საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე Nბს-1277(2კ-22) 27 თებერვალი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობით:

თამარ ოქროპირიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გენადი მაკარიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს გენერალური პროკურატურა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ნ.ჯ-ე

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

დავის საგანი - მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2020 წლის 1 ივნისს ნ.ჯ-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ და სარჩელის დაზუსტების შემდგომ მოითხოვა: მოპასუხეს - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე - ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 30 339.27 (ოცდაათი ათას სამასოცდაცხრამეტი ლარი და ოცდაშვიდი თეთრი) ლარის ოდენობით (საადვოკატო და საექსპერტო მომსახურების ხარჯი - 16 976 ლარი; საპროცენტო ხარჯი (საადვოკატო, საექსპერტო და გირაოსთვის გადახდილ თანხებზე გადახდილი პროცენტი) – 10 300.47ლარი; სწავლის საფასური - 450 ლარი; მგზავრობის ხარჯი - 2 612.80 ლარი), მისი უკანონო სისხლისსამართლებრივი დევნის გამო. ასევე, მოპასუხეს - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე - ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს მორალური ზიანის ანაზღაურება 7 200 (შვიდი ათას ორასი) ლარის ოდენობით, მისი უკანონო სისხლისსამართლებრივი დევნის გამო.

მოსარჩელის განმარტებით, 2017 წლის 20 მარტს დაკავებული იქნა ნ.ჯ-ე და წარედგინა ბრალი საქართველოს სსკ-ის 179-ე მუხლის მესამე ნაწილის ,,ა" ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში. კერძოდ, მას ბრალი დაედო იმაში, რომ ქ. თბილისში, ...ის მ/რაიონში, ...ის ქუჩა N48-ში მდებარე სს ... ,,...’’ 2017 წლის 19 მარტს, დაახლოებით 00:15 საათზე, ფულადი თანხის მართლსაწინააღმდეგოდ მისაკუთრების მიზნით, მეტალის წვეტიანი საგნის დემონსტრირებით, სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისათვის საშიში ძალადობის გამოყენების მუქარით, თავს დაესხა აღნიშნული ...ის თანამშრომლებს, რა დროსაც დაეუფლა ...ის კუთვნილ ფულად თანხას - 175 ლარის ოდენობით. მისივე განმარტებით, მართალია 2017 წლის 23 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიამ არ დააკმაყოფილა ბრალდების მხარის შუამდგომლობა ბრალდებულ ნ.ჯ-ისათვის აღკვეთის ღონისძიებად პატიმრობის შეფარდების შესახებ და პროკურატურის მიერ მოთხოვნილი პატიმრობის ნაცვლად, აღკვეთის ღონისძიების სახით მას 10 000 (ათი ათასი) ლარიანი გირაო შეუფარდა, მაგრამ აღნიშნული გირაოს გადახდისა და 2 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მიმდინარე პროცედურების გამო, ნ.ჯ-ემ განიცადა მატერიალური და მორალური ზიანი. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 25 აპრილის განაჩენით, ნ.ჯ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ საქართველოს სსკ-ის 179-ე მუხლის მესამე ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის წარდგენილ ბრალდებაში. აღნიშნული განაჩენი ბრალდების მხარეს არ გაუსაჩივრებია. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვს როგორც მატერიალური, ასევე მორალური ზიანის ანაზღაურებას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 22 აპრილის განჩინებით, საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილებით, 1. ნ.ჯ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; 2. მოპასუხეს - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე - ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 13 976 (ცამეტი ათას ცხრაასსამოცდათექვსმეტი) ლარის ოდენობით (საექსპერტო მომსახურების ხარჯი - 4 300 ლარი, სისხლის სამართლის საქმეში წარმომადგენლის ხარჯი - 9 676 ლარი); 3. მოპასუხეს - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე - ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 3 000 (სამი ათასი) ლარის ოდენობით; 4. მოპასუხეს - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე - ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის 2017 წლის 23 მარტის განჩინებით (საქმე №10ა-1347), ბრალდებულ ნ.ჯ-ის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებული იქნა გირაო, გირაოს თანხად განისაზღვრა 10 000 (ათი ათასი) ლარი. გირაოს თანხა გადახდილი იქნა სრულად, ნ.ჯ-ის მამის - გ.ჯ-ის მიერ 2017 წლის 23 მარტს, ...ის მეშვეობით. ამასთან, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 25 აპრილის განაჩენით (საქმე №1/1919-17), ნ.ჯ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 179-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში. ამავე განაჩენით, გამართლებულ ნ.ჯ-ეს განემარტა მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უფლების შესახებ.

სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ 2017 წლის 27 მარტს ერთის მხრივ, გ.ჯ-ეს (,,კლიენტი’’) და მეორეს მხრივ, ადვოკატ გ.ნ-ს (ადვოკატი) შორის დაიდო ხელშეკრულება იურიდიული მომსახურების გაწევის თაობაზე, რომლის თანახმად, იურიდიული მომსახურების გაწევის საგანს წარმოადგენდა სამართლებრივი დახმარების აღმოჩენა საგამოძიებო ორგანოებში და სასამართლო ინსტანციაში მისი შვილის, ბრალდებულ ნ.ჯ-ის ბრალდების სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით. იურიდიული მომსახურების საფასური (ჰონორარი) კი წარმოადგენდა 3 450 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში. სასამართლოს მითითებით, საქმეში ასევე წარმოდგენილია საადვოკატო მომსახურების ღირებულების ეტაპობრივად გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტები, კერძოდ: 1. სს ,,...ის’’ 28/03/2017 წლის №5127679158 შემოსავლის ორდერის თანახმად, საადვოკატო მომსახურებისთვის გადახდილია 2 500 ლარი; 2. სს ,,...ის’’ 01/05/2017 წლის №... საგადასახადო დავალების თანახმად, საადვოკატო მომსახურებისთვის გადახდილია 1 221 ლარი; 3. სს ,,...ის’’ 01/05/2017 წლის №5128973950 შემოსავლის ორდერის თანახმად, საადვოკატო მომსახურებისთვის გადახდილია 1 000 ლარი; 4. სს ,,...ის’’ 29/05/2017 წლის №5130050108 შემოსავლის ორდერის თანახმად, საადვოკატო მომსახურებისთვის გადახდილია 2 430 ლარი; 5. სს ,,...ის’’ 23/12/2017 წლის №5137978676 შემოსავლის ორდერის თანახმად, საადვოკატო მომსახურებისთვის გადახდილია 1 525 ლარი; 6. სს ,,...ის’’ 01/05/2018 წლის №5142610174 შემოსავლის ორდერის თანახმად, საადვოკატო მომსახურებისთვის გადახდილია 1 000 ლარი.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილია 2017 წლის 24 აპრილის ხელშეკრულება №04/11, რომლის თანახმად, ერთის მხრივ, შპს ... ,,...’’ (,,ცენტრი’’) და მეორეს მხრივ, გ.ჯ-ე (,,მხარე’’) შეთანხმდნენ, რომ ,,ცენტრი’’ ,,მხარის’’ დაკვეთით ასრულებდა კომპლექსურ სასამართლო სამედიცინო და ტექნიკურ ექსპერტიზას №... სისხლის სამართლის საქმეზე (ბრალდებული ნ.ჯ-ე). ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოს ღირებულება მთლიანად შეადგენდა 4 300 (ოთხი ათას სამას) ლარს, საიდანაც ტექნიკური ექსპერტიზის ღირებულება იყო 3 000 (სამი ათასი) ლარი დღგ-ს ჩათვლით და სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზის - 1 300 (ათას სამასი) ლარი. სასამართლოს მითითებით, საქმეში ასევე წარმოდგენილია სს ,,...ის’’ 26/04/2017 წლის №1604273298 სალაროს შემოსავლის ორდერი, საიდანაც ირკვევა, რომ გ.ჯ-ის მიერ შპს ... ,,...სთვის’’ გადახდილია №04/11 ხელშეკრულების შესაბამისად გადასახდელი ექსპერტიზის თანხა 3 100 ლარის ოდენობით, ხოლო 02/10/2017 წლის №01/1017 სალაროს შემოსავლის ორდერის თანახმად, 1 200 ლარის ოდენობით (ჯამში 4 300 ლარი).

პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 დეკემბრის №2/3/423 გადაწყვეტილებაზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე, 208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე, 1005-ე მუხლებზე, უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განმარტებებზე (საქმე №ბს-648-623(2კ-13), 10.04.2014წ.; №ბს-52-47(კ-13), 23.07.2013წ.) და აღნიშნა, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია როგორც საქართველოს კონსტიტუციის ზემოაღნიშნული მუხლით, აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით - „თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება“.

სასამართლომ ასევე მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტებაზე (საქმეზე №3გ-ად-329-კ-02(24.03.2003წ.)), უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განმარტებებზე (№ბს-972-936(3კ-08), 08.04.2009წ.; Nბს-648-623(2კ-13), 10.04.2014წ.), საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18, 413-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლით განსაზღვრული ზიანის ანაზღაურებისთვის, პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებად უპირობოდ უნდა იქნეს მიჩნეული მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა. გამამართლებელი განაჩენის არსიდან და ბუნებიდან გამომდინარე, სასამართლოს ეს აქტი ეხება სწორედ პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებას. გამამართლებელი განაჩენი ადგენს პირის უდანაშაულობას, რაც იწვევს მისი უფლებების აღდგენას ანუ მის რეაბილიტაციას. მოქმედი კანონმდებლობით არსებობს გამართლებული პირის უფლების დაცვის მექანიზმი და გამართლებულ პირს შეუძლია აღიდგინოს დარღვეული უფლებები. კერძოდ, გამართლებულ პირს აქვს შესაძლებლობა, დარღვეული უფლება აღიდგინოს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული რეაბილიტაციისა და სისხლის სამართლის პროცესის ორგანოების უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების გზით. გამართლებულ პირს, რომელსაც გამამართლებელი განაჩენით შეეზღუდა უფლებები, შეუძლია სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით მოითხოვოს განაჩენით მიყენებული ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2009 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილებაზე (რამიშვილი და კოხრეიძე საქართველოს წინააღმდეგ) მითითებით აღნიშნა, რომ ზიანის ფულადი ანაზღაურება დარღვეული უფლების აღდგენის უკანასკნელი ღონისძიებაა. აღნიშნული შესაძლებელია მაშინ, როდესაც ერთის მხრივ, შეუძლებელია ზიანის ანაზღაურება მისი ნატურით ან მაშინ, როდესაც ნატურით რესტიტუცია არათანაზომიერად დიდ ხარჯებთანაა დაკავშირებული. ამასთან, მხარემ სათანადო მტკიცებულებებით უტყუარად უნდა დაადასტუროს გაწეული ხარჯები, სამომავლოდ გასაწევი ხარჯების აუცილებლობა და ოდენობა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მისი მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ ვერ დაკმაყოფილდება და ვერ დაეფუძნება ხარჯების სავარაუდო ოდენობას.

სასამართლოს განმარტებით, მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელე უფლებამოსილია სარჩელში მიუთითოს ფულადი თანხა, რომელსაც იგი ითხოვს მიყენებული სულიერი თუ ფიზიკური ტკივილის კომპენსაციისათვის, მაგრამ ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა და ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს მიერ უნდა გადაწყდეს. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და განმარტა, რომ არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და მოსარჩელე ნ.ჯ-ეს უნდა აუნაზღაურდეს მორალური ზიანის სახით 3 000 (სამი ათასი) ლარი.

მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნასთან დაკავშირებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მატერიალური ზიანის სახით ითხოვს საადვოკატო და საექსპერტო მომსახურების თანხის ანაზღაურებას - 16 976 ლარის ოდენობით, მათ შორის ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურებას, რომელიც შეადგენს 3 000 ლარს, თუმცა სასამართლომ განმარტა, რომ აღნიშნული ვერ იქნება განხილული მატერიალური ზიანის ფარგლებში და ამ კონკრეტულ დავასთან დაკავშირებით მოსარჩელის მიერ წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეულ ხარჯზე სასამართლო იმსჯელებს საპროცესო ხარჯების ნაწილში, რაც შეეხება დანარჩენ 13 976 ლარს (16 976-3 000), სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნულ ნაწილში არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. სასამართლომ საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებით, აღნიშნა, რომ მხარისთვის მიყენებული მატერიალური ზიანი, რომლის არსებობა და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და ზიანის წარმოქმნას შორის დასტურდება სათანადო მტკიცებულებებით, ექვემდებარება სრულად ანაზღაურებას, რადგან ზიანის ანაზღაურების მთავარ მიზანს წარმოადგენს მიყენებული დანაკლისის გამოსწორება. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნია, რომ ნ.ჯ-ის მიერ სამართლებრივი პროცედურების დაწყებისა და საექსპერტო ხარჯების გაწევის საფუძველი გახდა მის მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნის დაწყება. შესაბამისად, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობა მოპასუხის ქმედებასა და მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტს შორის, რაც გამოიხატა ნ.ჯ-ის მიერ დამატებითი ხარჯების გაწევაში, საადვოკატო მომსახურების მიღებისა და საექსპერტო მომსახურების მიზნით. ამდენად, მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ 13 976 (ცამეტი ათას ცხრაას სამოცდათექვსმეტი) ლარის ანაზღაურება (9 676+4 300=13 976).

პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა, რომ მატერიალური ზიანის სახით ნ.ჯ-ე ასევე ითხოვს საპროცენტო ხარჯის (საადვოკატო, საექსპერტო და გირაოსთვის გადახდილ თანხებზე გადახდილი პროცენტი) ანაზღაურებას 10 300.47 ლარის ოდენობით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნულ ნაწილში სარჩელი იყო უსაფუძვლო. სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელე მხარე უთითებს, რომ 2017 წლის 21 აპრილს, ნ.ჯ-ის მამამ - გ.ჯ-ემ, ...იდან მიიღო იპოთეკური სესხი ეფექტური საპროცენტო განაკვეთით 13.4%. სასამართლოს მიერ დაკისრებული გირაოს, ადვოკატებისა და ექსპერტების მომსახურების ხარჯების დასაფარად გაცემული სესხის თანხაზე გადახდილმა პროცენტმა კი 20.05.2021 წლის მდგომარეობით შეადგინა 10 300.47 ლარი. სასამართლომ ვერ გაიზიარა მოსარჩელე მხარის პოზიცია და განმარტა, რომ საქმეში არ არის წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულება, რომელიც აღნიშნული სესხის მიზნობრიობას დაადასტურებს, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც ნ.ჯ-ის მამის - გ.ჯ-ის სახელზე სასამართლოს განჩინებამდე და ზოგადად, ნ.ჯ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიების დაწყებამდეც არსებობდა იპოთეკური სესხი. ამასთან, სასამართლოს მიერ დაკისრებული გირაო და ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ნაწილიც სესხის აღებამდე იქნა გადახდილი. შესაბამისად, იმის მტკიცება, რომ ნ.ჯ-ის ოჯახის მიერ იპოთეკური სესხები სწორედ მის საქმეზე სასამართლოს მიერ დაკისრებული გირაოს, ადვოკატებისა და ექსპერტების მომსახურების ხარჯების დასაფარად იყო აღებული, ვერ იქნება გაზიარებული სასამართლოს მიერ.

სასამართლომ განმარტა, რომ სასამართლო წარმოებისას მიღებული გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების სრულად, ყოველმხრივ და ობიექტურად გამოკვლევას, შესწავლასა და შეფასებას. მიუთითებს რა კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებაზე, მხარემ უნდა წარადგინოს შესაბამისი ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. მტკიცებულებას შეიძლება წარმოადგენდეს მხარეთა ახსნა-განმარტება, მოწმეთა ჩვენება, ფაქტების კონსტატაციის მასალები, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებები და ექსპერტთა დასკვნები. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით ცალსახადაა განსაზღვრული, რომ საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. მოცემულ შემთხვევაში მხარემ ვერ უზრუნველყო იპოთეკური სესხის მიზნობრიობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარმოდგენა, შესაბამისად, ვერც აღნიშნულ სესხზე გადახდილი პროცენტი იქნება მიჩნეული საფუძვლიანად. სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება კი ეფუძნება საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს და იგი შეზღუდულია, რომ დაეყრდნოს მხოლოდ ერთი, დაინტერესებული მხარის ახსნა-განმარტებას. შესაბამისად, ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა, რომ მატერიალური ზიანის სახით ნ.ჯ-ე ასევე ითხოვს სწავლის საფასურის ანაზღაურებას - 450 ლარის ოდენობით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნულ ნაწილში სარჩელი იყო უსაფუძვლო. სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარმოდგენილია შპს ,,...ის’’ მიერ გაცემული ცნობა, საიდანაც ირკვევა, რომ ნ.ჯ-ის მე-5 და მე-6 სემესტრის დავალიანება შეადგენს 450 ლარს (225+225). მოსარჩელე მხარე უთითებს, რომ ნ.ჯ-ემ უკანონო დევნის გამო ვერ შეძლო 2018-2019 წლის მე-5 და მე-6 სემესტრის სასწავლო პროგრამის დაძლევა. აღნიშნული პერიოდის სწავლის საფასურმა კი შეადგინა 450 (225+225) ლარი. სასამართლომ ვერ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია მოცემულ საკითხთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ ნ.ჯ-ეს თავისუფლება შეზღუდული არ ჰქონია, ვინაიდან მას თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის 2017 წლის 23 მარტის განჩინებით (საქმე №10ა-1347), აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა გირაო. შესაბამისად, სასამართლოსთვის გაუგებარია რა კავშირი აქვს ნ.ჯ-ის მიმართ დაწყებულ სისხლისსამართლებრივ დევნას მის მიერ 2018-2019 წლის მე-5 და მე-6 სემესტრის სასწავლო პროგრამის ვერ დაძლევასთან. სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების (მტკიცების საგანი), ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი). შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე ვალდებული იყო მიეთითებინა და სარწმუნოდ დაემტკიცებინა, რომ მის მიერ 2018-2019 წლის მე-5 და მე-6 სემესტრის სასწავლო პროგრამის დაუძლევლობა გამოწვეული იყო მოპასუხის ქმედებით, რაც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებითა და მხარეთა ახსნა-განმარტებებით არ დასტურდება. შესაბამისად, ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას ასევე წარმოადგენს მატერიალური ზიანის სახით მოპასუხისთვის მგზავრობის ხარჯის ანაზღაურება - 2 612.80 ლარის ოდენობით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნულ ნაწილში სარჩელი იყო უსაფუძვლო. სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელე მხარე უთითებს, რომ ნ.ჯ-ე უკანონო დევნის გამო 26 თვის განმავლობაში კვირაში ერთხელ ცხადდებოდა პრობაციის ეროვნულ ბიუროში. სულ 19 104-ჯერ გამოცხადდა პრობაციაში, ერთი მიმართულებით გადაადგილების საშუალო ხარჯი შეადგენდა 7 ლარს, რამაც ჯამში შეადგინა 1 456 (14x104=1456) ლარი. მისივე განმარტებით, სასამართლოში ის გამოცხადდა 42-ჯერ. ერთი მიმართულებით გადაადგილების საშუალო ხარჯი შეადგენდა 11.60 ლარს, სულ ხარჯმა შეადგინა 974.40 (23.20x42=974.40) ლარი. პოლიციაში გამოცხადდა 12-ჯერ, ერთი მიმართულებით გადაადგილების საშუალო ხარჯი შეადგენდა 7.60 ლარს, სულ ხარჯმა შეადგინა 182.40 (15.20x12=182.40) ლარი. ამასთან, მგზავრობის საშუალო ღირებულების დასადგენად მოსარჩელეს გამოყენებული აქვს ,,...ის’’ ეკონომ პაკეტით მგზავრობის ტარიფი.

სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლზე, მე-17 მუხლის პირველ ნაწილზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე, 105-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმეში არ არის წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ნ.ჯ-ე ნამდვილად სარგებლობდა ტაქსით, ყოველ ჯერზე იხდიდა მის მიერ მითითებულ თანხას და გადაადგილებაში დახარჯული აქვს 2 612.80 ლარი. შესაბამისად, საქმეში მტკიცებულებების არარსებობის გამო, სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას აღნიშნულ ნაწილში დააკმაყოფილოს სასარჩელო მოთხოვნა.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ წარმომადგენლის მომსახურეობისათვის გაწეულ ხარჯთან დაკავშირებით, მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილია 2021 წლის 20 მაისს ნ.ჯ-ესა და გ.ნ-ს შორის დადებული ხელშეკრულება იურიდიული მომსახურების გაწევის თაობაზე, რომლის თანახმად, მომსახურების ღირებულებად განისაზღვრა 3 000 ლარი. შესაბამისად, მოსარჩელე ითხოვს, სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მოპასუხეს დაეკისროს მის მიერ წარმომადგენლის მომსახურეობისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 3 000 (სამი ათასი) ლარის ოდენობით.

სასამართლოს მითითებით, მართალია საქმეში არ არის წარმოდგენილი საადვოკატო მომსახურების ანაზღაურების მიზნით გ.ნ-ისთვის თანხის ანაზღაურების დამადასტურებელი მტკიცებულება, მაგრამ ვინაიდან მოსარჩელეს სასამართლოში საქმის წარმოებისას იცავდა ადვოკატი, რომლის მომსახურებაც როგორც წესი, სასყიდლიანია და მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების თაობაზე მხარეთა შორის წერილობითი შეთანხმება წარმოდგენილია სასამართლოში, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს ადვოკატის მომსახურების ღირებულება, როგორც საპროცესო ხარჯი, რომლის გადახდის ვალდებულებაც მას წარმოეშვა, უნდა აუნაზღაურდეს გონივრული ოდენობით. ფულადი ვალდებულების წარმოშობა შეიძლება დაკავშირებული იყოს სამომავლო გადახდის პირობასთან, შესაბამისად, სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების პირობებში, მისი ანაზღაურება უნდა დაეკისროს მოპასუხეს, რომლის მიმართაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებებზე (№ას-792-1114-07, 11 თებერვალი, 2008წ.; №ბს-1330-1315-კ11, 09.02.2012წ), ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 09.06.2005 წლის გადაწყვეტილებაზე საქმეზე „ფადეევა რუსეთის წინააღმდეგ“ (განაცხადის №55723/00) და აღნიშნა, რომ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის ოდენობის განსაზღვრისას მოქმედებს გონივრული და სამართლიანი შეფასების სტანდარტი, რა დროსაც მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული დავის საგანი (საქმის კატეგორია), საქმის სირთულე, განხილვის ხანგრძლივობა და ა.შ. ეს დებულება სამართლებრივი ურთიერთობის ამოსავალი პრინციპია, რომელიც ყოველი კონკრეტული საქმის გადაწყვეტის დროს მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული. ამდენად, ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, ვინაიდან სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, სასამართლომ გონივრულად მიიჩნია მოპასუხეს - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე - ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ნ.ჯ-ემ და საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ. ნ.ჯ-ემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდება, ხოლო საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც სარჩელი არ დაკმაყოფილდება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ნ.ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 01 ივლისის გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ნ.ჯ-ის სასარჩელო განცხადება და ამ ნაწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება ნ.ჯ-ის სასარჩელო მოთხოვნების ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ; ნ.ჯ-ის სასარჩელო მოთხოვნა პროცენტის სახით საბანკო დაწესებულებისათვის გადახდილი თანხის 5 302 ლარისა და 99 თეთრის (საექსპერტო მომსახურების თანხაზე დარიცხული პროცენტის 2 274 ლარისა და 22 თეთრის და გირაოს თანხაზე დარიცხული პროცენტის 3 028 ლარისა და 77 თეთრის) ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში, დაკმაყოფილდა; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა პროცენტის სახით საბანკო დაწესებულებისათვის გადახდილი თანხის 5 302 ლარისა და 99 თეთრის (საექსპერტო მომსახურების თანხაზე დარიცხული პროცენტის 2 274 ლარისა და 22 თეთრის და გირაოს თანხაზე დარიცხული პროცენტის 3 028 ლარისა და 77 თეთრის) ანაზღაურება; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 01 ივლისის გადაწყვეტილების მე-4 პუნქტი წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 1 500 ლარის ოდენობით; უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 01 ივლისის გადაწყვეტილების მე-2 და მე-3 პუნქტები მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე, 208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე და სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება იმის თაობაზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში გამამართლებელი განაჩენი წარმოადგენს ისეთ მარეაბილიტირებელ გარემოებას, რომელიც იწვევს როგორც ქონებრივი, ასევე არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურებას. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ნ.ჯ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის წარმოება მიმდინარეობდა 2017 წლიდან, ხოლო განაჩენი დადგა 2019 წლის 25 აპრილს. აღნიშნული დროის ხანგრძლივობით მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმის წარმოება თავისთავად ადასტურებს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული მორალური ზიანის ანაზღაურების თანხა არ არის შეუსაბამოდ მაღალი ან მცირე ოდენობის. მოსარჩელე მხარე მიიჩნევდა, რომ სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის გამო მიყენებული მორალური ზიანის ოდენობა 7 200 ლარს შეადგენდა. სააპელაციო პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ გაითვალისწინა ყველა ის გარემოება, რაზეც მოსარჩელე სარჩელში მიუთითებდა და მხოლოდ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა სასარჩელო მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, რაც მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია და ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში.

მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 412-ე მუხლზე და გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელე მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების გამო, იძულებული იყო სისხლის სამართლის საქმეში საკუთარი უფლებებისა და ინტერესების ეფექტურად დაცვისა და რეალიზებისათვის აეყვანა ადვოკატი, ესარგებლა მისი მომსახურებით სასამართლოში და ჩაეტარებინა ექსპერტიზა, რათა სრულყოფილად ესარგებლა სისხლის სამართლის კოდექსით ბრალდებულისათვის მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით.

