საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

№ბს-873(2კ-22) 27 თებერვალი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თამარ ოქროპირიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გენადი მაკარიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურისა (მოპასუხე) და გ. ვ-ის, ე. გ-ისა და ბ. ს-ის (მოსარჩელეები) საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილებაზე (მესამე პირები - საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. ვ-ემ, ე. გ-მა და ბ. ს-ემ 2018 წლის 27 ივლისს სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიმართ და სარჩელის დაზუსტების შემდგომ მოითხოვეს: მოპასუხისთვის გ. ვ-ის სასარგებლოდ, მორალური ზიანის სახით 9 000 000 ლარისა და მიუღებელი ხელფასის სახით 528 840 ლარის ანაზღაურების დაკისრება; მოპასუხისთვის ე. გ-ის სასარგებლოდ, მორალური ზიანის სახით 9 000 000 ლარისა და მიუღებელი ხელფასის სახით 108 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება; ასევე, მოპასუხისთვის ბ. ს-ის სასარგებლოდ, მორალური ზიანის სახით 3 000 000 ლარისა და მიუღებელი ხელფასის სახით 18 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 21 თებერვლის განჩინებით, მოპასუხე საქართველოს მთავარი პროკურატურის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა საქართველოს გენერალური პროკურატურა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 21 თებერვლის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, გ. ვ-ის, ე. გ-ისა და ბ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე გ. ვ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 120 000 (ას ოცი ათასი) ლარის ოდენობით, ე. გ-ის სასარგებლოდ - 108 000 (ას რვა ათასი) ლარის ოდენობით და ბ. ს-ის სასარგებლოდ - 30 000 (ოცდაათი ათასი) ლარის ოდენობით; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა. ასევე, გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე მხარემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 2022 წლის 28 მარტს გამართულ სასამართლო სხდომაზე გ. ვ-ემ დააზუსტა მატერიალური ზიანის ნაწილში მისი მოთხოვნა და აღნიშნული განსაზღვრა შემდეგნაირად: საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ. ვ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს მატერიალური ზიანის სახით ადიუნქტურაში სწავლის პერიოდისათვის (2004 წლის იანვრიდან 2005 წლის თებერვლის ჩათვლით, ჯამში 14 თვე, თვეში 109.96 აშშ დოლარი) 1 539.44 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის, ხოლო სწავლის დასრულების შემდეგ პერიოდზე - 2005 წლის მარტიდან 2018 წლის 31 დეკემბრის (უზენაესი სასამართლოს განაჩენის გამოტანამდე) ჩათვლით, მიუღებელი ხელფასის - 516 870 ლარის ანაზღაურება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურის, ე. გ-ის, ბ. ს-ის სააპელაციო საჩივრები სრულად, ხოლო გ. ვ-ის სააპელაციო საჩივარი მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, არ დაკმაყოფილდა; ამ ნაწილში უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება; გ. ვ-ის სააპელაციო საჩივარი მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტი მოსარჩელე გ. ვ-ისათვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: გ. ვ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე გ. ვ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 1 539.44 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში, გადახდის დროისთვის არსებული გაცვლითი კურსის შესაბამისად; გ. ვ-ის სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ უპირველეს ყოვლისა აღნიშნა, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 2022 წლის 28 მარტს გამართულ სასამართლო სხდომაზე გ. ვ-ის მიერ მატერიალური ზიანის ნაწილში მოთხოვნის დაზუსტებასთან დაკავშირებით, ვერ იქნებოდა გაზიარებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის პოზიცია, რომელიც მიუთითებდა, რომ აღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტება, თავისი შინაარსით წარმოადგენდა დავის საგნის შეცვლას, რაც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში დაუშვებელია. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ გ. ვ-ე წარმოდგენილი სარჩელით ითხოვდა საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მისთვის მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას, რომელიც წარმოიშვა მისი უკანონო მსჯავრდების გამო 2004 წლიდან (მისი დაკავებიდან) და განპირობებული იყო პროკურატურის უკანონო ქმედებით. მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ უკანონო მსჯავრდებამ იგი ჩამოაცილა სამხედრო კარიერას, დაკავების პერიოდში იყო სამხედრო აკადემიის ადიუნქტი და მისი სახელფასო ანაზღაურება ბრძანებით შეადგენდა 250 აშშ დოლარის ექვივალენტს ლარში, რომელიც შემდგომ პერიოდულად იზრდებოდა. საბოლოოდ მიუთითა, რომ მან დაკარგა სამსახური და იგი ითხოვდა მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი ხელფასის - 528 840 ლარის ანაზღაურებას. აღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა მოთხოვნის დაზუსტებას და არა დავის საგნის შეცვლას ან გადიდებას. დამატებით აღინიშნა ის გარემოებაც, რომ გ. ვ-ის მიერ საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნის მოცულობა (516 870 ლარი და 1 539.44 აშშ დოლარი (შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში)) არ აჭარბებდა თავდაპირველი სარჩელით მოთხოვნილ თანხას - 528 840 ლარს და ამდენად, იგი ვერ იქნებოდა მიჩნეული ვერც სასარჩელო მოთხოვნის გადიდებად.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-5 მუხლის პირველ და მე-5 პუნქტებზე, საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლებზე, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 და მე-6 ნაწილებზე, ასევე 1005-ე მუხლზე და პირველ რიგში განიხილა სააპელაციო საჩივრების მოთხოვნების საფუძვლიანობა მორალური ზიანის ნაწილში.

პალატამ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლით გათვალისწინებული ნორმის თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისია დადგინდეს ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. ამასთან, საგულისხმოა, რომ ზემოაღნიშნული ნორმები ანიჭებენ რა პირს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას, არ განსაზღვრავენ მარეაბილიტირებელ გარემოებებს. შესაბამისად, კანონმდებელმა სასამართლოს მიანიჭა თავისუფლება ქმედების უკანონობისა და რეაბილიტაციის საფუძვლების შეფასებისას. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებად უპირობოდ უნდა იქნეს მიჩნეული მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, ვინაიდან გამამართლებელი განაჩენი ადგენს პირის უდანაშაულობას, რაც იწვევს მისი უფლებების აღდგენას, ანუ მის რეაბილიტაციას. რაც შეეხება ზემოაღნიშნული მუხლის მეორე კომპონენტს, ქმედების უკანონობას, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში არ უნდა მოხდეს კანონის აღნიშნული მოთხოვნის იმგვარად ინტერპრეტაცია, რომ ქმედების უკანონობა შეფასდეს მხოლოდ კონკრეტული საპროცესო თუ მატერიალური ნორმის დარღვევით, ვინაიდან არ შეიძლება ნორმა განიმარტოს ისე, რომ გამართლებულს არ მიეცეს უფლებების აღდგენის ეფექტური შესაძლებლობა. ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისათვის.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო მოსარჩელეთა არაქონებრივი უფლებების ხელყოფის ფაქტი, რაც არაქონებრივი, მორალური ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარის პირობას წარმოადგენდა. მორალური ზიანის მოცულობასთან დაკავშირებით (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) კი, პალატამ განმარტა, რომ მორალურ ზიანს განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანი გულისხმობს ფიზიკურ და ზნეობრივ-ფსიქოლოგიურ ტანჯვას, რასაც პირი განიცდის ამა თუ იმ სიკეთის, უმეტესწილად არამატერიალურ ფასეულობათა ხელყოფით. მორალური ზიანის შეფასებისას, სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს დაზარალებულების სუბიექტური დამოკიდებულება ასეთი ზიანის სიმძიმის მიმართ, ასევე, ობიექტური გარემოებები, რითაც შეიძლება მისი ამ კუთხით შეფასება. მხოლოდ ამ შემთხვევაში შეიძლება დადგინდეს მორალური ზიანის არსებობა და მისი გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმები.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქმის მასალებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა გ. ვ-ის, ე. გ-ისა და ბ. ს-ის უკანონო მსჯავრდების გამო მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, საფუძვლიანია ნაწილობრივ და საქალაქო სასამართლომ მართებულად და გონივრულად განსაზღვრა მათთან მიმართებით კომპენსაცია 120 000 ლარი, 108 000 ლარი და 30 000 ლარი. პალატამ განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისათვის გასათვალისწინებელია მოსარჩელეების მიმართ განხორციელებული იძულების ფორმების სიმძიმე, ხასიათი, პატიმრობაში ყოფნის ვადა, ასევე ის ფაქტორები, რომლებმაც მოსარჩელეთა ჯანმრთელობის დაზიანება გამოიწვია და ა.შ. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეები გამართლდნენ მათ წინააღმდეგ არსებულ სისხლისსამართლებრივ საქმეში და ავტომატურად წარმოეშვათ კონსტიტუციით გარანტირებული უფლება - მოეთხოვათ უკანონო მსჯავრდების გამო მორალური ზიანის ანაზღაურება. არაქონებრივი ზიანის ოდენობის შეფასებისას, პალატამ გაითვალისწინა მოსარჩელეების უკანონო პატიმრობაში ყოფნის პერიოდი და წარდგენილი ბრალდების არსი, ნეგატიური განცდები და სტრესი, რაც თან ახლავს ამ მდგომარეობას, თუმცა ვერ გაიზიარა აპელანტების პოზიცია დაკისრებული ზიანის ოდენობის შეუსაბამობის თაობაზე. ამასთან, პალატის განმარტებით, ნიშანდობლივია, რომ მოსარჩელეთათვის მიკუთვნებული თანხა ვერ მოახდენს მათთვის მიყენებული ზიანის სრულ კომპენსირებას, იგი ემსახურება მხოლოდ მიყენებული უარყოფითი შედეგების შემსუბუქებას და შეუძლებელია თანხობრივად სრულად იქნეს გამოხატული ყველა ის ნეგატიური განცდა, რაც მოსარჩელეებს სადავო შემთხვევაში მიადგათ. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრა მოხდა გონივრულ ფარგლებში და განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა ამ ნაწილში სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილების საფუძვლები.

მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სააპელაციო საჩივრების მოთხოვნებთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 409-ე, 411-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ სახელმწიფო ვალდებულია, სრულად აუნაზღაუროს პირს უკანონო პატიმრობიდან გამოწვეული მატერიალური ზიანი. ანაზღაურებას ექვემდებარება არა მხოლოდ ფაქტობრივად არსებული ზიანი, არამედ მიუღებელი შემოსავალიც, თუკი მხარე დაადასტურებს, რომ ვერ მიიღო სარგებელი სწორედ უკანონო დაკავებიდან გამომდინარე ან ვერ განახორციელა კონკრეტული ქმედებები, რამაც მისთვის ზიანის მიყენება გამოიწვია. ამასთან, „მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“... მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 14 მარტის განჩინება საქმეზე №ას-945-895-2015; 2011 წლის 24 ოქტომბრის განჩინება საქმეზე №ას-307-291-2011).

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე ე. გ-ი მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნას უკავშირებდა იმ გარემოებას, რომ იგი დაკავების პერიოდში მუშაობდა ...ზე და მისი ყოველთვიური შემოსავალი განსაზღვრული იყო 1 000 ლარით. გარდა ამისა, მან საპატიმროდან გათავისუფლებისთანავე შეძლო მუშაობის დაწყება, ხოლო შემოსავალი 800 ლარს შეადგენდა. ამდენად, რომ არა უკანონო პატიმრობა, იგი მიიღებდა ზემოხსენებულ თანხებს. ბ. ს-ის მითითებით კი, იგი დაკავების პერიოდში მუშაობდა ...აში, ...ად და მისი ყოველთვიური ანაზღაურება შეადგენდა 600 ლარს. შესაბამისად, რომ არა უკანონო ბრალდება, იგი ხელფასის სახით მიიღებდა 18 000 ლარს.

სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებისთვის საკმარისი არ არის მხოლოდ მითითებები შესაძლო მატერიალური სარგებლის მიღებასთან დაკავშირებით, არამედ აღნიშნული ფაქტი უტყუარად უნდა დასტურდებოდეს. წინააღმდეგ შემთხვევაში ვერ იქნება დადგენილი ის ზიანი, რაშიც პირს სისხლის სამართლის საქმის წარმოებამ შეუშალა ხელი. ვინაიდან, საქმის მასალების მიხედვით, ვერც ე. გ-მა და ვერც ბ. ს-ემ ვერ უზრუნველყვეს შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენა იმ ფაქტის უტყუარად დასადასტურებლად, რომ მათ არ მიუღიათ ის შემოსავალი, რომელსაც ისინი მიიღებდნენ რომ არა უკანონო ბრალდება, პალატის მოსაზრებით, მათ მართებულად ეთქვათ უარი მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებაზე. აქედან გამომდინარე, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითება, რომ მათ ვერ შეძლეს მტკიცებულების წარმოდგენა იმის თაობაზე, რომ ისინი დაკავებამდე მუშაობდნენ კონკრეტულ სამსახურებში და ასევე, ვერ წარმოადგინეს ინფორმაცია, თუ რა იყო მათი ყოველთვიური შემოსავალი. შესაბამისად, მათი მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ ვერ დაკმაყოფილდებოდა და ვერ დაეფუძნებოდა თანხების სავარაუდო ოდენობას.

ამასთან, მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე გ. ვ-ის მოთხოვნასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ როგორც მოთხოვნიდან (საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ. ვ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს მატერიალური ზიანის სახით ადიუნქტურაში სწავლის პერიოდისათვის (2004 წლის იანვრიდან 2005 წლის თებერვლის ჩათვლით, ჯამში 14 თვე, თვეში 109.96 აშშ დოლარი) 1 539.44 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის, ხოლო სწავლის დასრულების შემდეგ პერიოდზე - 2005 წლის მარტიდან 2018 წლის 31 დეკემბრის (უზენაესი სასამართლოს განაჩენის გამოტანამდე) ჩათვლით, მიუღებელი ხელფასის - 516 870 ლარის ანაზღაურება) ირკვევა, იგი ეხება ორ პერიოდს, კერძოდ, სწავლისა და სწავლის შემდგომ პერიოდს.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია 2005 წლის მარტიდან მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნის ნაწილში და განმარტა, რომ აპელანტი აღნიშნულ მოთხოვნას აფუძნებდა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე მითითებით, რომ ადიუნქტურაში სწავლის დასრულების შემდეგ, იგი დაინიშნებოდა შესაბამის თანამდებობაზე. ამასთან, გ. ვ-ე მიუთითებდა, რომ ვინაიდან იგი კადრების განკარგულებაში იყო აყვანილი, მისი გათავისუფლების თაობაზე შესაბამისი ბრძანება უნდა ყოფილიყო გამოცემული, რაც არ მომხდარა და რაც მიუთითებდა იმაზე, რომ იგი რეალურად არ ყოფილა თანამდებობიდან გათავისუფლებული.

აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ მიუთითა საქმის მასალებში წარმოდგენილ საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2002 წლის 7 ოქტომბრის N2503 ბრძანებაზე, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თავდაცვის ძალების გენერალური შტაბის ადმინისტრაციული დეპარტამენტის 2019 წლის 27 მარტის MOD 3 19 00306730 წერილზე, თადარიგის გენერალ-ლეიტენანტის სანოტარო წესით დამოწმებულ ცნობაზე და მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა იმის განჭვრეტის უტყუარი მტკიცებულება, რომ გ. ვ-ე აუცილებლად დაინიშნებოდა რომელიმე კონკრეტულ თანამდებობაზე. შესაბამისად, არც იმის დადასტურება იყო შესაძლებელი, თუ რა იქნებოდა მისი ყოველთვიური თანამდებობრივი სარგო. ამდენად, მოთხოვნა აბსტრაქტული ხასიათის იყო, რამეთუ ასეთ ვითარებაში შეუძლებელი იყო მიუღებელი შემოსავლის ზუსტად განსაზღვრა. შესაბამისად, 516 870 ლარის ოდენობით მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა ეწინააღმდეგებოდა პრინციპს იმის თაობაზე, რომ აღნიშნული სახის შემოსავლის არსებობის შესაძლებლობა უტყუარად უნდა იქნეს დადასტურებული, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. პალატის განმარტებით, მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლად ვერც აპელანტის ის მითითება გამოდგებოდა, რომ დღემდე მისი სამსახურიდან დათხოვნის ბრძანება არ არის გამოცემული.

ამასთან, რაც შეეხება 2004 წლის მარტიდან 2005 წლის თებერვლის ჩათვლით სწავლის პერიოდში მიუღებელი შემოსავლის ნაწილს, აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმის მასალებში წარმოდგენილ საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2000 წლის 30 დეკემბრის ბრძანებაზე, 2002 წლის 18 თებერვლის N70 წერილზე, რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტროს რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალების ... აკადემიის უფროსის მოადგილის 2002 წლის 27 თებერვლის N201/57 წერილზე, საქართველოს შეიარაღებული ძალების წარმომადგენლის 2002 წლის 22 აპრილის N3 წერილზე და რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალების საერთო-სამხედრო აკადემიის მოწმობაზე. აღნიშნული მტკიცებულებების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ ერთი მხრივ დაადგინა, რომ გ. ვ-ეს სწავლა რეალურად 2001 წლის 1 იანვრიდან არ დაუწყია, როგორც ეს მითითებულია საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2000 წლის 30 დეკემბრის ბრძანებაში, ხოლო მეორე მხრივ, დაადგინა, რომ 2004 წლის იანვრის თვეში გ. ვ-ის დაკავებამ, ხელი შეუშალა მას სწავლის გაგრძელებაში, რამეთუ მან დახურა პირველი კურსი, გადავიდა მეორე კურსზე და არსებობდა იმის განჭვრეტის გონივრული ვარაუდი, რომ იგი გააგრძელებდა სწავლას, რომ არა მის მიმართ არსებული სისხლისსამართლებრივი დევნა.

