გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა*

ას-761-1053-05 13 მარტი, 2006

ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე),

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი),

მ. ცისკაძე

დავის საგანი: ძირითად სარჩელში _ პრივატიზებისა და ჩუქების ხელშეკრულებების გაუქმება, შეგებებულ სარჩელში _ პრივატიზების ხელშეკრულების გაუქმება, ბინიდან გამოსახლება

აღწერილობითი ნაწილი:

ე. ე-იამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ბ. ჭ-იასა და ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის მიმართ 1997წ. 12 ნოემბრის ბინის პრივატიზებისა და 2000წ. 5 იანვრის ბინის ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების გამო შემდეგი საფუძვლებით: 1996წ. 26 მარტის პრივატიზების ხელშეკრულების საფუძველზე ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის წარმომადგენელმა ვ.წ-ურმა უსასყიდლოდ გადასცა ე. ე-იას ერთოთახიანი ბინა‚ მდებარე ... ¹ 74-ში, რომელშიც მოსარჩელე ცხოვრობდა მშვილებელ ს. ჭ-იასთან ერთად. ე. ე-იამ ს. ჭ-იას გარდაცვალების, 2002წ. 20 თებერვლის, შემდეგ შეიტყო, რომ ნ. ბ-ძის მიერ გაფორმებული 1997წ. 12 ნოემბრის პრივატიზების ხელშეკრულების თანახმად, ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის წარმომადგენელმა ვ. წ-ურმა იგივე ბინა საკუთრებაში გადასცა ს. ჭ-იას. მოსარჩელისათვის მოგვიანებით ასევე გახდა ცნობილი, რომ 2000წ. 5 იანვრის ჩუქების ხელშეკრულებით სადავო ბინა ს. ჭ-იამ გადასცა ბ. ჭ-იას, რითაც დაირღვა ე.ე-იას საკუთრების უფლება.

ბ. ჭ-იამ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მოითხოვა 1996წ. 26 აპრილის პრივატიზების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და მოსარჩელის გამოსახლება სადავო ბინიდან შემდეგი მოტივებით: 1971 წლიდან სადავო ბინის ერთადერთი ძირითადი დამქირავებელი იყო ს.ჭ-ია, რომელსაც ბოლო წლებში მოპასუხე მატერიალურად ეხმარებოდა. 1997 წელს პრივატიზების შემდეგ ბ.ჭ-იას აჩუქა. მოპასუხის მოსაზრებით, ე.ე-იას არ შეეძლო სადავო ბინის პრივატიზება 1996 წელს, რადგან იგი ძირითად დამქირავებელს არ წარმოადგენდა, ხოლო ს. ჭ-იამ თუ იშვილა ვინმე არავისთვის ყოფილა ცნობილი. 1987წ. 7 მარტის ცნობის თანახმად, ბინაში რეგიტრირებული იყო მხოლოდ ს.ჭ-ია, რომელსაც ე.ე-ია 1972 წელს შვილად კიდევაც რომ აეყვანა, გამორიცხულია ამ წლების მანძილზე ჩაუწერლად ეცხოვრა სადავო ბინაში. მოპასუხის განმარტებით, წილის დათმობის მტკიცებულება მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003წ. 13 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ე. ე-იას სასარჩელო მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: 1997წ. 11 დეკემბრის ხელშეკრულება ბინის პრივატიზების შესახებ და 2000წ. 5 იანვრის ჩუქების ხელშეკრულება ცნობილ იქნა ბათილად ბინის ნახევარ წილზე. ბ. ჭ-იას შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: 1996წ. 26 აპრილის ბინის პრივატიზების ხელშეკრულება ცნობილ იქნა ბათილად სადავო ბინის ნახევარ წილზე. ე. ე-იას დაევალა ბ. ჭ-იას საკუთრებაში არსებული სადავო ბინის ნახევრის გამოთავისუფლება, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ბ. ჭ-იამ და ე. სამუშიამ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 20 მაისის გადაწყვეტილებით ე. ე-იას სააპელაციო საჩივარი სრულად დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003წ. 13 ნოემბრის გადაწყვეტილება; ახალი გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი 1997წ. 12 ნოემბრის სადავო ბინის პრივატიზებისა და 2000წ. 5 იანვრის ჩუქების ხელშეკრულებები; ბათილად იქნა ცნობილი აღნიშნული ხელშეკრულებების საფუძველზე გაკეთებული საჯარო რეესტრის ჩანაწერები; ბ. ჭ-იას შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც საკასაციო წესით გაასაჩივრა ბ. ჭ-იამ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004წ. 3 დეკემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ძალაში დარჩა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 20 მაისის გადაწყვეტილება 1997წ. 12 ნოემბრის ბინის პრივატიზების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში; გადაწყვეტილება გაუქმდა 2000წ. 5 იანვრის ბინის ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატას.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 5 აპრილის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003წ. 13 ნოემბრის გადაწყვეტილება 2000წ. 5 იანვრის ბინის ნახევარ წილზე ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით: სააპელაციო პალატამ დაადგინა და მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის ფაქტი, რომ თბილისში, ... ¹74-ში, ბინა ¹33-ის პრივატიზაციის მომენტისათვის იქ ჩაწერილები იყვნენ ს. ჭ-ია და ე. ე-ია, რომელთაც «საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის შესახებ» საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1999წ. 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების მეხუთე ნაწილის თანახმად, მოპოვებული ჰქონდათ ბინაზე თანასაკუთრების უფლება. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ს. ჭ-იას არ ჰქონდა თანამესაკუთრის ნებართვის გარეშე სადავო ბინის მთლიანი ნაწილის გასხვისების, კერძოდ, გაჩუქების უფლება, რადგან ბინა საერთო საკუთრების ობიექტს წარმოადგენდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ‚ ვინაიდან ბინაზე საკუთრების უფლება ს. ჭ-იასა და ე. ე-იას ერთობლივად ეკუთვნოდათ, თითოეულ მონაწილეს შეეძლო განეკარგა მხოლოდ თავისი წილი, ხოლო საზიანო საგნის განკარგვა შესაძლებელი იყო მხოლოდ ერთობლივად.

საოლქო სასასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. ე-იამ და მოითხოვა ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003წ. 13 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება სადავო ბინის ჩუქების ნაწილში და 2000წ. 5 იანვრის ბინის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ, სკ-ის 173-ე მუხლის მეორე ნაწილი, რადგან ს. ჭ-იას მიერ თავისი წილის ბ. ჭ-იასადმი ჩუქებით გადაცემისას თანამესაკუთრე ე.ე-იას თანხმობა არ ყოფილა. სასამართლომ არ შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულება _ სამედიცინო ცნობა, რომლითაც დასტურდება, რომ ჩუქების ხელშეკრულების დადების დროისათვის ს.ჭ-ია იყო რა მძიმე ავადმყოფი, იმყოფებოდა პოლიკლინიკის მედპერსონალის მუდმივი მეთვალყურეობის ქვეშ მას არ შეეძლო გამოეხატა თავისი ნება და გაეჩუქებინა ბინა.

ბ. ჭ-იამ საკასაციო საჩივრით მოითხოვა საოლქო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და 2005წ. 5 იანვრის ჩუქების ხელშეკრულების ნამდვილად მიჩნევა შემდეგი დასაბუთებით: სასამართლოს განჩინებიდან არ ჩანს ჩუქების ხელშეკრულება მთლიანად ბათილია, თუ მხოლოდ ნაწილობრივ. ჩუქების ხელშეკრულება მთლიანად ნამდვილია, ვინაიდან ბინის გაჩუქების პერიოდში ბინა საჯარო რეესტრის მონაცემებით წარმოადგენდა ს.ჭ-იას საკუთრებას და მასზე არავითარი თანასაკუთრება არ არსებობდა. ვინაიდან ბ.ჭ-ია კეთილსინდისიერი შემძენია, სკ-ის 187-ე მუხლის თანახმად, მისგან ნივთის გამოთხოვა დაუშვებელია, თუნდაც ს.ჭ-ია ბინის ნახევრის მესაკუთრე არ ყოფილიყო. სასამართლოს არ დაუკონკრეტებია სადავო ბინის რომელ ნაწილზე არის ჩუქება ბათილი, რის გამოც განჩინება ვერ აღსრულდება. განჩინების სამოტივაციო და სარეზოლუციო ნაწილები წინააღმდეგობრივია. სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სკ-ის 59-ე, 173-ე და 959-ე მუხლები და უნდა გამოეყენებინა 185-ე და 187-ე მუხლები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელი დარჩეს გასაჩივრებული განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი: აღნიშნული ბინის პრივატიზაცია ე. ე-იამ მოახდინა 1996წ. 26 აპრილს. ქ.თბილისში, ... ¹74-ში, ¹33 ბინის პრივატიზაციის მომენტისათვის ჩაწერილები იყვნენ ს. ჭ-ია და ე. ე-ია.

კასატორებს ზემოხსენებულ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ, რის გამოც ეს გარემოებები, სსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სავალდებულოს წარმოადგენს საკასაციო სასამართლოსთვის.

ამასთან, მოცემულ დავაზე თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის კანონიერ ძალაში შესული 2004წ. 20 მაისის გადაწყვეტილებით სადავო ბინის 1996წ. 26 მარტის პრივატიზაციის ხელშეკრულება კანონიერად იქნა მიჩნეული და ბ. ჭ-იას შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა ამ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ გარემობებს, კერძოდ:

«საქართველოს რესპუბლიკაში ბინიების პრივატიზაციის შესახებ» საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1999წ. 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების მეხუთე ნაწილის თანახმად, საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან. სკ-ის 959-ე მუხლის თანახმად, თითოეულ მოწილეს შეუძლია განკარგოს თავისი წილი, ხოლო საზიარო საგნის განკარგვა ხდება მხოლოდ ერთობლივად. აღნიშნული ნორმების შესაბამისად, სადავო ბინის პრივატიზაციის დროს ბინაში ჩაწერილები იყვნენ რა ს. ჭ-ია და ე. ე-ია, მათ ბინაზე თანასაკუთრების უფლება თანაბარ წილში ჰქონდათ მოპოვებული და თითოეულ მოწილეს მხოლოდ საკუთარი წილის განკარგვა შეეძლო. ამ გარემოებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ ს. ჭ-იამ ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას საზიარო საგანი განკარა მთლიანად, რისი უფლებაც მას არ ჰქონდა და, შესაბამისად, ამ ნაწილში ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა კანონიერია.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ე. ე-იას მოსაზრებას, რომ სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით არასწორად განმარტა სკ-ის 173-ე მუხლის მეორე ნაწილი, ვინაიდან სადავო ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას ე.ე-იას, როგორც თანამესაკუთრის, თანხმობა სავალდებულო იყო. აღნიშნული ნორმით, საერთო საკუთრებაში არსებული ნივთი თანამესაკუთრეებთან შეთანხმების საფუძველზე შეიძლება დაგირავდეს ან უფლებრივად სხვაგვარად დაიტვირთოს ერთ-ერთი მესაკუთრის სასარგებლოდ და მისი ინტერესებისათვის. მითითებული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ იგი აწესრიგებს საერთო საკუთრებაში არსებული ნივთის უფლებრივად დატვირთვის და არა ნებისმიერი საფუძვლით გასხვისების საკითხს. ამასთან, ჩუქების ხელშეკრულების ძირითად თავისებურებას მისი უსასყიდლო ხასიათი წარმოადგენს და ამ გარიგებას მესაკუთრისათვის _ მჩუქებლისათვის სარგებლობა არ მოაქვს.

ასევე უსაფუძვლოა ე.ე-იას მოსაზრება, რომ სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა მტკიცებულება გამჩუქებელ ს.ჭ-იას ჯანმრთელობის შესახებ, რაც ადასტურებს გარიგების დადებისას ნების ნაკლის გამოვლენას. სსკ-ის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის მიხედვით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით, ხოლო ამავე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამდენად, სადავო ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას ს. ჭ-იას მიერ გამოვლენილი ნების ნაკლი უნდა დადასტურდეს კანონით დადგენილი მტკიცებულებით _ დოკუმენტით პირის ქმედუუნარობის ან ფსიქიკური მოშლილობის გამო, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ დგინდება. ამასთან, ამ გარემოების მტკიცების ტვირთი ე.ე-იას მხარეზეა.

საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს ბ.ჭ-იას საკასაციო საჩივრის არგუმენტებს, რომ სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სკ-ის 59-ე, 173-ე და 959-ე მუხლები და უნდა გამოეყენებინა 187-ე მუხლი. საკასაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით სკ-ის 59-ე, 173-ე და 959-ე მუხლების კანონიერად გამოყენების თაობაზე განჩინების კვლევით ნაწილში უკვე იმსჯელა.

რაც შეეხება საკასაციო პრეტენზიას სკ-ის 187-ე მუხლის გამოყენების თაობაზე, დასახელებული ნორმა აწესრიგებს მოძრავი ნივთების საკუთრების შეძენის წესს. მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს რა უძრავი ნივთი, სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას სავსებით მართებულად არ გამოიყენა სკ-ის 187-ე მუხლის დანაწესები.

ასევე დაუსაბუთებელია კასატორ ბ.ჭ-იას მოსაზრება, რომ სასამართლოს არ დაუკონკრეტებია სადავო ბინის რომელ ნაწილზე არის ჩუქება ბათილი. გასაჩივრებული განჩინებით სასამართლომ სადავო ბინა მიიჩნია რა ს. ჭ-იას და ე. ე-იას საერთო საკუთრებად თანაბარ წილში, სადავო ჩუქების ხელშეკრუელბაც ბათილად იქნა ცნობილი ბინის ნახევარ წილზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, რის გამოც იგი უნდა დარჩეს უცვლელად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ე. ე-იას საკასაციო საჩივარი და ბ. ჭ-იას შეგებებული საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 5 აპრილის განჩინება დარჩეს უცვლელი.

სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

* am saqmesTan dakavSirebiT ix. susg 2005, # 1, admin., gv. 283-291.