საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-753(კ-23) 23 აპრილი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, გოჩა აბუსერიძე

კასატორი - შპს „...ი“

მოწინააღმდეგე მხარეები - სსიპ შემოსავლების სამსახური, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 მაისის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2018 წლის 4 ივლისს შპს „...მა“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, იგი წარმოადგენდა ...ის საწარმოს, რომელსაც უფლება ჰქონდა ...ის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ტერიტორიაზე 8635 ჰა ფართობი გაჯანსაღება-აღდგენას დაქვემდებარებული ტერიტორიიდან სახელმწიფო ტყის ფონდში არსებულ ...ში განახორციელოს გარემოდან დაავადებული ხეების ამოღება სანიტარული ჭრების ჩატარების გზით.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2015 წლის 13 მაისს კომპანიის მიერ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოში გასაჩივრებული იქნა შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2014 წლის 22 დეკემბრის №022-22 საგადასახადო მოთხოვნა და შემოსავლების სამსახურის 2015 წლის 23 აპრილის №13169 ბრძანება, თუმცა, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 8 ივნისის №1661/2/2016 გადაწყვეტილებით შპს „...ის“ საჩივარი მე-2 და მე-3 ნაწილში არ დაკმაყოფილდა, ხოლო დანარჩენ ნაწილში საჩივარი დარჩა განუხილველი. შემოსავლების სამსახური და დავების განხილვის საბჭო არ დაეთანხმა კომპანიის განმარტებებს იმასთან დაკავშირებით, თუ რატომ არ შეიძლებოდა შეშა-ვარჯის მიწოდებად განხილვა და ასევე დღგ-თი დაბეგვრა. ასევე შემოსავლების სამსახური და დავების განხილვის საბჭო არ დაეთანხმნენ კომპანიის პოზიციას იმასთან დაკავშირებით, რომ უკანონოდ ხე-ტყის მოჭრა კომპანიის მიერ განხორციელებული არ ყოფილა და შესაბამისად მოჭრილი ხე-ტყე კომპანიის რეალიზაციაში არასწორად და უკანონოდ იქნა ჩასმული.

მოსარჩელემ დამატებით აღნიშნა, რომ მას 2009-2013 წლების განმავლობაში მოპოვებული ჰქონდა 19 660 კუბ.მ. სამასალე და საშეშე მორი. აუდიტის დეპარტამენტის 2014 წლის 18 დეკემბრის საგადასახადო შემოწმების აქტის პროექტში მითითებული იყო, რომ აღნიშნული მორების მოპოვების გარდა, ხის მოჭრის შედეგად რჩებოდა შეშა-ვარჯი (საშეშე მასალა), რაც საწარმოს არ ჰქონდა ნაჩვენები საბოლოო სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობებში და არ ჰქონდა ჩართული ერთობლივ შემოსავალში. საგადასახადო შემოწმების შედეგად, აღნიშნული შეშა-ვარჯი საგადასახადომ მიიჩნია მიწოდებად, დაუქვემდებარა შესაბამისი პერიოდების ერთობლივ შემოსავალში ასახვას და ასევე დღგ-ით დაბეგვრას. ამასთან, მოპოვებული მორების შედეგად დარჩენილ შეშა-ვარჯზე (საშეშე მასალა) საგადასახადო ორგანომ საწარმოს დაარიცხა ბუნებრივი რესურსის მოსაკრებელი (საშეშე განაკვეთით).

მოსარჩელემ სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2014 წლის 22 დეკემბრის №022-22 საგადასახადო მოთხოვნისა და მე-2 და მე-3 საკითხებთან მიმართებაში 2015 წლის 23 აპრილის №13169 ბრძანების ბათილად ცნობა, ასევე მე-2 და მე-3 დავის საგანთან მიმართებაში საქართველო ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 8 ივნისის №1661/2/2016 წლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 5 ივლისის განჩინებით მოსარჩელე შპს „...ი“-ს სარჩელი, მოპასუხე სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის თაობაზე, განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა უფლებამოსილ სასამართლოს - ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს „...ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „...მა“, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 მაისის განჩინებით შპს „...ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „...ს“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 13 ნოემბრის №858 განკარგულების შესაბამისად მოპოვებული ჰქონდა უფლება ...ის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ტერიტორიაზე 8635 ჰა ფართობი გაჯანსაღება-აღდგენას დაქვემდებარებული ტერიტორიიდან სახელმწიფო ტყის ფონდში არსებულ ...ში განეხორციელებინა გარემოდან დაავადებული ხეების ამოღება სანიტარული ჭრების ჩატარების გზით.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2013 წლის 21 ივნისის №28277 ბრძანების საფუძველზე ჩატარდა შპს „...ის“ საქმიანობის საგადასახადო შემოწმება. შემოწმების შედეგებზე 2014 წლის 18 დეკემბერს შედგა საგადასახადო შემოწმების აქტი და გამოიცა 2014 წლის 22 დეკემბრის №022-22 „საგადასახადო მოთხოვნა“, რომლის მიხედვითაც გადამხდელს დამატებით ბიუჯეტში გადასახდელად დაერიცხა სულ 1322703 ლარი. აღნიშნული საგადასახადო მოთხოვნა გასაჩივრდა სსიპ შემოსავლების სამსახურში.

სააპელაციო პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2015 წლის 23 აპრილის №13169 ბრძანებით სადავო საკითხთან დაკავშირებით საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და აუდიტის დეპარტამენტს დაევალა შესაბამისი მითითებისა და შესწავლის შედეგების გათვალისწინებით შესაბამისი საფუძვლების არსებობის შემთხვევაში განეხორციელებინა შემოწმებით დარიცხული თანხების კორექტირება (შემცირება). აღნიშნული ბრძანება გადამხდელის მიერ გასაჩივრებულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოში. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 8 ივნისის №1661/2/2016 გადაწყვეტილებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ შეშა-ვარჯის მიწოდებად ჩათვლის და ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისთვის მოსაკრებლის გაანგარიშების ნაწილში ადმინისტრაციულმა ორგანომ იმსჯელა და ვინაიდან საბოლოო გადაწყვეტილების მისაღებად აუცილებლად მიიჩნია დამატებითი მტკიცებულებების მოპოვება, დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში დაავალა აუდიტის დეპარტამენტს საქმისათვის აუცილებელი ფაქტების დამატებით შესწავლა, რაც ნიშნავდა იმას, რომ მოპოვებული მტკიცებულებების საფუძველზე მიღებული იქნებოდა საბოლოო გადაწყვეტილება. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ საშეშე და სამასალე მორების მოპოვებისას რჩებოდა შეშა-ვარჯი და გადამხდელს საქართველოს მთავრობის განკარგულების შესაბამისად მოპოვებული უფლების ფარგლებში მოჭრილი ხე-ტყის შესაბამისად სრულად გააჩნდა შეშა-ვარჯის განკარგვის უფლება, სასამართლომ მიიჩნია, რომ შემმოწმებელთა მიერ შეშა-ვარჯზე მოსაკრებლის გაანგარიშება მართლზომიერად განხორციელდა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 13 ნოემბრის №858 განკარგულების მოქმედების ფარგლებში გარემოდან უკანონოდ მოპოვებული ჰქონდა ჯამურად 994 კუბ.მ. ხე-ტყის მასალა, ხოლო შპს „...ს“ სამართალდამცავი ორგანოებისათვის არ მიუმართავს ხელშეკრულებით განსაზღვრულ მის სამოქმედო ტერიტორიაზე ხე-ტყის უკანონო ჭრის (დატაცების) ფაქტზე. ამასთან, ასევე სააპელაციო პალატამ საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული №3/1133-15 გადაწყვეტილებით დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „...ი“ არღვევდა ხელშეკრულებით დადგენილ პირობებს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 მაისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „...მა“, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დააკისრა მას პასუხისმგებლობა ხე-ტყის უკანონო ჭრისთვის, ვინაიდან არ იყო გამოვლენილი სუბიექტი, რომელმაც განახორციელა უკანონო გაკაფვა და იგი შესაძლებელია ყოფილიყო ნებისმიერი პირი, რომელსაც დამოუკიდებლად და ინდივიდუალურად უნდა ეგო პასუხი. ამასთან, კასატორი მიიჩნევს, რომ მხოლოდ ის ფაქტი, რომ უკანონო ჭრები განხორციელებული იყო შპს „...ის“ სამოქმედო ტერიტორიაზე და სააპელაციო პალატის მითითება, რომ კასატორის მხრიდან არ ფიქსირდებოდა სამართალდამცავი ორგანოებისთვის მიმართვის ფაქტი, ავტომატურად და შესაბამისი მტკიცებულებების გარეშე არ ადასტურებდა, რომ მან უკანონო გაკაფვა განახორციელა.

კასატორმა ასევე აღნიშნა, რომ იმის გათვალისწინებით, რომ 2013 წლისთვის მოქმედი საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივის რესურსების მინისტრის 2011 წლის 2 თებერვლის №2 ბრძანება ითვალისწინებდა სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას გარემოსთვის მნიშვნელოვანი ზიანის მიყენებისთვის და 1000 ლარს ზემოთ მიყენებული ზიანი წარმოადგენდა სისხლისსამართლებრივი წარმოების საფუძველსა და სისხლის სამართლის კოდექსის 303-ე მუხლის პირველი ნაწილის შემადგენლობას, სუბიექტის დამნაშავედ მიჩნევა, კანონიერ ძალაში შესული განჩინების გარეშე, წარმოადგენდა უდანაშაულობის პრეზუმფციისა და მისი უფლებების დარღვევას. გარდა ამისა, კასატორმა აღნიშნა, რომ სსიპ ეროვნული სატყეო სააგენტოს წარმომადგენელი უფლებამოსილია მოკვლევა ჩაატაროს ტყის უკანონო ჩეხვის დროს, რის საფუძველზეც, უკანონო ქმედების ჩამდენი პირის მიმართ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 239-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე გამოსცემს ოქმს.

კასატორმა დამატებით განმარტა, რომ სასამართლომ მისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლად მიიჩნია მხოლოდ და მხოლოდ შპს „...სა“ და საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება სატყეო დეპარტამენტს შორის დადებული ხელშეკრულება, კასატორის უფლებებისა და ვალდებულებების გამიჯვნის გარეშე, რაც წარმოადგენდა სამართლებრივ უსწორობას.

შპს „...ის“ განმარტებით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა სათანადოდ არ გამოიკვლიეს და შეფასების მიღმა დატოვეს ის ფაქტი, რომ საქმეში არ არსებობდა აუდიტის დასკვნა, რომელზეც იყო საუბარი სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილებაში, რის მიხედვითაც შესაძლებელი გახდებოდა კალკულაციის შინაარსის გაგება. ამასთან, მნიშვნელოვანი იყო კონკრეტული გადასახადების იდენტიფიცირება და სამართლებრივი საფუძვლის მითითება, თუ, რამდენად ევალებოდა შპს „...ს“ მათი გადახდა.

კასატორმა აღნიშნა, რომ იგი სარჩელში დარიცხვის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლის არ არსებობაზე მიუთითებდა, რასაც არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა საგადასახადო მოთხოვნის ოდენობის განსაზღვრისთვის. სასამართლოებმა კი მიღებულ გადაწყვეტილებებში აქცენტი გააკეთეს ისეთ მოვალეობებზე, რომლებიც კასატორს უშუალოდ საგადასახადო კოდექსით არ ეკისრებოდა, რამდენადაც ადგილი არ ჰქონდა დასახელებული კოდექსის 73-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული საფუძვლის არსებობას და საგადასახადო ორგანო არ იყო უფლებამოსილი გადამხდელის საგადასახადო ვალდებულებები განესაზღვრა არაპირდაპირი მეთოდის გამოყენებით, კერძოდ დაბეგვრას დაქვემდებარებული საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლის ხვედრითი წილის პროპორციის გათვალისწინებით.

კასატორი მიუთითებს სააპელაციო პალატის მსჯელობაზე, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 73-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად შემოსავალი გადასახადით იბეგრება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც მისი კანონიერება სადავოა და აღნიშნავს, რომ მართალია უკანონო ან სადავო შემოსავალი იბეგრება, თუმცა, განსახილველ შემთხვევაში სადავო არის არა მხოლოდ შემოსავლის კანონიერება, არამედ საერთოდ შემოსავლის არსებობის ფაქტი, ვინაიდან შპს „...ს“ არ განუხორციელებია დასახელებული 994 კუბ. მ. მასალის უკანონო ჭრა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 19 ივლისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული შპს „...ი“-ს საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „...ი“-ს საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იგი იმსჯელებს იმ პრეტენზიებზე, რომლებიც მოცემული დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანია. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81)

