საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე Nბს-1012(კ-23) 03 აპრილი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა -ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები - ი. ჭ-ა (მოსარჩელე) მ. ა-ი (მესამე პირი)

პროცესუალური მოწინააღმდეგეები (მოპასუხეები) - საქართველოს პრეზიდენტი; საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო

მესამე პირი - სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი. ჭ-ამ 2022 წლის 7 მარტს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგის მოპასუხეების - საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა საქართველოს პრეზიდენტის 2011 წლის 11 ივლისის №11/07/01 განკარგულებისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და მ. ა-ის შორის 2011 წლის 18 აგვისტოს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების 2.2. და 2.4. პუნქტების ბათილად ცნობა მოსარჩელე ი. ჭ-ას ნაწილში.

სარჩელის მიხედვით, ი. ჭ-ა არის აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული პირი. დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე მოითხოვა საცხოვრებლით დაკმაყოფილება, თუმცა სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოსგან 2021 წლის 14 მაისს მიიღო წერილი, რომლის მიხედვით მოსარჩელისთვის ცნობილი გახდა, რომ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და მ. ა-ის შორის 2011 წლის 18 აგვისტოს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების დანართის მიხედვით, ის მიჩნეულია საცხოვრებლით დაკმაყოფილებულად, კერძოდ, მ. ა-იმა აიღო ვალდებულება ხელშეკრულების დანართში მითითებული პირების, მათ შორის, მოსარჩელის საცხოვრებლით უზრუნველყოფის თაობაზე, რაც მისთვის არ იყო ცნობილი - აღნიშნულ ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით არც მოსაზრება გამოუთქვამს, არც თანხმობა, შესაბამისად, მიიჩნევს, რომ უკანონოდ შეეზღუდა გრძელვადიანი საცხოვრებლით დაკმაყოფილების უფლება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 14 მარტის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნენ მ. ა-ი და სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით ი. ჭ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ი. ჭ-ამ და მესამე პირმა - მ. ა-იმა. აპელანტებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 ივლისის განჩინებით ი. ჭ-ას და მ. ა-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, სადავო ხელშეკრულების მომზადების დროისთვის მოსარჩელე ი. ჭ-ა წარმოადგენდა ამ განკარგულების დანართით გათვალისწინებული ურთიერთობის მონაწილე პირს და ამასთან პირობადადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე ხელმომწერი პირის - მ. ა-ის ოჯახის წევრს, რომელიც ცხოვრობდა ამ პირთან ერთად სადავო განკარგულებით გადაცემულ ფართში, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი დევნილის ანკეტებით; კერძოდ, ი. ჭ-ას და მ. ა-ის დროებით საცხოვრებელ ადგილს წარმოადგენდა: იმერეთი, ხონი, კორპ. №..., ბ. №... (ობიექტის დასახელება - ...), სარეგისტრაციო №.... აქედან გამომდინარე, საცხოვრებელი ფართის გადაცემის თაობაზე მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო 2011 წლის ივლისს-აგვისტოში, რაც მიუთითებს მასზე, რომ შესაბამისი ბინით დაკმაყოფილება „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 22-ე მუხლისა და სადავო განკარგულების გამოცემისას მოქმედი „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის შესაბამისად, სადავოდ 2011 წლის ივლისს-აგვისტოდან 3 წლის ვადაში შეიძლებოდა გამხდარიყო, თუმცა სარჩელი არა ამ ვადაში, არამედ ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ, 2022 წლის 07 მარტს არის წარმოდგენილი, რაც მისი დაკმაყოფილების შესაძლებლობას გამორიცხავს.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ ხონის ადმინისტრაციული ერთეულის 2022 წლის 6 ივლისის №10-602218712 წერილში ასახული ინფორმაცია, რომლის მიხედვითაც, ი. ჭ-ამ, 2009 წლის ნოემბრიდან, ქორწინების გამო შეიცვალა ფაქტობრივი საცხოვრებელი ადგილის მისამართი და არ ცხოვრობს რეგისტრაციის ადგილზე, არ ცვლის იმ მოცემულობას, რომ მოსარჩელეს უნდა სცოდნოდა ბინით დაკმაყოფილების თაობაზე შესაბამისი ხელშეკრულების გაფორმების შესახებ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ი. ჭ-ამ და მ. ა-იმა. კასატორებმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

