საქმე №ბს-1272(კ-23) 21 მარტი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე

ბიძინა სტურუა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 სექტემბრის განჩინების გაუქმების თაობაზე (მოწინააღმდეგე მხარე- მ.მ-ე).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2023 წლის 20 აპრილს მ.მ-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, 2022 წლის 5 აპრილს წარედგინა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 238¹-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულისთვის ბრალდება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 20 ოქტომბრის განაჩენით მ.მ-ე წარდგენილ ბრალდებაში გამართლდა. აღნიშნული განაჩენი უცვლელად იქნა დატოვებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ. მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში მოსარჩელე განიცდიდა უდიდეს ფსიქოლოგიურ ტანჯვას, დამცირებულად გრძნობდა თავს. მოსარჩელე არის ემოციური და უსაფუძვლო ბრალდებამ ახლობლებში, მეგობრებში და იმ გარემოცვაში, სადაც ის ტრიალებდა გაამწვავა მისი ემოციური ფონი. მოსარჩელეს უწევდა სასამართლო სხდომებზე სიარული, რამაც მატერიალური პრობლემები შეუქმნა, ვინაიდან სასამართლო სხდომები მიმდინარეობდა მთელი წლის განმავლობაში. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტის თანახმად, ყველასათვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველ ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმართველობის სახსრებიდან. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციულ ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორაგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

ამდენად, მოსარჩელემ საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 5100 ლარის, ხოლო მორალური ზიანის სახით 4 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 25 აპრილის განჩინებით ადმინისტრაციულ საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით მ.მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხე - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე- მ.მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 5100 (ხუთიათას ასი) ლარის ოდენობით (სისხლის სამართლის საქმეზე ადვოკატისთვის გაწეული ხარჯი); მოპასუხეს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე - მ.მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 4000 (ოთხი ათასი) ლარის ოდენობით. მოპასუხეს- საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე - მ.მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 სექტემბრის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის 2022 წლის 6 აპრილის განჩინებით (საქმე №10დ-1690) თბილისის პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს შუამდგომლობა აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. ბრალდებულ მ.მ-ეს მიმართ არ იქნა გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიების არცერთი სახე. ზემოაღნიშნული განჩინება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა თბილისის პროკურატურის საპროკურორო სამმართველომ, რომელმაც ითხოვა ბრალდების მხარის სააპელაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობა, ბრალდების მხარის საჩივრის დაკმაყოფილება და ბრალდებულ მ.მ-ის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გირაოს - 2000 (ორი ათასი) ლარის ოდენობით განსაზღვრა და გადახდის ვადად 30 დღის დადგენა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს საგამოძიებო კოლეგიის 2022 წლის 12 აპრილის განჩინებით პროკურატურის საჩივარი ბრალდებულ მ.მ-ის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების გამოყენებაზე უარის თქმასთან დაკავშირებით ცნობილი იქნა დაუშვებლად. სააპელაციო პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის 2022 წლის 8 აპრილის განჩინებით (საქმე №116/9713) ბრალდებულ მ.მ-ეს ინტერესების დამცველი ადვოკატის გ.გ-ის საჩივარი სისხლისამართლებრივი დევნის დაწყების შეგნებულად გაჭიანურების თაობაზე დაკმაყოფილდა და ამასთან, დაუშვებლად იქნა მიჩნეული მტკიცებულებები. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 20 ოქტომბრის განაჩენით (საქმე №1/1921-22) მ.მ-ე ცნობილი იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 238¹ მუხლის 1-ლი ნაწილით წარდგენილ ბრალდებაში. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 19 დეკემბრის განაჩენით (საქმე №1ბ/2181-22) თბილისის პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 20 ოქტომბრის განაჩენი დარჩა უცვლელი.

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა 2022 წლის 1 აპრილს მ.მ-ესა და გ.გ-ეს შორის დადებულ იურიდიული მომსახურების გაწევის შესახებ ხელშეკრულებაზე, რომლის 5.1 პუნქტის თანახმად, იურიდიული მომსახურების საფასური შეადგენს 5100 ლარს. პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ საქმეში დაცული მტკიცებულებებით დასტურდებოდა ადვოკატისთვის საადვოკატო მომსახურების ღირებულების გადახდა.