პალატამ საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 7 თებერვლის Nბს-432-429(2კ-17) გადაწყვეტილებაზე მითითებით აღნიშნა, რომ სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობის დროისა და მასში ადვოკატის ჩართულობის გათვალისწინებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მართებულად იქნა განსაზღვრული თანხის ოდენობა, რომელიც იქნა დაკისრებული მოპასუხე მხარისათვის, როგორც სისხლის სამართლის საქმეში წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება. ამასთან, პალატის განმარტებით, ნ.ჯ-ის მიერ ადვოკატისა და საექსპერტო მომსახურეობის ხარჯების გაწევა ცალსახად განპირობებული იყო საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ მის მიმართ ჩატარებული ღონისძიებებით, რის გამოც არსებობდა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, მიყენებული მატერიალური ზიანის სახით ადვოკატისა და ექსპერტიზის მომსახურეობის 13 976 ლარის ანაზღაურების წინაპირობები.

ამასთან, სააპელაციო პალატამ საფუძვლიანად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა პროცენტის სახით საბანკო დაწესებულებისათვის გადახდილი თანხის 5 302 ლარისა და 99 თეთრის (საექსპერტო მოსახურების თანხაზე დარიცხული პროცენტის 2 274 ლარისა და 22 თეთრის და გირაოს თანხაზე დარიცხული პროცენტის 3 028 ლარისა და 77 თეთრის) ანაზღაურების ნაწილში. პალატის განმარტებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არ იქნა სათანადოდ შესწავლილი და შეფასებული საქმეზე დადგენილი მტკიცებულებები, რაც ქმნის ამ ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძველს.

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ პერიოდზე, როდესაც მოსარჩელეს მოუწია მოთხოვნილი ხარჯის გაღება. კერძოდ, ნ.ჯ-ის მიმართ აღკვეთის ღონისძიება გირაოს სახით გამოყენებული იქნა 2017 წლის 23 მარტს. გირაოს შეტანის ვადად განისაზღვრა 30 დღე. დადგენილია, რომ ნ.ჯ-ის მამამ 10 000 ლარის ოდენობით გირაოს თანხა შეიტანა ანგარიშზე 2017 წლის 23 მარტს. პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ყურადღება იქნა გამახვილებული მხოლოდ 2017 წლის 21 აპრილს გ.ჯ-ის (ნ.ჯ-ის მამა) სახელზე გაცემულ იპოთეკურ სესხზე. საქმის მასალებში დაცულია ასევე ...ის მიერ 2020 წლის 14 თებერვალს გაცემული ცნობა, რომლის თანახმად, გ.ჯ-ეს 2017 წლის 16 მარტსაც ჰქონდა აღებული იპოთეკური კრედიტი. სისხლის სამართლის საქმეში გ.ჯ-ის ჩართულობის (უშუალოდ მის მიერ ხდებოდა ნ.ჯ-ისათვის საჭირო თანხის გადახდა) გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია აპელანტის - ნ.ჯ-ის განმარტება მასზედ, რომ ,,...ის“ მიერ გაცემული იპოთეკური სესხით იქნა დაფარული მისი სისხლის სამართლის საქმის ხარჯების ნაწილი. სესხი იყო სარგებლიანი.

პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეზე წარმოდგენილია ექსპერტიზის ხარჯისა და გირაოს თანხის სახით გადახდილი სესხის პროცენტის გაანგარიშების ცხრილი, რომლითაც დასტურდება, რომ საექსპერტო მომსახურეობა ,,...სთვის“ გადახდილი 1 200 ლარისა და 3 100 ლარის დარიცხული პროცენტი, ჯამში არის 2 274 ლარი და 22 თეთრი (584.17 ლარი და 1 690.05 ლარი). გირაოს თანხაზე გადახდილი პროცენტია 3 028.77 ლარი. აღნიშნული ფაქტები ადასტურებენ, რომ მოცემული ხარჯების (საექსპერტო მომსახურეობაზე და გირაოს თანხაზე დარიცხული პროცენტის) გაღება დაკავშირებულია ნ.ჯ-ის მიმართ ნაწარმოებ სისხლის სამართლის საქმესთან. მართალია გირაოს თანხა მოსარჩელეს დაუბრუნდა, თუმცა იპოთეკურ სესხზე დარიცხული პროცენტი გაღებული იქნა და მისი ანაზღაურება უნდა მოხდეს მატერიალური ზიანის სახით.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 500 ლარის ოდენობით. პალატამ მოცემული ოდენობით საადვოკატო მომსახურეობის ხარჯის ანაზღაურება არ მიიჩნია გონივრულად და განმარტა, რომ ზოგადი წესის მიხედვით, ხარჯების განსაზღვრა ხდება სასამართლოში მხარის მიერ წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე, თუმცა ამგვარი მტკიცებულებების არარსებობის შემთხვევაში, მხარის მოთხოვნის საფუძველზე, სასამართლოს თავადაც შეუძლია განსაზღვროს იურიდიული დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით წარმომადგენლობითი მომსახურება გაწეულია.

პალატის მითითებით, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ 2021 წლის 20 მაისს ნ.ჯ-ესა და გ.ნ-ს შორის დადებულია ხელშეკრულება იურიდიული მომსახურების გაწევის თაობაზე, რომლის თანახმად, მომსახურების ღირებულებად განისაზღვრა 3 000 ლარი. მოცემულ თანხაში ხელშეკრულების მხარეთა მიერ მოაზრებულია სამივე ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის პერიოდი. აღნიშნულს ადასტურებს თუნდაც ის გარემოება, რომ ნ.ჯ-ეს სააპელაციო სასამართლოში ცალკე არ მოუთხოვია წარმომადგენლობითი მომსახურეობის ხარჯის ანაზღაურება.

სააპელაციო პალატამ სასამართლოსგარეშე ხარჯების ოდენობის განსაზღვრასთან დაკავშირებით მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აგრეთვე გაითვალისწინა წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელების ინტენსივობა, ხანგრძლივობა და სხვა გარემოებები. ამასთან, აღნიშნა, რომ საპროცესო ხარჯის ოდენობა უნდა განისაზღვროს საქმეზე დამდგარი საბოლოო შედეგის მიხედვით, ორივე ინსტანციის სასამართლოში წარმომადგენლობითი საქმიანობის შედეგის გათვალისწინებით. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან ნ.ჯ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, შესაბამის ნაწილში არსებობს ასევე საადვოკატო მომსახურების ხარჯის მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრების წინაპირობაც. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, დავის სირთულისა და წარმომადგენლის მიერ გაწეული მომსახურების, ასევე დავის გადაწყვეტის შედეგის გათვალისწინებით, მოსარჩელის მოთხოვნა, ადმინისტრაციული წარმოებისთვის გაწეული საადვოკატო მომსახურეობის ანაზღაურების ნაწილში, უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს წარმომადგენლის მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება 1 500 ლარის ოდენობით.

მატერიალური ზიანის სახით სწავლის საფასურისა და მგზავრობის ხარჯის ანაზღაურების თაობაზე ნ.ჯ-ის მოთხოვნებთან დაკავშირებით, პალატამ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ აღნიშნული მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ნ.ჯ-ეს შეფარდებული ჰქონდა აღკვეთის ღონისძიება გირაოს სახით, მას თავისუფლება არ შეზღუდვია. აღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის პოზიცია 2018-2019 წლის მე-5 და მე-6 სემესტრების სასწავლო პროგრამის დაუძლევლობასთან დაკავშირებით და მოცემული პერიოდის სასწავლო საფასურის ანაზღაურების მოთხოვნის შესახებ, არ არის სათანადოდ დასაბუთებული და ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

ამასთან, მგზავრობის ღირებულების ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების თანახმად, მხარემ სათანადო მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურა სარჩელის აღნიშნული მოთხოვნა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მგზავრობის საშუალო ღირებულების დასადგენად, ნ.ჯ-ეს გამოყენებული აქვს ,,...ის“ ეკონომ პაკეტით მგზავრობის ტარიფი. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ მოთხოვნასთან დაკავშირებით საქალაქო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ საქმეში არ იყო წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ნ.ჯ-ე ნამდვილად სარგებლობდა ტაქსით, ყოველ ჯერზე იხდიდა მის მიერ მითითებულ თანხას და გადაადგილებაში დახარჯული ჰქონდა 2 612.80 ლარი. პალატის მითითებით, გადაადგილების საშუალება არ შემოიფარგლება მხოლოდ აპელანტის მიერ დასახელებული სატრანსპორტო საშუალებით. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ სისხლის სამართლის საქმის წარმოების დროს ნ.ჯ-ე სტუდენტის სტატუსით სარგებლობდა, რაც შესაძლოა ყოფილიყო საქალაქო ტრანსპორტით შეღავათიანი ტარიფით სარგებლობის საფუძველი. პალატის განმარტებით, საქმის მასალებით უტყუარად არ დასტურდება, რომ აპელანტის მიერ მითითებული ხარჯი - 2 612.80 ლარი, წარმოადგენს მოპასუხე მხარის მიერ განხორციელებული ქმედებების უშუალო და გარდაუვალ შედეგს. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად საკმარისად დასაბუთებულია და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ.ჯ-ემ. კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც ნ.ჯ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ასევე საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ. კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც ნ.ჯ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდება.

კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე, 208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18, 413-ე, 992-ე, 1005-ე მუხლებზე, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-3, მე-19, 32-ე, 33-ე, 166-ე, 167-ე მუხლებზე, საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნავს, რომ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას ნ.ჯ-ეს თავისუფლება არცერთ ეტაპზე შეზღუდული არ ჰქონია. ამასთან, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 25 აპრილის გამამართლებელი განაჩენი პროკურატურის მიერ არ გასაჩივრებულა. ასევე, სისხლის სამართლის საქმის წარმოებას ნ.ჯ-ის ჯანმრთელობის მკვეთრი გაუარესება, კერძოდ, დაავადების წარმოშობა ან უკვე არსებულის გართულება არ გამოუწვევია. კასატორის განმარტებით, სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი წევრების უსაფრთხოების დაცვას. სისხლისსამართლებრივი დევნის საფუძველზე წარმოშობილი უარყოფითი ემოციების, განცდების თუ სხვა სამართლებრივი შედეგების გარკვეულწილად თმენის ვალდებულება აქვს ყველას. ამასთან, წინასწარ ვერ განისაზღვრება კონკრეტული საქმის შედეგი, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს მხოლოდ სასამართლოს პრეროგატივას.

კასატორი მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე: ,,ჯანიაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“, ,,კასრაძე საქართველოს წინააღმდეგ“, ,,ფაცურია საქართველოს წინააღმდეგ“, ,,კობიაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“, ასევე, საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკაზე და აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, სამართლებრივი ნორმებისა და მითითებული პრაქტიკის გათვალისწინებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მორალური ზიანის სახით 3 000 ლარის დაკისრება უსაფუძვლოა, არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების არაპროპორციულია და არ ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში.

ამასთან, საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით სისხლის სამართლის საქმეში წარმომადგენლის ხარჯის - 9 676 ლარისა და საექსპერტო მომსახურების ხარჯის - 4 300 ლარის ანაზღაურების დაკისრებასთან დაკავშირებით, კასატორი მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე, 105-ე მუხლებზე, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლზე და აღნიშნავს, რომ მატერიალური ზიანის ანაზღაურებისას უნდა იქნეს წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომლებიც დაადასტურებს ზიანის გამომწვევ გარემოებებს და განსაზღვრავს მიყენებული ზიანის ოდენობას. კასატორის განმარტებით, მართალია ნ.ჯ-ის მიერ წარმოდგენილია საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულება და გადახდის ქვითრები, თუმცა აღნიშნული ქვითრებით არ დგინდება გადახდის მიზნობრიობა. ამასთან, ერთ-ერთ ქვითარში მიმღებს წარმოადგენს არა ის პირი, ვისთანაც გაფორმდა საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულება, არამედ სხვა ფიზიკური პირი.

კასატორი მიუთითებს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის ,,c” ქვეპუნქტზე, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 07.09.2017 წლის გადაწყვეტილებაზე საქმეზე ,,მირზაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (საჩივარი N26657/07), საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე (საქმე Nბს-432-429(2კ-17)), საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 38-ე მუხლის მე-5 ნაწილზე, 144-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიერ სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ეტაპზე განხორციელებული მოქმედებები - ადვოკატის აყვანა და ექსპერტიზის ჩატარება, პირის (ბრალდებულის) უფლებაა და ამ უფლებით სარგებლობა (გაღებული ხარჯების დადასტურების შემთხვევაშიც კი) არ შეიძლება გაგებულ იქნეს როგორც დევნის განმახორციელებელი ორგანოს - პროკურატურის მიერ მიყენებულ ზიანად.

საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის, კერძოდ, პროცენტის სახით საბანკო დაწესებულებისათვის გადახდილი თანხის - 5 302.99 ლარის (საექსპერტო მომსახურების თანხაზე დარიცხული პროცენტი - 2 274 ლარი და 22 თეთრი და გირაოს თანხაზე დარიცხული პროცენტი - 3 028 ლარი და 77 თეთრი) ანაზღაურების დაკისრებასთან დაკავშირებით, კასატორი მიუთითებს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სრულიად დაუსაბუთებლად აღნიშნავს, რომ ნ.ჯ-ის მამის მიერ გირაო შეტანილი იქნა 2017 წლის 23 მარტს, მაშინ როცა 2017 წლის 23 მარტს სასამართლომ აღკვეთის ღონისძიების სახით ნ.ჯ-ის მიმართ გამოიყენა გირაო. კასატორის განმარტებით, სასამართლო თავის არგუმენტს ამყარებს იმ გარემოებით, რომ ნ.ჯ-ის მამას მანამდეც უფიქსირდება იპოთეკური სესხი, აღებული 2017 წლის 16 მარტს. შესაბამისად, გაუგებარია რატომ მიიჩნია სააპელაციო სასამართლომ, რომ გირაოს თანხის შეტანა 2017 წლის 23 მარტს ადასტურებდა იპოთეკური სესხის აღების მიზნობრიობას. კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმეში არ ყოფილა წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულება, რომელიც აღნიშნული სესხის მიზნობრიობას დაადასტურებდა, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც ნ.ჯ-ის მამის - გ.ჯ-ის სახელზე სასამართლოს განაჩენამდე და ზოგადად, ნ.ჯ-ის სისხლის სამართლის საქმის დაწყებამდეც არსებობდა იპოთეკური სესხი. ამასთან, სასამართლოს მიერ დაკისრებული გირაო და ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ნაწილიც სესხის აღებამდე იქნა გადახდილი. შესაბამისად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ვარაუდი, რომ ნ.ჯ-ის ოჯახის მიერ იპოთეკური სესხები სწორედ მის სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლოს მიერ დაკისრებული გირაოს, ადვოკატებისა და ექსპერტების მომსახურების ხარჯების დასაფარად იყო აღებული, უსაფუძვლოა.

კასატორი მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებებზე (საქმე Nას-1117-1074-2016, 06.03.2017წ.; Nას-839-805-2016, 06.03.2017წ.) და აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურებისთვის აუცილებელია აშკარა მიზეზობრივი კავშირის დადგენა მოთხოვნილ ზიანსა და სავარაუდო დარღვევას შორის. სასამართლო ვერ დაკმაყოფილდება უმნიშვნელო კავშირით სავარაუდო დარღვევასა და ზიანს შორის და ვერც ვარაუდებს დაეყრდნობა იმის შესახებ, თუ რას შეიძლებოდა ჰქონოდა ადგილი. სასამართლოს ამგვარი მიდგომა და გადაწყვეტილება კი სრულიად გაუგებარი, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.

ამასთან, რაც შეეხება მოცემული ადმინისტრაციული დავის ფარგლებში წარმომადგენლობის ხარჯის სახით საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის 1 500 ლარის დაკისრებას, კასატორი მიუთითებს, რომ ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლებიდან გამომდინარე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც უსაფუძვლოა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 ნოემბრის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 ივლისის განჩინებით, ნ.ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებაზე, დარჩა განუხილველი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 1 თებერვლის განჩინებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებაზე, მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და დადგინდა მხარეთა დასწრების გარეშე საქმის განხილვა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საქმის მასალების გაცნობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილება საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ პროცენტის სახით საბანკო დაწესებულებისათვის გადახდილი თანხის 5 302 ლარისა და 99 თეთრის (საექსპერტო მომსახურების თანხაზე დარიცხული პროცენტის 2 274 ლარისა და 22 თეთრის და გირაოს თანხაზე დარიცხული პროცენტის 3 028 ლარისა და 77 თეთრის) ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელის მიმართ, სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენის გამოტანიდან გამომდინარე, საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლიანობა და დაკისრებული თანხის ოდენობის გონივრულობა. ამასთან, ვინაიდან საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 ივლისის განჩინებით, ნ.ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებაზე, დარჩა განუხილველი, სასამართლო ვერ იმსჯელებს სადავო გადაწყვეტილების კანონიერებაზე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში.

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის 2017 წლის 23 მარტის განჩინებით (საქმე №10ა/1347), ბრალდებულ ნ.ჯ-ის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებული იქნა გირაო, გირაოს თანხად განისაზღვრა 10 000 (ათი ათასი) ლარი. გირაოს თანხა გადახდილი იქნა სრულად, გ.ჯ-ის მიერ 2017 წლის 23 მარტს, ,,...ის“ მეშვეობით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 25 აპრილის განაჩენით (საქმე №1/1919-17), ნ.ჯ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 179-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში. ამავე განაჩენით, გამართლებულ ნ.ჯ-ეს განემარტა მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უფლების შესახებ. განაჩენში მათ შორის მითითებულია ბრალდებულ ნ.ჯ-ის ადვოკატები - გ.ნ-ი და გ.ტ-ი. აღნიშნული განაჩენი სააპელაციო წესით არ გასაჩივრებულა.

