საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-872(2კ-22) 4 აპრილი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობით:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, გოჩა აბუსერიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „უ...“

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2016 წლის 26 დეკემბერს შპს „უ...მ“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ. 2017 წლის 2 მაისს კი, შპს „უ...მ“ დაზუსტებული სარჩელი წარადგინა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში.

მოსარჩელის მითითებით, 1997 წლის 1 ოქტომბერს შპს „გ...სა“ და საქართველოს ...ას შორის, 10 წლის ვადით, დაიდო უძრავი ქონების ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე შპს „გ...ს“, როგორც დამქირავებელს სარგებლობის უფლებით გადაეცა 1350 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი, სამეწარმეო საქმიანობის წარმართვის მიზნით. თუმცა, ხელშეკრულების დადების შემდეგ, საქართველოს კანონმდებლობაში განხორციელებული ცვლილებების შედეგად, 1998 წლის 1 იანვრიდან სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასაცხოვრებელი ფართობების საიჯარო ხელშეკრულებების რეგისტრაცია დაევალა სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს, რომელმაც შპს „გ...ს“ უარი უთხრა იჯარის ხელშეკრულების რეგისტრაციაზე და რეგისტრაციისთვის მას დამატებითი პირობები წაუყენა. მოსარჩელის მითითებით, სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს დასახელებული გადაწყვეტილება შპს „გ...მ“ გაასაჩივრა ქ. თბილისის ...ის რაიონულ სასამართლოში, რომელმაც დააკმაყოფილა სარჩელი და მოპასუხეს დაავალა 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების გარკვეული ცვლილებებით და დამატებებით, ხელახალ რეგისტრაციაში გატარება, თუმცა მოპასუხემ (და შემდგომ მისმა უფლებამონაცვლემ - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ) არ აღასრულა აღნიშნული გადაწყვეტილება.

მოსარჩელემ ასევე აღნიშნა, რომ 2009 წლის 8 მაისს, შპს „გ...მ“, შპს „უ...ს“ დაუთმო 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულებიდან და სასამართლო გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე ყველა მოთხოვნა, რომელთა შეუსრულებლობა 2015 წლის 30 იანვარს, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ, შპს „უ...სთან“ დადებული ხელშეკრულებით აღიარა. ამავე ხელშეკრულებით სამინისტრომ აღიარა, რომ შპს „უ...ს“, როგორც შპს „გ...ს“ სამართალმემკვიდრეს, საიჯარო ობიექტის სარემონტო-სარესტავრაციოდ გაღებული ჰქონდა 1 922 165 ლარის ხარჯი და აღნიშნული მოთხოვნის სანაცვლოდ მას ხელშეკრულებით გადასცა უძრავი ქონება მდებარე ქ. თბილისი, ...ის ქ. №27. გარდა ამისა, დასახელებული ხელშეკრულებით, შპს „უ...მ“ აღიარა, რომ სახელმწიფოს 2 წლის ვადაში გადაუხდიდა ურთიერთგადაცემულ ქონებათა შორის სხვაობას 681 835 ლარის ოდენობით და 1997 წლის 1 ოქტომბრის ქირავნობის ხელშეკრულების 2.2. პუნქტით გათვალისწინებული ქირის თანხას 173 290 აშშ დოლარის ოდენობით.

მოსარჩელემ ასევე განმარტა, რომ მან 2016 წლის 9 ივნისს მიმართა საერთაშორისო აუდიტორული კომპანიის „...ის“ საქართველოს წარმომადგენლობას და მოითხოვა 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში წარმოქმნილი დაუბეგრავი მომგებიანობის განსაზღვრა. აუდიტორული კომპანიის საქართველოს წარმომადგენლობამ 2016 წლის 22 ივნისს დაადგინა, რომ მოსარჩელე მიიღებდა 1 166 782 აშშ დოლარის შემოსავალს, იმ შემთხვევაში, თუკი საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო აღასრულებდა სასამართლო გადაწყვეტილებას.

ამდენად, მოსარჩელემ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსთვის შპს „უ...ს“ სასარგებლოდ, ზიანის ანაზღაურების სახით (მიუღებელი შემოსავლის სახით) 1 166 782 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება, ასევე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსთვის ასანაზღაურებელი ზიანის თანხის - 1 166 782 აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლების გაქვითვის დავალება - შპს „უ...ს“ მიმართ არსებულ შემდეგ მოთხოვნებში: 173 290 აშშ დოლარი (საფუძველი: 30.01.2015 წლის ხელშეკრულება ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ) და 129 000 აშშ დოლარი (საფუძველი: კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება), ხოლო სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსთვის - 681 835 ლარის (საფუძველი: 30.01.2015 წლის ხელშეკრულება ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ) მოთხოვნის უფლების გაქვითვის დავალება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 8 თებერვლის განჩინებით საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე მესამე პირად ჩაბმულ იქნა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 23 მაისის განჩინებით შპს „უ...ს” შუამდგომლობა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების შესახებ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს აეკრძალა 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთული შპს „უ...ს” ქონების (მდებარე ქ. თბილისი, ...ის გამზირი ...ის №5, სართული 1, საკადასტრო კოდი:...) იძულებით აღსასრულებლად მიქცევა სასამართლოში დავის საბოლოო დასრულებამდე. შპს „უ...ს” შუამდგომლობა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსათვის ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლისა და პირგასამტეხლოს დარიცხვის თაობაზე შესაბამისი მოქმედებების შესრულების აკრძალვის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 23 მაისის განჩინება საჩივრით გაასაჩივრეს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ, თუმცა ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 23 ივნისის განჩინებით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 2017 წლის 1 ივნისის და 2017 წლის 5 ივნისის საჩივრები თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 23 მაისის №3/9180-16 განჩინების გაუქმების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა და საჩივარი საქმის მასალებთან ერთად გადაეგზავნა სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 23 მაისის განჩინება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, შპს „უ...ს“ სარჩელი მოპასუხეების - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ, ზიანის ანაზღაურების (მიუღებელი შემოსავლის სახით) და ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 23 მაისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს აეკრძალათ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთული შპს „უ...ს” ქონების (მდებარე თბილისი, ...ის გამზირი ...ის №5, სართული 1, საკადასტრო კოდი: ...) იძულებით აღსასრულებლად მიქცევა სასამართლოში დავის საბოლოო დასრულებამდე - გაუქმდა.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1997 წლის 1 ოქტომბერს, საქართველოს ...ას („გამქირავებელი“) და შპს „გ...ს“ („დამქირავებელი“) შორის დაიდო უძრავი ქონების ქირავნობის ხელშეკრულება 10 წლის ვადით, რომლის საფუძველზე შპს „გ...ს“ სარგებლობის უფლებით გადაეცა 1350 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი, სამეწარმეო საქმიანობის წარმართვის მიზნით. დასახელებული ხელშეკრულების 2.2. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულებით სარგებლობისთვის, დამქირავებელს ყოველი კვარტლის დასაწყისში უნდა გადაეხადა გამქირავებლისათვის ქირა, 4332,25 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში. ამასთან, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ქირავნობის საგანი იყო ამორტიზებული და ექვემდებარებოდა აღდგენა-რესტავრაციას და კაპიტალურ შეკეთებას გამქირავებელთან შეთანხმებული საპროექტო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულებითა და მოცულობით. დასახელებული ხელშეკრულების 3.1. პუნქტის მე-3 და მე-4 აბზაცების თანახმად კი, გამქირავებელი ვალდებული იყო წინამდებარე ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე 3 თვის განმავლობაში აენაზღაურებინა დამქირავებლისთვის გაწეული ხარჯები, რომელიც გაწეული იყო ობიექტის აღდგენა-შეკეთებისა და რეკონსტრუქციისთვის. აღნიშნული ხარჯების მთლიანად ანაზღაურებამდე დამქირავებელი ინარჩუნებდა ობიექტით სარგებლობის უფლებას იმ პირობით, რაც გათვალისწინებული იყო წინამდებარე ხელშეკრულებით. ხოლო თუ აღნიშნული 3 თვის განმავლობაში გამქირავებლის მიერ ვერ მოხდებოდა დამქირავებლისთვის ხარჯების ანაზღაურება, წინამდებარე ხელშეკრულება ითვლებოდა იგივე ვადით და პირობებით გაგრძელებულად.