სააპელაციო პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ 2023 წლის 19 აპრილს მ.მ-ესა და გ.გ-ეს შორის დაიდო ადმინისტრაციულ სარჩელზე მორალური და მატერიალური ზიანის მოთხოვნასთან დაკავშირებით იურიდიული მომსახურების გაწევის თაობაზე ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ადვოკატის ჰონორარი იყო 3100 ლარი. საქმეში ასევე წარმოდგენილი იყო ზემოაღნიშნული თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მხარისთვის მიყენებული მატერიალური ზიანი, რომლის არსებობა და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და ზიანის წარმოქმნას შორის დასტურდება სათანადო მტკიცებულებებით, ექვემდებარება სრულად ანაზღაურებას, რადგან ზიანის ანაზღაურების მთავარ მიზანს წარმოადგენს მიყენებული დანაკლისის გამოსწორება. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ.მ-ის მიერ სამართლებრივი პროცედურების დაწყების საფუძველი გახდა მის მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნის დაწყება. შესაბამისად, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობა მოპასუხის ქმედებასა და მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტს შორის, რაც გამოიხატა მ.მ-ის მიერ დამატებითი ხარჯების გაწევაში საადვოკატო მომსახურების მიღების მიზნით. ამდენად, მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს მართებულად დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ 5100 (ხუთიათას ასი) ლარის ანაზღაურება. სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 47-ე მუხლზე დაყრდნობით, მართებულად მიიჩნია მოპასუხისთვის მ.მ-ის სასარგებლოდ წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული მომსახ

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ უკანონო სისხლისსამართლებრივი დევნის შედეგად მოსარჩელეს მიადგა მორალური ზიანი. სახეზეა მიზეზობრივი კავშირი, მოპასუხე სახელმწიფო ორგანოს ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ამასთან, კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა მოწყდეს რეალობას. მოთხოვნა წარმოადგენს მხოლოდ მოსარჩელის მოსაზრებას, ხოლო ანაზღაურების მოცულობის ოდენობას გონივრულ ფარგლებში განსაზღვრავს სასამართლო. მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრეს მიზანს არ წარმოადგენს ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრულად აღდგენა. ზემოაღნიშნული მსჯელობისა და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში დაკმაყოფილდა მართებულად, რამეთუ მოპასუხეს მ.მ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 4 000 (ოთხი ათასი) ლარის გადახდა დაეკისრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 სექტემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ზე მუხლსა და 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლსა და ამავე კოდექსის 1005-ე მუხლზე მითითებით აღნიშნავს, რომ შესაბამისი ანაზღაურებისთვის მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანის მიყენება გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურებრივი მდგომარეობიდან და იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი, ასევე უნდა არსებობდეს პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, რასაც კასატორის მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. კასატორმა აღნიშნა, რომ კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება სასამართლოს კომპეტენციაა. ამასთან, მიუხედავად პირის გამართლებისა, არ შეიძლება სისხლის სამართლის საქმეზე განხორციელებულმა ყველა მოქმედებამ არამართლზომიერი ხასიათი შეიძინოს, მით უფრო, აღნიშნული არ შეიძლება გაგებულ იქნეს სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებული ორგანოს - პროკურატურის მიერ მოსარჩელეებისთვის ზიანის მიყენებად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება მ.მ-ის სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების თაობაზე არის უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი.

კასატორი საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 32-ე, 166-ე, 167-ე, 268-ე, 270-ე მუხლებზე მითითებით აღნიშნავს, რომ პროკურატურას წინასწარ ვერ ეცოდინებოდა, რომ სისხლის სამართლის საქმეში არსებული მტკიცებულებები სასამართლოსთვის გამამტყუნებელი განაჩენის გამოსატანად არასაკმარისი იქნებოდა. პირის მიმართ სისხლისამართლებრივი დევნის მარეაბილიტირებელი საფუძვლით დამთავრების შემთხვევაშიც არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების საფუძვლები. კასატორი მიიჩნევს, რომ საქართელოს გენერალური პროკურატურის მიმართ სახეზე არ არის ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების ერთობლიობა: ზიანი, მართლწინააღმდეგობა და პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. სისხლისამართლებრივი დევნა სახელმწიფოს ერთ-ერთ სპეციფიკურ ფუნქციას წარმოადგენს, რომლის შედეგის წინასწარ განჭვრეტა შეუძლებელია, რამეთუ იგი დამოკიდებულია წინასწარ უცნობ ფაქტობრივ თუ სამართლებრივ გარემოებებზე. კასატორი მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში მიუთითებს, რომ მოსარჩელე დაკავებული არ ყოფილა, მის მიმართ არ ყოფილა შეფარდებული არანაირი საპატიმრო თუ არასაპატიმრო არკვეთის ღონისძიება. ამასთან, მოსარჩელეს არ ჰქონდა ჯანმრთელობის მდგომარეობის მხრივ ან სხვა ისეთი ინდივიდუალური მახასიათებელი, რაც დაამძიმებდა მის მდგომარეობას. ზიანის ოდენობის თვალსაზრისით კასატორი ასევე მიუთითებს საერთო სასამართლოების გადაწყვეტილებებზე და მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მორალური ზიანის სახით 4 000 ლარის დაკისრება არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების არაპროპორციულია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 22 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