სწავლის პერიოდში გ. ვ-ისთვის გადასახდელი თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თავდაცვის ძალების გენერალური შტაბის ადმინისტრაციული დეპარტამენტის 2019 წლის 27 მარტის MOD 3 19 00306730 წერილის მიხედვით, ადიუნქტურაში სწავლის პერიოდში გენერალ-მაიორ გ. ვ-ის თანამდებობრივი სარგო საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 1998 წლის 30 ოქტომბრის N302 ბრძანების შესაბამისად, შეადგენდა 109.96 აშშ დოლარს.

პალატამ ასევე ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ საქართველოს თავდაცვის ძალების გენერალური შტაბის ადმინისტრაციული დეპარტამენტის არქივში დაცულ გენერალ-მაიორ გ. ვ-ის სახელფასო უწყისებზე და აღნიშნა, რომ მითითებული მასალის შესწავლის შედეგად, დადგინდა, რომ გ. ვ-ეს არ მიუღია სწავლის პერიოდში მის მიერ დავის ფარგლებში მოთხოვნილი 14 თვის თანამდებობრივი სარგო. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის ადმინისტრაციული დეპარტამენტის 2018 წლის 9 ოქტომბრის და 2019 წლის 15 ივლისის წერილების შინაარსი გავლენას ვერ იქონიებდა პალატის ზემოაღნიშნულ მოსაზრებაზე და აღნიშნული დოკუმენტების საფუძველზე ადმინისტრაციული ორგანოების განმარტება სადავო თანხის სრულად ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, დაუსაბუთებლად უნდა ყოფილიყო მიჩნეული. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არსებობდა სწავლის პერიოდში დარჩენილი მიუღებელი თანხის ანაზღაურების ნაწილში გ. ვ-ის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი და საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა ადიუნქტურაში სწავლების პერიოდის 14 თვის მიუღებელი სარგო 1 539.44 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარებში (14 X 109.96), გადახდის დროისათვის ლარის დოლართან მიმართებით არსებული ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილება ე. გ-ის და ბ. ს-ის სააპელაციო საჩივრების სრულად დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, გ. ვ-ის სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა. ასევე, გადაწყვეტილება საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და გ. ვ-ის სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების ნაწილში, საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე მხარემ.

კასატორების - გ. ვ-ის, ე. გ-ის და ბ. ს-ის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხეს მათ სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით არაგონივრული ოდენობის თანხა დააკისრა. სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას მეტ-ნაკლებად უნდა დაებალანსებინა ის დანაკარგი, რაც მოსარჩელეებმა განიცადეს უკანონო პატიმრობის შედეგად, სასამართლოს მიერ დაკისრებული თანხის 9 წლიანი პატიმრობის საპირწონედ გამოყენება კი წარმოუდგენელია. კასატორები აღნიშნავენ, რომ მათი სისხლის სამართლის საქმე ხასიათდებოდა თავისი სირთულით, რეზონანსულობით, იყო საჯარო განხილვის საგანი, საქმეზე განცხადებები გააკეთეს მაღალი პოლიტიკური თანამდებობის პირებმა, იმჟამინდელმა პრეზიდენტმა, საქმის შეფასება მოხვდა ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშშიც. ასევე, დაკავებულების მიმართ გამოიყენებოდა წამების მძიმე მეთოდები, შელახული იქნა მათი ღირსება და რეპუტაცია, მოსარჩელეებმა თავისუფლების აღკვეთის წლები გაატარეს დახურული ტიპის დაწესებულებაში, ჩამოცილებული იქნენ ყველა სოციალურ სიკეთეს, იზოლირებული იქნენ ოჯახისაგან. ასეთ პირობებში კი, სასამართლოს მიერ განსაზღვრული მორალური ზიანის ოდენობა აბსოლუტურად შეუსაბამოა საქმეზე დადგენილ ფაქტებთან.

კასატორების მითითებით, მათ მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის დადგომისა და შიდასახელმწიფოებრივი რესურსების ამოწურვის შემდეგ, დავა გააგრძელეს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში. კერძოდ, 2007 წლის 19 აპრილს ევროპულ სასამართლოს მიმართეს გ. ვ-ემ და ე. გ-მა. აღნიშნული განცხადების განხილვა გაგრძელდა გონივრულზე მეტი ვადით. საბოლოოდ კი, 2014 წლის 28 იანვრის სხდომაზე მიღებული იქნა გადაწყვეტილება მხარეთა მორიგების თაობაზე, რომლის თანახმადაც, საქართველოს მთავრობამ ცნო, რომ ადგილობრივი სასამართლოს მიერ გაცემული ცნობა, მეორე განმცხადებლის თვითმამხილებელ ჩვენებაზე, არღვევს კონვენციის მე-6 მუხლს, ადგენს რა ბრალეულობას ორივე განმცხადებლის წინააღმდეგ. ამასთან, კასატორები აღნიშნავენ, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში მოსარჩელეთა მოთხოვნა წამების ნაწილში იმ პირობებში და დაშვებით იქნა გამოხმობილი, რომ საქართველოს მთავარ პროკურატურაში მიმდინარეობს გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე, რომელიც დაიწყო 2013 წლის 29 იანვარს, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ცალკეული თანამდებობის პირების მიერ უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტზე, თუმცა შემაჯამებელი გადაწყვეტილება ამ ეტაპზე არ არის მიღებული.

კასატორები მიუთითებენ, რომ პატიმრობის პერიოდში ისინი მძიმე პირობებში იმყოფებოდნენ და უკანონო მსჯავრდებისა და პატიმრობის 9 წელს - გ. ვ-ის და ე. გ-ის შემთხვევაში და 2 წელსა და 6 თვეს - ბ. ს-ის შემთხვევაში, უკვალოდ არ ჩაუვლია. გ. ვ-ე დაკავების დროისთვის იყო ...ი თავდაცვის მინისტრის ... და მოქმედი გენერალი, უკანონო დაკავებით შეილახა მისი პატივი, ღირსება და გენერლის მუნდირი, მან დაკარგა სამსახური. ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ 2002 წლის 7 ოქტომბრის ბრძანებით გ. ვ-ე კადრების განკარგულებაში იქნა აყვანილი, იგი ხელფასს იღებდა დაკავების დღემდე, შესაბამისად, იგი კადრების განკარგულებაში აყვანის შემდგომაც განაგრძობდა სამხედრო სამსახურს, მივლინებული იყო სასწავლებლად ... აკადემიაში, ადიუნქტურაში. კასატორების მითითებით, არაერთი მცდელობის მიუხედავად, ვერ იქნა მოძიებული გ. ვ-ის კადრების განკარგულებიდან დათხოვნის შესახებ ბრძანება და ამდენად, ითვლება, რომ იგი დღესაც სამხედრო მოსამსახურეა. კასატორები აქვე ყურადღებას ამახვილებენ იმ გარემოებაზე, რომ უკვე იყო მსგავსი პრეცედენტი, როდესაც გ. ვ-ე პირველად სასწავლებლად იქნა წარგზავნილი, ხოლო სასწავლების დასრულების შემდგომ დანიშნული იქნა სხვადასხვა თანამდებობებზე.

კასატორები ასევე აღნიშნავენ, რომ ე. გ-ი, ისევე როგორც სხვა მოსარჩელეები იმყოფებოდა გაუსაძლის საპატიმრო პირობებში, იმყოფებოდა სიკვდილმისჯილთა კამერაში, მაშინ, როდესაც მის მიმართ განაჩენიც კი არ იყო დამდგარი. ამასთან, საპატიმრო პერიოდში დაავადდა C ჰეპატიტით. დაკავებამდე ე. გ-ი მუშაობდა ...ზე და მისი ყოველთვიური შემოსავალი შეადგენდა 1 000 ლარს, გათავისუფლებისთანავე მან შეძლო მუშაობის დაწყება და მისი ყოველთვიური შემოსავალი შეადგენდა 800 ლარს. ამდენად, კასატორების მითითებით, რომ არა უკანონო მსჯავრდება, ე. გ-ი ნამდვილად მიიღებდა შემოსავალს.