დადგენილია, რომ 2017 წლის 27 მარტს ერთის მხრივ, გ.ჯ-ეს (,,კლიენტი’’) და მეორეს მხრივ, ადვოკატ გ.ნ-ს (,,ადვოკატი“) შორის დაიდო ხელშეკრულება იურიდიული მომსახურების გაწევის თაობაზე, რომლის თანახმად, იურიდიული მომსახურების გაწევის საგანს წარმოადგენდა სამართლებრივი დახმარების აღმოჩენა საგამოძიებო ორგანოებში და სასამართლო ინსტანციაში გ.ჯ-ის შვილის, ბრალდებულ ნ.ჯ-ის ბრალდების სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით. აღნიშნული ხელშეკრულების მიხედვით, იურიდიული მომსახურების საფასური (ჰონორარი) შეადგენდა 3 450 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში. საქმეში წარმოდგენილია საადვოკატო მომსახურების ღირებულების ეტაპობრივად გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტები, რომლითაც დგინდება, რომ ნ.ჯ-ის საქმეზე საადვოკატო მომსახურებისთვის 2017 წლის 28 მარტიდან 2018 წლის 1 მაისის ჩათვლით პერიოდში გ.ნ-ისთვის გადახდილია ჯამში 8 455 ლარი, ხოლო ამავე დანიშნულებით 2017 წლის 1 მაისს გ.ტ-ისთვის გადახდილია 1 221 ლარი. შესაბამისად, სისხლის სამართლის საქმეზე საადვოკატო მომსახურებისთვის გადახდილი თანხა ჯამში შეადგენს 9 676 ლარს.

ასევე დადგენილია, რომ 2017 წლის 24 აპრილს ერთის მხრივ, შპს ... ,,...’’ (,,ცენტრი’’) და მეორეს მხრივ, გ.ჯ-ეს (,,მხარე’’) შორის დაიდო ხელშეკრულება №04/11, რომლის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ,,ცენტრი’’ ,,მხარის’’ დაკვეთით შეასრულებდა კომპლექსურ სასამართლო სამედიცინო და ტექნიკურ ექსპერტიზას №... სისხლის სამართლის საქმეზე (ბრალდებული ნ.ჯ-ე). ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოს ღირებულება მთლიანად შეადგენდა 4 300 (ოთხი ათას სამას) ლარს, საიდანაც ტექნიკური ექსპერტიზის ღირებულება იყო 3 000 (სამი ათასი) ლარი დღგ-ს ჩათვლით და სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზის ღირებულება იყო 1 300 (ათას სამასი) ლარი. საქმეში წარმოდგენილია სს ,,...ის’’ 26.04.2017 წლის №1604273298 სალაროს შემოსავლის ორდერი, საიდანაც ირკვევა, რომ გ.ჯ-ის მიერ შპს ... ,,...სთვის’’ გადახდილია №04/11 ხელშეკრულების შესაბამისად გადასახდელი ექსპერტიზის თანხა 3 100 ლარის ოდენობით, ხოლო 02.10.2017 წლის №01/1017 სალაროს შემოსავლის ორდერის თანახმად, ამავე ხელშეკრულების შესაბამისად, გადახდილია ექსპერტიზის თანხა 1 200 ლარის ოდენობით. ამდენად, ჯამში შპს ... ,,...სთვის’’ გადახდილი ექსპერტიზის თანხა შეადგენს 4 300 ლარს.

საქმის მასალებში წარმოდგენილი სს ,,...ის’’ 2020 წლის 14 თებერვლის ცნობით დგინდება, რომ ბანკის მიერ გ.ჯ-ეზე 2017 წლის 16 მარტს გაცემულია იპოთეკური კრედიტი (სესხის №4291376) - 24 800 ლარის ოდენობით, საპროცენტო განაკვეთი - 11.50%, ეფექტური საპროცენტო განაკვეთი 13%; 2017 წლის 21 აპრილს გაცემულია იპოთეკური კრედიტი (სესხის №4376471) - 41 360 ლარის ოდენობით, საპროცენტო განაკვეთი - 12%, ეფექტური საპროცენტო განაკვეთი 13.40%; 2017 წლის 19 მაისს გაცემულია შერეული იპოთეკური სესხები (სესხის №4462054) - 49 000 ლარის ოდენობით, საპროცენტო განაკვეთი - 12.25%, ეფექტური საპროცენტო განაკვეთი 13.50%.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტით.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნათა გათვალისწინებით, ზიანის მიმყენებელი ვალდებულია აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აღნიშნული ნორმა შესაძლებელს ხდის დაზარალებული პირის უფლებების აღდგენას პირვანდელ მდგომარეობაში. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით კი, ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს წარმოადგენს. პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს მიყენებული ზიანისთვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს. აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის, დისციპლინური პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს ქმნის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის თანახმად, ზიანი ანაზღაურდება ზიანის მიმყენებლის ბრალის მიუხედავად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ ზიანი ანაზღაურდება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების საკმარის საფუძველს ქმნის ქმედების უკანონობა და პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობა. კანონმდებლობა არ შეიცავს მარეაბილიტირებელი გარემოების ჩამონათვალს, თუმცა უდავოა, რომ ასეთ გარემოებას განეკუთვნება გამამართლებელი განაჩენის არსებობა, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს. ის გარემოება, რომ მოსარჩელე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში, წარმოადგენს მისი რეაბილიტაციის საფუძველს, რის გამოც საკასაციო სასამართლო იზიარებს ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მართლზომიერებას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების შედეგად დამდგარ, ასანაზღაურებელ ზიანში მოიაზრება როგორც მატერიალური, ასევე მორალური ზიანი, რადგან პირის თავისუფლების ხელყოფას და ხელშეუხებლობის დარღვევას, როგორც წესი, თან სდევს პირის პატივისა და ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის და კანონით დაცული სხვა უფლებების შელახვა. არაქონებრივი ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებში, რომელიც შესაძლოა დაკავშირებული იყოს აქტიური საზოგადოებრივი ცხოვრების წესის გაგრძელების შეუძლებლობასთან, პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვასთან და სხვ., თუმცა ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყველა სახის მორალური ზიანი, არამედ მხოლოდ ის, რომლის ანაზღაურებაც მოქმედი კანონმდებლობით (სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხ.) არის გათვალისწინებული (სუსგ 2015 წლის 4 ივნისის საქმე №ბს-485-474(2კ-14)).

უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia). მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს (სუსგ №ბს-972-936(3კ-08), 2009 წლის 8 აპრილი.).

მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელისთვის მიკუთვნებული თანხა ვერ მოახდენს მისთვის მიყენებული ზიანის სრულ კომპენსირებას, იგი ემსახურება მხოლოდ მიყენებული უარყოფითი შედეგების შემსუბუქებას და შეუძლებელია თანხის ოდენობამ გადაფაროს ყველა ის ნეგატიური განცდა, რაც მოსარჩელეს სადავო შემთხვევაში მიადგა. პალატა აღნიშნავს, რომ ხშირად დამდგარი შედეგების გამოსწორება შეუქცევადი მოვლენაა და როგორი დიდიც არ უნდა იყოს კომპენსაცია, იგი მაინც ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას, რის გამოც კომპენსაციის ოდენობა უსაზღვროდ არ უნდა იყოს გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას. იგი უნდა განისაზღვროს გონივრულად და სამართლიანად, რაც მართებულად შეაფასეს ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის უფლებების უკანონო შეზღუდვის ინტენსივობის, ხანგრძლივობისა და მის ცხოვრებაზე აღნიშნული გარემოებების ზემოქმედების ხარისხის გათვალისწინებით, მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ 3 000 (სამი ათასი) ლარის დაკისრება, მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია და ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული თანხის ოდენობის არაპროპორციულობას დარღვეულ უფლებებთან მიმართებით.