სასამართლომ ქალაქ თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს 1998 წლის 9 სექტემბრის №5-10/15 წერილით ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოიჯარეს ეცნობა, 1998 წლის 1 იანვრიდან არასაცხოვრებელი ფართობების საიჯარო ხელშეკრულებების გაფორმების სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსთვის დავალების შესახებ. შესაბამისად, მოიჯარეს დაევალა 2 კვირის ვადაში საიჯარო ხელშეკრულების წარდგენა და დავალიანების დაფარვა. 1999 წლის 10 დეკემბრის №2-20/1507 წერილით ქალაქ თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველომ შპს „გ...ს“ გამგეობის თავმჯდომარეს შესთავაზა, 1997 წლის 1 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულების III თავის (მხარეთა უფლება-მოვალეობანი), §3.1-ის მე-3 და მე-4 აბზაცის ახალი ხელშეკრულებიდან ამოღება, ამასთან, სამმართველომ მოსარჩელეს განუმარტა, რომ თუ იგი არ გაიზიარებდა სამმართველოს მიერ შეთავაზებულ ვარიანტს, შეეძლო საკითხის გადასაწყვეტად მიემართა სასამართლოსთვის. შედეგად, ...ის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 13 აპრილის №2/841 გადაწყვეტილებით, შპს „გ...ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდა და სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს დაევალა გარკვეული ცვლილებებით და დამატებებით, რეგისტრაციაში გაეტარებინა საქართველოს ...სა და შპს „გ...ს“ შორის 1997 წლის 1 ოქტომბერს დადებული უძრავი ქონების ქირავნობის ხელშეკრულება. ...ის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 13 აპრილის №2/841 გადაწყვეტილების საფუძველზე კი, 2008 წლის 26 სექტემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ გაცემული იქნა სააღსრულებო ფურცელი.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 27 აპრილის №2/841-2000 განჩინებით, დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „გ...ს“ განცხადება დაკმაყოფილდა და თავდაპირველი მოვალე ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველო შეიცვალა უფლებამონაცვლით - საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროთი, ხოლო 2009 წლის 15 ივნისს აღნიშნული განჩინების საფუძველზე გაცემული იქნა ახალი სააღსრულებო ფურცელი ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს უფლებამონაცვლეზე.

სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი მოთხოვნის უფლების დათმობის (ცესიის) შესახებ 2009 წლის 8 მაისის შეთანხმების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „გ...მ“ სრულად გადასცა შპს „უ...ს“ მოთხოვნის უფლება, რომელიც მას წარმოეშვა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მიმართ 1997 წლის 1 ოქტომბერს შპს „გ...სა“ და საქართველოს ...ას შორის გაფორმებული ქირავნობის ხელშეკრულების ფარგლებში. ასევე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 27 აპრილის განჩინების თანახმად, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 26 სექტემბრის სააღსრულებო ფურცლისა და ...ის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 13 აპრილის №2/841 გადაწყვეტილების ნაცვლად და იმ ვალდებულებების დახურვისათვის, რომელიც შპს „გ...ს“ გააჩნდა შპს „უ...ს“ მიმართ, როგორც დამფინანსებელს. შესაბამისად, ამ ხელშეკრულების გაფორმებისთანავე, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო წარმოადგენდა მოვალეს შპს „უ...ს“ მიმართ.

სასამართლომ ასევე დადგენილ გარემოებად მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და შპს „უ...ს“ დაეკისრა 129 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სასარგებლოდ. აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე კი, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მიერ 2014 წლის 10 მარტს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი და ყადაღა დაედო შპს „უ...ს“ მთელ ქონებას. ამასთან, სასამართლომ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ, ურთიერთგადაცემის შესახებ, 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულებაზე, რომლის თანახმად, შპს „უ...მ“ იკისრა ვალდებულება გადაეხადა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსათვის 173 290 აშშ დოლარი, ხოლო სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსათვის 681 835 ლარი. აღნიშნული ვალდებულებების უზრუნველსაყოფად კი, 2015 წლის 30 იანვარს, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა და შპს „უ...ს“ შორის გაფორმდა შეთანხმება იპოთეკის თაობაზე, რომლის თანახმად, იპოთეკით დაიტვირთა მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონება (ს/კ ...).

საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ, „გ...ის“ 2016 წლის 22 ივნისის შეფასებაზე, რომლითაც დადგენილ იქნა იმ მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა, რომელსაც შპს „უ...“ მიიღებდა იმ შემთხვევაში, თუ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო აღასრულებდა სასამართლოს 2000 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილებას და განისაზღვრა - 1 166 782 აშშ დოლარის ოდენობით.

სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია, რომ 2016 წლის 17 ოქტომბერს, შპს „უ...მ“ №E1636 განცხადებით მიმართა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და მოითხოვა ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვით ვალდებულებათა შეწყვეტა. ხოლო, 2017 წლის 27 მარტს, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ №4/14305 წერილით მიმართა შპს „უ...ს“ და მოსთხოვა 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქონების საფასურის 681 835 ლარის და ქირის თანხის 173 290 აშშ დოლარის გადახდა არაუგვიანეს 2017 წლის 15 ივნისისა.

სასამართლომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე და 992-ე მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს უნდა მიეთითებინა ზიანის ოდენობა და დაემტკიცებინა, რომ მოპასუხის ქმედება იყო არამართლზომიერი, ამ ქმედებამ გამოიწვია ზიანი, მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის არსებობდა მიზეზობრივი კავშირი. ამასთან, ვინაიდან მოსარჩელე ითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას მიუღებელი შემოსავლის სახით, მოსარჩელეს იმგვარი მტკიცებულებები უნდა წარედგინა, რომელიც შექმნიდა ობიექტურ სურათს ასეთი შემოსავლების მიღებასთან დაკავშირებით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმეში არსებული 2016 წლის 22 ივნისის „გ...ის“ მომგებიანობის შეფასების წარმოდგენა არ იყო საკმარისი სასარჩელო მოთხოვნაში დასახელებული ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტის დადასტურებისთვის, ვინაიდან წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ რაიმე შემოსავლის მიღების შესაძლებლობა, რომ არა მოპასუხის მხრიდან განხორციელებული ქმედებები.