ბ. ს-ესთან დაკავშირებით კასატორები აღნიშნავენ, რომ პატიმრობის პერიოდში მის მიმართ ადგილი ჰქონდა ცემას, წამებას, რაც დასტურდება არაერთი სამედიცინო დასკვნით და სწორედ ამის გამო, განაჩენით განსაზღვრული სასჯელი მან მოიხადა ციხის სამკურნალო დაწესებულებაში. კასატორების განმარტებით, ბ. ს-ე დაკავებამდე მუშაობდა ...ის ...ად და მისი ყოველთვიური ანაზღაურება იყო 600 ლარი. ამასთან, მან გათავისუფლების შემდგომაც განაგრძო მუშაობა ,,...ს“ ...ად.

კასატორები მიუთითებენ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლზე, ამავე კონვენციის მე-7 დამატებითი ოქმის მე-3 მუხლზე, საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლზე, 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18, 413-ე, 992-ე და 1005-ე მუხლებზე; ასევე, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე: ,,ღავთაძე საქართველოს წინააღმდეგ“, ,,ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“, ,,მამედოვი რუსეთის წინააღმდეგ“, ,,კანალისი რუმინეთის წინააღმდეგ“, ,,ლოკუ სე საფრანგეთის წინააღმდეგ“ და მიაჩნიათ, რომ არსებობს მათი საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე, 208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18, 413-ე, 992-ე, 1005-ე მუხლებზე, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-14 და მე-15 ნაწილებზე, მე-19, 37-ე, 166-ე, 167-ე, 268-ე მუხლებზე, საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნავს, რომ პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა სახელმწიფოს ერთ-ერთ სპეციფიკურ ფუნქციას წარმოადგენს და მისი შედეგის წინასწარ განჭვრეტა შეუძლებელია, რადგან იგი დამოკიდებულია წინასწარ უცნობ ფაქტობრივ თუ სამართლებრივ გარემოებებზე. შესაბამისად, სისხლისსამართლებრივი დევნის საფუძველზე წარმოშობილი უარყოფითი ემოციების, განცდებისა თუ სხვა სამართლებრივი შედეგების გარკვეულწილად თმენის ვალდებულება აქვს ყველას, რაც არ გამორიცხავს შემდგომ გამართლებული პირისათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, თუმცა გავლენას ახდენს მორალური ზიანის ოდენობაზე. მორალური ზიანის არსებობის დადგენის შემთხვევაში და თუ სასამართლო საჭიროდ მიიჩნევს ფულადი ანაზღაურების მიკუთვნებას, იგი უნდა შეფასდეს თანასწორ საფუძვლებზე, იმ სტანდარტების გათვალისწინებით, რომლის საფუძველზეც წარმოიშვა სასამართლო პრაქტიკა.

აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორი მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე: ,,ჯანიაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“, ,,კასრაძე საქართველოს წინააღმდეგ“, ,,ფაცურია საქართველოს წინააღმდეგ“, ,,კობიაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“, ასევე, ეროვნული სასამართლოების პრაქტიკაზე და დამატებით ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ 2014 წლის 28 იანვარს ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განიხილა საჩივარი ,,გიორგი ვაშაკიძე და ელდარ გოგბერაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“, სადაც სასამართლომ მიიღო ორივე მხარის მიერ ხელმოწერილი დეკლარაცია მეგობრული მორიგების შესახებ. დეკლარაციის თანახმად, ,,საქართველოს მთავრობა, აცნობიერებს რა კონვენციის მე-6 მუხლის (სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლება) დარღვევას, როდესაც ეროვნულმა სასამართლოებმა მიუთითეს მეორე მომჩივნის (ელდარ გოგბერაშვილის) აღიარებით ჩვენებაზე, მაშინ როდესაც სასამართლო აყალიბებდა ბრალდებებს ორივე მომჩივნის წინააღმდეგ; მთავრობა მზად არის გადაუხადოს 4 000 ევრო თითოეულ მომჩივანს ნებისმიერი მორალური და მატერიალური ზიანის, ყველა ხარჯის და დანახარჯის, აგრეთვე ყველა სხვა გადასახადის ანაზღაურების სახით, რაც შესაძლოა დაეკისროთ მათ.“ ამასთან, განმცხადებლები თანახმანი არიან წინამდებარე განცხადების საფუძველზე, უარი თქვან დანარჩენ მოთხოვნებზე.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას დააფუძნა იმ მტკიცებულებებზე, ფაქტებსა და გარემოებებზე, რაც შემხებლობაში არ არის მოსარჩელეთა მიმართ განხორციელებულ სისხლისსამართლებრივ დევნასთან და პროკურატურის მიერ კანონის ფარგლებში განხორციელებულ ქმედებებთან. შესაბამისად, საქართველოს გენერალური პროკურატურა ვერ იქნება პასუხისმგებელი იმ ქმედებებზე, რაც მისი მხრიდან არ განხორციელებულა. კერძოდ, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნებზე და ამ დასკვნებში ასახული დაზიანებების ხარისხზე, სიმძიმესა და მიყენების პერიოდზე, რაც არ განხორციელებულა პროკურატურის მიერ და შესაბამისად, ამ საფუძვლით მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის ამ ოდენობის მორალური ზიანის დაკისრება მოსარჩელეთა სასარგებლოდ უსაფუძვლოა.

კასატორი მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებებზე (სუსგ Nბს-740-736(კ-17), 16.06.2019წ.; Nბს-890(კ-19), 26.11.2019წ.; Nბს-20(კ-21), 07.10.2021წ.) და მიაჩნია, რომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, სამართლებრივი ნორმების, მოსარჩელეთა მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის პერიოდის გათვალისწინებით, ასევე, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეები სასჯელს იხდიდნენ სასამართლო განაჩენის საფუძველზე, საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის გ. ვ-ის სასარგებლოდ 120 000 (ას ოცი ათასი) ლარის, ე. გ-ის სასარგებლოდ 108 000 (ას რვა ათასი) ლარის, ხოლო ბ. ს-ის სასარგებლოდ 30 000 (ოცდაათი ათასი) ლარის დაკისრება უსაფუძვლოა, არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების არაპროპორციულია, არ ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში და მოთხოვნა ამ ნაწილში არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის გ. ვ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 1 539.44 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში დაკისრებასთან დაკავშირებით, კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით, გ. ვ-ეს უარი ეთქვა მატერიალური ზიანის სახით მოთხოვნილი მიუღებელი ხელფასის - 528 840 ლარის ანაზღაურებაზე. კასატორი მიუთითებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველ, 28¹ მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3, 368-ე, 372-ე, 377-ე, 381-ე, 384-ე მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ საქმის განხილვისას უნდა იხელმძღვანელოს შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპებით. დისპოზიციურობის პრინციპი კი სააპელაციო სამართალწარმოებაში იმაში ვლინდება, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლო საქმის განხილვის დროს შეზღუდულია სააპელაციო საჩივრის ფარგლებით, ე.ი. საქმის განხილვა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების შემოწმება სააპელაციო სასამართლოს მიერ ხორციელდება იმ მოცულობით, რომელიც განსაზღვრულია სააპელაციო საჩივრის შემტანი პირის მიერ. აპელაცია გულისხმობს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გადასინჯვას, იმ მოთხოვნების ხელმეორედ განხილვას, რომლებიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობის საგანი იყო. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ ახლად წამოყენებული მოთხოვნების სააპელაციო სასამართლოში განხილვა კი დაუშვებელია. ახალი მოთხოვნები შეიძლება იყოს მხოლოდ პირველი ინსტანციის მსჯელობის საგანი.

კასატორის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში გ. ვ-ის მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ნაწილში საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ მდგომარეობდა მისთვის მიუღებელი ხელფასის - 528 840 ლარის დაკისრებაში. ამ მოთხოვნის ფარგლებში მოსარჩელე არ მიუთითებდა სწავლის საფასურზე და შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმე განიხილა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში, ამ მოთხოვნის ფარგლებში მისცეს განმარტებები მხარეებმაც. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოში გ. ვ-ის მიერ მოთხოვნის დაზუსტება ცდება სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელე სწავლის საფასურის ანაზღაურებას არ ითხოვდა. კასატორი ასევე მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ არ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი პროკურატურის მიერ გ. ვ-ის მიმართ განხორციელებულ სისხლისსამართლებრივ დევნასა და გ. ვ-ის სწავლის საფასურის მიუღებლობას შორის. კასატორის განმარტებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ ყოველგვარი გამოკვლევის გარეშე დაადგინა, რომ გ. ვ-ეს მისმა დაკავებამ ხელი შეუშალა სწავლის დასრულებასა და სწავლის პერიოდში განკუთვნილი თანხის მიღებაში, მაშინ როდესაც საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტაცია ადასტურებდა, რომ გ. ვ-ეს სრულად აუნაზღაურდა სწავლის საფასური, რაც გათვალისწინებული იყო 3 წლიან სწავლების პერიოდზე.

კასატორი მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე, 412-ე მუხლებზე, უზენაესი სასამართლოს განმარტებებზე (სუსგ. Nას-307-291-2011, 24.10.2011წ.; Nას-406-383-2014, 17.04.2015წ.), ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს 2018 წლის 9 ოქტომბრისა და 2019 წლის 15 ივლისის წერილების შინაარსზე და მიაჩნია, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის გ. ვ-ის სასარგებლოდ 1 539.44 აშშ დოლარის ოდენობით მატერიალური ზიანის დაკისრებით, ადგილი აქვს მოსარჩელის უსაფუძვლო გამდიდრებას, ვინაიდან გ. ვ-ეს 2001-2002-2003 წლებში საფინანსო კმაყოფაზე ყოფნის პერიოდში ერიცხებოდა თანამდებობრივი სარგო და საფინანსო უზრუნველყოფის სამსახურში ფულადი უზრუნველყოფით დაკმაყოფილებულია 2003 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 26 ივლისის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და გ. ვ-ის, ე. გ-ისა და ბ. ს-ის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

ზეპირი მოსმენის გარეშე, საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და გ. ვ-ის, ე. გ-ისა და ბ. ს-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 25 ივლისის განაჩენით (საქმე N1ა/-29), გ. ვ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 144-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“, ,,ე“, ,,ვ“ და ,,ი“ ქვეპუნქტებით, 237-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით, 179-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და ,,დ“ ქვეპუნქტებით, 353-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 9 (ცხრა) წლით თავისუფლების აღკვეთა. მსჯავრდებულ გ. ვ-ეს დანიშნული სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაეწყო დაკავების მომენტიდან - 2004 წლის 10 იანვრიდან. ამავე განაჩენით, ე. გ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 144-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“, ,,ე“, ,,ვ“ და ,,ი“ ქვეპუნქტებით, 237-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით, 179-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და ,,დ“ ქვეპუნქტებით, 353-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 9 (ცხრა) წლით თავისუფლების აღკვეთა. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის მე-60 მუხლის საფუძველზე, აღნიშნულ სასჯელს ნაწილობრივ დაემატა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 1997 წლის 18 იანვრის განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილიდან ერთი წელი და საბოლოოდ ე. გ-ს სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 10 (ათი) წლის ვადით. მსჯავრდებულ ე. გ-ს დანიშნული სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაეწყო დაკავების მომენტიდან - 2004 წლის 10 იანვრიდან. ასევე, ამავე განაჩენით, ბ. ს-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 353-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 2 (ორი) წლით, 6 (ექვსი) თვითა და 15 (თხუთმეტი) დღით თავისუფლების აღკვეთა. მსჯავრდებულ ბ. ს-ისათვის დანიშნული სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაიწყო დაკავების მომენტიდან - 2004 წლის 10 იანვრიდან. მსჯავრდებულ ბ. ს-ის მიმართ შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - პატიმრობა გაუქმდა, დანიშნული სასჯელი ჩაეთვალა მოხდილად და დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა სხდომათა დარბაზიდან.

ასევე დადგენილია, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 2006 წლის 24 აგვისტოს N2512 ბრძანებით, მსჯავრდებულ გ. ვ-ეს ,,პატიმრობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის 74-ე მუხლის საფუძველზე განესაზღვრა მკაცრი რეჟიმი. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 2006 წლის 24 აგვისტოს N2511 ბრძანებით კი, ე. გ-ს ,,პატიმრობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის 74-ე მუხლის საფუძველზე ასევე განესაზღვრა მკაცრი რეჟიმი. ამასთან, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 2007 წლის 26 ივლისის N5892 ბრძანებით, მსჯავრდებული ე. გ-ი გადაყვანილი იქნა საპყრობილის რეჟიმზე ექვსი თვის ვადით და შესახლებული იქნა ...ის N... საერთო, მკაცრი და საპყრობილის რეჟიმის დაწესებულებაში.

დადგენილია, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 24 ოქტომბრის განჩინებით, გ. ვ-ისა და ე. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 25 ივლისის განაჩენში შევიდა შემდეგი ცვლილება: მსჯავრდებულების - გ. ვ-ისა და ე. გ-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულებრივი ქმედება, დაკვალიფიცირებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 179-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით (2000 წლის 30 ივნისის რედაქცია), გადაკვალიფიცირდა იმჟამად მოქმედი სსკ-ის 179-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტზე. განაჩენი დანარჩენ ნაწილში დარჩა უცვლელი.

გ. ვ-ე სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან გათავისუფლდა 2013 წლის 9 იანვარს, ხოლო ე. გ-ი - 2013 წლის 12 თებერვალს.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ 2014 წლის 28 იანვარს მიღებული იქნა გადაწყვეტილება (განცხადება N25120/07, გიორგი ვაშაკიძე და ელდარ გოგბერაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ), რომლის თანახმად, 2013 წლის 13 დეკემბერს სასამართლომ მიიღო მორიგების დეკლარაცია ორივე მხარის მიერ ხელმოწერილი. აღნიშნული დეკლარაციის მიხედვით, საქართველოს მთავრობამ ცნო, რომ ადგილობრივი სასამართლოს მიერ გაცემული ცნობა მეორე განმცხადებლის თვითმამხილებელ ჩვენებაზე არღვევდა კონვენციის მე-6 მუხლს, ადგენდა რა ბრალეულობას ორივე განმცხადებლის წინააღმდეგ. შესაბამისად, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა აქტი მხარეთა შორის მორიგების შესახებ, რომლის თანახმად, საქართველოს მთავრობა განსაზღვრულ ვადაში და პირობებით გადაუხდიდა 4 000 (ოთხი ათასი) ევროს თითოეულ განმცხადებელს და აღნიშნულ მიზეზთა გამო შეწყვიტა სამართალწარმოება.

საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2017 წლის 11 ივლისის განაჩენის (საქმე N1/ა.გ.273-14) თანახმად, დაკმაყოფილდა მსჯავრდებულების - ე. გ-ისა და გ. ვ-ის ინტერესების დამცველი ადვოკატის შუამდგომლობა ახლადგამოვლენილ გარემოებათა გამო თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 25 ივლისის გამამტყუნებელი განაჩენის გაუქმებისა და მის ნაცვლად გამამართლებელი განაჩენის გამოტანის თაობაზე; გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 25 ივლისის გამამტყუნებელი განაჩენი და მის ნაცვლად დადგა გამამართლებელი განაჩენი. აღნიშნული განაჩენით, გ. ვ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა სსსკ-ის 236-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია), 237-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მე-4 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია), 144-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“, ,,ე“, ,,ვ“ და ,,ი“ ქვეპუნქტებით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია), 179-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისიდან მოქმედი რედაქცია), ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) და 353-ე მუხლის მე-2 ნაწილით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) წარდგენილ ბრალდებებში. ამავე განაჩენით, ე. გ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა სსსკ-ის 236-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია), 237-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მე-4 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია), 144-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“, ,,ე“, ,,ვ“ და ,,ი“ ქვეპუნქტებით (2006 წლის 31 მისამდე მოქმედი რედაქცია), 179-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისიდან მოქმედი რედაქცია), ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) და 353-ე მუხლის მე-2 ნაწილით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) წარდგენილ ბრალდებებში. ასევე, ამავე განაჩენით, ბ. ს-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სსკ-ის 236-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია), 237-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მე-4 ნაწილის ,,ბ’’ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია), 144-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა’’, ,,ე“, ,,ვ’’ და ,,ი’’ ქვეპუნქტებით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია), 179-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ’’ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისიდან მოქმედი რედაქცია), ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ’’ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) და 353-ე მუხლის მე-2 ნაწილით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) წარდგენილ ბრალდებებში.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2017 წლის 11 ივლისის განაჩენი საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის პროკურორმა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 მარტის განჩინებით (საქმე N96აგ-17), თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის პროკურორის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2017 წლის 11 ივლისის განაჩენი დარჩა უცვლელი.