მატერიალური ზიანის სახით სისხლის სამართლის საქმეზე წარმომადგენლისთვის გაწეული ხარჯისა და ექსპერტიზის ხარჯის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტაციით დასტურდება, რომ სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობისას ნ.ჯ-ე წარმოდგენილი იყო ადვოკატებით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 25 აპრილის განაჩენში (საქმე №1/1919-17) მათ შორის მითითებულია ბრალდებულ ნ.ჯ-ის ადვოკატები - გ.ნ-ი და გ.ტ-ი. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილია 2017 წლის 27 მარტს გ.ჯ-ესა და ადვოკატ გ.ნ-ს შორის დადებული ხელშეკრულება იურიდიული მომსახურების გაწევის თაობაზე, რომლის თანახმად, იურიდიული მომსახურების გაწევის საგანს წარმოადგენდა სამართლებრივი დახმარების აღმოჩენა საგამოძიებო ორგანოებში და სასამართლო ინსტანციაში გ.ჯ-ის შვილის, ბრალდებულ ნ.ჯ-ის ბრალდების სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით. აღნიშნული ხელშეკრულების მიხედვით, იურიდიული მომსახურების საფასური (ჰონორარი) შეადგენდა 3 450 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში. გარდა ამისა, საქმეში წარმოდგენილი საადვოკატო მომსახურების ღირებულების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტებით დგინდება, რომ ნ.ჯ-ის საქმეზე საადვოკატო მომსახურებისთვის გ.ნ-ისთვის და გ.ტ-ისთვის გადახდილი თანხა ჯამში შეადგენს 9 676 ლარს.

პალატა აქვე ექსპერტიზის ხარჯის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილია 2017 წლის 24 აპრილს შპს ... ,,...’’ და გ.ჯ-ეს შორის დადებული №04/11 ხელშეკრულება, №... სისხლის სამართლის საქმეზე (ბრალდებული ნ.ჯ-ე) კომპლექსური სასამართლო სამედიცინო და ტექნიკური ექსპერტიზის ჩატარების თაობაზე, რომლის თანახმად, ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოს ღირებულება მთლიანად შეადგენდა 4 300 (ოთხი ათას სამას) ლარს. ასევე, წარმოდგენილია ამავე ხელშეკრულების საფუძველზე, თანხის გადახდის დამადასტურებელი სალაროს შემოსავლის ორდერები, რომლითაც დგინდება, რომ შპს ... ,,...სთვის’’ გადახდილი ექსპერტიზის თანხა ჯამში შეადგენს 4 300 ლარს. ამდენად, აღნიშნული მტკიცებულებები მიუთითებენ ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის განმარტებას იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის მიერ სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ეტაპზე განხორციელებული მოქმედებები - ადვოკატის აყვანა და ექსპერტიზის ჩატარება, პირის (ბრალდებულის) უფლებაა და ამ უფლებით სარგებლობა (გაღებული ხარჯების დადასტურების შემთხვევაშიც კი) არ შეიძლება გაგებულ იქნეს როგორც დევნის განმახორციელებელი ორგანოს - პროკურატურის მიერ მიყენებულ ზიანად. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადვოკატის მონაწილეობა სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობაში უზრუნველყოფს ბრალდებულის ინტერესებისა და უფლებების მაქსიმალურ დაცვასა და რეალიზებას. ბრალდებულს, როგორც სისხლის სამართლის პროცესის ცენტრალურ ფიგურას, უნდა გააჩნდეს შესაძლებლობა ჯეროვნად და ეფექტიანად დაიცვას თავი წარდგენილი ბრალდებისაგან. დაცვა არის სისხლისსამართლებრივი დევნის საწინააღმდეგო ფუნქცია, სწორედ ადვოკატის მონაწილეობა სისხლის სამართლის პროცესში უზრუნველყოფს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულ რეალიზებას და ბრალდებულის ინტერესების არსებით დაცვას. ამასთან, ,,სისხლის სასამართლოწარმოების ფარგლებში, შეთანხმებით დაცვის შემთხვევაში, გამართლებულის მიერ ადვოკატისთვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება შესაძლოა მოთხოვნილ იქნეს ადმინისტრაციული სასამართლოწარმოების წესით“ (სუსგ Nბს-432-429(2კ-17), 2019 წლის 7 თებერვალი).

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე, მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების გამო, იძულებული იყო სისხლის სამართლის საქმეში საკუთარი უფლებებისა და ინტერესების ეფექტურად დაცვისა და რეალიზებისათვის აეყვანა ადვოკატები, რათა სრულყოფილად ესარგებლა სისხლის სამართლის კოდექსით ბრალდებულისათვის მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით. გარდა ამისა, ცალსახაა, რომ ექსპერტიზის ჩატარების მიზანს წარმოადგენდა პირის უდანაშაულობის დადასტურება. შესაბამისად, ექსპერტიზის ხარჯების გაწევის აუცილებლობა სწორედ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობამ გამოიწვია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას ფულად ზარალსა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის ქმედებას შორის. ამასთან, მოსარჩელის მიერ სისხლის სამართლის საქმეზე წარმომადგენლის მომსახურებისა და ექსპერტიზისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადასტურებულია. ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, არსებობდა მოპასუხისთვის ნ.ჯ-ისთვის მიყენებული მატერიალური ზიანის სახით, ადვოკატისა და ექსპერტიზის მომსახურეობის თანხის, ჯამში 13 976 ლარის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობები.

ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ პროცენტის სახით საბანკო დაწესებულებისათვის გადახდილი თანხის 5 302 ლარისა და 99 თეთრის (საექსპერტო მომსახურების თანხაზე დარიცხული პროცენტის 2 274 ლარისა და 22 თეთრის და გირაოს თანხაზე დარიცხული პროცენტის 3 028 ლარისა და 77 თეთრის) ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებულ მსჯელობას აღნიშნული მოთხოვნის საფუძვლიანობის თაობაზე და მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აღნიშნული ნორმა შესაძლებელს ხდის დაზარალებული პირის უფლებების აღდგენას პირვანდელ მდგომარეობაში (restitutio in integrum). ქონებრივი ზიანის შემთხვევაში მისი დადგენისა და გამოთვლისას გამოიყენება ე.წ. დიფერენციის ჰიპოთეზა, ანუ სხვაობა „უნდა ყოფილიყო“ და „არის მდგომარეობას“ შორის. დიფერენციის ჰიპოთეზის თანახმად, ზიანი არის ნეგატიური სხვაობა არსებულ ქონებრივ მდგომარეობასა და იმ მდგომარეობას შორის, რომელიც ზიანის გამომწვევი მოვლენის გარეშე იარსებებდა. (გ.ბათლიძე, ავტორთა კოლექტივი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი; წიგნი III, გვ. 689, ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2019 წ.).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზიანის ოდენობის განსაზღვრა იმ განცდილი ზიანის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რომელიც მოსარჩელეს მიადგა მოპასუხის ქმედებით. განცდილი ზიანის ოდენობა განეკუთვნება არა სამართლის, არამედ ფაქტის საკითხს. ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითება და რელევანტური მტკიცებულებების წარდგენა კი მოსარჩელის საპროცესო ვალდებულებაა. ზიანის ანაზღაურების მოვალეობის დაკისრების უმთავრესი წინაპირობა მიზეზობრივი კავშირია მოვალის ქმედებასა და ქმედების შედეგად დამდგარ ზიანს შორის, რაც დგინდება ე.წ. ეკვივალენტურობის თეორიის საფუძველზე, რომლის თანახმად, ნებისმიერი პირობა მიზეზობრივ კავშირშია შედეგთან და შედეგისთვის თანაბარმნიშვნელოვანს წარმოადგენს (,,ეკვივალენტურს“'), თუკი დადგინდება, რომ ამ პირობის გარეშე შედეგი თავისი კონკრეტული ფორმით არ დადგებოდა (condicio sine qua non). მიზეზობრივი კავშირის ჯაჭვი შეიძლება აერთიანებდეს ერთ ან რამდენიმე, შემთხვევით ან მოსალოდნელ, პირდაპირ ან არაპირდაპირ მიზეზს. პალატა აღნიშნავს, რომ მიზეზშედეგობრივი კავშირისას უმნიშვნელოვანესია მიზეზებისა და დამდგარი შედეგის ფაქტობრივი ურთიერთკავშირის დადგენა. ამ მიზნით, დაზარალებული პირი ვალდებულია დაამტკიცოს როგორც ზიანის არსებობა, აგრეთვე მიზეზობრივი კავშირი მოვალის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მიზეზობრივი კავშირი, ხოლო მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს ქმედების მართლზომიერება და ბრალის გამომრიცხავი გარემოებები. ზიანის მიყენების ფაქტის დასადასტურებლად იმ პირმა, ვისაც ზიანი მიადგა, უნდა წარადგინოს შესაბამისი დოკუმენტები, რათა დაამტკიცოს, შესაძლებლობის ფარგლებში, ზიანის არა მარტო არსებობა, არამედ მისი რაოდენობა და ღირებულებაც. იმ შემთხვევაში, თუ შეუძლებელია რეალური ზიანის ზუსტი გამოანგარიშება, სასამართლო გამოანგარიშებას განახორციელებს მის ხელთ არსებული ფაქტების საფუძველზე.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მტკიცების ტვირთის სწორად გადანაწილებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს დავის მართებულად გადაწყვეტისთვის, რაც განპირობებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული დანაწესით, რომლის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები, მოპასუხე ვალდებულია წარადგინოს წერილობითი პასუხი (შესაგებელი) და შესაბამისი მტკიცებულებები. ამდენად, მხარე ვალდებულია უზრუნველყოს მისი მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით. მითითებული კოდექსის მე-4 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული საქმის განხილვისას მხარეები სარგებლობენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით, ამასთან, სასამართლო უფლებამოსილია თავისი ინიციატივით მიიღოს გადაწყვეტილება დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულების წარმოსადგენად.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი ადგენს, რომ თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად კი, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მხარე მატერიალური ზიანის სახით ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ პროცენტის სახით საბანკო დაწესებულებისათვის გადახდილი თანხის 5 302 ლარისა და 99 თეთრის (საექსპერტო მომსახურების თანხაზე დარიცხული პროცენტის 2 274 ლარისა და 22 თეთრის და გირაოს თანხაზე დარიცხული პროცენტის 3 028 ლარისა და 77 თეთრის) ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნასთან დაკავშირებით, მიუთითებს იმ გარემოებებზე, რომ 2017 წლის 21 აპრილს, ნ.ჯ-ის მამამ - გ.ჯ-ემ ,,...იდან“ აიღო იპოთეკური სესხი N4376471, ეფექტური საპროცენტო განაკვეთით 13.4%. სასამართლოს მიერ დაკისრებული გირაოს, ადვოკატებისა და ექსპერტების მომსახურების ხარჯების დასაფარად გაცემული სესხის თანხაზე გადახდილმა პროცენტმა კი 20.05.2021 წლის მდგომარეობით შეადგინა 10 300.47 ლარი. მითითებული გარემოებების დასადასტურებლად, მოსარჩელეს წარმოდგენილი აქვს სს ,,...ის’’ 2020 წლის 14 თებერვლის ცნობა და გაანგარიშების ცხრილი.

სააპელაციო პალატამ წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით მიიჩნია, რომ დადასტურებული იყო მოსარჩელის მიერ სისხლისამართლებრივი დევნის გამო, სასამართლოს მიერ დაკისრებული გირაოს, ადვოკატებისა და ექსპერტიზის ხარჯების დასაფარად აღებულ სესხის თანხაზე პროცენტის გადახდისა და შესაბამისად, მისთვის მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტი. აღნიშნული დასკვნა კი საკასაციო პალატის მოსაზრებით, საკმარისად დასაბუთებული არ არის.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ სესხის პროცენტის გაანგარიშების ცხრილზე და აღნიშნა, რომ მართალია გირაოს თანხა მოსარჩელეს დაუბრუნდა, თუმცა იპოთეკურ სესხზე დარიცხული პროცენტი გაღებული იქნა და მისი ანაზღაურება უნდა მოხდეს მატერიალური ზიანის სახით. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ აღნიშნული ცხრილი შედგენილია მოსარჩელე მხარის მიერ. შესაბამისად, მასში დაფიქსირებული მონაცემების შესახებ ინფორმაციაც (სესხის პროცენტის მიხედვით, თანხების ოდენობა) მითითებულია მოსარჩელის მიერ. ამდენად, მხოლოდ აღნიშნული გაანგარიშების ცხრილი ვერ იქნება მიჩნეული სარჩელის ფაქტობრივი დასაბუთების საკმარის მტკიცებულებად.

ამასთან, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, გაურკვეველია, რომელ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით დაადგინა სააპელაციო პალატამ გ.ჯ-ის მიერ აღებული იპოთეკური სესხების მიზნობრიობა, მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობა აღნიშნული სესხების აღებასა (სესხზე პროცენტის გადახდას) და ნ.ჯ-ის გირაოს, ადვოკატების მომსახურების ან ექსპერტიზის ხარჯების დაფარვას შორის, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც სს ,,...ის’’ 2020 წლის 14 თებერვლის ცნობის თანახმად, გ.ჯ-ეს უფიქსირდება იპოთეკური სესხის აღება 2017 წლის 16 მარტსაც, ანუ ნ.ჯ-ის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებამდე. ამასთან, საქმეში არ არის წარმოდგენილი მხარის მიერ სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ბანკისთვის პროცენტის სახით თანხის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებებიც. საკასაციო პალატისთვის გაუგებარია არა მარტო მოსარჩელის მიერ აღებული იპოთეკური სესხების პროცენტების დასასაბუთებლად წარდგენილი მტკიცებულებების რელევანტურობა, არამედ, სასამართლოს მიერ მოპასუხისთვის დაკისრებული თანხის დაანგარიშების მეთოდიკაც. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მატერიალური ზიანის სახით ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ პროცენტის სახით საბანკო დაწესებულებისათვის გადახდილი თანხის 5 302 ლარისა და 99 თეთრის (საექსპერტო მომსახურების თანხაზე დარიცხული პროცენტის 2 274 ლარისა და 22 თეთრის და გირაოს თანხაზე დარიცხული პროცენტის 3 028 ლარისა და 77 თეთრის) ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის ნაწილში სრულყოფილად არ გამოიკვლია და დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები. ამ საკითხის მართებულად გადაწყვეტისთვის, სს ,,...ის’’ 2020 წლის 14 თებერვლის ცნობა, რომელიც მხოლოდ შეიცავს ინფორმაციას გ.ჯ-ის მიერ აღებული სესხების ოდენობის და მათი საპროცენტო განაკვეთების შესახებ და მოსარჩელის მიერ შედგენილი გაანგარიშების ცხრილი, არ იძლევა სათანადო დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. ამდენად, სააპელაციო პალატა არა მარტო უფლებამოსილია შეამოწმოს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა გამოკვლევასთან მიმართებით დარღვევების არსებობა და პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების შესახებ მსჯელობა, არამედ თავად გამოიკვლიოს და შეაფასოს მტკიცებულებები, რომელიც აუცილებელია საქმის გარემოებების სრულყოფილად გამოკვლევისთვის. სააპელაციო სასამართლოსაგან განსხვავებით, საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენასთან დაკავშირებული პროცესუალური საქმიანობა გამოიხატება არა ფაქტების დადგენაში, არამედ დასადგენ ფაქტებზე მითითებაში. პროცესუალური დანაწესებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აფასებს არა მტკიცებულებებს, არამედ ამ მტკიცებულებათა სააპელაციო სასამართლოს მიერ შეფასების მართებულობას (სუსგ საქმეზე №ბს-985(კ-20), 2021 წლის 24.11.2021 წ.).

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მატერიალური ზიანის სახით ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ პროცენტის სახით საბანკო დაწესებულებისათვის გადახდილი თანხის 5 302 ლარისა და 99 თეთრის (საექსპერტო მომსახურების თანხაზე დარიცხული პროცენტის 2 274 ლარისა და 22 თეთრის და გირაოს თანხაზე დარიცხული პროცენტის 3 028 ლარისა და 77 თეთრის) ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, გააუქმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, შემოიფარგლა ნ.ჯ-ის სარჩელთან დაკავშირებით მის მიერ წარდგენილი არასაკმარისი მასალების შეფასებით და ისე რომ დამატებითი მტკიცებულების წარდგენა სასამართლოს არც მოსარჩელისთვის დაუვალებია და არც ადმინისტრაციული ორგანოებიდან გამოუთხოვია, მიიღო გადაწყვეტილება აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ არის დასაბუთებული, საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, დავის გადაჭრისათვის საჭირო ყველა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა, მათი სამართლებრივი ანალიზისა და მიღებული დასკვნების საფუძველზე დავის გადაწყვეტა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით სრულყოფილი შემოწმება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სადავო საკითხთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ პროცენტის სახით საბანკო დაწესებულებისათვის გადახდილი თანხის 5 302 ლარისა და 99 თეთრის (საექსპერტო მომსახურების თანხაზე დარიცხული პროცენტის 2 274 ლარისა და 22 თეთრის და გირაოს თანხაზე დარიცხული პროცენტის 3 028 ლარისა და 77 თეთრის) ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში, მოკლებულია სათანადო ფაქტობრივ და პროცესუალურ წინამძღვრებს, სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის აბსოლუტური საფუძველი - გადაწყვეტილება, მითითებულ ნაწილში, იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც თავის მხრივ, ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის საფუძველზე გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმებისა და ამ ნაწილში საქმის სააპელაციო სასამართლოსათვის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნების საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილება, საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის ნ.ჯ-ის სასარგებლოდ პროცენტის სახით საბანკო დაწესებულებისათვის გადახდილი თანხის 5 302 ლარისა და 99 თეთრის (საექსპერტო მომსახურების თანხაზე დარიცხული პროცენტის 2 274 ლარისა და 22 თეთრის და გირაოს თანხაზე დარიცხული პროცენტის 3 028 ლარისა და 77 თეთრის) ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 01 ივლისის გადაწყვეტილების მე-2 და მე-3 პუნქტები, მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, დარჩეს უცვლელად;

4. სასამართლოს ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ოქროპირიძე

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე

გენადი მაკარიძე