განსახილველ შემთხვევაში, სადავო საკითხს წარმოადგენს სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2014 წლის 22 დეკემბრის №022-22 საგადასახადო მოთხოვნის, მე-2 და მე-3 საკითხებთან მიმართებაში 2015 წლის 23 აპრილის №13169 ბრძანების, ასევე მე-2 და მე-3 დავის საგანთან მიმართებაში საქართველო ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 8 ივნისის №1661/2/2016 წლის გადაწყვეტილების კანონიერება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისათვის მოსაკრებლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტზე, რომლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოები ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისათვის მოსაკრებლის ადმინისტრირებას ახორციელებენ საქართველოს საგადასახადო კოდექსით დადგენილი წესით. ამავე კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მე-3 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისათვის მოსაკრებლის გადამხდელ პირად ასახელებს სპეციალური ჭრების შედეგად ამოღებული მერქნული რესურსებით მოსარგებლეს. ხოლო, ამავე კანონის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად განსაზღვრულია, რომ ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისათვის მოსაკრებელი გადაიხდება არა უგვიანეს საანგარიშოს მომდევნო თვის 15 რიცხვისა, გარდა ტყის ფონდის მერქნული რესურსებით სარგებლობისათვის – რესურსების ბუნებიდან ამოღების (მოჭრის) მომდევნო თვის 15 რიცხვის ჩათვლით, მაგრამ არა უგვიანეს ტყიდან მათი ტრანსპორტირებისა.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ეკონომიკური საქმიანობით მიღებულ შემოსავლებს, მათ შორის, განეკუთვნება საქონლის/მომსახურების მიწოდებით მიღებული შემოსავლები. ამავე კოდექსის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 161-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, დღგ-ით დასაბეგრ ერთ-ერთ ოპერაციად განსაზღვრულია საქართველოს ტერიტორიაზე ეკონომიკური საქმიანობის ფარგლებში განხორციელებული საქონლის მიწოდება ან/და მომსახურების გაწევა. ამავე კოდექსის 73-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, შემოსავალი გადასახადით იბეგრება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც მისი კანონიერება სადავოა.

განსახილველ შემთხვევაში, სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2014 წლის 18 დეკემბრის გასვლითი საგადასახადო შემოწმების აქტის თანახმად, დადგენილია, რომ შპს „...ს“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 13 ნოემბრის №858 განკარგულების შესაბამისად მოპოვებული აქვს უფლება ...ის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ტერიტორიაზე 8635 ჰა ფართობი გაჯანსაღება-აღდგენას დაქვემდებარებული ტერიტორიიდან სახელმწიფო ტყის ფონდში არსებულ ...ში განახორციელოს გარემოდან დაავადებული ხეების ამოღება სანიტარული ჭრების ჩატარების გზით.

დადგენილია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2013 წლის 21 ივნისის №28277 ბრძანების საფუძველზე ჩატარდა შპს „...ის“ საქმიანობის საგადასახადო შემოწმება. შემოწმების შედეგებზე 2014 წლის 18 დეკემბერს შედგა საგადასახადო შემოწმების აქტი და გამოიცა 2014 წლის 22 დეკემბრის №022-22 „საგადასახადო მოთხოვნა“, რომლის მიხედვითაც გადამხდელს დამატებით ბიუჯეტში გადასახდელად დაერიცხა სულ 1322703 ლარი, მათ შორის ძირითადი გადასახადი 628341 ლარი, ჯარიმა 290975 ლარი და საურავი 403387 ლარი. ზემოაღნიშნული საგადასახადო მოთხოვნა გასაჩივრდა შემოსავლების სამსახურში. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2015 წლის 23 აპრილის №13169 ბრძანებით სადავო საკითხთან დაკავშირებით საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და აუდიტის დეპარტამენტს დაევალა შეესწავლა დგინდებოდა თუ არა შეშა-ვარჯის რეალიზაციის ფაქტები, შესაძლებელი იყო თუ არა შეშა-ვარჯის რეალიზაციისას არსებული ფაქტობრივი ფასის განსაზღვრა და თუ არ ხდებოდა ასეთი ფასის განსაზღვრა, წარმოადგენდა თუ არა შეშა-ვარჯი რეალიზებად პროდუქტს. ასევე კომპეტენტური ორგანოდან გამოეთხოვა ინფორმაცია შპს „...ის“ დაჯარიმების თაობაზე და იმ შემთხვევაში თუ დადგინდებოდა, შეშა-ვარჯის რეალიზების შესაძლებლობა, გამოეთხოვა ინფორმაცია მსგავსი საქმიანობის განმახორციელებელი პირებისაგან რეალიზებული შეშა-ვარჯის ღირებულების შესახებ, აღნიშნული მითითებისა და შესწავლის შედეგების გათვალისწინებით კი შესაბამისი საფუძვლების არსებობის შემთხვევაში განეხორციელებინა შემოწმებით დარიცხული თანხების კორექტირება (შემცირება). აღნიშნული ბრძანება გასაჩივრდა გადამხდელის მიერ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოში, თუმცა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 8 ივნისის №1661/2/2016 გადაწყვეტილებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