განსახილველ შემთხვევაში სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობა, ასეთი წინაპირობების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში კი - ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობები.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლით. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის 2022 წლის 6 აპრილის განჩინებით თბილისის პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს შუამდგომლობა აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. ბრალდებულ მ.მ-ეს მიმართ არ იქნა გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიების არცერთი სახე. ზემოაღნიშნული განჩინება თბილისის პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს მიერ 2022 წლის 7 აპრილს გასაჩივრდა სააპელაციო საჩივრით, რომლითაც ითხოვა ბრალდების მხარის სააპელაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობა, ბრალდების მხარის საჩივრის დაკმაყოფილება და ბრალდებულ მ.მ-ის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გირაოს - 2000 (ორი ათასი) ლარის ოდენობით განსაზღვრა და გადახდის ვადად 30 დღის დადგენა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს საგამოძიებო კოლეგიის 2022 წლის 12 აპრილის განჩინებით პროკურატურის საჩივარი ბრალდებულ მ.მ-ის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების გამოყენებაზე უარის თქმასთან დაკავშირებით ცნობილ იქნა დაუშვებლად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის 2022 წლის 8 აპრილის განჩინებით (საქმე №116/9713) ბრალდებულ მ.მ-ეს ინტერესების დამცველი ადვოკატის გ.გ-ის საჩივარი სისხლისამართლებრივი დევნის დაწყების შეგნებულად გაჭიანურების თაობაზე დაკმაყოფილდა და ამასთან, დაუშვებლად იქნა მიჩნეული მტკიცებულებები.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 20 ოქტომბრის განაჩენით მ.მ-ე ცნობილი იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 238¹ მუხლის 1-ლი ნაწილით წარდგენილ ბრალდებაში. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 19 დეკემბრის განაჩენით თბილისის პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 20 ოქტომბრის განაჩენი დარჩა უცვლელი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 აპრილის განჩინებით დაუშვებლად იქნა ცნობილი თბილისის პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს საკასაციო საჩივარი.

2022 წლის 1 აპრილს, მ.მ-ესა (,,კლიენტი’’) და ადვოკატ გ.გ-ეს (ადვოკატი) შორის დაიდო იურიდიული მომსახურების გაწევის თაობაზე ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, იურიდიული მომსახურების გაწევის საგანს წარმოადგენდა სამართლებრივი დახმარების გაწევა სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით. ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის თანახმად, იურიდიული მომსახურების საფასურს (ჰონორარი) კი შეადგენდა 5100 ლარი. საქმის მასალებში წარმოდგენილი საადვოკატო მომსახურების ღირებულების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი, კერძოდ, სს ,,...ის’’ ანგარიშიდან 1.12.2022წ. ამონაწერით 2022 წლის 25 ნოემბერს გადახდის აპარატის საშუალებით ფიქსირდება გ.გ-ის მიერ ანგარიშზე თანხის შეტანა (2000 და 3100 ლარი), დანიშნულებით მ.მ-ის საადვოკატო მომსახურეობისთვის.

2023 წლის 19 აპრილს, ერთი მხრივ, მ.მ-ესა (,,კლიენტი’’) და, მეორე მხრივ, ადვოკატ გ.გ-ეს (ადვოკატი) შორის დაიდო ხელშეკრულება იურიდიული მომსახურების გაწევის თაობაზე, რომლის თანახმად, იურიდიული მომსახურების გაწევის საგანს წარმოადგენდა სამართლებრივი დახმარების გაწევა ადმინისტრაციულ სარჩელზე მორალური და მატერიალური ზიანის მოთხოვნასთან დაკავშირებით. ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის თანახმად, იურიდიული მომსახურების საფასურს (ჰონორარი) კი წარმოადგენდა 3000 ლარი. მოცემულ თანხასთან მიმართებით საქმეში ასევე დაცულია საადვოკატო მომსახურების ღირებულების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი - ანგარიშზე შემოსავლის დოკუმენტი (ს.ფ.106).

განსახილველ შემთხვევაში, მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს 5100 ლარის ოდენობით (სისხლის სამართლის საქმეზე ადვოკატის ხარჯის), მორალური ზიანის სახით 4000 ლარის და ადმინისტრაციულ საქმეზე წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის (500 ლარის) საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის დაკისრების კანონიერება.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების შეფასებას მასზედ, რომ პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებად უპირობოდ უნდა იქნეს მიჩნეული მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, ვინაიდან პირი, რომლის მიერ დანაშაულის ჩადენის ფაქტი არ დადასტურდა და რომლის მიმართაც გამოტანილია სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენი, გამამართლებელი განაჩენის არსიდან და ბუნებიდან გამომდინარე - სასამართლოს ეს აქტი ეხება სწორედ პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებას, გამამართლებელი განაჩენი ადგენს პირის უდანაშაულობას, რაც იწვევს მისი უფლებების აღდგენას ანუ მის რეაბილიტაციას. მართალია, სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი კონკრეტული წევრის უსაფრთხოების დაცვას, ამასთან, საქართველოს პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს სასამართლოს კომპეტენციას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა მარეაბილიტირებელი გარემოება, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაკავშირებულია არაქონებრივი უფლებების დარღვევასთან, ხოლო ქონებრივი უფლებების უკანონო შეზღუდვა იწვევს მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას. რაც შეეხება მიყენებული ზიანის ოდენობას, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით. კერძოდ, მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მნიშვნელოვანია დამდგარი ზიანის სიმძიმე, შელახული უფლების მნიშვნელობა, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, საპატიმრო დაწესებულებაში პირის ყოფნის ხანგრძლივობა და სხვა.

საკასაციო პალატა ასევე აღნიშნავს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს (სუსგ №ბს-972-936(3კ-08), 08.04.2009წ.)

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მ.მ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 4 000 ლარის დაკისრებას, არ იზიარებს კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის პრეტენზიებს მოცემულ შემთხვევაში მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia). განსახილველ შემთხვევაში მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრის კუთხით საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სისხლისამართლებრივი დევნის პერიოდის და მოსარჩელის უკანონო ბრალდებასთან დაკავშირებული განცდების გათვალისწინებით, მორალური ზიანის სახით მოპასუხისთვის დაკისრებული 4 000 ლარი ექცევა არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნებისთვის დადგენილ გონივრულ და სამართლიან ფარგლებში.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე, მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების გამო, იძულებული იყო საკუთარი უფლებების ეფექტური დაცვისთვის მიემართა ადვოკატისთვის. კერძოდ, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მ.მ-ე პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარმოდგენილი იყო ადვოკატით და მან ადვოკატ - გ.გ-ეს მისი ინტერესების დაცვის მიზნით, სისხლის სამართლის საქმეზე ჰონორარის სახით გადაუხადა 5100 (ხუთიათას ასი) ლარი. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას მოსარჩელისთვის მიყენებულ ფულად ზარალსა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის ქმედებას შორის. ადვოკატის მონაწილეობა სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობაში უზრუნველყოფს ბრალდებულის ინტერესებისა და უფლებების მაქსიმალურ დაცვასა და რეალიზებას. ამასთან, დავის საგნის, ამ დავის სირთულისა და სხვა ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, მოპასუხისთვის დაკისრებული თანხა გონივრულ შესაბამისობაშია გაწეულ საადვოკატო მომსახურებასთან. რაიმე გარემოება, რომელიც მოცემული თანხის შეუსაბამობაზე მიუთითებდა, განსახილველ საქმეზე დადგენილი არ არის. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად გადაწყვიტეს საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მ.მ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 5100 ლარის დაკისრების საკითხი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.1 მუხლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლო გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს - სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. მხარის წარმომადგენლის დახმარებისთვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში - განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით 2000 ლარამდე ოდენობით.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 31.05.2023წ. გადაწყვეტილებით მ.მ-ის სარჩელი დააკმაყოფილა სრულად, ამავე გადაწყვეტილებით მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 500 ლარის ანაზღაურება. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტას იმ პირობებში, რომ სახეზე იყო გ.გ-ესა და მ.მ-ეს შორის დადებული საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულება მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, ასევე დასტურდებოდა ადვოკატისთვის ჰონორარის გადახდის ფაქტი. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის წარმომადგენლის მომსახურებისთვის მოპასუხეზე დაკისრებული თანხის ოდენობა გონივრულია და შეესაბამება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილ სტანდარტს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 სექტემბრის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა