საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1034(კ-21) 23 აპრილი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, გოჩა აბუსერიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - თ.ფ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისი

მესამე პირები - ხ.ფ-ი, ნ.ფ-ი, მ.ფ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება

დავის საგანი - ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2020 წლის 13 აგვისტოს თ.ფ-მა სარჩელით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს და ამავე სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის მიმართ.

მოსარჩელის მითითებით, მისი მშობლები - გ. (თ.) და ნ.ფ-ები, იყვნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში და მათი ოჯახი, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში მიმდინარე წარმოების ფარგლებში მოძიებული გორის ადგილობრივი არქივის 2020 წლის 6 მარტის №... საარქივო ცნობის თანახმად, რომელიც თავის მხრივ ეყრდნობოდა ...ის თემის საკრებულოს სოფელ ...ის 1986-1995 და 1966-2000 წლების საკომლო წიგნების ჩანაწერებს, წარმოადგენდა მუშა-მოსამსახურის კომლს. 1986-1995 წლების საკომლო წიგნების თანახმად კი, ოჯახის უფროსად ირიცხებოდა გ. (თ.) ფ-ი, კომლის შემადგენლობაში ირიცხებოდნენ ნ. და თ. ფ-ები, ხოლო 1996-2007 წლების საკომლო წიგნში კომლის შემადგენლონაში დამატებით ირიცხებოდნენ მოსარჩელის მეუღლე და შვილი - ხ. და მ. ფ-ები.

მოსარჩელემ ასევე განმარტა, რომ ზემოაღნიშნული წარმოების ფარგლებში, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მოძიებული ინფორმაციის თანახმად გამოიკვეთა, რომ მოსარჩელის მიერ სარეგისტრაციოდ წარდგენილ ობიექტზე (ს/კ ...), 2003 წლის 3 ოქტომბერს, სისტემური რეგისტრაციის ფარგლებში დარეგისტრირდა გ. (თ.), ნ., თ. და ხ. ფ-ების თანასაკუთრების უფლება. რაც ადმინისტრაციული საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, თუმცა სააგენტოს 2020 წლის 14 ივლისის №... გადაწყვეტილებით მას უარი ეთქვა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

მოსარჩელის მითითებით, კოლმეურნეობებისა და მეურნეობების გაუქმებამდე, მოსახლეობისთვის კანონიერ სარგებლობაში გადაცემულ საკარმიდამო თუ საოჯახო მეურნეობის მოსაწყობად გამოყოფილ მიწის ნაკვეთებზე, საკუთრების უფლება წარმოეშვათ იმ პირებს, რომლებიც 1993 წლის მდგომარეობით კომლის წევრებს წარმოადგენდნენ. ამდენად 2003 წლის მდგომარეობით, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს არ ჰქონდა უფლება გ. (თ.), ნ. და თ. ფ-ის კომლის (ოჯახის) კუთვნილ ქონებაზე გაევრცელებინა საკომლო წიგნში 1996-1998 წლებში ჩაწერილი პირების საკუთრების უფლება.

გორის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 6 ოქტომბრის სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა ხ. და ნ. ფ-ების ნაწილში, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1593 კვ.მ, მიწის ნაკვეთის (ს/კ ...) 2003 წლის 10 მარტის სისტემური რეგისტრაციის, ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 14 ივლისის №... გადაწყვეტილების, ხ. , ნ. და მ. ფ-ების ნაწილში გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1282 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი შენობა-ნაგებობის ... საკადასტრო კოდით (წინა კოდი ...) რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2020 წლის 20 აგვისტოს №... გადაწყვეტილებისა და ხ., ნ. და მ. ფ-ების ნაწილში გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 3708 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ... საკადასტრო კოდით (წინა კოდი ...) რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2020 წლის 16 მაისის №... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა.

გორის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 16 სექტემბრის განჩინებით საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, ჩართულ იქნენ ხ. და ნ. ფ-ები, ხოლო გორის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 6 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით საქმეში იმავე საფუძვლით, სავალდებულო წესით ჩაბმულ იქნა მ.ფ-ი.

გორის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 18 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1593 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ... საკადასტრო კოდით 2003 წლის 10 მარტის სისტემური რეგისტრაცია ხ. და ნ. ფ-ების ნაწილში, ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 14 ივლისის №... გადაწყვეტილება, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1282 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი შენობა-ნაგებობის ... საკადასტრო კოდით (წინა კოდი ...) რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2020 წლის 20 აგვისტოს №... გადაწყვეტილება ხ., ნ. და მ. ფ-ების ნაწილში და გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 3708 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ... საკადასტრო კოდით (წინა კოდი ...) რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2020 წლის 16 მაისის №... გადაწყვეტილება ხ., ნ. და მ. ფ-ების ნაწილში.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ...ის თემის საკრებულოს სოფელ ...ის 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებით კომლის უფროსად ირიცხებოდა გ. ა-ის ძე ფ-ი, ხოლო კომლის შემადგენლობაში ირიცხებოდნენ: ნ. (ცოლი; გადახაზულია, გარდაიცვალა ... წელს) და თ. (შვილი) ფ-ები. კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხებოდა 1970 წელს აგებული 80 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი, ხოლო 1986-1990 წლებში პირად სარგებლობაში ერიცხებოდა 0,38 ჰა მიწის ფართობი, ამავე წიგნის ჩანაწერებით საზოგადოებრივი ჯგუფად განსაზღვრული იყო - მუშა. 1996-2007 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებით კი, კომლის უფროსად ირიცხებოდა გ. ა-ის ძე ფ-ი (გადახაზულია, გარდაიცვალა ... წელს), კომლის შემადგენლობაში კი მითითებული იყვნენ: თ. (შვილი), ხ. (რძალი), ნ. (შვილი) და მ. (შვილი) ფ-ები. კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხებოდა 80 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი (აგების წელი არ ფიქსირდებოდა), ხოლო 1996-2000 წლებში პირად სარგებლობაში ერიცხება 0,56 ჰა მიწის ფართობი.

სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ სოფელ ...ის 1992-2003 წლების მიწის განაწილების სიაში გ. ა-ის ძე ფ-ის სახელზე გრაფაში „ფაქტიურად აღმოაჩნდა“ - მითითებული იყო 0,56 ჰა, გრაფაში „უფორმდება სულ“ კი - ჩანაწერი არ ფიქსირდებოდა, პირველი კატეგორია. ხოლო, სოფელ ...ის 2000-2002 წლების მიწის გადასახადის გადამხდელთა პირად ანგარიშებში მიწის მფლობელად ფიქსირდებოდა გ. ა-ის ძე ფ-ი, მის სახელზე ირიცხებოდა 0,56 ჰა მიწის ფართობი (პირადი ანგარიშები არ იყო დამოწმებული საკრებულოს გამგებლის ხელმოწერით და ბეჭდით). სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. ფ-ი და თ. ფ-ი წარმოადგენდნენ ერთი და იგივე პირს.

რაიონულმა სასამართლომ ასევე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია, რომ 2003 წლის 10 მარტს თ. (გ. ), თე. (თ. ), ხ. და ნ. ფ-ების სახელზე სისტემური რეგისტრაციით, საკუთრების უფლებით აღირიცხა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1593 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ... საკადასტრო კოდით. იმავე დღეს თ. (გ. ) ფ-ის სახელზე სისტემური რეგისტრაციით, საკუთრების უფლებით აღირიცხა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1852 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ... საკადასტრო კოდით.

ასევე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ გ. (თ.) და ნ. ფ-ები არიან თ.ფ-ის მშობლები. ნ.ფ-ი გარდაიცვალა ... წლის 7 ივლისს, ხოლო გ. (თ.) ფ-ი - ... წლის 27 აგვისტოს. გორის მუნიციპალიტეტის მერიის 2020 წლის 13 თებერვლის №04/3309 წერილის თანახმად კი, 1994 წლის 7 ივლისს გარდაცვლილი ნ.ფ-ის დანატოვარ სამკვიდრო ქონებას, (მდებარე გორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ...), მისი გარდაცვალების დღიდან 2006 წლის 27 აგვისტომდე (გარდაცვალებამდე) დაეუფლა მისი მეუღლე - გ. ფ-ი, ხოლო ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ ამ ქონებას, 2012 წლამდე ფლობდა მათი შვილი - თ.ფ-ი. ასევე გამოიკვეთა, რომ 2012 წლიდან თ.ფ-ი ფაქტობრივად აღარ ცხოვრობდა და აღარ ფლობდა მშობლების დანატოვარ უძრავ ქონებას, სადაც ცხოვრობენ და ცნობის გაცემის დღისთვის არსებული მდგომარეობით მას ფლობდნენ თ.ფ-ის მეუღლე - ხ. და მათი შვილები: ნ. და მ.ფ-ები.

სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ თ.ფ-ს უარი ეთქვა გ. ფ-ის დანაშთ სამკვიდროზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე, ხოლო საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილებით უარი ეთქვა საჩივრის განხილვაზე, ბათილად ყოფილიყო ცნობილი ... საკადასტრო კოდით სისტემური რეგისტრაციით აღრიცხულ მიწის ნაკვეთზე ჩანაწერი ხ. და ნ. ფ-ების ნაწილში.

დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ თ.ფ-მა 2020 წლის 17 თებერვალს განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის სამსახურს და მოითხოვა მიწის ნაკვეთზე უფლებათა ცვლილების რეგისტრაცია ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე. სსიპ საჯარო რეესტრის სამსახურმა გორის არქივიდან გამოითხოვა თ.ფ-ის კომლის შესახებ ინფორმაცია და საკომლო წიგნის ჩანაწერზე დაყრდნობით, მიწის ნაკვეთზე (წინა საკადასტრო კოდი ...) 2020 წლის 20 აგვისტოს განხორციელდა ცვლილების რეგისტრაცია, შედეგად კი უძრავი ქონება ... საკადასტრო კოდით თანასაკუთრების უფლებით აღირიცხა თ. , ხ. , ნ. და მ. ფ-ების სახელზე.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ.ფ-მა 2020 წლის 15 აპრილს განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის სარეგისტრაციო სამსახურს და მოითხოვა მიწის ნაკვეთზე უფლებათა ცვლილების რეგისტრაცია ... საკადასტრო კოდით თ. (გ. ) ფ-ის სახელზე რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე. საჯარო რეესტრის სამსახურმა, გორის არქივიდან გამოთხოვილი თ.ფ-ის კომლის შესახებ ინფორმაციის საფუძველზე, მიწის ნაკვეთზე (წინა საკადასტრო კოდი ...) 2020 წლის 16 მაისს განახორციელა ცვლილების რეგისტრაცია და ეს უძრავი ქონება ... საკადასტრო კოდით თანასაკუთრების უფლებით აღრიცხა თ., ხ., ნ. და მ.ფ-ების სახელზე.

რაიონული სასამართლოს მითითებით, „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №28 დადგენილების მე-2 პუნქტიდან გამომდინარე, მიწის საკუთრებაზე უფლებამოსილი პირების განსაზღვრის მიზნებისათვის, მუშა-მოსამსახურის კომლში 1992 წლის 1 იანვრამდე რეგისტრაცია წარმოშობდა მიწის რეფორმის პერიოდში ამ კომლისათვის საკუთრებაში გადაცემულ მიწაზე მისი საკუთრების უფლებას. სასამართლომ განმარტა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გაცემა განხორციელდა რა 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით, გულისხმობდა იმას, რომ მიწა გადაეცათ კომლებს, ოჯახებს და რეფორმის პერიოდში იქ რეგისტრირებულ პირებს.

ამდენად რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ სისტემური რეგისტრაციით ... და ... საკადასტრო კოდებით აღრიცხულ უძრავ ქონებებზე საკუთრების უფლება გააჩნიათ ... წლის 7 ივლისს გარდაცვლილ ნ.ფ-ს, ... წლის 27 აგვისტოს გარდაცვლილ გ. (თ.) ფ-ს და მოსარჩელე თ.ფ-ს. რაც წარმოადგენდა ხ. და ნ.ფ-ების ნაწილში სისტემური აღრიცხვით ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ჩანაწერის და ხ., ნ. და მ. ფ-ების ნაწილში საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2020 წლის 20 აგვისტოს №... და 2020 წლის 16 მაისის №... გადაწყვეტილებების ბათილად ცნობის წინაპირობას.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 14 ივლისის №... გადაწყვეტილებით თ.ფ-ს უარი ეთქვა ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვაზე იმ საფუძვლით, რომ „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 29-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, რეგისტრაციის შესახებ მარეგისტრირებელი ორგანოს გადაწყვეტილება საჩივრდება სასამართლო წესით. რაიონულმა სასამართლომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილ პრაქტიკაზე მითითებით აღნიშნა, რომ ვინაიდან სადავო ნორმა და მასში რეგისტრაციის შესახებ აქტის კანონიერების შემოწმების დაქვემდებარება სასამართლოსადმი, მარეგისტრირებელ ორგანოს არ უზღუდავდა ამგვარ აქტზე წარდგენილი საჩივრის განხილვის უფლებას, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს გააჩნდა უფლებამოსილება, განეხილა თ.ფ-ის საჩივარი რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნასთან დაკავშირებით.

გორის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 18 ნოემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ, ამავე სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონულმა ოფისმა, ხ.ფ-მა, ნ.ფ-მა და მ.ფ-მა, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებით სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, ხ.ფ-ის, ნ.ფ-ისა და მ.ფ-ის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ნაწილობრივ გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 18 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც თ.ფ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და ბათილად იქნა ცნობილი ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 14 ივლისის №... გადაწყვეტილება. დანარჩენ ნაწილში თ.ფ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2003 წლის 10 მარტს თ. (გ. ), თე. (თ. ), ხ. და ნ.ფ-ების სახელზე სისტემური რეგისტრაციით, საკუთრების უფლებით აღირიცხა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1593 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ... საკადასტრო კოდით. იმავე დღეს თ. (გ. ) ფ-ის სახელზე სისტემური რეგისტრაციით, საკუთრების უფლებით აღირიცხა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1852 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ... საკადასტრო კოდით.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ თ.ფ-მა 2020 წლის 17 თებერვალს განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა მიწის ნაკვეთზე უფლებათა ცვლილების რეგისტრაცია ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე. სსიპ საჯარო რეესტრის სამსახურმა გორის არქივიდან გამოითხოვა თ.ფ-ის კომლის შესახებ ინფორმაცია მიწის ნაკვეთზე (წინა საკადასტრო კოდი ...), 2020 წლის 20 აგვისტოს განახორციელა ცვლილების რეგისტრაცია და ეს უძრავი ქონება ... საკადასტრო კოდით, საკომლო წიგნის ჩანაწერზე დაყრდნობით თანასაკუთრების უფლებით აღრიცხა თ., ხ., ნ. და მ. ფ-ების სახელზე. პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ.ფ-მა 2020 წლის 15 აპრილს განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა მიწის ნაკვეთზე უფლებათა ცვლილების რეგისტრაცია თ. (გ. ) ფ-ის სახელზე რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე ... საკადასტრო კოდით. საჯარო რეესტრის სამსახურმა, გორის არქივიდან გამოთხოვილი თ.ფ-ის კომლის შესახებ ინფორმაციის საფუძველზე, მიწის ნაკვეთზე (წინა საკადასტრო კოდი ...) 2020 წლის 16 მაისს განახორციელა ცვლილების რეგისტრაცია და ეს უძრავი ქონება ... საკადასტრო კოდით თანასაკუთრების უფლებით აღრიცხა თ., ხ., ნ. და მ. ფ-ების სახელზე.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ...ის თემის საკრებულოს სოფელ ...ის 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებით, კომლის უფროსად ირიცხებოდა გ. ა-ის ძე ფ-ი, ხოლო კომლის შემადგენლობაში ირიცხებოდნენ ნ. და თ.ფ-ები. ხოლო, 1996-2007 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებით, კომლის უფროსად ირიცხებოდა გ. ა-ის ძე ფ-ი, კომლის შემადგენლობაში კი ირიცხებოდნენ თ. (შვილი), ხ. (რძალი), ნ. (შვილი) და მ. (შვილი) ფ-ები. ამასთან, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. ფ-ი და თ. ფ-ი ერთი და იგივე პირია, ამასთან, ნ.ფ-ი გარდაიცვალა ... წლის ... ...ს, ხოლო გ. (თ.) ფ-ი - ... წლის ... ...ს.

სააპელაციო სასამართლომ „საჯარო რეესტრის შესახებ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2019 წლის 31 დეკემბერის N487 ბრძანებით დამტკიცებულ საჯარო რეესტრის შესახებ ინსტრუქციის მე-40 მუხლის პირველ, მე-3 და მე-4 ქვეპუნქტებზე, ასევე „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილების მე-2 პუნქტზე მითითებით განმარტა, რომ აღნიშნული საკანონმდებლო დანაწესის განმარტება არ შეიძლებოდა მესამე პირთა ინტერესის საწინააღმდეგოდ, იმგვარად რომ „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების დანაწესებს მოეხდინა მხოლოდ იმის პრევენცია, რომ არ მომხდარიყო კომლების ხელოვნურად გაყოფა უძრავი ქონების მიღების მიზნით. პალატამ მიიჩნია, რომ 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილება წინააღმდეგობაში არ მოდიოდა „საჯარო რეესტრის შესახებ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2019 წლის 31 დეკემბერის №487 ბრძანების მე-40 მუხლის მოთხოვნასთან მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მომხდარიყო საკომლო წიგნიდან ამონაწერის საფუძველზე, რომელიც უნდა შეიცავდეს კომლის წევრთა და კომლის ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციას არაუგვიანეს 2007 წლის 20 სექტემბრის მდგომარეობით.

სააპელაციო სასამართლომ ხაზი გაუსვა, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო არ იყო ის გარემოება, რომ მოსარჩელე 2012 წლამდე მეუღლესთან და შვილებთან ერთად ცხოვრობდა და ისინი ეწეოდნენ ერთიან სამეურნეო საქმიანობას, ამასთან, ხ.ფ-ი და თ.ფ-ი არ იყვნენ განქორწინებულები. გარდა ამისა, საქმის მასალებში წარმოდგენილი საარქივო ცნობის თანახმად, 1996-2007 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებით კომლის უფროსად ირიცხებოდა გ. ფ-ი, კომლის წევრებად კი თ. (შვილი), ხ. (რძალი), ნ. (შვილი) და მ. (შვილი) ფ-ები. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებისა და სამართლებრივი ნორმების ურთიერთანალიზი კი სასამართლოს მოსაზრებით გამორიცხავდა ხ. და ნ. ფ-ების ნაწილში ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე 2003 წლის 10 მარტს განხორციელებული სისტემური რეგისტრაციის, ხ., ნ. და მ. ფ-ების სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ნაწილში, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2020 წლის 20 აგვისტოს №... გადაწყვეტილებისა და ხ., ნ. და მ.ფ-ების სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ნაწილში, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2020 წლის 16 მაისის № ... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესაძლებლობას.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო პალატამ „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 29-ე მუხლის მე-3 პუნქტსა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე მითითებით აღნიშნა, რომ იმის გათვალისწინებით, რომ ხ. და ნ.ფ-ების ნაწილში ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე 2003 წლის 10 მარტს განხორციელებული სისტემური რეგისტრაციისა და ხ.. ნ. და მ.ფ-ების სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ნაწილში, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2020 წლის 20 აგვისტოს №... გადაწყვეტილება იყო კანონიერი, არ არსებობდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი იმ ნაწილში, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 14 ივლისის №... გადაწყვეტილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ.ფ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, მხოლოდ ოჯახის (კომლის) ის წევრები იქნენ მიჩნეული კომლის ქონების მესაკუთრეებად, ვინც მიწის რეფორმის პერიოდში, ანუ 1992 წლის 1 იანვრისათვის ირიცხებოდნენ ერთ ოჯახად (კომლად). ამასთან, მითითებული ნორმატიული აქტები არ შეიცავდა რაიმე დათქმას საკოლმეურნეო, საბჭოთა მეურნეობისა თუ მუშა-მოსამსახურის კომლების განსხვავების შესახებ. განსახილველ შემთხვევაში კი დადგენილი იყო, რომ გ. (თ.) ფ-ის ოჯახი (კომლი) წარმოადგენდა მუშა-მოსამსახურის კატეგორიის კომლს, რომელთანაც 1986-1995 წლებში რეგისტრირებული იყვნენ მხოლოდ ნ. (მეუღლე) და თ. (შვილი) ფ-ები. კასატორის მითითებით, ასევე დადგენილი იყო რომ ხ., ნ. და მ.ფ-ები, კასატორის და მისი მშობლების ოჯახის (კომლის) წევრები გახდნენ მხოლოდ და მხოლოდ 1996-2007 წლებში. ამდენად, კასატორმა აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მნიშვნელოვანი იყო იმ პირთა წრის განსაზღვრა, რომლებსაც გააჩნიათ საკუთრების უფლება გ. (თ.) ფ-ის ოჯახის (კომლის) ქონებაზე.

კასატორმა აღნიშნა, რომ გ. (თ.) ფ-ის კომლში 1992-1993 წლებში რეგისტრირებული იყვნენ მხოლოდ თ., ნ. (მეუღლე) და თ. (შვილი) ფ-ები და ოჯახის ამ წევრებმა მიწის რეფორმის პერიოდში თანაბრად მიიღეს მიწაზე საკუთრების უფლება. შესაბამისად, ამ ოჯახში 1996-2007 წლებში რეგისტრირებულ პირებს - ხ., ნ. და მ.ფ-ებს, ბუნებრივია მიწის რეფორმის შედეგად მიღებულ მიწის ნაკვეთებზე, ზემოთ მითითებული საკანონმდებლო, თუ კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით განსაზღვრული საკუთრების უფლება ვერ წარმოეშვებოდათ, რადგან ხ.ფ-ს (თ. ის მეუღლეს) მიწის რეფორმის შედეგად საკუთრების უფლება შესაძლოა, წარმოშობოდა მხოლოდ იმ ოჯახში (კომლში), სადაც ის რეფორმის პერიოდში იყო რეგისტრირებული 1992-1993 წლებში, ხოლო ნ. და მ. ფ-ები (თ. ის შვილები) მიწის რეფორმის პერიოდში დაბადებულნიც კი არ იყვნენ. კასატორის მითითებით, მიწის ნაკვეთების რეფორმის შედეგად მიღების შემდეგ, 1992 წლის მდგომარეობით რიცხული ოჯახების წევრები ხდებოდნენ რა ამ მიწების მესაკუთრეები, შემდგომ წლებში ამ ოჯახებში სხვა პირების რეგისტრაცია ვეღარ გახდებოდა უკვე საკუთრებაში გადაცემულ მიწებზე თანამესაკუთრეობის უფლების რეფორმის ფარგლებში წარმოშობის საფუძველი.

კასატორმა ასევე აღნიშნა, რომ „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონი განსაზღვრავს მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესს, ადგენს ამ რეგისტრაციის სამართლებრივ საფუძვლებს და ადმინისტრაციულ წარმოებაში მონაწილე მხარეთა უფლება-მოვალეობებს, ხოლო ის საკითხი, მხარეს აქვს თუ არა მიწაზე საკუთრების უფლება, განსაზღვრულია სხვა საკანონმდებლო თუ კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით. ასეთ ვითარებაში, რეგისტრაციის მიზნებისათვის შესაძლოა, გამოყენებული იქნეს ამ კანონის მე-7 მუხლის მე-7 პუნქტით განსაზღვრული დანაწესიც, რომლის თანახმადაც, კომლის წევრის (წევრების) მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება რეგისტრირდება საკომლო წიგნიდან ამონაწერის საფუძველზე. ეს ამონაწერი უნდა შეიცავდეს კომლის წევრებისა და კომლის ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ ბოლო მონაცემებს, მაგრამ არაუგვიანეს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი-მე-6 და მე-8 მუხლების ამოქმედების (2007 წლის 20 სექტემბერი) პერიოდისა. თუმცა, კასატორი მიიჩნევს, რომ აღნიშნული ნორმა იძლევა 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლებისათვის გადაცემულ მიწაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესაძლებლობას იმ პირებზეც, რომლებიც 1993 წლიდან დარეგისტრირდნენ ამ ოჯახებში, თუმცა სადავოობის შემთხვევაში, პრიორიტეტი უნდა მიენიჭოს არა მიწაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის წესს, არამედ თვით მიწაზე საკუთრების უფლებასა და მის ფარგლებს. მიწაზე საკუთრების უფლება კი კასატორის განმარტებით, რეგლამენტირებულია „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონით, რაზედაც მითითებები მოცემულია „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლშიც. ამდენად, კასატორი მიიჩნევს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ხ., ნ. და მ.ფ-ები დარეგისტრირდნენ გ. (თ.) ფ-ის ოჯახში 1996-2007 წლებში, ეს რეგისტრაცია ვერ წარმოშობდა მათ მესაკუთრულ უფლებას 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული 3 წევრისთვის - გ. (თ.), ნ. (მეუღლე) და თ. (შვილი) ფ-ებისათვის უკვე გადაცემულ მიწაზე.

კასატორმა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 167-ე მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ თ.ფ-ი 2012 წლიდან ფაქტობრივად აღარ ცხოვრობს და აღარ ფლობს მშობლების დანატოვარ უძრავ ქონებას, სადაც ცხოვრობენ და დღეის მდგომარეობით აღნიშნულ ქონებას ფლობენ თ.ფ-ის მეუღლე - ხ. და მათი შვილები: ნ. და მ. ფ-ები. ამდენად, კასატორის მოსაზრებით, ნათელი იყო, რომ ხ. და ნ. ფ-ები თხუთმეტი წლის განმავლობაში არ ფლობდნენ ამ ქონებას, როგორც საკუთარს, მ.ფ-ი კი საერთოდ არ იყო აღრიცხული მესაკუთრედ. ამასთან კასატორმა აღნიშნა, რომ ხ., ნ. და მ.ფ-ები ვერანაირად ვერ განაცხადებენ პრეტენზიებს გარდაცვლილი ნ. და გ. (თ.) ფ-ების სამკვიდრო ქონებაზე, ვინაიდან ერთადერთ პირველი რიგის მემკვიდრეს წარმოადგენდა თავად მოსარჩელე.

ამასთან, კასატორმა აღნიშნა, რომ გ. (თ.) ფ-ის კომლი გაუქმდა 1993 წლიდან. ამ დროისათვის მისი ოჯახის წევრს, მასთან ერთად, წარმოადგენდნენ ნ. (მეუღლე) და თ. (შვილი) ფ-ები, რომლებიც ითვლებოდნენ ყოფილი კომლის ქონებაზე თანამესაკუთრეებად თანაბარი წილით. შესაბამისად, გ. (თ.) ფ-ის და ნ.ფ-ის გარდაცვალებით ჩვეულებრივ გაიხსნა სამკვიდრო მათ ქონებაზე, მათ შორის ყოფილი კომლის თანასაკუთრებაში არსებული ქონებაში მათ წილზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული თ.ფ-ის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით თ.ფ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

2023 წლის 27 აპრილს, მოსარჩელის წარმომადგენლის ზ.მ-ის მიერ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში წარმოდგენილ იქნა განცხადება, რომელშიც დაყენებულ იქნა მოთხოვნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე და 53.1-ე მუხლების, ასევე ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-10 მუხლის საფუძველზე, მოპასუხე მხარისთვის მოსარჩელის მიერ გაწეული საპროცესო ხარჯის სრულად ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ.ფ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს. გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გასაჩივრებულ ნაწილში თ.ფ-ის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი კი განსაზღვრავს, რომ გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ იგი იურიდიულად არ არის საკმ.სად დასაბუთებული, (გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები). ხოლო ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო საქმეზე გადაწყვეტილებას თვითონ მიიღებს, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) და მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის გამოყენებისა და განმარტების კუთხით წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რამაც შექმნა საკასაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გაუქმების და ახალი გადაწყვეტილების მიღების წინაპირობა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებით სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, ხ.ფ-ის, ნ.ფ-ისა და მ.ფ-ის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ნაწილობრივ გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 18 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც თ.ფ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და ბათილად იქნა ცნობილი ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 14 ივლისის №... გადაწყვეტილება. დანარჩენ ნაწილში თ.ფ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ.ფ-მა, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარეებს - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოსა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონულ ოფისს, ასევე მესამე პირებს - ხ.ფ-ს, ნ.ფ-სა და მ.ფ-ს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებიათ. აღნიშნული კი მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების, კერძოდ - ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 14 ივლისის №... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის ნაწილში, შესულია კანონიერ ძალაში და საკასაციო სასამართლო მოკლებულია მასზე მსჯელობის შესაძლებლობას.

საქმის მასალებში არსებული, ...ის თემის საკრებულოს სოფელ ...ის 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების გაცნობის შედეგად, საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ ჩანაწერებში კომლის უფროსად ირიცხებოდა გ. ა-ის ძე ფ-ი, კომლის შემადგენლობაში კი: ნ. (ცოლი; გადახაზულია, გარდაიცვალა ... წელს) და თ. (შვილი) ფ-ები. ამასთან, კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხებოდა 1970 წელს აგებული 80 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი, ხოლო 1986-1990 წლებში პირად სარგებლობაში ერიცხებოდა 0,38 ჰა მიწის ფართობი. საზოგადოებრივ ჯგუფად კი განსაზღვრული იყო - მუშა. გარდა ამისა, 1997-2007 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების თანახმად, კომლის უფროსად ირიცხებოდა გ. ა-ის ძე ფ-ი (გადახაზულია, გარდაიცვალა ... წელს), კომლის შემადგენლობაში კი ირიცხებოდნენ: თ. (შვილი), ხ. (რძალი), ნ. (შვილი) და მ. (შვილი) ფ-ები. აღნიშნული ჩანაწერებით კომლს საკუთრებაში ერიცხებოდა 80 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი, რომლის აგების წელი არ ფიქსირდებოდა, ხოლო 1996-2000 წლებში - 0.56 ჰა მიწის ფართობი.

საკასაციო სასამართლო ასევე დადგენილად მიიჩნევს, რომ სოფელ ...ის 1992-2003 წლების მიწის განაწილების სიაში გ. ა-ის ძე ფ-ის სახელზე გრაფაში „ფაქტიურად აღმოაჩნდა“ - მითითებული იყო 0,56 ჰა, ხოლო გრაფაში „უფორმდება სულ“ - ჩანაწერი არ ფიქსირდებოდა. გარდა ამისა, დადგენილია, რომ სოფელ ...ის 2000-2002 წლების მიწის გადასახადის გადამხდელთა პირად ანგარიშებში მიწის მფლობელად ფიქსირდებოდა გ. ა-ის ძე ფ-ი, მის სახელზე კი ირიცხებოდა 0,56 ჰა მიწის ფართობი (თუმცა, პირადი ანგარიშები არ იყო დამოწმებული საკრებულოს გამგებლის ხელმოწერით და ბეჭდით).

