება. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მ. ა-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის სახით 5 000 ლარის ანაზღაურება. სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. ა-იმა და საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 თებერვლის განჩინებით მ. ა-ისა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ და მ. ა-იმა.

5.1. კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურა აღნიშნავს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ფორმით. ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს (ზიანს) შორის, ასევე მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურეობრივი მდგომარეობიდან და იყოს ბრალეული. მოცემულ შემთხვევაში აღნიშნულს ადგილი არ ჰქონია. კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს. შესაბამისად, ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებები არ შეიძლება გაგებულ იქნას, როგორც განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ქმედებით ზიანის მიყენება. თუ კონკრეტულ შემთხვევაში პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას ამ უკანასკნელის მიმართ გამოყენებულ იქნა კანონით გათვალისწინებული საპროცესო მოქმედებები, გატარდა კანონშესაბამისი ღონისძიებანი, საბოლოოდ პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მარეაბილიტირებელი საფუძვლით დამთავრების შემთხვევაშიც არ არსებობს პროკურატურის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველი. საგულისხმოა, სისხლის სამართლის საქმისწარმოებისას პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება სასამართლოს კომპეტენციაა.

მოცემულ შემთხვევაში მ. ა-ის მიმართ მიმდინარეობდა გამოძიება კონკრეტულ ფაქტთან დაკავშირებით. გამოძიების ეტაპზე მის მიმართ პროკურატურამ დაიწყო სისხლისსამართლებრივი დევნა, ხოლო აღკვეთის ღონისძიების შეფარდება, თანამდებობიდან გადაყენება და საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღება მოხდა მართლმსაჯულების განმახორციელებელი ორგანოს - სასამართლოს მიერ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პროკურატურის მიმართ სახეზე არ არის ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები (მართლწინააღმდეგობა, ბრალი და მიზეზობრივი კავშირი). საქმის ფაქტობრივი გარემოებების (საყურადღებოა ის ფაქტი, რომ მ. ა-ის თავისუფლება სისხლის სამართლის საქმისწარმოების არც ერთ ეტაპზე არ შეზღუდვია, ამასთან, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებას ან რაიმე დაავადების წარმოშობას ადგილი არ ჰქონია), სამართლებრივი ნორმების, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ჩამოყალიბებული განმარტების და მსგავს საქმეებზე სასამართლო პრაქტიკის ანალიზის საფუძველზე, მორალური ზიანის სახით 5000 ლარის დაკისრება არ გამომდინარეობს გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებიდან და შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობას წარმოადგენს.

კასატორის განმარტებით, მატერიალური ზიანის ანაზღაურებისას უნდა იქნეს წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომლებიც დაადასტურებს ზიანის არსებობას, ზიანის გამომწვევ გარემოებებსა და განსაზღვრავს მიყენებული ზიანის ოდენობას. მოსარჩელის მიერ სისხლის სამართლის საქმისწარმოებაზე მითითება, არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს, მასზედ, რომ დადგინდეს ბრალდების გამო მატერიალური ზიანის დადგომის ფაქტი. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს გენერალური ინსპექციის საგამოძიებო სამმართველოში მიმდინარეობდა გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე ბრალდებულ მ. ა-ის მიმართ, დანაშაული გათვალისწინებული სსკ-ის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით (ორი ეპიზოდი). 2016 წლის 18 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს განჩინებით ბრალდებულ მ. ა-ის აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა გირაო 3000 ლარის ოდენობით. 2016 წლის 19 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს განჩინებით მ. ა-ი გადაყენებულ იქნა ნოტარიუსის თანამდებობიდან საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებამდე. განჩინებაში მითითებულია შემდეგი: მ. ა-ის ბრალად ედება სსკ-ის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენა, რომელიც გულისხმობს: სამსახურებრივ გულგრილობას, ესე იგი მოხელესთან გათანაბრებული პირის მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის არაჯეროვნად შესრულებას, მისდამი დაუდევარი დამოკიდებულების გამო, რამაც ფიზიკური პირის უფლების და სახელმწიფოს კანონიერი ინტერესის არსებითი დარღვევა გამოიწვია (ორი ეპიზოდი). ბრალდების შესახებ დადგენილებაში მითითებული ფაქტებისა და ინფორმაციის ერთობლიობა და საქმეში არსებული სხვა მასალათა ერთობლიობა საკამარისია დასაბუთებული ვარაუდისათვის, რომ ბრალდებულმა შესაძლოა ჩაიდინა ბრალად წარდგენილი ქმედება. იქიდან გამომდინარე, რომ ბრალდებულის მიმართ წარდგენილი ქმედება დაკავშირებულია მის მიერ ამჟამად დაკავებულ თანამდებობასთან, სასამართლო დასაბუთებულად მიიჩნევს პროკურორის მოთხოვნას ბრალდებულის თანამდებობიდან გადაყენების თაობაზე, რადგან მისი ამ თანამდებობაზე დარჩენით შესაძლოა ხელი შეეშალოს გამოძიებას და საქმეზე მტკიცებულებების მოპოვებას ან ბრალდებულმა გააგრძელოს დანაშაულებრივი საქმიანობა. ასევე სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ბრალის წარდგენის შემდგომ ნოტარიუს მ. ა-ის მიერ განხორციელებულ იქნა გარკვეული სახის სანოტარო საქმიანობა, რის თაობაზეც წარმოდგენილია შესაბამისი სანოტარო აქტი, რაც ასევე თავად ბრალდებულმა დაადასტურა სასამართლო სხდომაზე. გამოძიებისათვის ხელის შეშლის და ახალი დანაშაულის ჩადენის თავიდან აცილების მიზნით მიზანშეწონილია ბრალდებულის გადაყენება ნოტარიუსის თანამდებობიდან. აღნიშნული განჩინების საფუძველზე სააქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2016 წლის 22 აგვისტოს ბრძანებით მ. ა-ის შეუჩერდა სანოტარო საქმიანობის უფლება, ხოლო 2021 წლის 11 თებერვლის ბრძანებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა ზემოთ მითითებული ბრძანება.

მ. ა-ი თანამდებობიდან გადაყენებული იქნა სასამართლოს განჩინების საფუძველზე, რომელიც გამოყენებულ იქნა კანონიერი საფუძვლებით და საქმეში იმ მომენტისათვის არსებული მასალების და გარემოებების გათვალისწინებით, რის თაობაზეც სასამართლომ განჩინებაში პირდაპირ მიუთითა. შესაბამისად, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 19 აგვისტოს განჩინება კანონიერია და მისი უკანონოდ ცნობა შეეძლო მხოლოდ სააპელაციო სასამართლოს, იმ შემთხვევაში თუ მხარე გაასაჩივრებდა და სახეზე არ იქნებოდა საფუძველი სხვაგვარი განჩინების მიღებისათვის. ამასთან, სასამართლოში გასაჩივრებას ექვემდებარებოდა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის მიერ მიღებული 2016 წლის 21 აგვისტოს ბრძანება მ. ა-ის უფლებამოსილების შეჩერების შესახებ, რომელიც ასევე კანონიერ ძალაშია. ამდენად, მ. ა-ის თანამდებობიდან გადაყენებასთან დაკავშირებით, 2016 წლის მდგომარეობით არსებობდა კანონიერ ძალაში არსებული სამართლებრივი/საპროცესო დოკუმენტები, ხოლო დათქმა იმის თაობაზე, რომ ბრალდებულის თანამდებობიდან გადაყენება, საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღების მომენტამდე იქნებოდა ძალაში, იმთავითვე განსაზღვრული იყო. შესაბამისად, ასეთ მოცემულობაში უსაფუძვლოა მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ საქართველოს პროკურატურამ, მ. ა-ის ზიანი მიაყენა. მოცემულ შემთხვევაშიც მიუხედავად პირის გამართლებისა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე განხორციელებულმა ყველა მოქმედებამ არამართლზომიერი ხასიათი შეიძინა. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტებით არ დგინდება ის ფაქტი, რომ მ. ა-ი სისხლის სამართლის საქმის არ არსებობის პირობებში, იმუშავებდა ნოტარიუსად და მიიღებდა კონკრეტულ შემოსავალს. საყურადღებოა ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელის შემოსავალი დამოკიდებული იყო მომსახურების ოდენობაზე. შესაბამისად, ის საკითხი, განაცდურ პერიოდში მ. ა-ი რა რაოდენობის სანოტარო მოქმედებას განახორციელებდა და რა შემოსავალს მიიღებდა, დაფუძნებულია თეორიულ დაშვებაზე, რაც სასამართლოში საქმის ობიექტური გარემოების დადგენის საფუძველს არ ქმნის.

5.2. კასატორის - მ. ა-ის განმარტებით, მან 2018 წლის 8 ნოემბერს (დარეგისტრირდა 07.11.2018 წელს) ნოტარიუსთა პალატას მიმართა განცხადებით, წარადგინა 18.10.2018 წლის სააპელაციო სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენი და ითხოვა აღდგენა, თუმცა, აღნიშნულ განცხადებაზე წერილობითი პასუხი მიიღო მხოლოდ 10.06.2020 წელს. წერილში აღნიშნული იყო, რომ შემაჯამებელი გადაწყვეტილება არ ყოფილა წარდგენილი და ითხოვდნენ კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას. ნათელია, რომ ნოტარიუსთა პალატამ 1 წლისა და 7 თვის შემდეგ გასცა პასუხი მ. ა-ის და განუმარტა, რომ შემაჯამებელ გადაწყვეტილებად არ თვლიდა მ. ა-ის მიერ წარდგენილ სააპელაციო სასამართლოს განაჩენს. საკასაციო პალატამ განჩინება გასცა 12.01.2021 წელს, თუმცა არც ეს გარემოება გამხდარა მ. ა-ისთვის საქმიანობის უფლების აღდგენის წინაპირობა, არამედ სამივე ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დასრულება, მინისტრის ბრძანების გამოცემა, ტრენინგების გავლა და სამუშაო ფართის შესაბამისობაში მოყვანა. მ. ა-ი თანამდებობაზე აღდგა იუსტიციის მინისტრის 11.02.2021 წლის №50 ბრძანებით, რომლის გამოცემის საფუძვლად მითითებულია სააპელაციო სასამართლოს განაჩენი და უზენაესი სასამართლოს განჩინება.

კასატორის განმარტებით, სასამართლოს მიერ დაუსაბუთებელია, თუ რის საფუძველზე ეთანხმება პირველი ინსტანციის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას მატერიალური ზიანის ნაწილში. ამასთან, სასამართლო არ უთითებს, თუ როგორ განსაზღვრა მორალური ზიანის სახით 5 000 ლარის დაკისრების სამართლიანობა. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია პატივისა და ღირსების შელახვის გარემოებები, პერიოდი, ინფორმაციის გავრცელების მასშტაბი. ნოტარიუსის თანამდებობა მ. ა-ის იმდენად დიდი ხანი ეკავა, რომ მისი პიროვნების შესახებ პროფესიულ წრეებში თითქმის ყველამ იცოდა და შესაბამისად, ყველამ გაიგო მისი ბრალდების ამბავი. მოსარჩელეს 4 წელზე მეტი ამ ბრალდების თმენა უწევდა. ამავდროულად, სისხლისსამართლებრივმა დევნამ არსებითი გავლენა იქონია მოსარჩელის რეპუტაციაზე საქმიან წრეებში. ოთხწელიწადნახევრიანი პაუზის შემდეგ მოსარჩელემ ვეღარ შეძლო ჩვეული საქმიანობის გაგრძელება, რადგან, გარდა სტრესისა, მოსარჩელეს არ აქვს ფინანსები, რათა კანონით დადგენილი მოთხოვნები დააკმაყოფილოს, მათ შორის სამუშაო ობიექტის იჯარა, სივრცის მოცულობისა და მოწყობის პირობები.

6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 აპრილის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული მ. ა-ისა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ა-ისა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მ. ა-ის სასარგებლოდ მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების კანონიერება. ამასთან, მ. ა-ის მიერ საკასაციო საჩივარი წარმოდგენილია მატერიალური და მორალური ზიანის სრულად ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში, ხოლო გენერალური პროკურატურის მიერ - სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში.

საქმეზე დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ა) მ. ა-ის ბრალად ედებოდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენა (ორი ეპიზოდი). 2016 წლის 19 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის განჩინებით ბრალდებული მ. ა-ი, საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებამდე გადაყენებული იქნა ნოტარიუსის თანამდებობიდან. საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2016 წლის 22 აგვისტოს ბრძანებით ნოტარიუს მ. ა-ის შეუჩერდა სანოტარო საქმიანობის უფლება 2016 წლის 22 აგვისტოდან, საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებამდე (ტ.1, ს.ფ 81-84, 86); ბ) თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2018 წლის 30 იანვრის განაჩენით მ. ა-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით (2015 წლის 24 სექტემბრის ეპიზოდი) და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით (2015 წლის 28 ოქტომბრის ეპიზოდი) გათვალისწინებული დანაშაულების ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა: საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით (2015 წლის 24 სექტემბრის ეპიზოდი) - ჯარიმა 3000 (სამი ათასი) ლარის ოდენობით; საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით (2015 წლის 28 ოქტომბრის ეპიზოდი) - ჯარიმა 4000 (ოთხი ათასი) ლარის ოდენობით. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მ. ა-ის სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 4000 (ოთხი ათასი) ლარის ოდენობით (ტ.1, ს.ფ 20-44); გ) თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 ოქტომბრის განაჩენით თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2018 წლის 30 იანვრის განაჩენში შევიდა ცვლილება, კერძოდ: მ. ა-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სსკ-ის 342-ე მუხლის 1-ლი ნაწილითა (2015 წლის 24 სექტემბრის ეპიზოდი) და 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით (2015 წლის 28 ოქტომბრის ეპიზოდი) გათვალისწინებული დანაშაულების ჩადენაში. მ. ა-ის მიმართ შერჩეული აღკვეთის ღონისძიება - გირაო გაუქმდა. ამავე განაჩენით მ. ა-ის განემარტა საქართველოს სსსკ-ის 92-ე მუხლით დადგენილი ზიანის ანაზღაურების უფლება (ტ.1, ს.ფ 45-76); დ) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 12 იანვრის განჩინებით, საქართველოს მთავარი პროკურატურის გენერალური ინსპექციის უფროსი პროკურორის საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად (ტ.1, ს.ფ 77-80); ე) საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2021 წლის 11 თებერვლის №50 ბრძანებით, ძალადაკარგულად გამოცხადდა ნოტარიუს მ. ა-ისათვის სანოტარო საქმიანობის უფლების შეჩერების შესახებ, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2016 წლის 22 აგვისტოს №1126 ბრძანება. საქართველოს ნოტარიუსთა პალატას დაევალა მ. ა-ის სანოტარო საქმიანობის აღდგენისთვის საჭირო ღონისძიებების გატარების უზრუნველყოფა. სსიპ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის აღმასრულებელი დირექტორის 2021 წლის 26 მარტის წერილით, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2021 წლის 11 თებერვლის №50 ბრძანებით, ნოტარიუს მ. ა-ის აღუდგა სანოტარო საქმიანობის უფლება. მ. ა-ი სანოტარო პრაქტიკის გავლის მიზნით 2021 წლის 29 მარტიდან ერთი თვის ვადით მივლინებული იქნა ნოტარიუს თ. გ-ის სანოტარო ბიუროში. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 5 აპრილის ცნობით, 2016 წლის 1 სექტემბრიდან 2021 წლის 1 მარტამდე, მ. ა-ის მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა 2796,88 ლარი, დაკავებული გადასახადი - 559,38 ლარი (ტ.1, ს.ფ 88, 292, 91); ვ) საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ადმინისტრაციის უფროსის 2021 წლის 26 აპრილის ინფორმაციით ნოტარიუს მ. ა-ის მიეცა ნებართვა 2021 წლის 3 მაისიდან განეახლებინა სანოტარო საქმიანობა, მის სანოტარო ბიუროში, მდებარე: ქ. თბილისი, ...ს გამზირი მე-... კვ. კორპ. 1 (...ს გამზირი ...), იმ დათქმით, რომ წარდგენილი შიდა აზომვითი ნახაზის მიხედვით, სანოტარო ბიუროში არსებულ 13.15 კვ.მ. ფართში განთავსდებოდა ნოტარიუსის სამუშაო ოთახი, ხოლო 21.57 კვ.მ. ფართი გამოყენებული იქნებოდა მოქალაქეთა მოსაცდელად და მასში განთავსდებოდა მხოლოდ ერთი თანაშემწე (ტ.1, ს.ფ 291); ზ) სსიპ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის 2021 წლის 1 აპრილის №16/3556 ცნობის თანახმად, მ. ა-ი არის ნოტარიუსი და „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, ირიცხება საქართველოს ნოტარიუსთა რეესტრში. საქართველოს ნოტარიუსთა პალატაში არსებული სტატისტიკური მონაცემებით, ნოტარიუს მ. ა-ის სანოტარო ბიუროს შემოსავალმა მითითებულ თვეებში, დღგ-ს გარეშე შეადგინა შემდეგი: 2015 წლის აგვისტო - 6031.89 ლარი; 2015 წლის სექტემბერი - 8350.23 ლარი; 2015 წლის ოქტომბერი -12029.41 ლარი; 2015 წლის ნოემბერი - 6653.05 ლარი; 2015 წლის დეკემბერი - 10697.9 ლარი; 2016 წლის იანვარი - 4781.23 ლარი; 2016 წლის თებერვალი - 8468.37 ლარი; 2016 წლის მარტი - 9405.8 ლარი; 2016 წლის აპრილი - 5871.34 ლარი; 2016 წლის მაისი - 6341.85 ლარი; 2016 წლის ივნისი - 9632.11 ლარი; 2016 წლის ივლისი - 6052.13 ლარი; 2016 წლის 1 აგვისტოდან 23 აგვისტომდე - 2249.87 ლარი (ტ.1, ს.ფ 90); თ) შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 9 დეკემბრის №21-11/145397 წერილის თანახმად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 153-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად ფ/პ მ. ა-ის წარდგენილი აქვს 2015 წლის საშემოსავლო გადასახადის წლიური დეკლარაცია, რომლის მიხედვითაც, ერთობლივი შემოსავალი შეადგენს - 92823.67 ლარს, შემოსავალი რომელიც ექვემდებარება დაბეგვრას - 73661.16 ლარს და კუთვნილი საშემოსავლო გადასახადი 14732.23 ლარს. 2016 წლის საშემოსავლო გადასახადის წლიური დეკლარაციის მიხედვით, ერთობლივი შემოსავალი შეადგენს - 52252.87 ლარს, შემოსავალი, რომელიც ექვემდებარება დაბეგვრას - 43188.87 ლარს და კუთვნილი საშემოსავლო გადასახადი - 8637.77 ლარს. შემოსავლების სამსახურის გადასახადების საინფორმაციო სისტემაში არსებული ინფორმაციით, ფ/პ მ. ა-ის საშემოსავლო გადასახადში 2015 წელს გადახდილი აქვს 23 200,41 ლარი. ფ/პ მ. ა-ის 2016 წელს ბიუჯეტში გადახდილი აქვს 10 758.17 ლარი (ტ.1, ს.ფ 223-224); ი) საჯარო სამართლის იურიდიული პირის საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის 2022 წლის 11 თებერვლის №16/1607 წერილით „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონით სანოტარო მოქმედების განხორციელების უფლება იკრძალება ნოტარიუსის უფლებამოსილების შეჩერების და/ან შეწყვეტის შემთხვევაში. ასევე, მსოფლიოში არსებული მძიმე ეპიდემიოლოგიური ვითარების გათვალისწინებით პანდემიის პირობებში დადგინდა სანოტარო მომსახურების განსხვავებული წესები. „საქართველოში ახალი კორონავირუსის (COVID-19) გავრცელების აღკვეთის ხელშეწყობის მიზნით საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის საქმიანობისა და ნოტარიუსთა მიერ მომსახურების წესებისა და პირობების დადგენის შესახებ“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2020 წლის 31 მარტის №511 ბრძანებით (ძალის დაკარგვის თარიღი - 23.05.2020 წ.) დადგენილ ფარგლებში, იმავე წლის 1-ლი აპრილიდან საქართველოს ტერიტორიაზე მოქმედ ყველა სანოტარო ბიუროში აიკრძალა სანოტარო საქმიანობა და დადგინდა განსხვავებული სანოტარო მომსახურება. ამ ბრძანებით დადგენილ ფარგლებში, იუსტიციის სამინისტროს ნებართვით გაიხსნა დროებითი ბიუროები, სადაც მორიგე ნოტარიუსებს მიეცათ სანოტარო მოქმედებების შესრულების უფლება. ბრძანების მოქმედების პერიოდში არსებულ დროებით სანოტარო ბიუროებში ნოტარიუსები სანოტარო მომსახურებას უზრუნველყოფდნენ მორიგეობის გრაფიკის მიხედვით. დროებითი ბიუროები გაუქმდა იუსტიციის მინისტრის 2020 წლის 3 ივლისის №563 ბრძანებით (ცვლილება განხორციელდა იუსტიციის მინისტრის 2020 წლის 25 მაისის №548 ბრძანებაში). მითითებული ბრძანების ფარგლებში საქართველოში პერიოდულად მოწყობილ დროებით სანოტარო ბიუროებში ნოტარიუსები სანოტარო მომსახურებას უზრუნველყოფდნენ მორიგეობის გრაფიკის მიხედვით. ბუღალტრის 2022 წლის 28 მარტის ცნობით, 2015-2016 წლების დეკლარაციების საფუძველზე დამუშავებული ინფორმაციით მ. ა-ის 2015 წლის წლიური შემოსავალი შეადგენდა 92823,67 ლარს, ხოლო ხარჯი - 19162,51 ლარს, გადახდილი საშემოსავლო გადასახადი -14732,23 ლარს, საშუალო წმინდა შემოსავალი 2015 წელს - 58 928, 93 ლარს, თვეში შეადგენდა - 4911 ლარს. 2016 წელს მ. ა-იმა იმუშავა არასრული რვა თვე, წლიური შემოსავალი შეადგენდა 52 252.87 ლარს, ხარჯი - 9064 ლარს. გადახდილი საშემოსავლო გადასახადი - 8637,77 ლარს, საშუალო წმინდა შემოსავალი 2016 წელს შეადგენდა - 34 551,11 ლარს, თვეში - 4318,88 ლარს. რამდენადაც მეწარმემ იმუშავა ბოლო წელს არასრული წელი და ემთხვევა ზაფხულის პერიოდი სამი თვე, შესაძლოა წინა წლის წმინდა შემოსავალს დაემატოს არასრული წლის შემოსავალი და გამოყვანილ იქნას საშუალო თვიური წმინდა შემოსავალი თვეში - 4674 ლარი (ტ.1, ს.ფ 244-245, 272).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. ამასთან, საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლი ხაზს უსვამს ადამიანის თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის უფლების განსაკუთრებულ მნიშვნელობას. კონსტიტუციის მე-13 მუხლთან კავშირშია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-5 მუხლი, რომლითაც აღიარებულია ადამიანის თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება. აღნიშნული მუხლის მე-5 პუნქტი ადგენს, რომ ყველა მსხვერპლს, ვინც ამ მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით დააკავეს ან დააპატიმრეს, აქვს კომპენსაციის ქმედითი უფლება.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი. ამასთან, კოდექსის 207-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას უკავშირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი (სახელმწიფოს (მუნიციპალიტეტის) პასუხისმგებლობა სახელმწიფო და საჯარო მოსამსახურეთა მიერ მიყენებული ზიანისათვის), რომლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების პრინციპი 992-ე მუხლის ზოგადი დანაწესიდან გამომდინარეობს და მოიაზრებს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების შესაძლებლობას მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობის პირობებში, ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენით. გარდა ამისა, ზიანის გამომწვევი ქმედება კავშირში უნდა იყოს საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან და ყურადღება უნდა გამახვილდეს არა ქმედების ჩამდენ პირზე, არამედ ფუნქციაზე, რომლის შესრულებასაც შეიძლება ემსახურებოდეს სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მიერ განხორციელებული საქმიანობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში. სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, თავის მხრივ, შეიცავს საგამონაკლისო შემთხვევას, დელიქტის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტის - ბრალის გათვალისწინების გარეშე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის შესაძლებლობის თაობაზე, კერძოდ, 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის, დისციპლინური პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. მნიშვნელოვანია, რომ 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობისათვის, დამდგარი ზიანის, მართლწინააღმდეგობისა და მიზეზობრივი კავშირის არსებობასთან ერთად, სახეზე უნდა იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთი განმარტებიდან გამომდინარე, „..პირის რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი გამამართლებელი განაჩენია, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს“.. (სუს 2019 წლის 7 თებერვლის №ბს-432-429(2კ-17) გადაწყვეტილება და სხვ.).

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ზიანი ანაზღაურდება სისხლის სამართლის საქმეების მწარმოებელ ცალკეულ თანამდებობის პირთა ბრალეულობის დადგენის გარეშე. ამ მუხლის მიზნებისათვის, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საკმარისია პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობა და შესაბამისი ქმედების უკანონობის დადგენა. ამ შემთხვევაში, რელევანტურია, დადგინდეს პირობა, ურომლისოდაც ზიანის გამომწვევი შედეგი არ დადგებოდა. შეფასების საგანს სცილდება ბრალეული მიზეზობრიობის (კონკრეტული პირის ბრალეული ქმედების არსებობის) დადგენა, რამაც გამოიწვია ზიანი. ბრალი არ წარმოადგენს უკანონო ბრალდების/მსჯავრდების ან ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების აუცილებელ წინაპირობას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიმართ გამოტანილი, კანონიერ ძალაში არსებული გამამართლებელი განაჩენი წარმოადგენს მისი რეაბილიტაციის საფუძველს. სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას მოსარჩელის მიმართ ფორმალურად კანონიერად გამოყენებული ზემოქმედების ღონისძიებები, მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენისთანავე, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისთვის, უნდა ჩაითვალოს უკანონოდ.

მორალური ზიანის ანაზღაურების საკითხთან დაკავშირებით პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის გათვალისწინებით, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს იმ გარემოებას, რომ პირის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემამ, შესაბამისი საპროცესო ღონისძიებების გამოყენებამ, შესაძლოა წარმოშვას ნეგატიური განცდები, სტრესული მდგომარეობა, რეპუტაციის შელახვის საფრთხე. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ამგვარი განცდებით გამოწვეული მორალური ზიანის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ზოგადი პრინციპიდან გამომდინარე, ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლომ უნდა განსაზღვროს გონივრულად და სამართლიანად. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას, წარმოიშობა შესაბამისი პირის მიმართ გამოყენებული სისხლისსამართლებრივი ზემოქმედების ღონისძიების შინაარსის, მისი ხასიათის და სიმძიმის კვლევის ვალდებულება, იმ მიზნით, რომ არაქონებრივი ზიანის მოცულობასთან დაკავშირებული დასკვნა არ გასცდეს გონივრულობის ფარგლებს. მნიშვნელოვანია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არამატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას ადგენს კანონით მხოლოდ პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით (413-ე მუხლი). თავის მხრივ, კანონით გათვალისწინებული შემთხვევები შეიძლება უკავშირდებოდეს პატივს, ღირსებას, საქმიან რეპუტაციას, სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას და სხვა.

მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, მოსარჩელის მიმართ წარდგენილი ბრალდების არსს, სიმძიმეს, მის გავლენას მ. ა-ის რეპუტაციაზე და მიიჩნევს, რომ მორალური ზიანის განსაზღვრა 5000 ლარის ოდენობით შესაბამისობაშია გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების პრინციპთან.

რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი მატერიალური ზიანის ოდენობას, სადავო არ არის, რომ მ. ა-ი იყო/არის ნოტარიუსი და იგი მის მიმართ წარმოებული სისხლისსამართლებრივი დევნის გამო გადაყენებულ იქნა თანამდებობიდან, რითაც წაერთვა შესაძლებლობა სადავო პერიოდში მიეღო შემოსავალი სანოტარო საქმიანობიდან. შესაბამისად, არსებობს მიზეზობრივი კავშირი მოსარჩელისათვის მიყენებულ მატერიალურ ზიანსა და მის მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივ დევნას შორის. დადგენილია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 ოქტომბრის განაჩენით თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2018 წლის 30 იანვრის განაჩენში შევიდა ცვლილება, კერძოდ: მ. ა-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სსკ-ის 342-ე მუხლის 1-ლი ნაწილითა (2015 წლის 24 სექტემბრის ეპიზოდი) და 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით (2015 წლის 28 ოქტომბრის ეპიზოდი) გათვალისწინებული დანაშაულების ჩადენაში. შესაბამისად, საქართველოს გენერალური პროკურატურა მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირი შესაძლოა იყოს მხოლოდ იმ ფარგლებში, რაც უკავშირდება სისხლისსამართლებრივ დევნას მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგომამდე (2018 წლის 18 ოქტომბერი).

საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს ნოტარიუსთა პალატაში არსებული სტატისტიკური მონაცემების, შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 9 დეკემბრის №21-11/145397 წერილის და ბუღალტრის 2022 წლის 28 მარტის ცნობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე მ. ა-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს მატერიალური ზიანის სახით 116 850 ლარის გადახდა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ა-ისა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 თებერვლის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გ. მაკარიძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

თ. ოქროპირიძე