საკასაციო საჩივრის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი მასალების მიუხედავად, არ გაიზიარა მოსარჩელისა და მესამე პირის - სარჩელის საფუძვლიანობასთან დაკავშირებით გამოთქმული არგუმენტები და ხანდაზმულობის ვადის ათვლა დაუკავშირა სადავო განკარგულებისა და ხელშეკრულების დადების თარიღს, 2011 წელს, რასაც კასატორები არ ეთანხმებიან და მიუთითებენ, რომ მოსარჩელე 2009 წლიდან იმყოფება ქორწინებაში და შეცვლილი ჰქონდა საცხოვრებელი მისამართი. ამის გამო, მისთვის უცნობი იყო საცხოვრებლით დაკმაყოფილების თაობაზე, შესაბამისად, არც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 67-ე მუხლით გათვალისწინებული თანხმობა გამოუთქვამს აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე, ხოლო საცხოვრებლის შეცვლის თაობაზე შეტყობინების ვალდებულება მოსარჩელეს არ გააჩნდა 2011 წლისათვის მოქმედი დევნილთა შესახებ საქართველოს კანონის მიხედვით. კასატორების მოსაზრებით, აღნიშნული გარემოებები ადასტურებს სარჩელის საფუძვლიანობას, ხოლო საქმეში წარმოდგენილი დევნილის ანკეტა, სადაც მოსარჩელისა და მესამე პირის მისამართი ერთი და იგივეა, არ არის ხელმოწერილი, შესაბამისად, სასამართლოს არ უნდა ემსჯელა მასზე დაყრდნობით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 9 ოქტომბრის განჩინებით ი. ჭ-ასა და მ. ა-ის საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი. ჭ-ასა და მ. ა-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არსებითად სწორად გადაწყვიტეს მოცემული დავა.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ი. ჭ-ა არის საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიიდან - აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული პირი და მას მინიჭებული აქვს დევნილის სტატუსი. იძულებით გადაადგილებული პირის - დევნილის ანკეტების გარდა, ასევე, სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს 2022 წლის 23 ივნისის №MOH 6 22 0004419 წერილით დადგენილია, რომ ი. ჭ-ა და მისი დედა - მ. ა-ი 2006 წლის 16 იანვარს დაფიქსირდნენ ერთ ოჯახად და მათ დროებით საცხოვრებელ ადგილს წარმოადგენდა: იმერეთი, ხონი, კორპ. №..., ბ. №9 (ობიექტის დასახელება - ...), სარეგისტრაციო №..., შესაბამისად, სადავო განკარგულებისა და ხელშეკრულების მიღებისას, მოსარჩელე - ი. ჭ-ა და მ. ა-ი წარმოადგენდნენ ერთ ოჯახს.

საქართველოს პრეზიდენტის 2011 წლის 11 ივლისის №11/07/01 განკარგულების საფუძველზე, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და მ. ა-ის შორის 2011 წლის 18 აგვისტოს გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც სახელმწიფომ მ. ა-ის სიმბოლურ ფასად - 1 ლარად გადასცა პირობადადებული საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. ხონი, ..., სახლი №..., ბინა №..., ფართობით - 55.56 კვ.მ, მიწის (უძრავი ქონების) ს/კ: .... აღნიშნული ხელშეკრულების 2.2. პუნქტით, მყიდველი ვალდებული იყო გ., ი. და ს. ჭ-აები უზრუნველეყო საცხოვრებელი ფართით მისთვის გადაცემულ ქონებაში.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულად მიჩნევისთვის არსებითია მისი ათვლის საკითხი, რომელიც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, უკავშირდება სუბიექტურ ფაქტორს, ანუ იმ მომენტს, როდესაც დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლებების დარღვევის თაობაზე. უფლების დარღვევის შესახებ უფლებამოსილი პირის ინფორმირებას უკავშირდება ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება, რა დროსაც სხვადასხვა სახის მოთხოვნებისათვის კანონმდებელი ითვალისწინებს ხანდაზმულობის განსხვავებულ ვადებს. „ხანდაზმულობა არის ვადა, რომლის განმავლობაშიც პირმა, რომლის უფლებაც დაირღვა, შეიძლება მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებით განხორციელება ან დაცვა. ვადაში იგულისხმება დროის განსაზღვრული პერიოდი, რომელსაც კანონმდებელი უკავშირებს ამა თუ იმ იურიდიული შედეგის დადგომას. თავისი ბუნებით ვადა იურიდიული ფაქტია, რომლის დადგომა ან გასვლა იწვევს უფლებისა და ვალდებულების წარმოშობას, შეცვლას ან შეწყვეტას“ (სუსგ საქმე №ბს-658-627(კ-07), 09.01.2008 წ.).

განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, დგინდება, რომ მ. ა-ითან გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელე ი. ჭ-ა ასევე მიჩნეულ იქნა საცხოვრებლით დაკმაყოფილებულად და მის მიმართ განხორციელდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პრივატიზება, რომლისთვისაც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ექვსწლიანი ვადისგან განსხვავებით, ,,სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 22-ე მუხლის მე-2 პუნქტი შეიცავს სპეციალურ დათქმას პრივატიზებულ უძრავ ქონებაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადასთან დაკავშირებით და ეს ვადა შეადგენს სამ წელს. ხაზგასასმელია, რომ ი. ჭ-ა და მ. ა-ი რეგისტრირებული არიან პრივატიზების შედეგად გადაცემულ ფართში და იმაზე მითითება, რომ პრივატიზების განხორციელებამდე ორი წლით ადრე ი. ჭ-ას ქორწინების გამო, შეცვლილი ჰქონდა ფაქტობრივი საცხოვრებელი ადგილი (,,საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონი ავალდებულებდა ერთი თვის განმავლობაში სამინისტროსათვის ეცნობებინა დროებითი საცხოვრებელი ადგილის შეცვლის შესახებ), ვერ გამოდგება პრივატიზების პროცესის შესახებ მოსარჩელის არაინფორმირებულობის დასტურად. ამრიგად, მართებულია სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს ხელშეკრულების დადების მომენტიდან.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ი. ჭ-ასა და მ. ა-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 ივლისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა