ბს-794(3კ-22) 29 აპრილი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გიორგი გოგიაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულო, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა, სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტრანსპორტისა და ურბანული განვითარების სააგენტო

მოწინააღმდეგე მხარეები - ი. გ-ე, შპს „გ...“

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 17.05.2022წ. განჩინება

დავის საგანი - მიწის ნაკვეთის სატყეო ზონად განსაზღვრის თაობაზე აქტის კანონმდებლობასთან შესაბამისობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ი. გ-ემ და შპს „გ...მა“ სარჩელი აღძრეს თბილისის საქალაქო სასამართლოში, რომელშიც აღნიშნეს, რომ ი. გ-ემ 10.11.2015წ. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით 180000 აშშ დოლარად შეიძინა: ა) ქ. თბილისი, ...ს და ...ის ქუჩის მიმდებარედ 500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით ...; ბ) ქ. თბილისი, ...ს და ...ის ქუჩის მიმდებარედ 33 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით .... მოცემული მიწის ნაკვეთები გაერთიანდა ერთი საკადასტრო კოდის ქვეშ, კერძოდ .... ი. გ-ეის მიერ ნაკვეთების შეძენა მხოლოდ იმ მიზნით მოხდა, რომ მოსარჩელეს აღნიშნულ ნაკვეთებზე აეშენებინა მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლი. საკუთრების შეძენის მომენტში მოქმედი და შეძენის შემდგომ პერიოდშიც კორექტირებული განაშენიანების გეგმის შესაბამისად, აღნიშნულ ტერიტორიაზე შესაბამისი კომპეტენტური ორგანოების მიერ დადგენილი იყო 2.1 განაშენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტი, რაც აღნიშნულ ტერიტორიაზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის აშენების შესაძლებლობას იძლეოდა.

შპს „გ...მა“ 17.06.2016წ. ...ს და ...ის ქუჩების მიმდებარედ 193 000 ლარად შეიძინა 379 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით ..., ხოლო 23.06.2016წ. 845000 ლარად შეიძინა 3224 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით ..., შემდგომში აღნიშნული მიწის ნაკვეთები გაერთიანდა ერთი საკადასტრო კოდით .... საკუთრების შეძენის მომენტში და შეძენის შემდგომ პერიოდშიც კორექტირებული განაშენიანების რეგულირების გეგმის შესაბამისად, მოცემულ ტერიტორიაზე ქ. თბილისის შესაბამისი კომპეტენტური ორგანოების მიერ დადგენილი იყო 2.1 განაშენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტი, რაც აღნიშნულ ტერიტორიაზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის აშენების შესაძლებლობას იძლეოდა. 19.12.2016წ. შპს „გ...მა“ დადო მომსახურების ხელშეკრულება და გადაიხადა ჰონორარი 14426 ლარის ოდენობით, იმავე მიწის ნაკვეთზე 04.07.2016წ. ხელშეკრულებით გეოლოგიური დასკვნა იქნა დაკვეთილი, რისთვისაც გადახდილ იქნა 2500 ლარი. არქიტექტურული პროექტის საექსპერტო დასკვნის მომზადებისთვის ორ ეტაპად იქნა გადახდილი 9450 ლარი და 4050 ლარი. 06.05.2017წ. დაკვეთილ იქნა არქიტექტურული პროექტი, კონსტრუქციული პროექტი, წყალკანალიზაციის პროექტი, ელექტრომომარაგების პროექტი, გათბობა-ვენტილაციის პროექტი, მშენებლობის ორგანიზაციის პროექტი და ხარჯთაღრიცხვა, აღნიშნული ხელშეკრულებების მიზნებისთვის მოსარჩელემ გადაიხადა 7749.56 ლარი.

„დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილების შესაბამისად მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას საკადასტრო კოდებით ... და ... შეეცვალა ფუნქციური ზონა, კერძოდ დაბალი ინტენსივობის საცხოვრებელი ზონის (სზ2-ის ) ნაცვლად განესაზღვრა სატყეო ზონა, შესაბამისად მითითებული დადგენილების დამტკიცებამდე არსებული განაშენიანების რეგულირების გეგმა (გრგ) გახდა შეუსაბამო, ბათილი, რაც თავის მხრივ, შეუძლებელს ხდის მოცემულ მიწის ნაკვეთებზე მშენებლობის განხორციელებას და ანულებს მოცემული ნაკვეთების, როგორც საბაზრო, ისე ფუნქციურ ღირებულებას.

მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის 1-ელი და მე-2 პუნქტის თანახმად საკუთრების უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. საჯარო ინტერესებისთვის დასაშვებია ამ უფლების შეზღუდვა კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით. უდავოა, რომ მოსარჩელის შემთხვევაში ისე მოხდა საკუთრების უფლების ხელყოფა, რომ მას არავითარი კანონით განსაზღვრული შემთხვევა არ დასდებია საფუძვლად, რაც საქართველოს კონსტიტუციის უხეშ დარღვევას წარმოადგენს. საკუთრების უფლების ნებისმიერი შეზღუდვის ხარისხი არ უნდა გასცდეს ზღვარს, რომლის მიღმაც საკუთრების არსის რღვევა ხდება და რომელიც თავისი შინაარსით შეიძლება საკუთრების უფლების ჩამორთმევას გაუთანაბრდეს. მოცემულ შემთხვევაში ნორმატიული აქტის სადავო ნაწილი ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე ზღუდავს საკუთრების უფლებას იმ ხარისხით, რომ შინაარსს უკარგავს საკუთრების უფლებას, როგორც ობიექტურ ღირებულებას, რაც წინააღმდეგობაში მოდის საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლთან და საერთაშორისო აქტებით განმტკიცებულ სტანდარტებთან. სკ-ის 170-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის თანახმად მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა პირთა უფლებები, ანდა თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას, რაც განსახილველ დავაში მოსარჩელეთა აზრით, სახეზე არ არის. დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის შესაბამისად, ნორმატიული აქტით მოწესრიგებული ურთიერთობის ყველა ასპექტი, განსაკუთრებით ის დებულებები, რომლებიც ზღუდავს კერძო ინტერესებს, უნდა ჩამოყალიბდეს საჯარო და კერძო ინტერესებს შორის ბალანსის დაცვით. უდავოა, რომ განსახილველ შემთხვევაში ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს აღნიშნულზე საერთოდ არ უმსჯელია, როდესაც მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების ელემენტებისაგან ფაქტობრივად მხოლოდ ერთი ელემენტი - მფლობელობა დაუტოვა და კონსტიტუციით დაცული უფლება რუდიმენტად აქცია, საკუთრების უფლებას მხოლოდ დეკლარაციული ხასიათი დაუტოვა. მოსარჩელეებმა აგრეთვე აღნიშნეს, რომ მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთების ტერიტორიაზე ახალი გენგემის დამტკიცებამდე მოქმედი გეგმა, თავის მხრივ, წარმოადგენს აღმჭურველ აქტს, ხოლო სზაკ-ის მე-60¹ მუხლის მე-4 და მე-5 ნაწილების შესაბამისად, დაუშვებელია კანონსაწინააღმდეგო აღმჭურველი აქტის ბათილად ცნობა, თუ დაინტერესებულ მხარეს კანონიერი ნდობა აქვს აქტის მიმართ, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც აქტი არსებითად არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირის კანონიერ უფლებებს ან ინტერესებს. განაშენიანების რეგულირების გეგმა კანონის ნორმათა განუხრელი დაცვით იყო შემუშავებული, შესაბამისად დაუშვებელია აღმჭურველი აქტის ბათილობა, მით უფრო, რომ მისი ბათილობით ცალსახად ილახება მოსარჩელეთა უფლებები. გენერალური გეგმის ტექსტური ნაწილის 73-ე მუხლის მე-2 პუქნტის „დ“ ქვეპუნქტის შინაარსი, გარდა კონსტიტუციასთან მისი წინააღმდეგობრივი ხასიათისა, არ შეესაბამება ფაქტობრივ გარემოებას, ვინაიდან მიწის ნაკვეთები მდებარეობს მრავალსართულიან კორპუსებს შორის, გზის პირას, ამასთან მოცემულ ტერიტორიაზე წითელ წიგნში შეტანილი კუთა სახეობები, მით უფრო მათი გავრცელების ინტენსიური არეალი მოსარჩელეებს და ადგილობრივ მოსახლეობას არასოდეს შეუმჩნევია. სადავო აქტით ბათილად იქნა ცნობილი მანამდე მოქმედი განაშენიანების რეგულირების გეგმა, რომ არც ერთი დაინტერესებული პირი ადმინისტრაციული წარმოების პროცესში ჩართული არ ყოფილა, სზაკ-ის 60¹.1 მუხლის შესაბამისად, აქტი ბათილია თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონს ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები. სადავო აქტი ეწინააღმდეგება მოქმედ კანონმდებლობას, მოსარჩელეებმა მოითხოვეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილების, კერძოდ მისი დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ტექსტური ნაწილის (დადგენილების დანართი №2) 73-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის და დადგენილებით დამტკიცებული დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენგეგმის გრაფიკული ნაწილის - რუკის (დადგენილების დანართი №1) იმ ნაწილის ბათილად ცნობა, რომლითაც მოსარჩელე ი. გ-ეის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს (საკადასტრო კოდი ...) და მოსარჩელე შპს „გ...ს“ საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთს (საკადასტრო კოდი ...) ფუნქციურ ზონად განსაზღვრული აქვს სატყეო ზონა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 25.11.21წ. გადაწყვეტილებით ი. გ-ეისა და შპს „გ...ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილებით დამტკიცებული დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ის ნაწილი, რომლითაც ი. გ-ეის საკუთრებაში არსებული (საკადასტრო კოდი ...) და შპს „გ...ს“ საკუთრებაში არსებულ (საკადასტრო კოდი ...) მიწის ნაკვეთების ფუნქციურ ზონად განისაზღვრა სატყეო ზონის სტატუსი, ბათილად ცნობის ნაწილში ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მოქმედების შეწყვეტა განისაზღვრა მისი ბათილად ცნობის დღიდან. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დაევალა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოქვეყნება იმავე წესით, რა წესითაც გამოქვეყნდა „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილება.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ...ს და ...ის ქუჩის მიმდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 533 კვ.მ. ნაკვეთი, საკადასტრო კოდი ... საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ი. გ-ეის სახელზე, ხოლო 3603 კვ.მ. დაზუსტებული ფართობი, ... საკადასტრო კოდით საკუთრების უფლებით აღრიცხულია შპს „გ...ს“ სახელზე. სასამართლომ მიუთითა, რომ სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 27.09.2011წ. №3858 ბრძანებით ქ. თბილისში, ვაკე-საბურთალოს რაიონში, ...ის, ...ს და ...ის ქუჩების მიმდებარედ განაშენიანების რეგულირების გეგმის პროექტში შეტანილ იქნა ცვლილება, სამშენებლო განვითარების ფუნქციურ ზონად მიეთითა - დაბალი ინტენსივობის საცხოვრებელი ზონა 2 (სზ-2). ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 14.07.2017წ. №235 განკარგულებით დამტკიცდა ქ. თბილისში, ვაკის რაიონში, ...ს, ...ს და ...ის ქუჩების მიმდებარედ არსებული ტერიტორიის განაშენიანების რეგულირების გეგმის კორექტირებული პროექტი, რომლის საფუძველზე შპს „გ...ს“ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე შედგა მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის პროექტი. საკრებულოს 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილებით დამტკიცდა დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა, რომლითაც ი. გ-ეის საკუთრებაში (საკადასტრო კოდი ...) და შპს „გ...ს“ საკუთრებაში არსებული (საკადასტრო კოდი ...) მიწის ნაკვეთების ფუნქციურ ზონად განისაზღვრა სატყეო ზონა.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საკრებულოს 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილება არის ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი შესაბამისობაში უნდა იყოს იმ საკანონმდებლო აქტთან, რომლის შესასრულებლადაც მოხდა მისი გამოცემა. სადავო ნორმატიული აქტი გამოცემულია ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის და „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ კანონის საფუძველზე. „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ კანონის მე-6 მუხლის შესაბამისად სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის პროცესში საჯარო და კერძო ინტერესების შეთანხმებას უზრუნველყოფენ საქართველოს აღმასრულებელი ხელისუფლების, ავტონომიური რესპუბლიკების ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ორგანოები. „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ კანონის 23.3 მუხლის თანახმად, დასახლებათა სივრცით-ტერიტორიული განვითარების მართვა ხორციელდება დასახლებათა ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესებისა და მიწათსარგებლობის უფლებრივი ზონირების პრინციპზე დამყარებული მიწათსარგებლობის დაგეგმვის დოკუმენტაციის ორსაფეხურიანი სისტემით: ა) მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა, რომლის ნაწილია დასახლების მთელი ტერიტორიისათვის მიწათსარგებლობის უფლებრივი ზონირების ზოგადი რუკა; ბ) განაშენიანების რეგულირების გეგმა, რომლის ნაწილია დასახლების ტერიტორიის ნაწილისათვის ან მთელი ტერიტორიისათვის მიწათსარგებლობის უფლებრივი ზონირების რუკა. ვინაიდან კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი შესაბამისობაში უნდა იყოს კანონთან, სადავო კანონქვემდებარე აქტი შესაბამისობაში უნდა იყოს „სივრცითი მოწყობის და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ კანონთან, კერძოდ მე-5 მუხლით განსაზღვრულ სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის სახელმძღვანელო პრინციპებთან. სასამართლომ მიიჩნია, რომ დარღვეულია ბალანსი კერძო ინტერესების საწინააღმდეგოდ. საკუთრება არის ყოვლისმომცველი სანივთო უფლება საგანზე. სახელმწიფო ვალდებულია უზრუნველყოს საკუთრების, როგორც ინსტიტუტის დაცვა, ყოველი ინდივიდის მიერ საკუთრების შეუფერხებელი მოხმარება (პოზიტიური ვალდებულება) და ამავდროულად, არ ჩაერიოს საკუთრების უფლებაში თვითნებურად და გაუმართლებლად (ნეგატიური ვალდებულება). საკუთრების კონსტიტუციურ-სამართლებრივი ცნების უმთავრესი მიზანი სწორედ სახელმწიფოს ჩარევისაგან დაცვაში მდგომარეობს, ასეთი მიდგომა პიროვნული თავისუფლების გამოვლინებაა. საკუთრების ჩამორთმევისას აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროება მკაცრ და კონკრეტულ განმარტებას ექვემდებარება. საკუთრების უფლება არ განეკუთვნება აბსოლუტურ უფლებათა კატეგორიას. კონსტიტუცია ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად განიხილავს საკუთრების უფლების შეზღუდვის და ჩამორთმევის საკითხს. ამასთანავე, შეზღუდვა არ უნდა იყოს ისეთი ხარისხის, რომ გამოიწვიოს საკუთრების უფლების არსის დარღვევა, თუ აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროება მოითხოვს ამგვარ შეზღუდვას, რაც საკუთრების უფლებას არსს უკარგავს, ასეთ დროს შესაძლებელია საკუთრების უფლების ჩამორთმევა მხოლოდ სამართლიანი ანაზღაურების სანაცვლოდ - ექსპროპრიაციის გზით. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლიდან გამომდინარეობს სახელმწიფოს ნეგატიური ვალდებულება თავი შეიკავოს ისეთი მოქმედებებისაგან, რომელიც გამოიწვევს საკუთრების უფლებაში ჩართვას. ამავე დროს სახელმწიფო ვალდებულია შექმნას ისეთი სისტემა, რომელიც უზრუნველყოფს სამართლიან ბალანსს, ამდენად, კონსტიტუცია ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად განსაზღვრავს საკუთრების უფლების შეზღუდვის და საკუთრების უფლების ჩამორთმევის საკითხს, ამასთან ადგენს, რომ შეზღუდვა არ უნდა იყოს ისეთი ხარისხის, რომ გამოიწვიოს საკუთრების უფლების არსის დარღვევა. სკ-ის 170.1 მუხლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირის მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნორმატიული აქტის სადავო ნაწილის მოქმედებით იზღუდება მოსარჩელეების საკუთრების უფლება, კერძოდ მას ერთმევა შესაძლებლობა გამოიყენოს ნაკვეთი სამშენებლოდ, ამასთან ქონების დანიშნულების განსაზღვრა ხდება იმგვარი სარგებლობისათვის, რომელიც შინაარსობრივად მხოლოდ ადგილობრივი თვითმმართველობის კომპეტენციას განეკუთვნება და ვერანაირად ვერ იქნება გამოყენებული მესაკუთრის მიერ. შეზღუდვა ეხება სარგებლობის უფლებას, რაც საკუთრების უფლების უმნიშვნელოვანეს ელემენტს წარმოადგენს. შეზღუდვის თავისებურებებიდან გამომდინარე სასამართლო მიიჩნევს, რომ შეზღუდვა ეჭვქვეშ აყენებს საკუთრების უფლების არსს.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის და სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტრანსპორტისა და ურბანული განვითარების სააგენტოს მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 17.05.2022წ. განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალიტეტის ტრანსპორტისა და ურბანული განვითარების სააგენტოს და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ; Van de Hurk v. Netherlands, §61; Garsia Ruiz v. Spain, §26). სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მიუთითა მათზე და დამატებით აღნიშნა, რომ დარღვეულია ბალანსი კერძო ინტერესების საწინააღმდეგოდ. საკუთრება არის ყოვლისმომცველი სანივთო უფლება საგანზე, საკუთრების სამოქალაქო-სამართლებრივი ნება, როგორც წესი, წარმოადგენს შეუზღუდავ ბატონობას ნივთზე და უფლებას აძლევს მესაკუთრეს თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ნივთით, არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ნივთით სარგებლობა. ამასთანავე საკუთრება არ მოიცავს უსაზღვრო ბატონობას ნივთზე. საკუთრების უფლების შეზღუდვის ლეგიტიმური მიზანია - აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროება. შეზღუდვის საფუძველი პირდაპირ უნდა იყოს კანონით გათვალისწინებული. კონსტიტუცია ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად განიხილავს საკუთრების უფლების შეზღუდვის და საკუთრების უფლების ჩამორთმევის საკითხს. ამასთან, შეზღუდვა არ უნდა იყოს ისეთი ხარისხის, რომ გამოიწვიოს საკუთრების უფლების არსის დარღვევა, შესაბამისად, თუკი აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროება მოითხოვს იმგვარ შეზღუდვას, რაც საკუთრების უფლებას არსს უკარგავს, ასეთ დროს შესაძლებელია საკუთრების უფლების ჩამორთმევა საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მე-3 პუნქტში განსაზღვრული წინაპირობების დაცვით, მხოლოდ სამართლიანი ანაზღაურების სანაცვლოდ - ექსპროპრიაციის გზით. საკუთრების უფლების შეზღუდვის შეფასების საზომი თანაზომიერების პრინციპია, უფლების შეზღუდვის ინტენსივობა მისაღწევი საჯარო მიზნის პროპორციული, მისი თანაზომიერი უნდა იყოს. დაუშვებელია ლეგიტიმური მიზნის მიღწევა ადამიანის უფლების მომეტებული შეზღუდვის ხარჯზე. შეზღუდვა უნდა იყოს კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული, უნდა ემსახურებოდეს ლეგიტიმურ მიზანს - აუცილებელ საზოგადოებრივი საჭიროებას და უნდა იყოს პროპორციული. სკ-ის 170-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში იზღუდება მოსარჩელეების საკუთრების უფლება, კერძოდ მათ ერთმევათ შესაძლებლობა მიწის ნაკვეთი გამოიყენოს სამშენებლოდ, ამასთან ქონების დანიშნულების განსაზღვრა ხდება იმგვარი სარგებლობისთვის, რომელიც შინაარსობრივად მხოლოდ ადგილობრივი თვითმმართველობის კომპეტენციას განეკუთვნება და ვერანაირად ვერ იქნება გამოყენებული მესაკუთრის მიერ.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სსიპ თბილისის ტრანსპორტისა და ურბანული განვითარების სააგენტომ, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობამ და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულომ.

სსიპ ქ. თბილისის ტრანსპორტისა და ურბანული განვითარების სააგენტო საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ არსებობს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია (სსკ-ის 394-ე მუხ. „ე“ და „ე¹“ ქვ.პ.). დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცებით შეიქმნა თბილისის განვითარების მკაფიო სტრატეგია, რომლის შესრულებით შესაძლებელია ქალაქის წინაშე არსებული ურბანული პრობლემების ეტაპობრივი აღმოფხვრა. გეგმის მიღებას წინ უძღოდა სიღრმისეული კვლევა, არაერთხელ მოეწყო საჯარო განხილვები, შეხვედრები სპეციალისტებთან, მოქალაქეებთან, სახელმწიფო უწყებებთან, შენიშვნების და წინადადების გათვალისწინების შემდეგ 06.03.2019წ. საკრებულოს წარედგინა პროექტი, რომელიც საკრებულოს 15.03.2019წ. სხდომაზე იქნა მიღებული. გაურკვეველია თუ რაში გამოიხატა თანაზომიერების პრინციპის დაუცველობა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ, ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებდა დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, სასამართლოს მიერ არასათანადოდ არის შეფასებული კერძო და საჯარო ინტერესთა ბალანსის დაცვის საკითხი. მართალია მტკიცების ტვირთი ადმინისტრაციულ ორგანოს ეკისრება, თუმცა აღნიშნული არ ათავისუფლებს მოსარჩელეს დაასაბუთოს თავისი სარჩელი. სსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომელზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნას და შესაგებელს. სასკ-ის მე-17 მუხლის თანახმად მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები. მოსარჩელე არ/ვერ უთითებს იმ არსებით დარღვევაზე, რომელიც იქნებოდა გასაჩივრებული აქტის ბათილად ცნობის საფუძველი. კასატორი აღნიშნავს აგრეთვე, რომ სადავო განჩინებით ყოველგვარი შეფასების მიღმაა დატოვებული პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილებით არამართებული მსჯელობა, კერძოდ, სასამართლოს მიერ ისეთი საკანონმდებლო აქტის გამოყენება, რომელიც სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებისას უკვე გაუქმებული იყო („სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობითი საფუძვლების შესახებ კანონი ძალადაკარგული იქნა 20.07.2018წ.).

საკრებულოს №39-18 დადგენილების მე-3 მუხლის თანახმად მიწათსარგებლობის მრავალგანზომილებიანი მიდგომა უკავშირდება „კომპაქტური ქალაქის“ კონცეფციას, ის წარმოადგენს განვითარების ისეთ პოლიტიკას, რომელიც ერთი მხრივ, იცავს ბუნებრივ გარემოს და, მეორე მხრივ, ხელს უწყობს ქალაქის ეკონომიკური კეთილდღეობის ზრდას. მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახურის №20/42 ბრძანებით შეთანხმდა განაშენიანების რეგულირების გეგმა, სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 27.09.2011წ. №3858 ბრძანებით გრგ-ს პროექტში შეტანილ იქნა ცვლილება, საკრებულოს 14.07.2017წ. №235 განკარგულებით დამტკიცდა გრგ, რომელიც შეუსაბამო ქალაქთმშენებლობით დოკუმენტად არის გამოცხადებული. საკრებულოს 15.12.2019წ. №39-18 დადგენილებით დამტკიცებული მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის №2 დანართის 73-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად შეუსაბამო ქალაქთმშენებლობით დოკუმენტად არის გამოცხადებული ლანდშაფტური ტერიტორიის სამშენებლო განვითარება, ტერიტორიას გააჩნია წყალშემკრები ხასიათი, ... და ... საკადასტრო კოდების მქონე მიწის ნაკვეთებზე ვრცელდება სატყეო ზონა და მცირე ნაწილზე საცხოვრებელი ზონა, ტერიტორია მდებარეობს ისტორიული ნაწილის დამცავ შეზღუდვით ზონაში, ამასთანავე ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი მდებარეობს გეოდინამიკური საფრთხეების მაღალი რისკის შემცველ ზონაში. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოს აქტი უნდა ეფუძნებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს, საქმის გარემოებების ყოველმხრივ გამოკვლევასა და დასაბუთებას, სასამართლოს ეკისრება დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღების ვალდებულება, გასაჩივრებული განჩინება არ პასუხობს აღნიშნულ მოთხოვნებს, რის გამო კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ ქ. თბილისში, ...ს და ...ის მიმდებარედ ... და ... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებულ ნაკვეთებს მიენიჭა სატყეო ზონის სტატუსი, №2 დანართის 73-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად ტერიტორია გამოცხადდა ლანდშაფტისა და გარემოს დაცვისათვის მნიშვნელოვან არეალად, ამასთანავე მას გააჩნია კულტურულ-ისტორიული ღირებულებები, ტერიტორიას გააჩნია წყალშემკრები ხასიათი და მასზე დაგეგმილი განვითარებები ხელს უწყობს ქალაქის მიმდებარე არეალისათვის ბუნებრივი კატასტროფების რისკების ზრდას. ისტორიული ლანდშაფტის დაცვის ზონაში აუცილებელია: ბუნებრივი რელიეფისა და წყალსატევების შენარჩუნება, ლანდშაფტის გათავისუფლება კულტურულ ღირებულებას მოკლებული, დისონანსის შემტანი შენობა-ნაგებობებისა და ნარგავებისაგან, მცენარეული საფარის დაცვა-რეგულირება, ტყისა და მწვანე საფარის ბუნებრივი აღდგენის უზრუნველყოფა, მდელოებისა და სხვა ტერიტორიების დაცვა დამეწყრებისა და წალეკვისაგან. ამასთანავე, ... სკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ნაკვეთი მდებარეობს გეოდინამიკური საფრთხეების მაღალი რისკის შემცველ ზონაში, შესაბამისად საკრებულოს 14.07.2017წ. №235 განკარგულებით დამტკიცებული გრგ წარმოადგენს შეუსაბამო ქალაქთმშენებლობით დოკუმენტს და №2 დანართის 73-ე მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, ძალადაკარგულად არის ცნობილი შეუსაბამო ქალაქთმშენებლობითი დოკუმენტები, მათ საფუძველზე დადგენილი ფუნქციური, შემზღუდავი და უფლებრივი ზონები. საკუთრების უფლების შეზღუდვას თუნდაც რომ ჰქონოდა ადგილი საკითხის გადაწყვეტისას, გათვალისწინებული უნდა ყოფილიყო კერძო და საჯარო ინტერესთა ბალანსის დაცვის საკითხი. სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის სფეროში ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა საქმიანობა შეიძლება შეიზღუდოს იმ შემთხვევაში, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას, საჯარო ინტერესებს, ხელყოფს სხვათა უფლებებს. კასატორს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში საჯარო ინტერესი აღმატებულად დაცვის ღირსი სიკეთეა. ამასთანავე, სასამართლოს არ შეუფასებია ის ბუნებრივი კატასტროფული რისკები, რაც შესაძლოა გამოეწვია სამშენებლო სამუშაოების განხორციელებას. კასატორი თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საკითხს, რამაც განაპირობა საქმეზე უკანონო გადაწყვეტილების მიღება. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მითითებულია აქტის გამოცემა გამოკვლევის გარეშე, რაც უმართებულოა, მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიღებას წინ უძღოდა სიღრმისეული კვლევა. თავდაპირველი პროექტი საკრებულოში წარდგენილ იქნა 05.07.2018წ., განმეორებით საკითხი წარდგენილ იქნა 13.11.2018წ., პროექტის ირგვლივ არაერთხელ მოეწყო საჯარო განხილვები, სპეციალისტებთან, მოქალაქეებთან, სახელმწიფო უწყებებთან შეხვედრები, შენიშვნების და წინადადებების გათვალისწინებით 06.03.2019წ. საკრებულოს მერის წერილით წარედგინა მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა. საკრებულოს 15.03.2019წ. სხდომაზე მიღებულ იქნა დადგენილება. სადავო ნაკვეთები მოექცა განაშენიანების კონტურს მიღმა სივრცეში, სადავო ტერიტორია მოქცეულია გამწვანებულ ტერიტორიებში, რომლის გათვალისწინება სავალდებულოა სამშენებლო და გეგმარებითი ნებართვების გაცემის პროცესში. მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიღება გარკვეულწილად გავლენას ახდენს საპროექტო არეალში მდებარე უძრავი ნივთების მესაკუთრეთა უფლებებზე. ზოგიერთ შემთხვევაში ხდება სამშენებლო პირობების გაუარესებაც, რაც ქალაქის შემდგომი განვითარების საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებას ემსახურება. კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს მოსაზრებას საკუთრების უფლების იმ ხარისხით შეზღუდვის შესახებ, რომელიც აზრს უკარგავს საკუთრების უფლებას. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით დაცული საკუთრების უფლება არ არის აბსოლუტური უფლება, იგი შესაძლებელია შეიზღუდოს, ამდენად მასზე გარკვეული ზემოქმედება უფლების დარღვევას არ ნიშნავს. მოცემულ შემთხვევაში არ აქვს ადგილი საკუთრების იმგვარ შეზღუდვას, რომ ის დარღვევად ჩაითვალოს. სარჩელის გადაწყვეტა მოითხოვს კერძო და საჯარო ინტერესების ბალანსის დაცვას. აქტის კანონიერების მტკიცების ტვირთი ადმინისტრაციულ ორგანოს ეკისრება, რაც არ ათავისუფლებს მოსარჩელეს სარჩელის დასაბუთების ვალდებულებისაგან, მხარე ვალდებული იყო დაესაბუთებინა თავისი კერძო ინტერესების უპირატესობა საჯარო ინტერესებთან მიმართებით. საჯარო და კერძო ინტერესების შეთანხმებას უზრუნველყოს აღმასრულებელი ხელისუფლების და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები. ამდენად, კანონმდებლობით მინიჭებული დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში ადმინისტრაციულ ორგანოს შეუძლია ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში საქმის გარემოებების შესწავლისა და შეფასების შემდგომ განსაზღვროს კონკრეტული ტერიტორიის ზონირების მიზანშეწონილობის საკითხი. „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის“ მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის შესაბამისად მუნიციპალიტეტის ფუნქციას განეკუთვნება: მუნიციპალიტეტის სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვა და შესაბამის სფეროში ნორმებისა და წესების განსაზღვრა; ქალაქთმშენებლობითი დოკუმენტაციის, მათ შორის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის, განაშენიანების რეგულირების გეგმის, დასახლებათა ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების გეგმის, დასახლებათა ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკიცება. ამდენად, კასატორი თვლის, რომ სადავო ნორმატიული ადმინისტრაციული აქტი აკმაყოფილებს როგორც ფორმალური, ისე მატერიალური კანონიერების მოთხოვნებს, 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილება შედგენილია ფაქტობრივ მდგომარეობაზე დაყრდნობით, ყველა არსებულ ტერიტორიას მიკუთვნებული აქვს ის ზონა, რომელსაც იგი შეესაბამება ფაქტობრივად, ხოლო კონკრეტული სადავო ტერიტორია შეესაბამება სატყეო ზონის სტატუსს. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორი განმარტება მისცა კანონს, განჩინება დაუსაბუთებელია, ერთადერთი, რაზედაც სასამართლო უთითებს, არის საკუთრების უფლების შეზღუდვა, თუმცა სასამართლო არ მსჯელობს არის თუ არა ჩარევა საკუთრების უფლებაში ლეგიტიმურ მიზანთან მიმართებით პროპორციული. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების და საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივრები ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისთვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილებით დამტკიცებული დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ტექსტური ნაწილის (დანართი №2) 73-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ...ს ქუჩის ბოლოში, ლანდშაფტური ტერიტორიების სამშენებლო განვითარებისათვის დამუშავებული განაშენიანების რეგულირების გეგმით გათვალისწინებული ტერიტორია წარმოადგენს ერთი მხრივ, ლანდშაფტისა და გარემოს დაცვისათვის მნიშვნელოვან არეალს, რომელიც მოიცავს წითელ წიგნში შესული სახეობის - ...ს გავრცელების არეალს, რომლის ხელყოფაც დაუშვებელია საერთაშორისო შეთანხმების საფუძველზე, ხოლო მეორე მხრივ ტერიტორიას გააჩნია კულტურულ-ისტორიული ღირებულება და წარმოადგენს ქალაქის მემკვიდრეობას, რომელიც დაცულია „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ კანონით. ხსენებულ ნორმაში ...ს ქუჩის ბოლოში სამშენებლო განვითარებისათვის დამუშავებული განაშენიანების რეგულირების გეგმის შეუსაბამო ქალაქმშენებლობით დოკუმენტად მიჩნევის საფუძვლად მითითებულია აგრეთვე ის გარემოება, რომ ტერიტორიას გააჩნია წყალშემკრები ხასიათი და მასზე დაგეგმილი განვითარებები ხელს უწყობს ქალაქის მიმდებარე არეალებისათვის ბუნებრივი კატასტროფების რისკების ზრდას. ნორმაში აღნიშნულია აგრეთვე, რომ მოცემულ არეალს გააჩნია შეზღუდული წვდომა სატრანსპორტო-ინფრასტრუქტურულ და კომუნალურ რესურსებზე, რომლებიც ვერ უზრუნველყოფენ ტერიტორიაზე ქალაქგეგმარებითი პროექტით დადგენილ განვითარებებს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გეგმის გრაფიკული ნაწილი დეტერმინირებულია გენგეგმის ტექსტობრივი ნაწილით, რომელშიც მოცემულია ტერიტორიის სამართლებრივი რეჟიმის დასაბუთება. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში საერთოდ არ არის მოყვანილი რაიმე მოსაზრება დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ტექსტური ნაწილის 73-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტში მითითებულ იმ ფაქტორებზე, რომლებმაც გამოიწვიეს ...ს ქუჩის ბოლოში ტერიტორიის სამართლებრივი რეჟიმის ცვალებადობა.

სააპელაციო პალატის განჩინების კანონიერებას არ ადასტურებს განჩინებაში სარგებლობის შეზღუდვაზე მითითება, სააპელაციო პალატა შემოიფარგლა აღნიშნულზე მითითებით და დავა გადაწყვიტა ხსენებულ ნორმაში მითითებულ ფაქტორებზე მსჯელობის გარეშე, რაც ადასტურებს საკასაციო წესით გასაჩივრებული განჩინების დაუსაბუთებლობას. ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, მუნიციპალიტეტის საკუთარ უფლებამოსილებებს მიეკუთვნება მუნიციპალიტეტის სივრცის დაგეგმარების გეგმების, გენერალური გეგმებისა და განაშენიანების გეგმების/განაშენიანების დეტალური გეგმების შემუშავება და დამტკიცება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დროის გასვლასთან ერთად შესაძლოა შეიცვალოს (შემცირდეს ან გაიზარდოს) საკუთრების უფლების შინაარსი და ფარგლები იმისდა მიხედვით, თუ რამდენად მკაცრად აკონტროლებს სახელმწიფო კერძო მესაკუთრის მიერ ნივთით სარგებლობას. მიწის ნაკვეთით სარგებლობის კონტროლის ერთ-ერთი სამართლებრივი მექანიზმია ფუნქციონალური ზონირება, სივრცის დაგეგმვის საჭიროებიდან გამომდინარე, გენერალური გეგმა მოიცავს ფუნქციონალურ ზონებს (სდასსკ-ის 39.1 მუხ. „ა“ ქვ.პ.). უკეთუ საკუთრების უფლების შინაარსი და ფარგლები მცირდება, ადგილი აქვს შესაბამის ნაწილში სარგებლობის უფლების შეზღუდვას, რაც არ უთანაბრდება მთლიანად საკუთრების უფლების ჩამორთმევას (ფორმალურ ექსპროპრიაციას), რადგან მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე სუბიექტი უცვლელია, იგი ინარჩუნებს ნივთის გასხვისების, მატერიალურ-სამართლებრივი ვალდებულებით დატვირთვისა და კანონით განსაზღვრულ, მართალია შეზღუდულ ფარგლებში, თუმცა სარგებლობის შესაძლებლობას საკუთარი კერძო ავტონომიის მიხედვით. მოცემულ შემთხვევაში საკუთრების უფლების შეძენა დროის თვალსაზრისით წინ უსწრებს შეზღუდვის დაწესებას, რაც მოსარჩელეების აზრით სადავო აქტის უკანონობას ადასტურებს და ბათილად ცნობის საფუძველს ქმნის. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელისუფლებო სუბიექტს გააჩნია უფლებამოსილება შეიტანოს ცვლილებები კანონმდებლობაში. როგორც აღინიშნა, ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მუნიციპალიტეტის საკუთარ უფლებამოსილებებს მიეკუთვნება მუნიციპალიტეტის სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვა და შესაბამის სფეროში ნორმებისა და წესების განსაზღვრა, ქალაქმშენებლობითი დოკუმენტაციის, მათ შორის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის, განაშენიანების რეგულირების გეგმის, დასახლებათა ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკიცება. კერძო პირის მოლოდინი ნორმატიული მოწესრიგების უცვლელობაზე, მუდმივად შენარჩუნებაზე, არსებულ მოწესრიგებაში ნოვაციების შეტანის დაუშვებლობაზე არაა კანონით დაცული. „სივრიცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ კანონის (ძალადაკარგულია 20.07.2018წ. №3213 კანონით) 25-ე მუხლის მე-6 პუნქტი ითვალისწინებდა მისი სისტემური რევიზიის განახლებას. სადავო აქტის მიღებამდე მოქმედი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 30.12.2014წ. №20-105 დადგენილებით დამტკიცებული „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა“ ითვალისწინებდა გეგმის შემდგომ სრულყოფას. ახალი გენგეგმის დამტკიცება მიზნად ისახავდა მდგრად ურბანულ განვითარებას, ინკლუზიური, უსაფრთხო და მედეგი საქალაქო სივრცის შექმნას. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გეგმა არის მმართველობის ორგანოს საქმიანობის მნიშვნელოვანი ფორმა, დაგეგმვის სამართლებრივი რეგულირების ნორმები, როგორც წესი აყალიბებენ დაგეგმარების საერთო ამოცანას და დაგეგმარების დროს გასათვალისწინებელ კრიტერიუმებს. დაგეგმარების კანონმდებლობა განსაზღვრავს დაგეგმვაზე უფლებამოსილ სუბიექტს, დაგეგმარების პროცედურას, ამოცანებს, პრინციპებს. დაგეგმარების არსისათვის დამახასიათებელია გეგმის შემუშავების თავისუფლება. უკეთუ გეგმა ნორმატიულ აქტშია ასახული, მნიშვნელობას იძენს პირდაპირი და არაპირდაპირი უკუქცევითი ძალის, ასევე კანონიერი ნდობის საკითხები. მართალია საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, მიწათსარგებლობის გეგმის დამტკიცება მოხდა ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შემდეგ, თუმცა სახელისუფლებო სუბიექტი უფლებამოსილია შეცვალოს კანონმდებლობა და ახალი არანამდვილი (რეტროსპექტული) უკუძალის მქონე ნორმებით მოაწესრიგოს საკუთრების უფლება (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 19.06.2012წ. გადაწყვეტილება „ხონიაკინა საქართველოს წინააღმდეგ“ (Khoniakina v. Georgia), №17767/08, §75). მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ითხოვს გამოუყენებელი შესაძლებლობის შენარჩუნებას, მას არ უსარგებლია მშენებლობის უფლებით სამშენებლო შეზღუდვის დაწესებამდე (საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ი. გ-ემ უძრავი ქონება შეიძინა 2015 წელს, შპს „გ...მა“ 2016 წელს, ხოლო სადავო სამართლებრივი აქტი 15.03.2019წ. არის მიღებული), შესაბამისად, მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობის შემდგომ მშენებლობაზე შეზღუდვის დაწესებას არანამდვილი, რეტროსპექტული უკუძალა აქვს, რაც არ არის გამორიცხული. მოსარჩელეები აღნიშნავენ, რომ მიწის ნაკვეთები შეიძინეს მრავალბინიანი საცხოვრებელი კორპუსების ასაშენებლად, სადავო აქტის მიღების დროს მოქმედი „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ კანონის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტი ითვალისწინებდა სივრიცით-ტერიტორიული დაგეგმვის სფეროში ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა საქმიანობის შეზღუდვას იმ შემთხვევაში, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას, საჯარო ინტერესებს, ხელყოფს სხვათა უფლებებს. სასამართლო შემოწმებას ექვემდებარება საჯარო და კერძო ინტერესებს შორის პროპორციული ბალანსის დაცულობის საკითხი (შპს „ლეი ლეი“ (Lay Lay Company Limited v. Malta), №30633/11, 23.07.2013წ. §83) და არა სივრცით-ქალაქთმშენებლობითი დაგეგმვის პოლიტიკა, პრიორიტეტი (მიზანშეწონილობა). სადავო სამართლებრივი აქტის მოწესრიგების დროს მოქმედი „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ კანონის მე-6 მუხლის მიხედვით სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის სფეროში საჯარო ინტერესებს განეკუთვნებოდა: ქვეყნის დასახლებებისა და დასახლებათაშორისი ტერიტორიების მდგრადი და უსაფრთხო განვითარების პირობების უზრუნველყოფა, საინჟინრო და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის ფუნქციონირება, ბუნებრივი რესურსების, კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის, სარეკრეაციო ტერიტორიების შენარჩუნება და განვითარება. თუ სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის ღონისძიებები ეწინააღმდეგებოდა საჯარო ინტერესებს, უნდა დასმულიყო მათი შეწყვეტის საკითხი, ხოლო სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის სფეროში კერძო ინტერესებს განეკუთვნებოდა: ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა ინტერესები, დაკავშირებული მათ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (ობიექტების) სივრცით-ტერიტორიულ დაგეგმვასთან და განვითარებასთან, ჯანსაღ და უსაფრთხო გარემოში არსებობასთან, სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის სფეროში ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა საქმიანობა შეიძლება შეზღუდულიყო იმ შემთხვევაში, თუ იგი ეწინააღმდეგებოდა კანონმდებლობას, საჯარო ინტერესებს, ხელყოფდა სხვათა უფლებებს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დავა უნდა გადაწყდეს კერძო და საჯარო ინტერესთა ბალანსის დაცვის საფუძველზე. მართალია, ადმინისტრაციული აქტის კანონმდებლობასთან შესაბამისობის მტკიცების ტვირთი ადმინისტრაციულ ორგანოს ეკისრება (სასკ-ის მე-17 მუხ.), თუმცა აღნიშნული არ ათავისუფლებს მოსარჩელეს დაასაბუთოს მისი, კერძო ინტერესის უპირატესობა საჯარო ინტერესთან შედარებით. ზომიერების მოთხოვნა იმპლიციტურად არსებობს ყველა გეგმარებით გადაწყვეტილებაში და მნიშვნელოვნად ზღუდავს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ პრაქტიკაში გეგმარებითი რეგულირების თავისუფლებას. ადმინისტრაციულ ორგანოს ეკისრება დისკრეციის უშეცდომოდ განხორციელების ვალდებულება, ამდენად, არსებობს მხოლოდ ვალდებულების შესაბამისი დისკრეცია, ადმინისტრაციულ ორგანოს არ გააჩნია უკანონო გადაწყვეტილების მიღების დისკრეცია. გეგმის შემუშავებისას უნდა მოხდეს საჯარო და კერძო ინტერესების შეჯერება (სდასსკ-ის მე-9 მუხ. მე-2 ნაწ.). სწორედ, რომ საჯარო და კერძო ინტერესების შეჯერების საფუძველზე შემუშავებული და დამტკიცებული სივრცის დაგეგმარებისა და მშენებლობითი გეგმების მეშვეობით უნდა მოხდეს საქართველოს მთელი ტერიტორიისა და მისი ნაწილების გამოყენებისა და განვითარების მოწესრიგება (სდასსკ-ის 2.2 მუხ. „ა“ ქვ.პ.). ამდენად, დისკრეციული უფლებამოსილების კანონით დადგენილი ფარგლების დაკონკრეტებისთვის და დაპირისპირებული ძირითადი უფლებების ურთიერთშეჯერებისთვის გამოიყენება პროპორციულობის პრინციპი (სზაკ-ის მე-7 მუხლი). ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომელიც ეწინააღმდეგება პროპორციულობის პრინციპის რომელიმე საფეხურის მოთხოვნას (კანონიერი მიზანი, შესაფერისობა/გამოსადეგობა, აუცილებლობა (პროპორციულობა ფართო გაგებით), თანაზომიერება (პროპორციულობა ვიწრო გაგებით)), ექვემდებარება ბათილად ცნობას სასკ-ის 32-ე მუხლის საფუძველზე.

კანონიერი მიზნის მისაღწევად შერჩეული ღონისძიება არაა თანაზომიერი, როდესაც პირის კანონით დაცული უფლებებისა და ინტერესებისათვის მიყენებული ზიანი არსებითად აღემატება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემით მისაღებ სიკეთეს (სზაკ-ის 7.1 მუხ.). შეფასებას საჭიროებს კერძო სუბიექტისთვის დაკისრებული სამართლებრივი ტვირთის სიმძიმესა და დასაკმაყოფილებელი საჯარო ინტერესის ობიექტურ ღირებულებას შორის დამოკიდებულება. ადმინისტრაციულმა ორგანომ თავი უნდა შეიკავოს ისეთი გადაწყვეტილების შერჩევისაგან, რომელიც არ აკმაყოფილებს სავალდებულო ბალანსს კერძო და საჯარო ინტერესებს შორის (ინტერესისათვის მიყენებული ზიანი არსებითად აღემატება მისაღებ სიკეთეს). დაუსაბუთებელია მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მიწის ნაკვეთისათვის ფუნქციური ზონის შეცვლა, საკუთრების ინტენსივობის შეზღუდვა (მიწის ნაკვეთის არასამშენებლო ტერიტორიად მიჩნევა) უთანაბრდება საკუთრების უფლების ჩამორთმევას (ფორმალურ ექსპროპრიციას). მიწის ნაკვეთისათვის ფუნქციური ზონის მინიჭება არის არა საკუთრების უფლების ჩამორთმევა (ფორმალური ექსპროპრიაცია), არამედ საკუთრების უფლების შინაარსისა და ფარგლების დადგენა (სუსგ 26.01.2021წ. საქმე №ბს-1112(კ-18), 16.12.2022წ. საქმე №ბს-1164(კ-20)). უფლებების მაღალი კონსტიტუციური მნიშვნელობის მიუხედავად, რიგი უფლებები, მათ შორის საკუთრების უფლება, რომელიც თავისთავში მოიცავს ასევე საკუთრების შეძენის ლეგიტიმურ მოლოდინსაც, არ არის აბსოლუტური ხასიათის. სახელმწიფო არაა საკუთრების უფლების შემოქმედი და ამიტომ არც მისი გაუქმება ძალუძს, მაგრამ სახელმწიფოს შეუძლია უფლების გარკვეული საზღვრის დადგენა (სუსგ 17.10.2023წ. საქმე №ას-1908-2018). საქართველოს კონსტიტუცია არ ადგენს იმგვარ საკუთრებით წესრიგს, რომელშიც მესაკუთრის კერძო ინტერესი საჯარო ინტერესებთან მიმართებით აბსოლუტური, უპირობო უპირატესობით სარგებლობს. ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სამოქალაქოსამართლებრივი წესრიგის შექმნისას აუცილებელია, მიღწეულ იქნეს სწორი ბალანსი საკუთრების უფლებასა და სხვა უფლებებს/საჯარო ინტერესებს შორის. აუცილებელია, მესაკუთრემ გაითავისოს, რომ არა მხოლოდ მას აქვს ინტერესები, არამედ იმყოფება სხვა ინტერესთა გარემოცვაში, რომელთაგანაც ის იზოლირებული არ არის და სადაც აუცილებელია ინტერესთა გონივრული ბალანსის დაცვა (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 25.02.2022წ. გადაწყვეტილება „ო. მარშავა და მ. ნოზაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-15). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკუთრების უფლებას არ აქვს აბსოლუტური, ძირითადი უფლების ხასიათი, იგი ექვემდებარება შეზღუდვას, რომელიც პროპორციული უნდა იყოს. საკუთრების უფლების შეზღუდვის უფლებამოსილების სახელმწიფოსათვის მინიჭება გამომდინარეობს გარკვეული სამართლებრივი სიკეთეების დაცვის მომეტებული ინტერესის გამო საკუთრების უფლების სოციალური ფუნქციით, ვალდებულებით დატვირთვის შესაძლებლობიდან. შესაბამისად, ნივთის სოციალური ტვირთის გათვალისწინებით, არ არის გამორიცხული უძრავი ქონებით მხოლოდ საკუთარი კერძო ინტერესების შესაბამისად სარგებლობაზე მესაკუთრის კერძო ავტონომიის შეზღუდვის შესაძლებლობა. 23.03.2018წ. ცვლილებამდე მოქმედი საქართველოს კონსტიტუციის 21.2 მუხლის საფუძველზე საკუთრების შეზღუდვის უმნიშვნელოვანესი კრიტერიუმი იყო აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროების არსებობა (ამჟამად მოქმედი კონსტიტუციის 19.2 მუხლის თანახმად, საჯარო ინტერესის არსებობა). მოცემულ შემთხვევაში შესაბამისი საკანონმდებლო აქტების საფუძველზე მიღებული სადავო კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი დასახლებული ერთეულის საკუთრების მოწესრიგებას, დასახლების ერთიანი მშენებლობითი სქემის შემუშავებას, ბუნების დაცვას, ბუნებრივი კატასტროფების რისკების აცილებას, კულტურულ-ისტორიული ღირებულების, წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველის ბინადრობის არეალის დაცვას ისახავს მიზნად, შესაბამისად სადავო დადგენილება მიღებულია საჯარო მიზნების მისაღწევად. ამდენად, საჯარო და კერძო ინტერესებს შორის ბალანსის დადგენა საჭიროებდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილებით დამტკიცებული დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ტექსტური ნაწილის (დადგენილების დანართი №2) 73-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტში მოყვანილი ფაქტორების დადგენას, გაანალიზებას, შეფასებას, კერძო ინტერესებთან მათ შეჯერებას. სადავო ტერიტორიებზე საკრებულოს 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილების გასაჩივრებული ნორმის (73-ე მუხ. მე-2 პ. „დ“ ქვ.პ) მიღება მიზნად ისახავდა ინკლუზიური, უსაფრთხო და მედეგი საქალაქო სივრცის შექმნას, თბილისის განვითარების მკაფიო სტრატეგიის შექმნას, რომლის შესრულებით შესაძლებელი ხდება ქალაქის წინაშე არსებული ურბანული პრობლემების ეტაპობრივი აღმოფხვრა. დადგენილებით დამტკიცებული დაგეგმარების ამოსავალ პრინციპად აღებულია თბილისის ინდივიდუალობის, მისი ისტორიული, კულტურული და ბუნებრივი ფასეულობების, მრავალფეროვნებისა და იდენტობის დაცვა და წარმოჩენა, პრიორიტეტულია ქალაქის ისტორიულად ჩამოყალიბებული ხასიათისა და თავისებურებების შენარჩუნება და აღდგენა, მისი კულტურული, საზოგადოებრივი და წარმომადგენლობითი ფუნქციის განვითარება. დავის გადაწყვეტა საჭიროებდა მოსარჩელეთა კუთვნილი ნაკვეთების „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ კანონის 37-ე, 39-ე მუხლებით განსაზღვრული ისტორიული განაშენიანების და ლანდშაფტის დაცვის ზონის მოთხოვნებისადმი შესაბამისობის გარკვევას. „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ კანონი განსაზღვრავს კულტურული მემკვიდრეობის სახეებს (მე-3 მუხ., „ლ“ ქვ.პ.), თუმცა ადმინისტრაციულ ორგანოებს არ მიუთითებიათ იმ კონკრეტულ ღირებულებებზე და მემკვიდრეობის სახეებზე, რომელსაც აღნიშნული ტერიტორია განეკუთვნება. მხოლოდ ზოგადი ხასიათის განმარტება არ არის საკმარისი მითითებული გარემოების გასაზიარებლად, აღნიშნული საკითხი არც სასამართლოს გაურკვევია. მოსარჩელეთა კუთვნილ ნაკვეთებზე სამშენებლო პირობების ცვლილება გამოწვეულია ნაკვეთების სატყეო ზონაში გადასვლით. როგორც აღინიშნა, წინა პერიოდებთან შედარებით სატყეო ფონდის მნიშვნელოვანი ზრდა მიზნად ისახავს ინკლუზიური, უსაფრთხო და მედეგი საქალაქო სივრცის შექმნას. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილების მე-2 დანართის 58-ე მუხლის თანახმად, სატყეო ზონა მოიცავს თბილისის ტერიტორიაზე არსებულ ტყეებსა და სატყეო ტერიტორიებს, მოცემულ ზონაში დაუშვებელია ყოველგვარი მშენებლობა, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ტყის სტატუსის მქონე სივრცის დაცვის საკითხებს აწესრიგებდა 22.06.1999წ. ტყის კოდექსი, რომელიც ძალადაკარგულად გამოცხადდა 22.05.2020წ. მიღებული ტყის კოდექსით. ამასთან, საქართველოს კონსტიტუციის 29.2 მუხლის თანახმად, ახლანდელი და მომავალი თაობების ინტერესების გათვალისწინებით გარემოს დაცვა და ბუნებრივი რესურსებით რაციონალური სარგებლობა უზრუნველყოფილია კანონით. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის მიმართ მომეტებული საჯარო ინტერესი არსებობს. სატყეო ზონა ასევე განმარტებულია საკრებულოს 24.05.2016წ. №14-39 დადგენილებით დამტკიცებული „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესის“ 15.2 მუხლის „კ“ ქვეპუნქტით, კერძოდ, სატყეო ზონა არის ქ. თბილისის ადმინისტრაციულ საზღვრებაში არსებული ადგილობრივი მნიშვნელობის ტყე, რომელიც მოიცავს საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრილ ტყეებსა და სატყეო ტერიტორიებს. თავის მხრივ ტყე არის ტყის კონტურის შიგნით არსებული ტყის შემქმნელი სახეობებით დაფარული ტერიტორია (სიგანე არანაკლებ 10მ, სულ მცირე 0,5ჰა ფართობი, ხეთა დგომის სიმჭიდროვე ერთეულზე არანაკლებ 0.1 სიხშირე) და სხვა ტერიტორია, რომელიც ტყის ეკოსისტემის განუყოფელი ნაწილია (ტყის კოდექსის მე-2 მუხ. „ბ“ ქვ.პ.). კასატორების მითითებით მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებული ნაკვეთები სატყეო ტერიტორიაა, რაც შესაბამისობაშია ფაქტობრივად არსებულ მდგომარეობასთან, თუმცა აღნიშნული გარემოება საქმეში დაცული მასალებით უტყუარად არ დასტურდება. საქმის მასალებში დაცული ორთოფოტოს, სიტუაციური ნახაზის (ტ. 1, ს.ფ. 41,42) მიხედვით, შპს „გ...ს“ საკუთრებაში არსებული ნაკვეთი ესაზღვრება ნ. ...ს ქუჩას, ხოლო ი. გ-ეის საკუთრებაში არსებული ნაკვეთი მართალია უშუალოდ ქუჩას არ ესაზღვრება, მაგრამ მიმდებარედ არის განლაგებული. მართალია, ნაკვეთის ქუჩის მოსაზღვრედ მდებარეობა იმთავითვე არ ადასტურებს ასეთი ნაკვეთისთვის სატყეო ზონის მინიჭების უმართლობას, თუმცა საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ორთოფოტოზე, სიტუაციურ ნახაზზე ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ მდგომარეობაზე: მოსარჩელის ი. გ-ეის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს ესაზღვრება ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთი, რომელზეც განლაგებულია შენობა-ნაგებობა. ამ უკანასკნელის შემდგომ (ქუჩის გასწვრივ) მდებარეობს ..., ... და ... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებული უძრავი ნივთები, რომლებზეც განლაგებულია 1977,2კვ.მ., 3306.7 კვ.მ. (მშენებარე) და 11860.26 კვ.მ. საერთო ფართობის მქონე შენობა-ნაგებობები. ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონების მიმდებარედ რეგისტრირებულია ... საკადასტრო კოდის მქონე უძრავი ნივთი, რომელზეც ასევე განლაგებულია 4447.3 კვ.მ. საერთო ფართობის მქონე შენობა-ნაგებობა. ამ უკანასკნელის აღმოსავლეთ მხარეს (ქუჩის გასწვრივ) რეგისტრირებულია მოსარჩელის შპს „გ...ს“ საკუთრებაში არსებული ნაკვეთი, რომელიც თავის მხრივ მდებარეობს ქუჩასა და ... საკადასტრო კოდის მქონე ნაკვეთს შორის, რომელზეც საჯარო რეესტრის მონაცემებით განლაგებულია მშენებარე ობიექტი (საერთო ფართობი 11100,5 კვ.მ.), შესაბამისად, მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთების ისეთი ნაკვეთების მომიჯნავედ მდებარეობა, რომლებზეც (მრავალბინიანი) საცხოვრებელი სახლებია განთავსებული, ასევე შპს „გ...ს“ საკუთრებაში არსებული ნაკვეთის ქუჩასა და მშენებარე საცხოვრებელ სახლს შორის არსებობა უტყუარად არ ადასტურებს კასატორის მიერ მითითებულ გარემოებას სადავო ნაკვეთების სატყეო ტერიტორიისადმი კუთვნილების თაობაზე, ასევე საქმის მასალებში დაცული ფაქტების კონსტანტაციის ოქმითა და ვიდეო ჩანაწერით ი. გ-ეის საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთზე ტყის საფარით ან მწვანე ნარგავებით დაფარული ტერიტორია არ შეინიშნება, ამასთანავე, ზოგადად მითითებულ ტერიტორიაზე არსებული განაშენიანება, ორთოფოტოზე ასახული ქუჩა, ზემოთ ნახსენები მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლები ცალსახად არ ადასტურებს იმას, რომ მოცემულ არეალს შეზღუდული წვდომა გააჩნია სატრანსპორტო-ინფრასტრუქტურულ და კომუნალურ სერვისებზე. მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციულმა ორგანომ დაადგინა, რომ კონკრეტული მიწის ნაკვეთი ემიჯნება ინტენსიურად გამწვანებულ სივრცეს (სახელმწიფო ტყის ფონდში შემავალ ტერიტორიას) და უშუალოდაც ნაწილობრივ დაფარულია მწვანე ნარგავებით, რის გამოც საქართველოს კონსტიტუციის 19.2 მუხლისა და 29.1 მუხლის პირველი წინადადების და 29.2 მუხლის საფუძველზე დასაშვებია საკუთრების უფლების შეზღუდვა. 22.05.2020წ. ტყის კოდექსის ამოქმედებამდე არსებული სახელმწიფო ტყის ფონდი მიიჩნევა სახელმწიფო ტყედ, რომლის საზღვრები დადგენილია „სახელმწიფო ტყის ფონდის საზღვრების დადგენის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 04.08.2011წ. №299 დადგენილებით (22.05.2020წ. ტყის კოდექსის 96.1 მუხ.). აკრძალულია ისეთი ქმედება, რომელიც იწვევს ტყის განადგურებას (22.05.2020წ. ტყის კოდექსის 72.1 მუხ.). სასამართლოს არ უმსჯელია მოსარჩელეთა კუთვნილ ტერიტორიებზე ტყის ფონდის რეჟიმის გავრცელების სამართლებრივი საფუძვლების არსებობაზე. რაც შეეხება მწვანე ნარგავებს, ქ. თბილისის ადმინისტრაციულ საზღვრებში და მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული მწვანე ნარგავები მათი ადგილმდებარეობიდან გამომდინარე იყოფა კატეგორიებად („ქ. თბილისის საზღვრებში და მიმდბარე ტერიტორიაზე არსებული მწვანე ნარგავებისა და სახელმწიფო ტყის განსაკუთრებული დაცვის შესახებ“ კანონის 6.1 მუხ.). მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილია მესაკუთრის მიერ თავის ტერიტორიაზე არსებული ნარგავების მოვლის ვალდებულება, ასევე მწვანე ნარგავების ჭრის ნებართვის გაცემისა და საკომპენსაციო რგვის განხორციელების შესაძლებლობა (6.7, 6¹.1 მუხ.). ამდენად, სადავო ტერიტორიაზე მწვანე ნარგავების არსებობა იმთავითვე არ ადასტურებს მისთვის სატყეო სტატუსის მინიჭების მართებულობას, შეფასებას საჭიროებს ტერიტორიის ტყის ზონად მიჩნევისათვის კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნების არსებობა. მხოლოდ მწვანე ნარგავების ფაქტობრივად არსებობა, ნარგავებით დაკავებული ტერიტორიის ფართობის, ხეთა განლაგების სიმჭიდროვისა და სიხშირის და სხვა შესაბამისი გარემოებების შეფასების გარეშე, არ არის საკმარისი ტერიტორიის სატყეო ზონად მიჩნევისა და მისთვის ასეთი სტატუსის მისანიჭებლად.

საშიში გეოდინამიკური პროცესების მიხედვით თბილისის დარაიონების რუკა ერთვის თბილისის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ძირითად ნახაზს დანართი №1.9-ის სახით და იძლევა ინფორმაციას თბილისში მეწყრული და ღვარცოფული, ასევე სხვადასხვა რელიეფური და გეოლოგიური მონაცემების მქონე ტერიტორიების შესახებ. საშიში გეოდინამიკური პროცესების მიხედვით თბილისის დარაიონების რუკაზე მოყვანილი შეზღუდვების არეალში სამშენებლო და გეგმარებითი დოკუმენტების სანებართვო პირობებზე განმცხადებელმა უნდა წარმოადგინოს ტერიტორიის შესაბამისი გეოლოგიური კვლევითი მასალები და აუცილებლობის შემთხვევაში ტერიტორიიის განვითარებისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფის საინჟინრო სამუშაოთა საპროექტო გადაწყვეტა (დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ტექსტური ნაწილის 69-ე მუხ.). მოპასუხეები უთითებენ, რომ გეგმის თანახმად, ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი მდებარეობს გეოდინამიკური საფრთხეების მაღალი რისკის შემცველ ზონაში, სასამართლომ დავა გადაწყვიტა აღნიშნული გარემოების გარკვევის გარეშე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დადგენილებით შექმნილია საფუძველი იმ პოტენციური საფრთხეების თავიდან ასაცილებლად, რომლებიც არსებული განაშენიანების განვითარებისა და რეკონსტრუქციის პირობებში, თან ახლავს განაშენიანების ინტენსივობის ზრდას. დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის №2 დანართის მე-2 მუხლის მე-16 პუნქტის თანახმად, შეზღუდვითი ზონები გაგებული უნდა იქნეს, როგორც გარდაუვალი დაბრკოლება ტერიტორიის განვითარებისათვის, შესაბამისად, მოცემული შეზღუდვების გავრცელების მიზეზების კვლევაზე დაყრდნობილი არარელევანტურობის მტკიცების გარეშე, შეზღუდვითი ზონების ქვეშ მოთავსებული ტერიტორიების შემდგომი სამშენებლო განვითარება შეუძლებლად უნდა იქნეს მიჩნეული. ამდენად, აღნიშნული ნორმა მოითხოვს შეზღუდვების მოხსნის დასაბუთების საჭიროებას. ბუნებრივი კატასტროფები ზეგავლენას ახდენს, როგორც ადამიანზე, ასევე გარემოზე, შესაბამისად, ბუნებრივი კატატროფების რისკების შემცირება მნიშვნელოვანია კატასტროფების მართვისთვის. საქართველოს მთავრობის 11.01.2017წ. №4 დადგენილებით დამტკიცდა საქართველოს კატასტროფის რისკების შემცირების 2017-2020 წლების ეროვნული სტრატეგია და მისი სამოქმედო გეგმა. მითითებული სტრატეგიის თანახმად, კატასტროფის რისკის მართვა უნდა ემყარებოდეს კატასტროფის რისკის გააზრებას მისი ყველა განზომილების – მოწყვლადობის, შესაძლებლობის, ადამიანებსა და ქონებაზე გავლენის, საფრთხის მახასიათებლების და გარემოს დაცვის გათვალისწინებით. სხვადასხვა სახის კატასტროფებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგების მინიმუმამდე დასაყვანად ძალზე მნიშვნელოვანია, მოხდეს კატასტროფის რისკის წინასწარი იდენტიფიცირება, შეფასება და შემცირების ღონისძიებების დაგეგმვა. საქართველოს რელიეფი, მეტეოროლოგიური პირობები და გარემოზე მაღალი ანთროპოგენული ზეწოლა ხელსაყრელ პირობებს ქმნის ისეთი ბუნებრივი კატასტროფების განვითარებისთვის, როგორებიცაა: ზვავი, მეწყერი, მდინარის მიერ ნაპირების გარეცხვა, წყალდიდობა, გვალვა, სეტყვა, ეროზია, ძლიერი ქარი, ბუნებრივი ხანძრები, მიწისძვრა და სხვ.. მოცემულ შემთხვევაში კასატორები მიუთითებენ არსებული ზონირების შეცვლის შემთხვევაში ბუნებრივი კატასტროფების რისკების ზრდაზე, თუმცა საკასაციო საჩივრები არ შეიცავს დასაბუთებას და არც ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს შეუფასებიათ სადავო ტერიტორიაზე კონკრეტული ბუნებრივი კატასტროფის რისკების არსებობა. მხოლოდ ასეთი სახის გარემოებაზე მითითება, შესაბამისი დასაბუთების გარეშე, არ ქმნის მისი უპირობოდ გაზიარების საფუძველს. რაც შეეხება ტერიტორიის წყალშემკრებ ხასიათს, ზოგადად წყალშემკრები აუზი მოიცავს ფართობს, საიდანაც ზედაპირული და მიწისქვეშა წყლები ჩაედინება მდინარეში ან ტბაში. მოცემულ შემთხვევაში ასევე შეფასებას საჭიროებს მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებული ნაკვეთების წყალშემკრები ტერიტორიისადმი კუთვნილება და მისი ზეგავლენის არსებობა ბუნებრივი კატასტროფების რისკების ზრდაზე. აღნიშნული გარემოებების დადგენა პირდაპირ კავშირშია მოსარჩელეთა კანონიერ ინტერესთან, ვინაიდან სარჩელის მიზანს სადავო ტერიტორიაზე მდებარე ნაკვეთების სამშენებლოდ განვითარება წარმოადგენს, რაც გენგეგმის ტექსტური ნაწილის მიხედვით ბუნებრივი კატასტროფების გაზრდის რისკებს შეიცავს (73.2 მუხ. „დ“ ქვ.პ.). ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა საჯარო ინტერესების საწინააღმდეგოდ ბალანსის დარღვევა დაადგინეს საჯარო ინტერესის შემადგენელი ფაქტორების გარკვევის გარეშე. სააპელაციო პალატამ სადავო ტერიტორიებზე ნორმით (გეგმის №2 დანართის 73-ე მუხ. მე-2 პ. „დ“ ქვ.პ.) განსაზღვრული სამართლებრივი რეჟიმი უარყო ნორმაში მითითებული, სამართლებრივი რეჟიმის განმაპირობებელი ზემოაღნიშნული ფაქტორების არსებობის დადგენის, მათი მნიშვნელობაზე მსჯელობის გარეშე.

სადავო აქტის მიღების დროს მოქმედი „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ კანონის 24.2 მუხლის თანახმად, დასახლებათა სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის საჭიროებას ასაბუთებდა შესაბამისი ადგილობრივი მმართველობის უფლებამოსილი ორგანო. სადავო გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაედო ქ. თბილისის საკრებულოს საოქმო გადაწყვეტილება, რომლის სადავო ნაწილი არ შეიცავს იმის დასაბუთებას თუ რა ინტენსივობით იზღუდება საკუთრების უფლება, კონკრეტულად რომელს კანონს ეყრდნობა შეზღუდვა, არ არის მოყვანილი საჯარო ინტერესის შემადგენელი ფაქტორების არსებობის დასაბუთება, თავის მხრივ სასამართლოს არ მოუთხოვია გეგმის ტექსტურ ნაწილში დასახელებული შეზღუდვის ფაქტორების არსებობის დადასტურება. საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ გასაჩივრებული დადგენილება მიღებულია სადავო პერიოდში მოქმედი „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ კანონის (ძალადაკარგულია 2019 წლის 3 ივნისიდან) საფუძველზე, რომელიც ქვეყნის მდგრადი განვითარების და მოსახლეობის ჯანსაღი და უსაფრთხო საცხოვრებელი და სამოღვაწეო გარემოთი უზრუნველყოფის მიზნით, არეგულირებდა სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის პროცესს, მათ შორის, განსახლების, დასახლებათა, ინფრასტრუქტურის განვითარებას, ადგენდა ამ სფეროში სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოების, ფიზიკური და იურიდიული პირების უფლებებსა და მოვალეობებს (1.1 მუხ.). ამდენად, კასატორის (სააგენტოს) მითითება ქვედა ინსტანციის მიერ ძალადაკარგული ნორმის გამოყენების თაობაზე უსაფუძვლოა, ვინაიდან საერთო წესის თანახმად ადმინისტრაციული აქტის კანონიერება, მოწმდება მისი გამოცემის მომენტისთვის მოქმედი სამართლებრივი ნორმების გათვალისწინებით, თუ კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ...ს ქუჩის ბოლოში სამშენებლო განვითარებისათვის დამუშავებული განაშენიანების რეგულირების გეგმის შეუსაბამო ქალაქთმშენებლობით დოკუმენტად მიჩნევის ერთ-ერთ საფუძველს შეადგენდა სადავო ტერიტორიის წითელ წიგნში შესული სახეობის ...ს გავრცელების არეალისადმი კუთვნილება (15.03.2019წ. დადგენილების №2 დანართის 73.2 მუხ. „დ“ ქვ.პ.). საქართველოს „წითელი ნუსხა“ არის საქართველოს ტერიტორიაზე გავრცელებულ, გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობების ჩამონათვალი („საქართველოს „წითელი ნუსხისა“ და „წითელი წიგნის“ შესახებ“ კანონის 1.1 მუხ., „ა“ ქვ.პ.). საქართველოს მთავრობის 20.02.2014წ. №190 დადგენილებით დამტკიცდა საქართველოს „წითელი ნუსხა“. მითითებულ ნუსხაში გათვალისწინებული იქნა აგრეთვე ..., როგორც მსოფლიო მასშტაბით მოწყვლადი ტაქსონი (Vulnerable). აღნიშნული გულისხმობს იმას, რომ ტაქსონი მოსალოდნელი საფრთხის წინაშე არ არის, მაგრამ მომავალში შეიძლება აღმოჩნდეს ასეთი საფრთხის წინაშე („ცხოველთა სამყაროს შესახებ“ კანონის 20.2 მუხ. „ე“ ქვ.პ.). აკრძალულია ყოველგვარი ქმედება, რომელსაც შეიძლება მოჰყვეს გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი გარეული ცხოვრებელის დაღუპვა, რაოდენობის შემცირება, მათი საბინადრო გარემოს, გამრავლების არეალის, გადარჩენის, სამიგრაციო და წყალთან მისასვლელი გზებისა და წყლის სასმელი ადგილების დარღვევა („საქართველოს „წითელი ნუსხისა“ და „წითელი წიგნის“ შესახებ“ კანონის 11.1 მუხ.). ამდენად, საქართველოს „წითელ ნუსხით“ გათვალისწინებული გარეული ცხოველების გამრავლების არეალის დაცვა მნიშვნელოვანია მათი რაოდენობისა და გავრცელების არეალის შემცირების, ასევე საარსებო პირობების გაუარესების თავიდან ასაცილებლად. ცხოველთა სამყარო ბუნებრივი გარემოს ერთ-ერთი ძირითადი შემადგენელი ელემენტია, თუმცა საქმეში დაცული მასალებით, მათ შორის ...ს ქუჩის გასწვრივ უკვე არსებული განაშენიანების გათვალისწინებით დასაბუთებული არ არის სადავო ტერიტორიის მითითებული ქვეწარმავლის გავრცელების არეალისადმი კუთვნილება. აღნიშნული საკითხის დადგენა განსახილველ საქმეზე ასევე მნიშვნელოვან გარემოებას წარმოადგენს, ვინაიდან როგორც უკვე აღინიშნა, სარჩელის მიზანს სწორედ მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე სამშენებლო განვითარება წარმოადგენს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სადავო ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის საფუძველს არ ქმნის სამოქალაქო კოდექსის 170.1 მუხლი, რომლის თანახმად მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. მითითებული ნორმა ითვალისწინებს დათქმას ნივთის ფლობისა და სარგებლობის თავისუფლებასთან დაკავშირებით, კერძოდ ნივთით თავისუფალი ფლობა და სარგებლობა უნდა განხორციელდეს კანონისმიერი შებოჭვის ფარგლებში. აღნიშნული მუხლი გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსის პირველ მუხლთან ერთობლიობაში, რომლის მიხედვით ეს კოდექსი აწესრიგებს პირთა თანასწორობაზე დამყარებულ კერძო ხასიათის ქონებრივ, საოჯახო და პირად ურთიერთობებს. საქართველოს მთავრობის დადგენილებებით მიწის ნაკვეთის ფუნქციური ზონირება არის არა კერძო, არამედ საჯარო ხასიათის ურთიერთობა. ადმინისტრაციულ ორგანოს მიერ საკუთრების უფლების შეზღუდვის დაწესების, კანონისმიერი შებოჭვის უფლებამოსილებას ანიჭებს საქართველოს კონსტიტუციის 19.2 მუხლი, რომლის საფუძველზე დასაშვებია საკუთრების უფლების შეზღუდვა საჯარო ინტერესებისთვის. თავის მხრივ საჯარო ინტერესი შესაძლოა დაკავშირებული იყოს ჯანმრთელობისთვის უვნებელ გარემოში ცხოვრების და ბუნებრივი გარემოთი სარგებლობის ძირითად უფლებასთან. ამდენად, მმართველობითი ღონისძიების შერჩევისას ადმინისტრაციული ორგანოსთვის საქართველოს კონსტიტუციით მინიჭებული საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილება შეზღუდულია არა კერძო ურთიერთობის მომწესრიგებელი სამოქალაქო კოდექსის 170.1 მუხლით, არამედ კონსტიტუციური რანგის მქონე სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპიდან გამომდინარე პროპორციულობის პრინციპით.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ შპს „გ...მა“ 29.03.2019წ. განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის მერს და მოითხოვა კომპენსაციის გადახდა ან მიწის ნაკვეთის მონაცვლეობა. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 19.04.2019წ. შუალედური პასუხით განმცხადებელს ეცნობა, რომ უწყება მიმართავს ქ. თბილისის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურს მიწის ნაკვეთზე საკადასტრო კოდით ... ფუნქციური ზონის დაბრუნებისთვის. ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის 24.07.2019წ. წერილით, სამსახურს მიზანშეწონილად არ მიაჩნია სადავო ტერიტორიისათვის განახლებული მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიღებამდე მოქმედი ფუნქციური ზონის სტატუსის დაბრუნება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის საფუძველზე შესაძლოა მიწის ნაკვეთის სამშენებლო პოტენციალის შეძენა, განვითარება, შეზღუდვა ან საერთოდ აკრძალვა. სწორედ ასეთი ფაქტორებით გამოწვეული ქონებრივი დანაკარგები (ქალაქგეგმარებითი ზიანი) რეგულირდება კანონმდებლობის (სდასსკ-ის და სზაკ-ის) შესაბამისი მუხლებით. სახელისუფლებო უფლებამოსილების მქონე სუბიექტი აკონტროლებს კერძო მესაკუთრის მიერ უძრავი ნივთით სარგებლობის ფარგლებს, მათ შორის საკუთრების უფლების წარმოშობის შემდეგაც (თუმცა საკუთრების უფლების შეზღუდვის პროპორციულობის მოთხოვნიდან გამომდინარე, აღნიშნულმა შესაძლოა გამოიწვიოს განსაკუთრებული ქონებრივი მსხვერპლისათვის კომპენსაციის მიცემის ვალდებულების ადმინისტრაციული ორგანოსთვის დაკისრება). კანონმდებლობის შეცვლის გზით შეზღუდვის დაწესება შესაძლებელია იმ დათქმით, რომ ის პროპორციული იქნება. შეზღუდვის პროპორციულობას შესაძლოა ადასტურებდეს კერძო მესაკუთრისათვის დაკისრებული ქონებრივი ტვირთის შემამსუბუქებელი მექანიზმის კანონმდებლობით გათვალისწინება. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილების №6 დანართით გათვალისწინებულია მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის იმპლემენტაციის პროცესში ცალკეული მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეების კერძო ინტერესების საჯარო ინტერესებთან დაპირისპირებისას ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მიერ გადაწყვეტილების მიღებისათვის რეკომენდაციები. მითითებული დანართით გათვალისწინებულია მუნიციპალიტეტის მიერ მიწის ნაკვეთების მონაცვლეობა ან/და ფულადი კომპენსაციის გაცემა, გათვალისწინებულია აგრეთვე ზიანის ანაზღაურებაზე უფლებამოსილი მესაკუთრის კანონიერი უფლების აღდგენა სპეციალური (ზონალური) შეთანხმების გაცემით ან მიწათსარგებლობის გენერალურ გეგმაში ცვლილების შეტანის სახით. ამდენად, გარკვევას საჭიროებს აღნიშნული დანართით გათვალისწინებული ზომების მიუღებლობა, სასამართლომ უნდა იმსჯელოს ინტერესთა დაპირისპირების დადგენილების №6 დანართით გათვალისწინებული ზომებით დაძლევის, დავის მორიგების დასრულების შესაძლებლობაზე. საქმეზე ზუსტად უნდა დადგინდეს მიწის ნაკვეთის სამშენებლო პირობების გაუარესების ფაქტი, რისთვისაც უნდა გაირკვეს მოსარჩელეთა კუთვნილ ნაკვეთებზე მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ამოქმედებამდე არსებული სამართლებრივი რეჟიმი, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლების მშენებლობის შეზღუდვის არარსებობა.

სადავო აქტის მიღების დროს მოქმედი „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ კანონის 27-ე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, იმ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს, რომელთა საკუთრების უფლებები და კანონიერი ინტერესები დაირღვა მიწათსარგებლობის დაგეგმვის დოკუმენტებით გათვალისწინებული ღონისძიებების განხორციელებით, უფლება გააჩნდათ მიემართათ სასამართლოსათვის. მითითებული კანონის მე-2 მუხლის „ჟ“ ქვეპუნქტი ადგენდა, რომ დასახლებათა ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესები იყო ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ორგანოს მიერ მიღებული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, რომელიც კანონმდებლობის საფუძველზე არეგულირებდა დასახლებათა ტერიტორიებზე უძრავი ნივთების განვითარების, გამოყენების და მათში ცვლილებების შეტანის პროცესებს. მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა შეცილებითი სარჩელი, დავის საგანს შეადგენს ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა მოსარჩელეების საკუთრებაში არსებული ნაკვეთების ნაწილში. შეცილებითი სარჩელი მიზნად ისახავს სადავო სამართლებრივი აქტის მიღებამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენას. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილების მიღებამ გამოიწვია თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 30.12.2014წ. №20-105 დადგენილების ძალადაკარგულად გამოცხადება. გენერალური გეგმით ქალაქს მოემატა 4 500 000კვ.მ. სარეკრეაციო ტერიტორია, 6 000 000-მდე არასამშენებლო ტერიტორია განისაზღვრა გეოლოგიურად საშიშ ზონად (ტ. 1, ს.ფ. 150). თბილისის მუნიციპალიტეტის რიგგარეშე სხდომაზე (15.03.2019წ., ოქმი №39), სხვა საკითხებთან ერთად იმსჯელეს ...ს ქუჩაზე მაღალი ინტენსივობის მშენებლობის განვითარებაზე, აღინიშნა, რომ ამ ზონაში ნაგებობებს მიენიჭა შეუსაბამო სტატუსი, რითაც გამოირიცხა მათი შემდგომი განვითარება, განიმარტა, რომ ამ ეტაპზე დედაქალაქში არსებობს ოთხი შეუსაბამო გრგ, რომელთაგან ერთ-ერთი მდებარეობს ...ს ქუჩაზე, ტერიტორია განეკუთვნება ლანდშაფტურ ზონას (ტ. 1, ს.ფ. 153-154). დედაქალაქის სივრცით-ტერიტორიული განვითარების მართვის ძირითადი დოკუმენტი - „ქ. თბილისის პერსპექტიული განვითარების გენერალური გეგმის“ სახით, დამტკიცდა საკრებულოს 05.06.2009წ. №6-17 გადაწყვეტილებით. კანონმდებლობაში განხორციელებული ცვლილებების შესაბამისად, ორგანული კანონის „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის“ 165-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გათვალისწინებით, თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 30.12.2014წ. №20-105 დადგენილების საფუძველზე აღნიშნული დოკუმენტი დამტკიცდა, როგორც „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა“. საკრებულოს 14.07.2017წ. №235 განკარგულებით დამტკიცდა ქ. თბილისში, ვაკის რაიონში, ...ს, ...სა და ...ის ქუჩების მიმდებარედ არსებული ტერიტორიის განაშენიანების რეგულირების გეგმის კორექტირებული პროექტი, რომელიც შეუსაბამო ქალაქთმშენებლობით დოკუმენტად არის გამოცხადებული, კერძოდ, „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.12.2019წ. №39-18 დადგენილებით დამტკიცებული მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის №2 დანართის 73-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტისა და 73-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, შეუსაბამო ქალაქთმშენებლობის დოკუმენტს წარმოადგენს ...ს ქუჩის ბოლოში, ლანდშაფტური ტერიტორიების სამშენებლო განვითარებისათვის დამუშავებული განაშენიანების რეგულირების გეგმა, რომელიც ძალადაკარგულად იქნა მიჩნეული. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი საკრებულოს 15.03.2019წ. დადგენილებით დამტკიცებული გენგეგმის მხოლოდ ის ნაწილი, რომლითაც მოსარჩელეების საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთებს ფუნქციურ ზონად განესაზღვრა სატყეო ზონის სტატუსი. ამდენად, სადავო სამართლებრივი აქტის მიღებამდე განაშენიანების რეგულირების გეგმით მოსარჩელეთა კუთვნილ ნაკვეთებზე ვრცელდებოდა საცხოვრებელი ზონის სამართლებრივი რეჟიმი, რაც სადავო აქტით ძალადაკარგულად გამოცხადდა. განსახილველ შემთხვევაში ერთ მხარეს დგას კონკრეტული მოსარჩელეების ინტერესი - მიეცეთ საცხოვრებელი ზონის ფარგლებში განვითარების შესაძლებლობა, ხოლო მეორე მხრივ დგას ქალაქის მდგრადი ურბანული განვითარების, ინკლუზიური, უსაფრთხო და მედეგი საქალაქო სივრცის შექმნა. აღნიშნულთან დაკავშირებით მხედველობაშია მისაღები, რომ „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ტექსტური ნაწილის“ (დანართი №2) 73-ე მუხლის მე-4 პუნქტი, რომლითაც დადგინდა, რომ ამ მუხლის ამოქმედებით ძალადაკარგულად იქნა მიჩნეული შეუსაბამო ქალაქთმშენებლობითი დოკუმენტები (მათ შორის საკრებულოს 14.07.2017წ. №235 განკარგულებით დამტკიცებული განაშენიანების რეგულირების გეგმა), სადავოდ გამხდარი არ არის. მოსარჩელეების მითითება სადავო აქტის მიღებამდე მოქმედი განაშენიანების რეგულირების გეგმის კანონიერების, მის მიმართ კანონიერი ნდობის არსებობის შესახებ გულისხმობდა მოსარჩელეთა საკუთრებაში მყოფი ნაკვეთების მიმართ სადავო აქტის მიღებამდე არსებული აქტებით განსაზღვრული სამართლებრივი რეგულაციის აღდგენას, აღნიშნულის მიუხედავად სასარჩელო მოთხოვნა არ შეიცავს ამ აქტის ძალადაკარგულად გამოცხადების თაობაზე ნორმის ბათილად ცნობის მოთხოვნას. სასარჩელო განცხადებაში მოსარჩელეები აღნიშნავენ, რომ მანამდე მოქმედი განაშენიანების გეგმა შემუშავებული იყო არაერთი კომპეტენტური უწყების და პირის მონაწილეობით, რომლებსაც გრგ-ს კანონიერების საკითხის შესწავლა ევალდებოდათ. მოსარჩელეები თვლიან, რომ სადავო აქტის მიღებამდე მოქმედი გრგ არ იყო კანონსაწინააღმდეგო და არ მოდიოდა წინააღმდეგობაში საჯარო ინტერესებთან, სხვა პირთა ინტერესებთან, სადავო აქტი მიღებულია მაცხოვრებელთა და მოსარჩელეთა ინტერესების იგნორირებით. აღნიშნულის მიუხედავად, მოსარჩელეებს არ მოუთხოვიათ ხსენებული პუნქტის თავიანთ მიწის ნაკვეთებთან მიმართებაში ბათილად ცნობა, ხოლო ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს სასკ-ის 28¹ მუხლის საფუძველზე არ მოუხდენიათ მოსარჩელეთა მოთხოვნის დაზუსტება.

როგორც აღინიშნა, ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტის გაუქმების მოთხოვნის შემთხვევაში სარჩელის მიზანია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემით დამდგარი მდგომარეობის აღმოფხვრა, აქტის გამოცემამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენა. მოსარჩელეები მიუთითებენ, რომ სადავო ტერიტორიაზე მიწის ნაკვეთები შეიძინეს მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლების აშენების მიზნით, ხოლო საცხოვრებელი ზონის სატყეო ზონის შეცვლის გამო მათ წაერთვათ ნაკვეთის სამშენებლოდ განვითარების შესაძლებლობა. მართალია, განსახილველ საქმეზე დავის საგანს არ შეადგენს სამშენებლო ნებართვის გაცემის საფუძვლების არსებობის დადგენა, თუმცა სატყეო ზონის გაუქმებით არ დგინდება სარჩელის მიზნის მიღწევადობა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უფლების დაცვის რეალიზება ხდება კონკრეტული პირადი უფლების ან კანონიერი ინტერესის დარღვევის შემთხვევაში. მოსარჩელის პატივსადები იურიდიული ინტერესის არსებობის დადგენისთვის არ კმარა ინტერესის შესახებ მოსარჩელის განცხადება, მოსარჩელე უნდა ასაბუთებდეს თავის ინტერესს, რომელიც უნდა იყოს კანონიერი და პატივსადები. ინტერესის არსებობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ფასდება, თუმცა იგი ობიექტურ მონაცემებზე უნდა იყოს დამყარებული (სუსგ 25.11.2021წ. საქმე №ბს-467(კ-19)). აღსანიშნავია, რომ კასატორები (მოპასუხეები, აპელანტები) სადავო ტერიტორიაზე არსებულ ნაკვეთებზე სამშენებლო განვითარების შეუძლებლობასა და უმართებულობაზე, სატყეო ზონის გარდა, მიუთითებენ სადავო ტერიტორიის კულტურულ-ისტორიულ ღირებულებაზე, წყალშემკრებ ხასიათზე, ბუნებრივი კატასტროფების რისკების ზრდასა და წითელ წიგნში შესული სახეობის გავრცელების არეალზე, ასევე ამ სახეობის ხელყოფის დაუშვებლობაზე (73.2 მუხ. „დ“ ქვ.პ.). განსახილველ შემთხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ბათილად იქნა ცნობილი მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ის ნაწილი, რომლითაც მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთების ფუნქციურ ზონად განისაზღვრა სატყეო ზონის სტატუსი. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, მხოლოდ სატყეო ზონის სტატუსი არ გამორიცხავს სადავო ტერიტორიაზე სამშენებლო უფლების შეზღუდვას და ასეთი სტატუსის გაუქმება იმთავითვე არ იწვევს გენგეგმის ტექსტური ნაწილის 73.2 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტში ასახული გარემოებების გაქარწყლებას. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება უცვლელი დარჩა სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით. სსკ-ის 377.1 მუხლის თანახმად, სააპელაციო ინსტანციაში მართლმსაჯულება ხორციელდება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შემოწმების გზით, რაც გულისხმობს სააპელაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის შეფასებასაც. აღნიშნულის მიუხედავად, სააპელაციო პალატამ სრულად უგულებელყო გენგეგმის ტექსტური ნაწილის 73.2 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტში ასახული ისეთი სახის გარემოებები, როგორიცაა ტერიტორიის კულტურულ-ისტორიული ღირებულება, წყალშემკრები ხასიათი, ბუნებრივი კატასტროფების რისკების ზრდა, წითელ წიგნში შესული სახეობის გავრცელების არეალი, სააპელაციო სასამართლომ ასევე უგულებელყო საკრებულოს იმ განკარგულების (14.07.2017წ. №235) ძალადაკარგულად გამოცხადების ფაქტი (73.4 მუხ.), რომლითაც მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთებს საცხოვრებელი ზონა ჰქონდათ მინიჭებული. საკასაციო პალატა არ არის ფაქტების დამდგენი სასამართლო და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მართებულება მოწმდება სამართლებრივი თვალსაზრისით. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივად შეფასება შეუძლებელია იმ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის გარეშე, რომელიც საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად სამართლებრივ შეფასებას საჭიროებს. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არსებობა ზემოთ მითითებული გარემოებების გარკვევის გარეშე არ არის საკმარისად დასაბუთებული.

აღნიშნულის გათვალისწინებით საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინებით არ არის დადგენილი საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, მათ არ მიეცათ სწორი სამართლებრივი შეფასება, განჩინება მოკლებულია სათანადო სამართლებრივ და ფაქტობრივ წანამძღვრებს, საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, განჩინების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს ქმნის, აღნიშნული თავის მხრივ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და სსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნების წინაპირობაა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის და სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტრანსპორტისა და ურბანული განვითარების სააგენტოს საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 17.05.2022წ. განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

2. მხარეთა შორის სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

გ. გოგიაშვილი