საქმის მასალებში არსებულ „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის ფარგლებში უძრავი ნივთის ადგილზე დათვალიერების 2020 წლის 14 აგვისტოს №00026 ოქმის თანახმად, დადგენილ გარემოებას წარმოადგენს, რომ გ. ფ-ი და თ. ფ-ი ერთი და იგივე პირია. ამასთან დადგენილია, რომ გ. (თ.) ფ-ი და ნ.ფ-ი არიან თ.ფ-ის მშობლები.

ასევე დადგენილად არის მიჩნეული, რომ 2003 წლის 10 მარტს თ. (გ. ), თე. (თ. ), ხ. და ნ.ფ-ების სახელზე სისტემური რეგისტრაციით, საკუთრების უფლებით აღირიცხა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1593 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ... საკადასტრო კოდით, ხოლო იმავე დღეს თ. (გ. ) ფ-ის სახელზე სისტემური რეგისტრაციით, საკუთრების უფლებით აღირიცხა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1852 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ... საკადასტრო კოდით.

საქმეში არსებული, გორის მუნიციპალიტეტის მერიის 2020 წლის 13 თებერვლის №04/3309 წერილის თანახმად, 1994 წლის 7 ივლისს გარდაცვლილი ნ.ფ-ის დანატოვარ სამკვიდრო ქონებას, მდებარე გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში, მისი გარდაცვალების დღიდან ... წლის 27 აგვისტომდე (გარდაცვალებამდე) დაეუფლა მისი მეუღლე - გ. ფ-ი, ხოლო ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ ამ ქონებას 2012 წლამდე ფლობდა მათი შვილი - თ.ფ-ი. 2012 წლიდან თ.ფ-ი ფაქტობრივად აღარ ცხოვრობდა და აღარ ფლობდა მშობლების დანატოვარ უძრავ ქონებას, სადაც ცხოვრობენ და აღნიშნულ ქონებას ფლობენ თ.ფ-ის მეუღლე - ხ. და მათი შვილები: ნ. და მ.ფ-ები. ამასთან, დადგენილია, რომ თ.ფ-ს უარი ეთქვა გ. ფ-ის დანაშთ სამკვიდროზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე.

დადგენილია, რომ თ.ფ-მა 2020 წლის 17 თებერვალს განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის სამსახურს და მოითხოვა მიწის ნაკვეთზე უფლებათა ცვლილების რეგისტრაცია ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე. ამასთან, დადგენილია, რომ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილებით თ.ფ-ს უარი ეთქვა ხ. და ნ.ფ-ების ნაწილში ... საკადასტრო კოდით სისტემური რეგისტრაციით აღრიცხულ მიწის ნაკვეთზე ჩანაწერის ბათილად ცნობის თაობაზე საჩივრის განხილვაზე.

ასევე დადგენილია, რომ საჯარო რეესტრის სამსახურმა გორის არქივიდან გამოითხოვა თ.ფ-ის კომლის შესახებ ინფორმაცია, მიწის ნაკვეთზე (წინა საკადასტრო კოდი ...) 2020 წლის 20 აგვისტოს განახორციელა ცვლილების რეგისტრაცია და ეს უძრავი ქონება ... საკადასტრო კოდით თანასაკუთრების უფლებით აღრიცხა თ., ხ., ნ. და მ.ფ-ების სახელზე.

დადგენილია, რომ ნ.ფ-მა 2020 წლის 15 აპრილს განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის სარეგისტრაციო სამსახურს და მოითხოვა მიწის ნაკვეთზე უფლებათა ცვლილების რეგისტრაცია ... საკადასტრო კოდით თ. (გ. ) ფ-ის სახელზე რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე. გარდა ამისა, დადგენილია, რომ სსიპ საჯარო რეესტრის სამსახურმა, გორის არქივიდან გამოთხოვილი თ.ფ-ის კომლის შესახებ ინფორმაციის საფუძველზე, მიწის ნაკვეთზე (წინა საკადასტრო კოდი ...) 2020 წლის 16 მაისს განახორციელა ცვლილების რეგისტრაცია და ეს უძრავი ქონება ... საკადასტრო კოდით თანასაკუთრების უფლებით აღრიცხა თ., ხ., ნ. და მ.ფ-ების სახელზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სადავო აქტების კანონიერება უნდა შეფასდეს სადავო პერიოდში მოქმედი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე, კერძოდ უნდა განისაზღვროს თუ ზოგადად რა პერიოდამდე რეგისტრირებული პირები ითვლებოდნენ კომლის საკუთრებაში არსებული ქონების თანამესაკუთრეებად, ასევე განსახილველ შემთხვევაში ვინ წარმოადგენდა კომლის წევრს და რამდენად წარმოეშობოდა მას შესაბამის ქონებაზე თანასაკუთრების უფლება.

სასამართლო მიუთითებს საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილებაზე, რომლის მიზნად განსაზღვრულ იქნა მოსახლეობის საკარმიდამო ნაკვეთების ნორმის გადიდებისა და მიწის კერძო საკუთრებაში გადაცემით სოფლის მეურნეობაში საბაზრო ურთიერთობათა დამკვიდრება, სასურსათო პროდუქტების წარმოების გადიდება, ეკონომიკური კრიზისისაგან გამოსვლა, კერძოდ, აღნიშნული დადგენილების მე-2 პუნქტით განისაზღვრა მიწის კერძო საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადაცემის მხოლოდ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებისთვის, ხოლო უცხოელი მოქალაქეების ან მოქალაქეობის არმქონე პირებისთვის მიწის დროებით სარგებლობაში გადაცემის შესაძლებლობა. ამავე დადგენილების მე-3 პუნქტის თანახმად, მიწების ადრინდელ მესაკუთრეებს ან მათ მემკვიდრეებს მიწა საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადაეცემოდათ საერთო საფუძველზე. ამასთან შესაძლებლობის შემთხვევაში მათ პირველ რიგში გამოეყოფოდათ ყოფილი მიწებიდან ნაკვეთი ნორმის ფარგლებში. აღსანიშნავია, რომ ამავე დადგენილების მე-5 და მე-8 პუნქტების თანახმად, განისაზღვრა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბაღე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადადიოდა მათ კერძო საკუთრებაში. ამასთან, განისაზღვრა, რომ სოფლის მეურნეობის პროდუქტების საწარმოებლად მიწები გადაეცემოდათ სოფლად მუდმივად მცხოვრებ და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულ მოქალაქეებს; სოფლად მუდმივად მცხოვრებ სოფლის მეურნეობის სპეციალისტებს; სოფლად მუდმივად მცხოვრებ მუშებსა და მოსამსახურეებს, რომლებიც დასაქმებული არ იყვნენ სოფლის მეურნეობაში. ხოლო, ქალაქად მუდმივად მცხოვრებ მოქალაქეებს სოფლის მეურნეობის პროდუქტების საწარმოებლად და საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად მიწები გადაეცემათ დადგენილი ნორმის მიხედვით მას შემდეგ, როდესაც მოხდებოდა სოფლად მუდმივად მცხოვრებ მოქალაქეებზე მიწების გაცემა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილების მე-2 პუნქტზე, რომლითაც განისაზღვრა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გაცემა უნდა განხორციელებულიყო 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით, ხოლო 1992 წლის 1 იანვრის შემდეგ გაყრის შედეგად წარმოქმნილი ახალი კომლები დაკმაყოფილდებოდნენ ამ მიზნით მიწის სარეზერვო ფონდის შექმნის შემდეგ. ამავე დადგენილების მე-5 პუნქტის თანახმად კი, საკარმიდამოდ გადაცემული მიწის ნაკვეთის ზედიზედ ორი წლის განმავლობაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით გამოუყენებლობისა და აუთვისებლობის შემთხვევაში ნაკვეთი კომლს ჩამოერთმეოდა სასამართლო წესით და გადაეცემოდა სარეზერვო მიწის ფონდში.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების მე-2 პუნქტზე, რომლითაც განისაზღვრა, რომ სახელმწიფო მეურნეობებს, კოლმეურნეობებსა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოებს უნდა მოეხდინათ რეორგანიზაცია, ნებაყოფლობით საფუძველზე აერჩიათ შრომითი კოლექტივისათვის მისაღები მეურნეობრიობის ახალი ორგანიზაციული ფორმა და გატარებულიყვნენ რეგისტრაციაში არსებული წესის შესაბამისად 1993 წლის 1 იანვრამდე. ამასთან, განისაზღვრა, რომ სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო სამეურნეო საწარმოების ბაზაზე შეიძლება ორგანიზებულ ყოფილიყო გლეხური (ფერმერული) მეურნეობები, კოოპერაციული სასოფლო-სამეურნეო საწარმოები, სახელმწიფო სასოფლოსამეურნეო მეურნეობები, აგროფირმები, აქციონერული საზოგადოებები, ასოციაციები და მიწაზე მეურნეობრიობის სხვა ორგანიზაციული ფორმები, იმ მოთხოვნათა საფუძველზე, რომელიც არ ეწინააღმდეგებოდა „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო სამეწარმეო საქმიანობის საფუძვლების შესახებ“ კანონსა და და საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1992 წლის 4 სექტემბრის №891 დადგენილებით დამტკიცებულ სახელმწიფო საწარმოს დროებით დებულებას.

გარდა ზემოხსენებულისა, აღსანიშნავია, რომ საადგილმამულო ურთიერთობების შემდგომი განვითარების, მიწების პრივატიზაციის მოქალაქეთათვის მიწის ნაკვეთების გამოყოფის პროცედურის სრულყოფის მიზნით, საქართველოს რესპუბლიკაში მიწის რეფორმის განხორციელების, სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო სამეურნეო საწარმოთა რეორგანიზაციის შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს 1992 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის მე-3 პუნქტის თანახმად სახელმწიფო მეურნეობებს, კოლმეურნეობებს და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოებს დაევალათ 1992 წელს რეორგანიზაციის გავლა, თავიანთი სტატუსის საქართველოს რესპუბლიკის „სამეწარმეო საქმიანობის საფუძვლების შესახებ“ კანონთან შესაბამისობაში მოყვანა და სათანადო ორგანოებში ხელახალი რეგისტრაციის გატარება. ამავე დეკრეტის მე-5 პუნქტის თანახმად კი განისაზღვრა, რომ სახელმწიფო მეურნეობებს, კოლმეურნეობებსა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოებს, რომლებიც მიწას იყენებდნენ უვადო/მუდმივი/სარგებლობის უფლებით, 1992 წლის 1 დეკემბრამდე უნდა მიეღოთ გადაწყვეტილება საკუთრების კერძო, კოლექტიურწილობრივ და სხვა ფორმებზე გადასვლის შესახებ. ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებს კი უნდა უზრუნველეყოთ მიწის მესაკუთრე მოქალაქეებისათვის საკუთრების უფლების შესაბამისი მოწმობების გაცემა, რომლებსაც ჰქონდათ კანონიერი ძალა ამ უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტების გაცემამდე.

სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 თებერვლის №148 დადგენილებით დამტკიცებულ საქართველოს რესპუბლიკის ქალაქებსა და რაიონულ ცენტრებში/დაბებში მცხოვრებთათვის მიწის ნაკვეთების გამოყოფის წესის შესახებ დებულებაზე, რომლის მე-13 პუნქტი განსაზღვრავს, რომ მიწის ნაკვეთს დამოუკიდებელი ოჯახის ერთ-ერთი სრულწლოვანი წევრი იღებდა. ხოლო, მიწის ნაკვეთების მისაღებად მოქალაქეებს განცხადებასთან ერთად უნდა წარედგინათ ცნობა საცხოვრებელი ადგილიდან, ცნობა საბაღე ან სააგარაკო ნაკვეთის მფლობელობის შესახებ და ცნობა სამუშაო ადგილიდან ოჯახში შემავალი ყველა სრულწლოვანი წევრისა, რომ არ იღებენ სხვა მიწის ნაკვეთს.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეთათვის სარგებლობაში გადაცემულ მიწის ნაკვეთებზე დოკუმენტაციის გაფორმების რეგულირების შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 28 ივნისის №503 დადგენილების მე-2-მე-3 პუნქტებზე, რომელიც მიწის მიღება-ჩაბარების აქტს ასახელებდა მიწათსარგებლობის უფლების დამადასტურებელ სახელმწიფო აქტის გაცემისა და საცხოვრებელი სახლის დაპროექტება-მშენებლობის ერთადერთ საფუძვლად. ხოლო დასახელებული აქტის მიწის მიმღებ მოქალაქეზე გაცემა შესაძლებელი იყო მას შემდეგ, რაც მოქალაქე შესაბამისის მმართველობის ადგილობრივ ორგანოებში წარადგენდა მომსახურე ორგანიზაციისათვის ფაქტობრივად გაწეული მომსახურების ღირებულების გადარიცხვის დამადასტურებელ დოკუმენტს.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილ პრაქტიკაზე, რომლითაც განმარტებულია კომლის არსი და მასთან დაკავშირებული თავისებურებები, კერძოდ: „კომლი სოფლის ადგილობრივი ორგანოების მიერ ყოველთვის ცალკე იყო რეგისტრირებული საადგილმამულო წიგნში, ოჯახის თითოეული წევრის და ოჯახის რიცხული ქონების აღნიშვნით. კომლი წარმოადგენდა ოჯახის წევრთა ერთიან კავშირს, რომელსაც გააჩნდა ერთიანი ქონება, გარკვეული უფლება-მოვალეობები, აგრეთვე პასუხისმგებლობა როგორც ერთმანეთის, ისე მესამე პირთა მიმართ... შეიძლებოდა ყოფილიყო როგორც რამდენიმე, ისე ერთი წევრი. კომლის საქმიანობა არ რეგულირდებოდა სპეციალური წესდებით, რადგან კომლი არ განიხილებოდა როგორც იურიდიული პირი. კომლს გააჩნდა პირადი საკუთრება და როგორც ამ საკუთრების უფლების სუბიექტი, რეგისტრირებული იყო სოფლის საბჭოში, სადაც მითითებული იყო კომლის უფროსი, კომლის წევრები და კომლის ქონება... კომლს გააჩნდა საერთო საკუთრება, რომელიც მის წევრებს ეკუთვნოდა თანასაკუთრების უფლებით. კომლის საერთო საკუთრებაში არსებული ქონების მფლობელობა, სარგებლობა და განკარგვა წარმოებდა კომლის ყველა წევრის თანხმობით. კომლის საერთო ქონებიდან კომლის წევრის წილის განსაზღვრა-გამიჯვნა შესაძლებელი იყო მხოლოდ სამ შემთხვევაში, კერძოდ, 1) მისი გასვლისას კომლის შემადგენლობიდან, ახალი კომლის შეუქმნელად (გამოყოფა); 2) ერთი კომლიდან ორი ან მეტი კომლის შექმნისას (გაყრა); 3) კომლის წევრის პირადი ვალდებულებების მიხედვით გადახდევინება.“ (სუსგ №ას-402-2021. 04.11.2021წ., №ას-464-2022, 06.10.2022წ., №ას-516-2021, 30.11.2021წ.).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კომლი (როგორც საკოლმეურნეო, ასევე მუშა-მოსამსახურის) საქართველოში არსებობდა 1993 წლამდე და მათთან დაკავშირებული ურთიერთობები, მათ შორის, მოწესრიგებული იყო 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით. კერძოდ, აღნიშნული კოდექსის 122-ე მუხლის თანახმად განსაზღვრული იყო, რომ კომლის ქონება ეკუთვნოდა მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით, ხოლო ამავე კოდექსის 125-ე მუხლის შესაბამისად, საკოლმეურნეო კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, კომლის ქონება თანაბარი წილით ეკუთვნოდა. აღნიშნული კოდექსის 123-ე მუხლის მიხედვით კი, საკოლმეურნეო კომლის ქონების მფლობელობა, სარგებლობა და განკარგვა წარმოებდა კომლის ყველა წევრის თანხმობით.

რაც შეეხება მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ნორმებს, რომლებიც კომლის საკუთრებას უკავშირდება, ხაზგასასმელია დასახელებული კოდექსის 1513¹ მუხლის მე-3 ნაწილი, რომელიც განსაზღვრავს, რომ კომლის ქონებაზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შემდეგ ეს ქონება კომლის წევრების თანასაკუთრებას წარმოადგენს და მასზე ვრცელდება თანასაკუთრებისთვის დადგენილი საერთო წესები. აღნიშნული მიმართულებით, მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 173-ე, 953-ე და 954-ე მუხლები, რომლებიც ხაზს უსვამენ საერთო საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე თითოეული მესაკუთრის თანაბარ წილს და აღნიშნული ქონების მიმართ მათ იდენტურ უფლება-მოვალეობებს.

საკოლმეურნეო და მუშა-მოსამსახურის კატეგორიის კომლებთან და მათ შორის არსებულ გარკვეული განსხვავებების საილუსტრაციოდ მნიშვნელოვანია საკოლმეურნეო კომლის კუთვნილი ქონების სამართლებრივ რეჟიმთან დაკავშირებით არსებული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარი და სტაბილური პრაქტიკა, კერძოდ: „საქართველოში საკოლმეურნეო კომლი 1993 წლამდე არსებობდა. საკოლმეურნეო კომლის ერთ-ერთი და ძირითადი დამახასიათებელი ნიშანი იყო კომლის ყველა შრომისუნარიანი და სრულწლოვანი წევრის კოლმეურნეობის წევრობა, პირადი შრომით-საკოლმეურნეო წარმოებაში და კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის სავალდებულო ხასიათი. საკოლმეურნეო კომლის წევრები დამხმარე მეურნეობას კომლისათვის განკუთვნილ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე საერთო ძალებით აწარმოებდნენ და ამ კომლის ქონების თანამესაკუთრეებად გვევლინებოდნენ. თუ ოჯახში კოლმეურნეობის არც ერთი წევრი არ რჩებოდა, საკოლმეურნეო კომლი ისპობოდა და მუშა-მოსამსახურის ოჯახი იქმნებოდა, ხოლო დამხმარე მეურნეობის ადგილს მუშა-მოსამსახურის მეურნეობა იკავებდა. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა. აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად კი, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, თანაბარი წილი ეკუთვნოდა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1992 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და არის იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი (სუსგ №ას-1778-1756-2011, 29.06.2012; №ას-1212-1171-2016, 10.03.2017; №ას-464-2022, 06.10.2022წ; №ას-516-2021, 30.11.2021წ.).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნული სამართლებრივი აქტები წარმოადგენს კომლისთვის და კომლში შემავალი პირებისთვის შესაბამისი ქონების საკუთრებაში გადაცემის საკითხის მარეგულირებელ ძირითად სამართლებრივ დოკუმენტებს, რომლებიც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკასთან ერთობლიობაში ცხადყოფს, რომ შესაბამისი რეფორმის ფარგლებში მიწის ნაკვეთები გაიცემოდა 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რეგისტრირებულ კომლებზე. ამასთან, გაცემა ხორციელდებოდა არა კომლში შემავალ პირებზე სათითაოდ, ან თუნდაც ერთ-ერთ მათგანზე (მაგ: ოჯახის უფროსი, ან პირი რომელიც უშუალოდ წარადგენდა შესაბამის დოკუმენტებს და მიწის გადაცემის აქტში იყო დაფიქსირებული), არამედ მთელ კომლზე და შესაბამის დოკუმენტში ოჯახის ერთი წევრის ასახვა ვერ გახდებოდა კომლის სხვა წევრთა საკუთრების უფლების შეზღუდვის საფუძველი. ამდენად, დასახელებული ნორმების თანახმად, მიწის ნაკვეთები, მათ შორის საკარმიდამო ფართები, საკუთრებაში გადაეცემოდათ კომლებს, არა ინდივიდუალურ პირებს.

ზემოაღნიშნული მიდგომა დამკვიდრებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ დადგენილი პრაქტიკითაც, სადაც განმარტებულია, რომ მიწის რეფორმის პერიოდში მიწის ნაკვეთები, მათ შორის საკარმიდამო ფართები, საკუთრებაში გადაეცემოდათ 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხულ კომლებს, ანუ კომლის შემადგენლობაში რიცხულ ყველა წევრს, ანუ ოჯახებს და არა ინდივიდუალურ პირებს - ოჯახის უფროსებს (სუსგ №ბს-803(კ-23), 25.01.2024წ). ხოლო, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ დადგენილი პრაქტიკის თანახმად: „არსებითი მნიშვნელობა ენიჭებოდა იმ ფაქტს, რომ ნორმატიული აქტით დადგენილი პერიოდისათვის, კერძოდ, 1992 წლის 1 იანვრის მდომარეობით, პირი კომლის ოჯახის წევრად უნდა ყოფილიყო რეგისტრირებული (აღრიცხული). ამავე ნორმატიული ბაზიდან გამომდინარე, აღნიშნულ ფაქტს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდა, რადგან დამოუკიდებელ ოჯახად გასულ და რეგისტრირებულ ოჯახს უფლება წარმოეშობოდა, სხვა ადგილას მიეღო ასევე ქონება მიღება-ჩაბარების აქტით. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული ნორმატიული წყაროს მიზანი იყო ოჯახების მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული მიწების დაკანონება, ამდენად, აღნიშნული პერიოდისათვის ოჯახის ერთ-ერთი სრულწლოვანი წევრის სახელზე მიღება-ჩაბარების აქტით გადაცემულ ქონებაზე საკუთრების უფლებას იძენდა ამავე ოჯახის ყველა ის წევრი, რომელსაც სხვა მიწის ნაკვეთის მიღებაზე უფლება არ გააჩნდა, მიუხედავად იმისა, აპირებდა თუ არა იგი აღნიშნული უფლების რეალიზებას“ (სუსგ №ას-402-2021, 04.11.2021წ; №ას-464-2022, 06.10.2022წ; №ას-516-2021, 30.11.2021წ.).

გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ კომლებთან დაკავშირებული საკითხების მარეგულირებელი, ზემოაღნიშნული სამართლებრივი აქტები, მათ შორის 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსი, მართალია შეიცავს საკოლმეურნეო და მუშა-მოსამსახურის ტიპის კომლებთან დაკავშირებულ განსხვავებულ რეგულირებას, რაც ადასტურებს მათ შორის გარკვეული განსხვავების არსებობას, თუმცა აღსანიშნავია, რომ კომლებთან დაკავშირებული რეფორმის ფარგლებში განხორციელებული ცვლილებები, კერძოდ კომლის საკუთრებაში არსებული ქონების კომლის წევრებს შორის განაწილების შესაძლებლობის 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით ერთ კომლად რეგისტრირებული პირებით შემოსაზღვრა მიემართება და ვრცელდება ყველა კატეგორიის კომლზე, მოცემულ საკითხზე მსჯელობისა და მისი შეფასების პროცესში საკოლმეურნეო და მუშა-მოსამსახურის კომლებს შორის ყოველგვარი დიფერენციაციის გარეშე. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავის მიზნებისთვის, საქართველოს არც სადავო პერიოდში არსებული და არც ამჟამად მოქმედი კანონმდებლობა შესაბამის მიწაზე საკუთრების უფლების მქონე პირთა წრის განსაზღვრისთვის რელევანტურად არ მიიჩნევს იმის გამორკვევას შესაბამისი ოჯახი წარმოადგენდა საკოლმეურნეო თუ მუშა-მოსამსახურის კატეგორიის კომლს, ვინაიდან ორივე კატეგორიის კომლში შემავალ ოჯახის წევრებს ერთი და იმავე სამართლებრივ საფუძველზე დაყრდნობით წარმოეშობოდათ საკუთრების უფლება.

ამასთან, ზემოაღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, ხაზგასასმელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განჩინებაში მოყვანილი სამართლებრივი მსჯელობა, რომლის თანახმად: „საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს... რომ ბ.ა-ის მუშა-მოსამსახურის კომლმა (საბჭოთა მეურნეობის საზოგადოებრივი ჯგუფი) მიიღო რეფორმის პერიოდში საკუთრებაში საკარმიდამო და სხვა მიწა, შესაბამისად, ანალოგიური უფლება მიიღეს მხოლოდ მისი კომლის იმ წევრებმა, ვინც რეგისტრირებული იყვნენ 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით და ეწეოდნენ ერთიან საოჯახო მეურნეობას, ანუ, მასთან ერთად, ნ. შ-მა (ს-ემ). დ. შ-ი (ს-ე) კი ბ. ა-ის ოჯახის წევრი გახდა 1996-2007 წლებში (იგი დაბადებულია ... წლის ... ...ს) ანუ მაშინ, როდესაც ბ. ა-ი და ნ. შ-ი უკვე იყვნენ მათი ოჯახისათვის გადაცემული მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეები, და მათ ოჯახში შემდგომ წლებში რეგისტრირებულ პირს თანასაკუთრების უფლება ვერ წარმოეშობოდა. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მართებულად მიაჩნია სასამართლოთა შეფასება, რომ „კომლის“ წევრთა თანასაკუთრების ფარგლები უნდა განისაზღვროს 1992 წლის 1 იანვრამდე - საბჭოთა მეურნეობისა და კოლმეურნეობების გაუქმების მომენტში არსებული მდგომარეობით; შესაბამისად, ბ. ა-ის კომლის ქონებაზე 1992 წლიდან უფლებამოსილი პირები თანასაკუთრების უფლებით იყვნენ თვითონ ბ. ა-ი და ნ. შ-ი. (სუსგ №ბს-803(კ-23), 25.01.2024წ.).

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ როგორც კომლთან, მის წევრებთან და ქონებასთან დაკავშირებული კანონმდებლობა, ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა (სადაც ძირითად საკვლევ საგანს წარმოადგენს თუ რა ქონება ჰქონდა კომლს, ასევე ვინ და რა პერიოდში წარმოადგენდა მის წევრს) კომლის ქონებაზე მასში შემავალი პირების თანასაკუთრების უფლების გავრცელების შესაძლებლობას ცალსახად და ერთმნიშვნელოვნად უკავშირებს 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, მათ ერთ ოჯახად/ერთ კომლად აღრიცხვის ფაქტს.

განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებში არსებული ჩანაწერების შესაბამისად, დადგენილია, რომ გ. (თ.) ფ-ის ოჯახი წარმოადგენდა მუშა-მოსამსახურის კატეგორიის კომლს, ხოლო ...ის თემის საკრებულოს სოფელ ...ის 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებით კომლის უფროსად ირიცხებოდა გ. (თ.) ფ-ი, ხოლო კომლის შემადგენლობაში შედიოდნენ ნ. და თ.ფ-ები. ამდენად, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 და 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილებების შესაბამისად, გ. (თ.) ფ-ის მუშა-მოსამსახურის კომლმა რეფორმის პერიოდში საკუთრებაში მიიღო საკარმიდამო და სხვა მიწა, რაც კანონმდებლობიდან გამომდინარე გულისხმობს, რომ აღნიშნული ქონება კონკრეტულად მიიღეს 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით კომლში შემავალმა ოჯახის წევრებმა - გ. (თ.) ფ-მა, ნ.ფ-მა და თ.ფ-მა. რაც შეეხება ხ., ნ. და მ.ფ-ებს, ისინი გ. (თ.) ფ-ის ოჯახის წევრები გახდნენ 1996-2007 წლებში, შესაბამისად საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მათ, როგორც დასახელებულ ოჯახში შემდგომ წლებში რეგისტრირებულ პირებს, უკვე მოპოვებულ საკუთრების უფლებაზე, თანასაკუთრების უფლება ვერ წარმოეშობოდათ და ჩანაწერი, მათი ოჯახში/კომლში დამატების თაობაზე ატარებდა მხოლოდ საცნობარო ხასიათს, ქონებაზე საკუთრების უფლებაზე ზეგავლენის მოხდენის გარეშე.

საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლზე, რომლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, ზემოაღნიშნული კონსტიტუციური დებულებით „აღიარებულია საკუთრების ინსტიტუტის, როგორც დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ საფუძვლად არსებული ღირებულების კონსტიტუციური მნიშვნელობა, რომელიც ინდივიდის პიროვნული თავისუფლებისა და ინდივიდუალური თვითრეალიზების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტს წარმოადგენს.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 29 დეკემბრის №3/7/679 გადაწყვეტილება საქმეზე შპს სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2“ და „შპს ტელეკომპანია საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-13). ამასთან, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის №1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5). ამასთან, აღსანიშნავია, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის (საქართველოს კონსტიტუციის ამჟამინდელი რედაქციის მე-19 მუხლი) დაცვის სუბიექტია კერძო პირთა საკუთრება, როგორი ფუნქციური დატვირთვაც არ უნდა ჰქონდეს მას, სამეწარმეო საქმიანობის განსახორციელებლად იქნება გამოყენებული თუ არასამეწარმეო მიზნებისათვის. საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის №1/2/411 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „რუსენერგოსერვისი“, შპს „პატარა კახი“, სს „გორგოტა“, გივი აბალაკის ინდივიდუალური საწარმო „ფერმერი“ და შპს „ენერგია“ საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს წინააღმდეგ, II-23).

აღნიშნული მიმართულებით მნიშვნელოვანია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მსჯელობაც, რომ: „საკუთრების უფლება არ არის მხოლოდ დეკლარაციული ხასიათის. იგი წარმოადგენს მთელი რიგი ქონებრივი ურთიერთობებისა და სხვაგვარი სამართლებრივი შედეგების წარმოშობის უმთავრეს წინაპირობას. ამასთან, საკუთრების უფლების დაცულობის უზრუნველყოფის საჭიროება არ არის ფორმალური და სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს დემოკრატიული სახელმწიფოს ქვაკუთხედს, რამდენადაც საკუთრების უფლების დაცვით მიღწეული უფლების ქმედით რეალიზებაზეა დამოკიდებული საქართველოს კონსტიტუციით რეგლამენტირებული ადამიანის მთელ რიგ უფლებათა შემდგომი განხორციელება. საკუთრების უფლების გარანტირებულობა და მისი კონსტიტუციური მოწესრიგება განაპირობებს, მათ შორის, პირის შესაძლებლობას, საკუთარი სურვილის შესაბამისად, თავისუფალი ნების საფუძველზე განკარგოს და შეიძინოს ქონებრივი უფლებები... სახელმწიფო კისრულობს, ერთი მხრივ, პოზიტიურ ვალდებულებას, თავისუფალი შეთანხმებების აღსრულებისათვის სათანადო ფაქტობრივი თუ სამართლებრივი გარანტიების შექმნის გზით უზრუნველყოს თავისუფალი ნების გამოხატვის საფუძველზე ქონებრივ უფლებათა განკარგვის შესაძლებლობა, ხოლო, მეორე მხრივ, სახელმწიფო ნეგატიური ვალდებულების ფარგლებში, ვალდებულია თავად არ ხელყოს ეროვნული და საერთაშორისო კანონმდებლობით გათვალისწინებული საკუთრების უფლება (სუსგ №ბს-1322(კ-19), 25.03.2021წ.).

გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებებში მოყვანილ მსჯელობაზე, რომ: „საკუთრების უფლება სანივთო უფლების კლასიკური სახეა, რომელიც დროში არ იზღუდება. აბსოლუტური უფლების ძირითადი დამახასიათებელი თვისებაა ის, რომ იგი სხვა პირთა ქმედებისაგან დამოუკიდებლად არსებობს. ამ უფლების განხორცილება უფლებამოსილი პირის აბსოლუტური ძალაუფლების სფეროს განეკუთვნება, ხოლო მისი დაცვა უზრუნველყოფილია ნებისმიერი შესაძლო ხელყოფისაგან. ამდენად, მესაკუთრეს უფლება აქვს, ნებისმიერ დროს მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს მის საკუთრებაში არსებულ ნივთზე უფლების დაცვა“ (სუსგ №ას-402-2021. 04.11.2021წ).

ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით დაცული საკუთრების უფლების განხილვისას, უპირველეს ყოვლისა აღსანიშნავია, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად, ზემოაღნიშნული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი შედგება სამი განცალკევებული წესისგან. დიდი პალატის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილების თანახმად (საქმეზე - „იატრიდისი საბერძნეთის წინააღმდეგ, no. 31107/96) ისინი განმარტებულია შემდეგნაირად: „პირველი წესი, რომელიც პირველი პარაგრაფის პირველ წინადებაშია ჩამოყალიბებული, ზოგადი ხასიათისაა და აყალიბებს საკუთრებით მშვიდობიანი სარგებლობის პრინციპს. მეორე წესი, რომელიც პირველი პარაგრაფის მეორე წინადადებაშია მოცემული, ეხება მხოლოდ საკუთრების ჩამორთმევას და უქვემდებარებს მას კონკრეტულ პირობებს. მესამე წესი, რომელზეც მეორე პარაგრაფი მიუთითებს, აღიარებს, რომ ხელშემკვრელი სახელმწიფოები უფლებამოსილები არიან, inter alia, საჯარო ინტერესის შესაბამისად განახორციელონ საკუთრების გამოყენების კონტროლი.“ იმისათვის, რომ საკუთრების უფლებაში ნებისმიერი ფორმით ჩარევა, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის დარღვევის დადგენის საფუძვლად არ მიიჩნიოს, საჭიროა მოცემული ჩარევა პირველ რიგში იცავდეს კანონიერების პრინციპს. კანონიერების პრინციპი კი, ზემოაღნიშნული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი და ყველაზე მნიშვნელოვანი მოთხოვნაა. ამაზე მეტყველებს ასევე დიდი პალატის გადაწყვეტილება - „ბელანე ნაგი უნგრეთის წინააღმდეგ” no. 53080/13, რომელშიც ხაზგასმით არის აღნიშნული, რომ ხსენებულ უფლებაში ნებისმიერ ჩარევა მოცემულ მოთხოვნას აუცილებლად უნდა აკმაყოფილებდეს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციითა და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით უზრუნველყოფილი საკუთრების უფლება თავის თავში მოიაზრებს როგორც საკუთრების ჩამორთმევისგან პირის დაცვას და ჩამორთმევის საგამონაკლისო წინაპირობების რეგლამენტაციას, ასევე სახელმწიფოს ვალდებულებას შესაბამისი საფუძვლების გარეშე არ შეუზღუდოს პირს მისი საკუთრების განკარგვა/გამოყენება. ამდენად, საკუთრებით სარგებლობის შეზღუდვის ყველა შემთხვევაში, უფლებაში ჩარევა უნდა განხორციელდეს საჯარო და კერძო ინტერესების შეპირისპირების შედეგად, ემსახურებოდეს მხოლოდ მკაფიოდ განსაზღვრულ ლეგიტიმურ მიზანს, იყოს მიზნის მიღწევისთვის აუცილებელი და თან. მიერი საშუალება. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში სადავო საკითხი უკავშირდება ფიზიკურ პირებს შორის ქონების განაწილების საკითხს და განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ საკუთრების უფლების მნიშვნელობიდან გამომდინარე, სწორად იქნეს განსაზღვრული ამ შემთხვევაში ვინ არის/არიან აღნიშნული უფლების მატარებელი სუბიექტი/სუბიექტები და არ მოხდეს შესაბამისი საფუძვლის გარეშე, რომელიმე მხარის უფლებების მომეტებული შეზღუდვა.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2003 წლის 10 მარტს სისტემური რეგისტრაციით, საკუთრების უფლებით აღირიცხა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1593 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ... საკადასტრო კოდით არამხოლოდ 1986-1995 წლებში რეგისტრირებულ თ. (გ. ) და თე. (თ. ) ფ-ებზე (ნ.ფ-ი ... წელს გარდაიცვალა), არამედ 1996-2007 წლებში ამავე კომლში აღრიცხულ ხ. და ნ.ფ-ების სახელზე. ამავე დღეს კი, სისტემური რეგისტრაციით, საკუთრების უფლებით აღირიცხა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1852 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ... საკადასტრო კოდით მხოლოდ თ. (გ. ) ფ-ის სახელზე და მასში ხ. და ნ.ფ-ები მითითებული არ იქნენ. ასევე დადგენილია, რომ 2012 წლიდან თ.ფ-ი ფაქტობრივად აღარ ცხოვრობდა და აღარ ფლობდა მშობლების დანატოვარ უძრავ ქონებას, სადაც რეალურად ცხოვრობდნენ და აღნიშნულ ქონებას ფლობენ თ.ფ-ის მეუღლე და შვილები - ხ., ნ. და მ.ფ-ები. საკასაციო სასამართლო მართალია აცნობიერებს ხ., ნ. და მ.ფ-ების კავშირს მათ საცხოვრებელ ფართთან, აღნიშნული პირების მიმართ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ განხორციელებული სადავო რეგისტრაციიდან გამომდინარე მოლოდინს აღნიშნულ ქონებაზე მათი საკუთრების უფლების რეალურად არსებობის თაობაზე, დასახელებული მოლოდინიდან და სტაბილურობის განცდიდან, ასევე ფართით წლების მანძილზე სარგებლობის ფაქტიდან გამომდინარე მათ მიერ ქონების პოტენციური გაუმჯობესების საკითხს, თუმცა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 167-ე მუხლზე, რომლის თანახმად თუ პირი საჯარო რეესტრში შეტანილია მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრედ ისე, რომ არ შეუძენია საკუთრების უფლება მათზე, იგი მოიპოვებს ამ საკუთრების უფლებას, თუკი რეგისტრაცია არსებობდა თხუთმეტი წლის განმავლობაში და ამ ხნის მანძილზე პირი ფლობდა მათ, როგორც საკუთარს და აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში ხ. და ნ. ფ-ები თხუთმეტი წლის განმავლობაში არ ფლობდნენ სადავო ქონებას, როგორც საკუთარს, მ.ფ-ი კი საერთოდ არ იყო აღრიცხული მესაკუთრედ, რაც გამორიცხავს დასახელებული მუხლის საფუძველზე, მესამე პირების მიმართ კომლის ქონებაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას, განსაკუთრებით კი მოსარჩელის საკუთრების უფლების უგულებელყოფის და შეზღუდვის ხარჯზე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კომლთან დაკავშირებული კანონმდებლობის საფუძველზე და იქიდან გამომდინარე, რომ გ. (თ.) და ნ. ფ-ები არიან გარდაცვლილები, ხოლო მიწის რეფორმის პერიოდში მათთან ერთად აღრიცხულ ოჯახის წევრს წარმოადგენდა მხოლოდ მოსარჩელე, კომლის ქონების ერთადერთი მესაკუთრეა თ.ფ-ი, რომლის საკუთრების უფლების შეზღუდვის ან ქონების ჩამორთმევის კანონმდებლობით გათვალისწინებული საფუძვლების არსებობა, განსახილველ შემთხვევაში, არ დასტურდება.

რაც შეეხება საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2019 წლის 31 დეკემბრის №487 ბრძანებით დამტკიცებულ, საჯარო რეესტრის შესახებ ინსტრუქციას და მასში მოცემულ სამართლებრივ რეგულირებას, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს აღნიშნული ინსტრუქციის მე-40 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, კომლის წევრის (წევრების) მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება რეგისტრირდება საკომლო წიგნიდან ამონაწერის საფუძველზე, რომელიც უნდა შეიცავდეს კომლის წევრთა და კომლის ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციას ბოლო მონაცემებით, მაგრამ არაუგვიანეს 2007 წლის 20 სექტემბრისა. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად კი, უძრავ ნივთზე კომლის წევრთა საერთო საკუთრების უფლება რეგისტრირდება ისე, რომ რეგისტრირებულ მონაცემებში თანამესაკუთრედ მიეთითება კომლის ყველა წევრი და აღინიშნება მათი საერთო საკუთრების შესახებ. იმ შემთხვევაში, თუ სააგენტოს არ წარედგინება კომლის ყველა წევრის პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის ასლი, უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში დარეგისტრირდება კომლის მხოლოდ იმ წევრების საკუთრების უფლება, რომელთა პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის ასლ(ებ)ი იქნება წარდგენილი, ხოლო კომლის დანარჩენ წევრებთან დაკავშირებით გაკეთდება მითითება თანამესაკუთრის არსებობის თაობაზე. გარდა ამისა, დასახელებული მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, საკომლო წიგნის ჩანაწერების საფუძველზე, მიწის ნაკვეთზე რეგისტრირდება კომლის მხოლოდ იმ წევრის/წევრების საკუთრების/თანასაკუთრების უფლება, რომელთა კომლის წევრობა უტყუარად დასტურდება. ის პირები, რომელთა შესახებ საკომლო წიგნის ჩანაწერებში მითითებულია კომლიდან გასვლის შესახებ შემდეგი ხასიათის შენიშვნები: „გათხოვდა“ (თუკი მითითებულია საკომლო წიგნის იმ გრაფაში, რომელშიც აღინიშნება კომლიდან მუდმივად წასვლის მიზეზი), „გადახაზულია“, „გავიდა კომლიდან“, „გამოეყო ცალკე კომლად“, „გადავიდა საცხოვრებლად სხვაგან“ და ა.შ., არ რეგისტრირდებიან უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-8 პუნქტზე, რომლის თანახმად, თანაბარი იურიდიული ძალის მქონე ნორმატიულ აქტებს შორის წინააღმდეგობის შემთხვევაში უპირატესობა ენიჭება უფრო გვიან მიღებულ (გამოცემულ) ნორმატიულ აქტს. გარდა ამისა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ერთი და იმავე დონის სამართლის ნორმათა კოლიზიის დროს გამოიყენება სპეციალური და უფრო ახალი კანონი. ამ კოდექსით გათვალისწინებულ ზოგად ნორმებსა და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური ნორმები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საჯარო რეესტრის შესახებ ინსტრუქცია ერთი მხრივ შეიცავს კომლთან და საკომლო ქონებასთან დაკავშირებული ურთიერთობებთან თანხვედრაში მყოფ, შემავსებელ ნორმებს, რომლებიც კიდევ ერთხელ ნათელს ხდის საკომლო ქონებაზე თანასაკუთრების წარმოშობისთვის კომლის წევრობის უტყუარად დადასტურების აუცილებლობას, თუმცა მეორე მხრივ ინსტრუქციაში არსებული ჩანაწერი, რომელიც კომლის წევრის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციისთვის საკომლო წიგნიდან იმგვარი ამონაწერის საფუძველზე ხდის შესაძლებელს, რომელიც შეიცავს არაუგვიანეს 2007 წლის 20 სექტემბრის მონაცემებს, წინააღმდეგობაში მოდის ზემოაღნიშნულ მთელ რიგ სამართლებრივ ნორმებთან, რომლებიც ქონებაზე თანასაკუთრების აღიარების შესაძლებლობას უშვებს მხოლოდ კომლის იმ წევრევბისთვის, რომლებიც 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით იყვნენ ერთ კომლად რეგისტრირებული.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საჯარო რეესტრის ინსტრუქციასა და „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილებას, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილებას, საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს 1992 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტსა და ზემოთ დასახელებულ იმ სხვა აქტებს შორის კოლიზიის შემთხვევაში, რომელთა ერთობლივი ანალიზის შედეგად ცალსახაა რომ ისინი ითვალისწინებდნენ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გაცემის შესაძლებლობას 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით და რომლებიც პრაქტიკულად შეიცავენ კომლთან და საკომლო ქონებასთან დაკავშირებულ დამფუძნებელ და საკითხის მომწესრიგებელ სპეციალურ ნორმებს, უპირატესობა ენიჭება ამ უკანასკნელთ. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის პოზიციას, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სადავო საკითხის შეფასებისას, პრიორიტეტი უნდა მიენიჭოს ზემოაღნიშნულ ნორმებს და არა საჯარო რეესტრის ინსტრუქციას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ თ.ფ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გასაჩივრებულ ნაწილში თ.ფ-ის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს, კერძოდ, ბათილად იქნეს ცნობილი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1593 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ... საკადასტრო კოდით 2003 წლის 10 მარტის სისტემური რეგისტრაცია ხ. და ნ. ფ-ების ნაწილში, ბათილად იქნეს ცნობილი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1282 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი შენობა-ნაგებობის ... საკადასტრო კოდით (წინა კოდი ...) რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2020 წლის 20 აგვისტოს №... გადაწყვეტილება ხ., ნ. და მ. ფ-ების ნაწილში და ბათილად იქნეს ცნობილი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 3708 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ... საკადასტრო კოდით (წინა კოდი ...) რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2020 წლის 16 მაისის № ... გადაწყვეტილება ხ., ნ. და მ. ფ-ების ნაწილში.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოს გარეშე ხარჯები. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლოს გარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე, მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველ წინადადებაზე, რომლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს თ.ფ-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს მის მიერ რაიონულ სასამართლოში საქმის განხილვისათვის გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 100 (ასი) ლარისა და საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისათვის გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 (სამასი) ლარის ანაზღაურება, სულ - 400 (ოთხასი) ლარის ოდენობით.

რაც შეეხება მოთხოვნას სასამართლოს გარეშე ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.1 მუხლი განსაზღვრავს მხარის მიერ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების იმ ოდენობის მაქსიმუმს, რომელიც შეიძლება დაეკისროს მეორე მხარეს. ამ მაქსიმუმის ფარგლებში სასამართლოს შეუძლია, თავისი შეხედულებით, გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, რომელიც მეორე მხარეს უნდა დაეკისროს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მარწმუნებელსა და რწმუნებულს შორის ხელშეკრულებით შეთანხმებული ანაზღაურების თანხა, აგრეთვე მარწმუნებლის მიერ წარმომადგენლისათვის გადახდილი თანხის ოდენობა გაწეული მომსახურებისთვის, არ არის სავალდებულო სასამართლოსთვის ადვოკატის მომსახურების გაწევის თანხის ოდენობის განსაზღვრისთვის. სასამართლომ ადვოკატის მომსახურების ღირებულების განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა მიიღოს საქმის სირთულე, უფლების დარღვევის აღსაკვეთად წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელების ინტენსივობა, ხანგრძლივობა, ინსტანციურობა და სხვა გარემოებები.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მარწმუნებელსა და ადვოკატს შორის წარმოშობილი ურთიერთობის მატერიალური საფუძველია დავალების ხელშეკრულება (სკ-ის 709-ე მუხ.), მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში (სკ-ის 710-ე მუხ.). გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება მოცემულ შემთხვევაში პრეზიუმირებულია, ვინაიდან სასყიდლიანი დავალების ხელშეკრულება შეიძლება იყოს წერილობითი ან ზეპირი, ხოლო ადვოკატის მომსახურების ღირებულება, საპროცესო კანონმდებლობის თანახმად წაგებულ მხარეს უნდა დაეკისროს. იურიდიული მომსახურების გაწევის შემთხვევაში ივარაუდება მხარეთა შორის სასყიდლიანი დავალების ხელშეკრულების არსებობა, საწინააღმდეგო საჭიროებს დამტკიცებას. ამასთან, მინდობილობა და დავალების ხელშეკრულება ერთმანეთთან დაკავშირებული დოკუმენტებია, შესაბამისად, არ გამოირიცხება მათი ერთ დოკუმენტში - მინდობილობაში მოქცევა. საგულისხმოა, რომ დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმებით (სამოქალაქო კოდექსის 709-722 მუხლები) გათვალისწინებული არ არის სპეციალური მოთხოვნა ხელშეკრულების ფორმის თაობაზე, თუმცა დაცული უნდა იქნეს სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის მოთხოვნა, მარწმუნებლის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელების მინდობილობის გაცემის შესახებ, რათა წარმომადგენელმა შეძლოს წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელება.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმეს ერთვის 2019 წლის 24 იანვარს სანოტარო წესით დამოწმებული, 3 (სამი) წლის ვადით გაცემული რწმუნებულება, რომლითაც ზ.მ-ის თ.ფ-ისგან მინიჭებული აქვს უფლებამოსილება დაიცვას მისი ინტერესები ყველა ინსტანციის სასამართლოში. რწმუნებულებაში მითითებულია, რომ დავალებების შესრულების სანაცვლოდ, მარწმუნებელი ვალდებულია რწმუნებულს გადაუხადოს გასამრჯელო, რომლის ოდენობა ურთიერთშეთანხმებით დგინდება.

საქმის მასალებით დასტურდება ადვოკატის მიერ მოსარჩელისთვის იურიდიული მომსახურების გაწევა შესაბამისი ინსტანციის სასამართლოებში, ამასთან, საქართველოს უზენაეს სასამართლოში 2023 წლის 27 აპრილს წარმოდგენილია განცხადება ხარჯების სრულად ანაზღაურების მოთხოვნის თაობაზე, რომელსაც თან ერთვის ზ.მ-ის ორდერი №... და ამონაწერი ბანკიდან, რომლის თანახმად თ.ფ-ის ზ.მ-ისთვის გადახილი აქვს 2000 ლარი, აღწერილობაში კი მითითებულია, რომ აღნიშნული თანხა წარმოადგენს საქართველოს უზენაეს სასამართლოში საადვოკატო მომსახურების საფასურს.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ პროცესის ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს სასამართლო გადაწყვეტილებით, რომლითაც საქმე წყდება არსებითად. ამასთან, საპროცესო ხარჯის ოდენობა უნდა განისაზღვროს საქმეზე დამდგარი საბოლოო შედეგის მიხედვით, სამივე ინსტანციის სასამართლოში წარმომადგენლობითი საქმიანობის შედეგის გათვალისწინებით. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან არსებობს საკასაციო საჩივრის და გასაჩივრებულ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი, შესაბამის ნაწილში არსებობს ასევე წარმომადგენლობაზე გაწეული ხარჯის მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრების წინაპირობაც. ამდენად, საქმის სირთულისა და მნიშვნელობის, წარმომადგენლობის ინტენსივობის, ინსტანციურობის, დავის გადაწყვეტის შედეგის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოპასუხეს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს იურიდიული მომსახურების ანაზღაურება 1000 (ათასი) ლარის ოდენობით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 411-ე მუხლით,

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. თ.ფ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. თ.ფ-ის სარჩელი გასაჩივრებულ ნაწილში დაკმაყოფილდეს;

4. ბათილად იქნეს ცნობილი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1593 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ... საკადასტრო კოდით 2003 წლის 10 მარტის სისტემური რეგისტრაცია ხ. და ნ. ფ-ების ნაწილში;

5. ბათილად იქნეს ცნობილი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1282 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი შენობა-ნაგებობის ... საკადასტრო კოდით (წინა კოდი ...) რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2020 წლის 20 აგვისტოს №... გადაწყვეტილება ხ., ნ. და მ. ფ-ების ნაწილში;

6. ბათილად იქნეს ცნობილი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 3708 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ... საკადასტრო კოდით (წინა კოდი ...) რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2020 წლის 16 მაისის № ... გადაწყვეტილება ხ., ნ. და მ. ფ-ების ნაწილში;

7. მოპასუხეს - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს დაეკისროს მოსარჩელის - თ.ფ-ის სასარგებლოდ, მის მიერ რაიონულ სასამართლოში საქმის განხილვისათვის გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 100 (ასი) ლარისა და საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისათვის გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 (სამასი) ლარის ანაზღაურება, სულ - 400 (ოთხასი) ლარის ოდენობით;

8. მოპასუხეს - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს დაეკისროს მოსარჩელის - თ.ფ-ის სასარგებლოდ, მის მიერ იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული საპროცესო ხარჯის ანაზღაურება 1000 (ათასი) ლარის ოდენობით;

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

მ. ვაჩაძე

გ. აბუსერიძე