დარიცხვის განმაპირობებელ გარემოებებთან დაკავშირებით, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ შპს „...ს“ 2009-2013 წლების განმავლობაში მოპოვებული ჰქონდა 19660 კუბ.მ. სამასალე-საშეშე მორი. აღნიშნული მორების მოპოვების გარდა ხის მოჭრის შედეგად რჩება შეშა-ვარჯი (საშეშე მასალა), რაც გადამხდელს არ აქვს ნაჩვენები საბოლოო სასაქონლო მატერიალურ ფასეულობებში და არ აქვს ჩართული ერთობლივ შემოსავალში. შემოწმების შედეგად აღნიშნული შეშა-ვარჯი მიჩნეული იქნა მიწოდებად და დაექვემდებარა შესაბამისი პერიოდების ერთობლივ შემოსავალსა და დღგ-ით დასაბეგრ ბრუნვებში ასახვას. ამასთან ხის მოჭრის შედეგად მიღებულ შეშა ვარჯზე (საშეშე მასალა) საზოგადოებას დამატებით დაერიცხა ბუნებრივი რესურსების მოსაკრებელი (საშეშე განაკვეთით).

ასევე დადგენილია, რომ სსიპ ეროვნული სატყეო სააგენტოს მიერ 2013 წლის ივლისსა და სექტემბერში ჩატარებულია ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულებების შესრულების შემოწმება და შპს „...ის“ მიმართ შედგენილი იქნა დასკვნა, საიდანაც ირკვეოდა, რომ საზოგადოებას საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 13 ნოემბრის №858 განკარგულების მოქმედების ფარგლებში გარემოდან უკანონოდ მოპოვებული ჰქონდა ჯამურად 994 კვ.მ ხე-ტყის მასალა. შემოწმების შედეგად აღნიშნული უკანონოდ მოჭრილი მორები განხილულ იქნა მიწოდებად და ჩართულ იქნა 2013 წლის დღგ-ით დასაბეგრ ბრუნვებში. ამასთან დადგინდა, რომ ზემოაღნიშნული განკარგულების ფარგლებში მოპოვებული მასალა საზოგადოებას არ ჰქონდა აღრიცხული ბუღალტრულად, რის გამოც უკანონოდ მოჭრილი მასალისაგან მიღებული შეშა-ვარჯი გამოვლენის მომენტში ჩაითვალა დანაკლისად და განხილულ იქნა მიწოდებად საწარმოს მიერ დაფიქსირებული სარეალიზაციო ფასით. ასევე შემოწმების შედეგად აღნიშნული უკანონოდ მოჭრილი მასალის მოცულობაზე დაერიცხა ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისთვის მოსაკრებელი, ისევე როგორც ხის მოჭრის შედეგად დარჩენილ შეშა-ვარჯზე (საშეშე მასალაზე).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს კასატორის პოზიციაზე, რომ შესაბამის ტერიტორიაზე უკანონო ჭრის ფაქტი არ ადასტურებს, რომ აღნიშნული განხორციელებულია შპს „...ის“ მიერ და გამარტავს, რომ ვინაიდან შპს „...ს“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 13 ნოემბრის №858 განკარგულების შესაბამისად მოპოვებული აქვს უფლება ...ის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ტერიტორიაზე 8635 ჰა ფართობის გაჯანსაღება-აღდგენას დაქვემდებარებული ტერიტორიიდან სახელმწიფო ტყის ფონდში არსებულ ...ში განახორციელოს გარემოდან დაავადებული ხეების ამოღება სანიტარული ჭრების ჩატარების გზით, მართალია მას არ ეკისრება შესაბამის ტერიტორიაზე ნებისმიერი შემსვლელი პირის და მათ მიერ განხორციელებული ქმედებების კონტროლის ვალდებულება, თუმცა მის მიერ მოპოვებული უფლება გარკვეულწილად მას აქცევს აღნიშნულ ტერიტორიაზე უკანონო მოქმედებების დაფიქსირების შემთხვევაში, შესაბამისი რეაგირების (მაგ: სამართალდამცავი ორგანოებისთვის შეტყობინება) განხორციელების მიმართულებით პასუხისმგებელ პირად. მოცემულ შემთხვევაში კი, საქმის მასალებით არ დასტურდება კასატორის მხრიდან სამართალდამცავ ორგანოებში ხეების უკანონო ჭრის შესახებ შეტყობინებით მიმართვის და აღნიშნულის საფუძველზე შესაბამისი გამოძიების დაწყების ფაქტის არსებობა, რითიც შპს „...ი“ მისთვის ...ის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ტერიტორიაზე უფლების მოპოვების შედეგად ნაკისრი პასუხისმგებლობის რეალურ და ეფექტურ შესრულებას უზრუნველყოფდა.

ზემოაღნიშნული ვალდებულებების არსებობას ადასტურებს შემოწმების განხორციელების პერიოდში მოქმედი საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრის 2011 წლის 2 თებერვლის ბრძანებით (ძალადაკარგულია საქართველოს მთავრობის 01/14/2014წ. №54 დადგენილებით) დამტკიცებული გარემოსთვის მიყენებული ზიანის განსაზღვრის (გამოანგარიშების) მეთოდიკის 1-ლი მუხლის მე-3-მე-4 ნაწილებიც, რომელთა თანახმად, მეთოდიკის მოქმედება ვრცელდება რეგულირების ობიექტებზე, რომლებიც საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე, მათ შორის, ტერიტორიულ წყლებში, საჰაერო სივრცეში, განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონასა და კონტინენტურ შელფზე, ახორციელებენ ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობას, ან/და ნებისმიერ სამეწარმეო და სამეურნეო საქმიანობას, რომელიც ზემოქმედებას ახდენს გარემოს მდგომარეობაზე. ხოლო, გარემოზე მიყენებული ზიანის განსაზღვრა (გამოანგარიშება) ხორციელდება ყველა იმ შემთხვევაში, როდესაც უფლებამოსილი ორგანოს მიერ ცნობილი გახდა სამართლებრივი ნორმების დარღვევის შედეგად რეგულირების ობიექტების მიერ განხორციელებული ქმედებით (უმოქმედობით) გარემოზე მიყენებული რეალური ზიანის შესახებ.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ საკითხის შესწავლისას იმსჯელა სხვადასხვა გარემოებებზე, თუმცა ვინაიდან მიიჩნია, რომ საბოლოო გადაწყვეტილების მისაღებად დამატებითი მტკიცებულებები იყო საჭირო, აღნიშნული მტკიცებულებებისა და საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესწავლა თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში დაავალა აუდიტის დეპარტამენტს, რომლის მოძიების შედეგად, მიღებული იქნებოდა საბოლოო გადაწყვეტილება. ხოლო, ვინაიდან დადასტურებულია, რომ კასატორს მოჭრილი ხე-ტყის შესაბამისად სრულად გააჩნია შეშა-ვარჯის განკარგვის უფლება, აღნიშნულ მასალაზე მოსაკრებლის გაანგარიშება, ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ კანონის შესაბამისად განხორციელდა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან შპს „...ი“-ს მიერ საკასაციო საჩივარზე 03.07.2023წ. №823 საგადახდო დავალებით გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 8000 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, შპს „...ს“ (ს/კ ...) უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი - 5600 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „...ი“-ს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 მაისის განჩინება;

3. შპს „...ს“ (ს/კ: ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 03.07.2023წ. №823 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 8000 ლარის 70 პროცენტი - 5600 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

მ. ვაჩაძე

გ. აბუსერიძე