საკასაციო პალატა, ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსგავსად, ასევე ყურადღებას გაამახვილებს იმ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომ ალტერნატიული სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის N07/2004 დასკვნის მიხედვით (მომზადებულია 2004 წლის 20 აპრილს), ბრალდებულ ე. გ-ს, დაბ. ... წლის ... ...ს, 2004 წლის 8 აპრილის სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზით, პირადი გასინჯვისას 2004 წლის 9-10-11 იანვარს მიღებულ ტრავმასთან დაკავშირებით აღენიშნება ცხვირის ზურგის, მარცხენა ხელის თითის დეფორმაცია, კანის დაზიანებები ორივე წვივის მიდამოში გრანულაციისა და პიგმენტაციის ფაზაში, ნაწიბურები თავისა და მარცხენა ხელის მიდამოში. თავის მიდამოში არსებული ნაწიბური წარმოადგენს დაჟეჟილი ჭრილობის შეხორცების შედეგად წარმოქმნილ ნაწიბურს და მიყენებულია რაიმე მკვრივი ბლაგვი საგნის მოქმედებით, შესაძლოა ის განვითარებულიყო დროის იმ პერიოდში და იმ პირობებში, როგორც მიუთითებს შესამოწმებელი პირი. დანაწიბურების ფაზაში მყოფი კანის ღრმა დაზიანებები ორივე წვივის მიდამოში, მათი მორფოლოგიური სურათიდან, რეგენერაციის პროცესის შეფერხებული მიმდინარეობიდან, დაჩირქებიდან გამომდინარე, პერიფერიული მუქი პიგმენტაციის, შრეობრიობის, კრატერისებრი ფორმის, მრგვალი და ოვალური ფორმის, დაზიანებათა დიამეტრების გათვალისწინებით, სამედიცინო დოკუმენტებში დაზიანებათა აღწერილობის გათვალისწინებით, ადვოკატთა მიერ წარდგენილი ფოტოსურათების ნახვის, როგორც სარწმუნოობის ელემენტის გამოყენებით, ექსპერტიზამ დაასკვნა, რომ ეს დაზიანებები წარმოადგენდა თერმული ზემოქმედების კვალს და შესაძლებელია მიყენებული ყოფილიყო კანის ამ უბნებზე ანთებული სიგარეტით ზემოქმედების შედეგად დროის იმ მონაკვეთში, როგორც ამას მიუთითებს შესამოწმებელი პირი. დაზიანებათა სიმძიმის ხარისხის განსაზღვრისას არ არის გათვალისწინებული ცხვირის, ქვედა ყბისა და მარცხენა ხელის IV თითის მიდამოში არსებული დეფორმაციები, სიმძიმის ხარისხის განსაზღვრისათვის საჭირო იყო ქვედა ყბის, ცხვირის ძვლებისა და მარცხენა ხელის IV თითის რენტგენოგრაფირება.

2004 წლის 22 იანვრის სასამართლო-სამედიცინო გამოკვლევის N258 აქტის მიხედვით, N... საპყრობილის სამედიცინო ცნობიდან ირკვევა, რომ ბ. ს-ის სხეულზე არსებული დაზიანებები სისხლჩაქცევების სახით მიყენებულია რაიმე მკვრივი ბლაგვი საგნის მოქმედებით და მიეკუთვნება დაზიანებათა მსუბუქ ხარისხს, რასაც შედეგად ჯანმრთელობის მოშლა არ მოჰყოლია. დაზიანებები ხანდაზმულობით არ ეწინააღმდეგება საქმის გარემოებებში მითითებულ თარიღს. ამასთან, საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს N... მსჯავრდებულთა და ბრალდებულთა სამკურნალო დაწესებულების 2018 წლის 21 ივნისის MOC 5 18 00560246 წერილის თანახმად, N... მსჯავრდებულთა და ბრალდებულთა სამკურნალო დაწესებულების ფსიქიატრიულ განყოფილებაში 2005 წლის 6 აგვისტოდან 2006 წლის 25 ივლისამდე, ექიმ-ფსიქიატრის მეთვალყურეობით, მკურნალობას გადიოდა ბ. ს-ე. 2004 წლის 28 იანვრის სასამართლო-სამედიცინო გამოკვლევის N342 აქტის მიხედვით კი, N... საპყრობილის სამედიცინო ცნობიდან ირკვევა, რომ გ. ვ-ის ქვედა ტუჩის შიგნითა ზედაპირზე არსებული ექსკორიაცია მიყენებულია რაიმე მკვრივი ბლაგვი საგნის მოქმედებით და მიეკუთვნება დაზიანებათა მსუბუქ ხარისხს, რასაც შედეგად ჯანმრთელობის მოშლა არ მოჰყოლია.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტით.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნათა გათვალისწინებით, ზიანის მიმყენებელი ვალდებულია აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აღნიშნული ნორმა შესაძლებელს ხდის დაზარალებული პირის უფლებების აღდგენას პირვანდელ მდგომარეობაში. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით კი, ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს წარმოადგენს. პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს მიყენებული ზიანისთვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს. აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის, დისციპლინური პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს ქმნის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის თანახმად, ზიანი ანაზღაურდება ზიანის მიმყენებლის ბრალის მიუხედავად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ ზიანი ანაზღაურდება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების საკმარის საფუძველს ქმნის ქმედების უკანონობა და პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობა. კანონმდებლობა არ შეიცავს მარეაბილიტირებელი გარემოების ჩამონათვალს, თუმცა უდავოა, რომ ასეთ გარემოებას განეკუთვნება გამამართლებელი განაჩენის არსებობა, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს. ის გარემოება, რომ მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ უდანაშაულოდ და გამართლდნენ წარდგენილ ბრალდებებში, წარმოადგენს მათი რეაბილიტაციის საფუძველს, რის გამოც საკასაციო სასამართლო იზიარებს გ. ვ-ის, ე. გ-ისა და ბ. ს-ის სასარგებლოდ საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მართლზომიერებას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების შედეგად დამდგარ, ასანაზღაურებელ ზიანში მოიაზრება როგორც მატერიალური ასევე მორალური ზიანი, რადგან პირის თავისუფლების ხელყოფას და ხელშეუხებლობის დარღვევას, როგორც წესი, თან სდევს პირის პატივისა და ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის და კანონით დაცული სხვა უფლებების შელახვა. არაქონებრივი ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებში, რომელიც შესაძლოა დაკავშირებული იყოს აქტიური საზოგადოებრივი ცხოვრების წესის გაგრძელების შეუძლებლობასთან, პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვასთან და სხვ., თუმცა ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყველა სახის მორალური ზიანი, არამედ მხოლოდ ის, რომლის ანაზღაურებაც მოქმედი კანონმდებლობით (სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხ.) არის გათვალისწინებული (სუსგ 2015 წლის 4 ივნისის საქმე №ბს-485-474(2კ-14)).

უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia). მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს (სუსგ №ბს-972-936(3კ-08), 2009 წლის 8 აპრილი.).

მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელეებისთვის მიკუთვნებული თანხები ვერ მოახდენს მათთვის მიყენებული ზიანის სრულ კომპენსირებას, იგი ემსახურება მხოლოდ მიყენებული უარყოფითი შედეგების შემსუბუქებას და შეუძლებელია თანხის ოდენობამ გადაფაროს ყველა ის ნეგატიური განცდა, რაც მოსარჩელეებს სადავო შემთხვევაში მიადგათ. პალატა აღნიშნავს, რომ ხშირად დამდგარი შედეგების გამოსწორება შეუქცევადი მოვლენაა და როგორი დიდიც არ უნდა იყოს კომპენსაცია, იგი მაინც ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას, რის გამოც კომპენსაციის ოდენობა უსაზღვროდ არ უნდა იყოს გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას. იგი უნდა განისაზღვროს გონივრულად და სამართლიანად, რაც მართებულად შეაფასეს ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეთა უფლებების უკანონო შეზღუდვის ინტენსივობის, ხანგრძლივობისა და მათ ცხოვრებაზე აღნიშნული გარემოებების ზემოქმედების ხარისხის გათვალისწინებით, მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის გ. ვ-ის სასარგებლოდ 120 000 (ას ოცი ათასი) ლარის, ე. გ-ის სასარგებლოდ 108 000 (ას რვა ათასი) ლარისა და ბ. ს-ის სასარგებლოდ 30 000 (ოცდაათი ათასი) ლარის დაკისრება, მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია და ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ მოსარჩელეთა სასარგებლოდ დაკისრებული თანხების ოდენობების არაპროპორციულობას დარღვეულ უფლებებთან მიმართებით.

მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ ე. გ-ისა და ბ. ს-ის მოთხოვნებთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 409-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. აღნიშნული კოდექსის 411-ე მუხლი კი ადგენს, რომ ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

ამდენად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ვალდებულია სრულად აუნაზღაუროს პირს უკანონო პატიმრობიდან გამოწვეული მატერიალური ზიანი, ანაზღაურებას ექვემდებარება არა მხოლოდ ფაქტობრივად არსებული ზიანი, არამედ მიუღებელი შემოსავალიც, თუკი მხარე დაადასტურებს, რომ ვერ მიიღო სარგებელი სწორედ უკანონო დაკავებიდან გამომდინარე ან ვერ განახორციელა კონკრეტული ქმედებები, რამაც მისთვის ზიანის მიყენება გამოიწვია. ამასთან, „მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდაეკონომიკურდანაკარგს“... მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება“(იხ.სუსგ. №ას-945-895-2015, 14.03.2016წ.; სუსგ. №ას-307-291-2011, 24.10.2011წ.).

განსახილველ შემთხვევაში, ე. გ-ი და ბ. ს-ე ითხოვენ მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას მიუღებელი შემოსავლის სახით. კერძოდ, მოსარჩელეები აღნიშნავენ, რომ დაკავებამდე ე. გ-ი მუშაობდა ...ზე და მისი ყოველთვიური შემოსავალი შეადგენდა 1 000 ლარს, გათავისუფლებისთანავე მან შეძლო მუშაობის დაწყება და მისი ყოველთვიური შემოსავალი შეადგენდა 800 ლარს. ბ. ს-ესთან დაკავშირებით კი მიუთითებენ, რომ იგი დაკავებამდე მუშაობდა ...ის ...ად, მისი ყოველთვიური ანაზღაურება იყო 600 ლარი და მან გათავისუფლების შემდგომაც განაგრძო მუშაობა ,,...ს“ ...ად. შესაბამისად, მოსარჩელეთა პოზიციით, რომ არა მათი უკანონო პატიმრობა, ისინი განაგრძობდნენ მუშაობას და მიიღებდნენ კუთვნილ ხელფასს, თუმცა დაპატიმრების მომენტისათვის ე. გ-ისა და ბ. ს-ის მიერ ზემოაღნიშნულ ობიექტებზე მუშაობისა და მითითებული ოდენობით ხელფასის მიღების დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმის მასალებში წარმოდგენილი არ არის.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებისთვის საკმარისი არ არის მხოლოდ მითითებები შესაძლო მატერიალური სარგებლის მიღებასთან დაკავშირებით, არამედ აღნიშნული ფაქტი უტყუარად უნდა დასტურდებოდეს. წინააღმდეგ შემთხვევაში ვერ იქნება დადგენილი ის ზიანი, რაშიც პირს სისხლის სამართლის საქმის წარმოებამ შეუშალა ხელი. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან, საქმის მასალების მიხედვით, ვერც ე. გ-მა და ვერც ბ. ს-ემ ვერ უზრუნველყვეს შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენა იმ ფაქტის უტყუარად დასადასტურებლად, რომ მათ არ მიუღიათ ის შემოსავალი, რომელსაც ისინი მიიღებდნენ რომ არა უკანონო ბრალდება, პალატის მოსაზრებით, მათ მართებულად ეთქვათ უარი მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებაზე.

ამასთან, მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ გ. ვ-ის მოთხოვნასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად აღნიშნავს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 2022 წლის 28 მარტს გამართულ სასამართლო სხდომაზე გ. ვ-ის მიერ მატერიალური ზიანის ნაწილში დაზუსტდა მოთხოვნა და მოსარჩელემ მოპასუხისთვის მიუღებელი ხელფასის სახით 528 840 ლარის ანაზღაურების ნაცვლად მოითხოვა საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის გ. ვ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით ადიუნქტურაში სწავლის პერიოდისათვის (2004 წლის იანვრიდან 2005 წლის თებერვლის ჩათვლით, ჯამში 14 თვე, თვეში 109.96 აშშ დოლარი) 1 539.44 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის, ხოლო სწავლის დასრულების შემდეგ პერიოდზე - 2005 წლის მარტიდან 2018 წლის 31 დეკემბრის (უზენაესი სასამართლოს განაჩენის გამოტანამდე) ჩათვლით, მიუღებელი ხელფასის სახით - 516 870 ლარის ანაზღაურების დაკისრება.

აღნიშნული მოთხოვნის დაზუსტებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებულ პოზიციას იმის თაობაზე, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 2022 წლის 28 მარტს გამართულ სასამართლო სხდომაზე გ. ვ-ის მხრიდან მოთხოვნის დაზუსტება ცდება სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელე სწავლის საფასურის ანაზღაურებას არ ითხოვდა. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ გ. ვ-ე წარმოდგენილი სარჩელით ითხოვდა საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მისთვის მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას, რომელიც წარმოიშვა მისი უკანონო მსჯავრდების გამო 2004 წლიდან (მისი დაკავებიდან) და განპირობებული იყო პროკურატურის უკანონო ქმედებით. მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ უკანონო მსჯავრდებამ იგი ჩამოაცილა სამხედრო კარიერას, დაკავების პერიოდში იყო სამხედრო აკადემიის ადიუნქტი და მისი სახელფასო ანაზღაურება ბრძანებით შეადგენდა 250 აშშ დოლარის ექვივალენტს, რომელიც შემდგომ პერიოდულად იზრდებოდა. საბოლოოდ მან მიუთითა, რომ დაკარგა სამსახური და ითხოვდა მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი ხელფასის - 528 480 ლარს ანაზღაურებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას იმის თაობაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა მოთხოვნის დაზუსტებას და არა დავის საგნის შეცვლას ან გადიდებას. აღნიშნულს ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ გ. ვ-ის მიერ საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნის მოცულობა (516 870 ლარი და 1 539.44 აშშ დოლარი (შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში)) არ აჭარბებს თავდაპირველი სარჩელით მოთხოვნილ თანხას - 528 840 ლარს და ამდენად, იგი არ ცდება სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს.

მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ გ. ვ-ის მოთხოვნის არსებით შინაარსობრივ მხარესთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმის მასალებით დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომ გ. ვ-ე, საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 1993 წლის 15 ივნისის N726 ბრძანებით დაინიშნა თავდაცვის მინისტრის ...დ ...ის დარგში, ხოლო 1995 წლის 3 ივლისის N414 ბრძანებით, იგი ჩაირიცხა ... აკადემიაში. საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 1997 წლის 5 ივლისის N251 ბრძანების თანახმად, თავდაცვის მინისტრის განკარგულებაში მყოფი ...ო აკადემიის 1997 წლის კურსდამთავრებული გენერალ-მაიორი გ. ვ-ე დაინიშნა კადრების მთავარი სამმართველოს ...ის ...დ, იმ ...თან მუშაობის დარგში, რომლებიც სწავლობენ რუსეთის ფედერაციის უმაღლეს სასწავლებლებში. საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2000 წლის 20 ივლისის N1052 ბრძანებით, 2000 წლის 7 ივლისიდან, სწავლის დამთავრებასთან დაკავშირებით, გ. ვ-ე გაყვანილი იქნა კადრების მთავარი სამმართველოს განკარგულებაში, ხოლო მინისტრის 2000 წლის 30 დეკემბრის N1949 ბრძანებით, 2001 წლის 1 იანვრიდან სამი წლით იგი მივლინებული იქნა სასწავლებლად რუსეთის ფედერაციის ... აკადემიის ადიუნქტურაში. ამასთან, საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2001 წლის 1 თებერვლის N72 ბრძანების თანახმად, გენერალ-მაიორი გ. ვ-ე, ჩარიცხული იქნა ... შტაბის უფროსის განკარგულებაში, შემდგომში საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ...ის თანამდებობაზე დანიშვნით. საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2002 წლის 7 ოქტომბრის N2503 ბრძანების თანახმად კი, გენერალ-მაიორ ზ. უ-ის დსთ-ს ქვეყნების შეიარაღებული ძალების სამხედრო თანამშრომლობის საკოორდინაციო შტაბის საქართველოს სამხედრო ძალების მუდმივ წარმომადგენლად დანიშვნასთან დაკავშირებით, გენერალ-მაიორი გ. ვ-ე, გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და გაყვანილ იქნა თავდაცვის სამინისტროს კადრების მთავარი სამმართველოს განკარგულებაში.

მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე დგინდება, რომ დაკავების მომენტისთვის (2004 წლის 10 იანვარს) გ. ვ-ე გათავისუფლებული იყო დაკავებული თანამდებობიდან და იმყოფებოდა კადრების განკარგულებაში. ამასთან, მისი კადრების განკარგულებაში გადაყვანა დაკავშირებული იყო სხვა პირის - გენერალ-მაიორ ზ. უ-ის დსთ-ს ქვეყნების შეიარაღებული ძალების სამხედრო თანამშრომლობის საკოორდინაციო შტაბის საქართველოს სამხედრო ძალების მუდმივ წარმომადგენლად დანიშვნასთან. გარდა ამისა, საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თავდაცვის ძალების გენერალური შტაბის ადმინისტრაციული დეპარტამენტის 2019 წლის 27 მარტის MOD 3 19 00306730 წერილი, რომელშიც მითითებულია, რომ საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2001 წლის 1 თებერვლის N72 ბრძანების თანახმად, გ. ვ-ის ბოლო დაკავებული თანამდებობა იყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ..., აღნიშნული საშტატო ერთეული გენერალური შტაბის ადმინისტრაციულ დეპარტამენტში საფინანსო უზრუნველყოფის სამმართველოში საფინანსო კმაყოფაზე არ იმყოფებოდა და შესაბამისად, დეპარტამენტს არ მოეპოვება ინფორმაცია აღნიშნული თანამდებობის სახელფასო ანაზღაურების ოდენობის თაობაზე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს პოზიციას იმის თაობაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს იმის განჭვრეტის უტყუარი მტკიცებულება, რომ გ. ვ-ის დაპატიმრების ფაქტის არარსებობის შემთხვევაში, იგი აუცილებლად დაინიშნებოდა რომელიმე კონკრეტულ თანამდებობაზე. შესაბამისად, არც იმის დადასტურებაა შესაძლებელი, თუ რა იქნებოდა მისი ყოველთვიური თანამდებობრივი სარგო. ამდენად, მოსარჩელე მხარის მოთხოვნა მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურების თაობაზე, ამ ნაწილში აბსტრაქტული ხასიათისაა, ვინაიდან აღნიშნული სახის შემოსავლის, მით უფრო კონკრეტული ოდენობით არსებობის შესაძლებლობა საქმის მასალებით უტყუარად არ დასტურდება. ამასთან, რაც შეეხება მოსარჩელეების მითითებას იმის თაობაზე, რომ გ. ვ-ის სამსახურიდან დათხოვნის ბრძანება დღემდე არ არის გამოცემული, იგი მანამდეც იყო გაგზავნილი სასწავლებლად და სწავლის დასრულების შემდეგ დაინიშნა სხვადასხვა თანამდებობებზე, არ წარმოადგენს იმის დამადასტურებელ უტყუარ მტკიცებულებას, რომ მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის განუხორციელებლობისა და პატიმრობის შეფარდების არარსებობის პირობებში, ადიუნქტურაში სწავლის დასრულების შემდგომ, გ. ვ-ე აუცილებლად დაინიშნებოდა თავდაცვის სამინისტროს სისტემაში და განაგრძობდა სამსახურს.

ამასთან, რაც შეეხება 2004 წლის მარტიდან 2005 წლის თებერვლის ჩათვლით სწავლის პერიოდში მიუღებელი შემოსავლის ნაწილს, აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმის მასალებით დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომ საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2000 წლის 30 დეკემბრის N1949 ბრძანებით, გ. ვ-ე 2001 წლის 1 იანვრიდან სამი წლით მივლინებული იქნა სასწავლებლად რუსეთის ფედერაციის ... აკადემიის ადიუნქტურაში. გარდა ამისა, საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2002 წლის 18 თებერვლის N70 წერილის თანახმად, რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტროს საერთაშორისო სამხედრო თანამშრომლობის მთავარი სამმართველოს მე-... სამმართველოს უფროსს ეთხოვა რფ შძ ... აკადემიის დღის დასწრებულ ადიუნქტურაზე 2002 წლის 10 მარტიდან სასწავლებლად მიეღო გენერალ-მაიორი გ. ვ-ე, რომელმაც 2002 წელს დაამთავრა რფ მშ-ს აკადემია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტროს რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალების ... აკადემიის უფროსის მოადგილის 2002 წლის 27 თებერვლის N201/57 წერილის მიხედვით კი, იგი რფ თდ საერთაშორისო სამხედრო თანამშრომლობის მთავარი სამმართველოს მე-... სამმართველოს უფროსის მ/შ გენერალ-მაიორს N335/5/646 წერილის პასუხად აცნობებს, რომ აკადემია მზად იყო, მ.წ. 10 მარტიდან მიეღო საქართველოს შეიარაღებული ძალების სამხედრო მოსამსახურე გენერალ-მაიორი გ.გ. ვ-ე დღის დასწრებულ ადიუნქტურაზე სასწავლებლად. მეტიც, საქმის მასალებში წარმოდგენილია რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალების ... აკადემიის უფროსის 2002 წლის 29 მარტის N256 ბრძანების ამონაწერი, რომლის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების გენერალ-მაიორი გ.გ. ვ-ე რფ თავდაცვის სამინისტროს საერთაშორისო სამხედრო თანამშრომლობის მთავარი სამმართველოს 2002 წლის 5 მარტის N335/5/787 დირექტივის შესაბამისად, ჩარიცხულია აკადემიის სპეციალური ფაკულტეტის დღის დასწრებულ ადიუნქტურაში 3 წლით, 10 მარტიდან. ასევე, საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს შეიარაღებული ძალების წარმომადგენლის 2002 წლის 22 აპრილის N3 წერილის თანახმად, რფ თავდაცვის სამინისტროს საერთაშორისო სამხედრო თანამშრომლობის მთავარი სამმართველოს მე-... სამმართველოს უფროსს ეთხოვა, რომ განეხილა რუსეთის ფედერაციის სამხედრო ძალების ... აკადემიის I კურსის ადიუნქტის, გენერალ-მაიორ გ. ვ-ისათვის, სამოთახიანი ბინის გადაცემის საკითხი. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილია რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალების საერთო-სამხედრო აკადემიის 2003 წლის 6 თებერვლის N6 მოწმობაც, რომელიც გ. ვ-ეს მიეცა მასზედ, რომ მან ჩააბარა საკანდიდატო გამოცდები სპეციალობით 20.01.03 ,,...“ და მიიღო შესაბამისი შეფასებები.

აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, დგინდება, რომ გ. ვ-ემ სწავლა რეალურად დაიწყო 2002 წლის 10 მარტიდან და არა 2001 წლის 1 იანვრიდან, როგორც ეს საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2000 წლის 30 დეკემბრის N1949 ბრძანებაშია მითითებული. ამასთან, დგინდება, რომ 2004 წლის იანვრის თვეში გ. ვ-ის დაკავებამ, ხელი შეუშალა მას სწავლის გაგრძელებაში, ვინაიდან იგი ფაქტობრივად უკვე სწავლობდა ადიუნქტურაში და არსებობდა იმის განჭვრეტის გონივრული ვარაუდი, რომ იგი გააგრძელებდა სწავლას, რომ არა მის მიმართ არსებული სისხლისსამართლებრივი დევნა.

სწავლის პერიოდში გ. ვ-ისთვის გადასახდელი თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თავდაცვის ძალების გენერალური შტაბის ადმინისტრაციული დეპარტამენტის 2019 წლის 27 მარტის MOD 3 19 00306730 წერილზე, რომლის თანახმად, ადიუნქტურაში სწავლის პერიოდში გენერალ-მაიორ გ. ვ-ის თანამდებობრივი სარგო საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 1998 წლის 30 ოქტომბრის N302 ბრძანების შესაბამისად, შეადგენდა 109.96 აშშ დოლარს. ამასთან, საქმის მასალებში წარმოდგენილი სახელფასო უწყისებით (უწყისები მოიცავს 2002 წლის მარტიდან 2003 წლის ნოემბრის ჩათვლით პერიოდს) დგინდება, რომ გ. ვ-ეს არ მიუღია სწავლის პერიოდში მის მიერ დავის ფარგლებში მოთხოვნილი 14 თვის (2004 წლის იანვრიდან 2005 წლის თებერვლის თვის ჩათვლით) სწავლისთვის განსაზღვრული თანხა. შესაბამისად, საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის ადმინისტრაციული დეპარტამენტის 2018 წლის 9 ოქტომბრის და 2019 წლის 15 ივლისის წერილები, რომელთა თანახმადაც, გ. ვ-ე დეპარტამენტის საფინანსო უზრუნველყოფის სამსახურში ფულადი უზრუნველყოფით დაკმაყოფილებულია 2003 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით და მას 2001-2002-2003 წლებში საფინანსო კმაყოფაზე ყოფნის პერიოდში, სწავლისთვის თანხა ერიცხებოდა საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 1998 წლის 30 ოქტომბრის N302 ბრძანების დანართი 1-ის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, არ წარმოადგენენ გ. ვ-ისთვის სწავლის პერიოდში კუთვნილი თანხის სრულად ანაზღაურების დამადასტურებელ უტყუარ მტკიცებულებებს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არსებობდა სწავლის პერიოდში დარჩენილი მიუღებელი თანხის ანაზღაურების ნაწილში გ. ვ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი და საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მართლზომიერად დაეკისრა მის სასარგებლოდ ადიუნქტურაში სწავლების პერიოდის 14 თვის მიუღებელი თანხა 1 539.44 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში (14 X 109.96), გადახდის დროისათვის ლარის დოლართან მიმართებით არსებული ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და გ. ვ-ის, ე. გ-ისა და ბ. ს-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და გ. ვ-ის, ე. გ-ისა და ბ. ს-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ოქროპირიძე

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე

გენადი მაკარიძე