გარდა ამისა, საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე მხარეს ხელშეკრულების რეგისტრაციის და ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის უფლება მიენიჭა 2000 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილებით, რომელიც ძალაში იმავე წელს შევიდა, თუმცა მოსარჩელეს მისი აღსრულების ინტერესი 2008 წლამდე არ გამოუვლენია, რაც მიუთითებდა მისთვის მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის მიყენების უსაფუძვლობაზე.

ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვით, ვალდებულების შეწყვეტის თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნასთან დაკავშირებით, სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 442-ე მუხლის პირველ ნაწილზე მითითებით აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიერ ზიანის მიყენების ფაქტი და მოპასუხის მიერ მის სასარგებლოდ, 1 166 782 აშშ დოლარის დაკისრების საფუძვლის არსებობა, რაც გამორიცხავდა ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვით ვალდებულების შეწყვეტის თაობაზე, მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „უ...მ“, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

სასამართლოში წარდგენილ სააპელაციო საჩივარში შპს „უ...მ“ შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს წინაშე არსებული დავალიანების 129 000 აშშ დოლარის ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის ნაწილში, ვინაიდან მან დაფარა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე აღნიშნული დავალიანება. ამდენად, საქმის სააპელაციო სასამართლოში განხილვის ეტაპზე დავის საგანს წარმოადგენდა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსთვის შპს „უ...ს“ სასარგებლოდ ზიანის (მიუღებელი შემოსავალი) ანაზღაურების სახით 1 166 782 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება, ასევე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ასანაზღაურებელი ზიანის თანხის - 1 166 782 აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლების გაქვითვა შპს „უ...ს“ მიმართ არსებულ 173 290 აშშ დოლარის, ხოლო სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს შპს „უ...ს“ მიმართ არსებულ - 681 835 ლარის მოთხოვნაში.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „უ...ს“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება და შპს „უ...ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, შპს „უ...ს“ სასარგებლოდ, ზიანის ანაზღაურების სახით (მიუღებელი შემოსავალი) დაეკისრა 173 290 (ას სამოცდაცამეტიათას ორას ოთხმოცდაათი) აშშ დოლარისა და 681 835 (ექვსას ოთხმოცდაერთიათას რვაას ოცდათხუთმეტი) ლარის გადახდა. მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს დაევალა ასანაზღაურებელი ზიანის თანხის - 173 290 (ას სამოცდაცამეტი ათას ორას ოთხმოცდაათი) აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლების გაქვითვა, შპს „უ...ს“ მიმართ არსებულ 173 290 (ას სამოცდაცამეტი ათას ორას ოთხმოცდაათი) აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლებაში, ხოლო მოპასუხე სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს დაევალა, ასანაზღაურებელი ზიანის თანხის - 681 835 (ექვსას ოთხმოცდაერთი ათას რვაას ოცდათხუთმეტი) ლარის მოთხოვნის უფლების გაქვითვა, შპს „უ...ს“ მიმართ არსებულ 681 835 (ექვსას ოთხმოცდაერთიათას რვაას ოცდათხუთმეტი) ლარის მოთხოვნის უფლებაში. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან და განმარტა, რომ აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლო პრაქტიკა განასხვავებს სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს. წინამდებარე შემთხვევაში კი სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველი საკითხი შეფასებული უნდა ყოფილიყო როგორც ქირავნობის ხელშეკრულების დარღვევიდან გამომდინარე დავა. ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში თავდაპირველ კვლევის საგანს წარმოადგენდა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიერ შპს „უ...სთან“ 1997 წლის 1 ოქტომბრის ქირავნობის ხელშეკრულების დაურეგისტრირებლობის და ქირავნობის საგნის სარგებლობაში გადაუცემლობის მართლზომიერება და აღნიშნული ქმედებით მოსარჩელისთვის ზიანის (მიუღებელი შემოსავლის სახით) მიყენების საკითხი. ამასთან, პალატამ განმარტა, რომ სწორედ აღნიშნული საკითხის გამოკვლევა შექმნიდა ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის თაობაზე მოთხოვნის მართებულობაზე მსჯელობის შესაძლებლობას.

სააპელაციო პალატამ საქმეში არსებული 1997 წლის 1 ოქტომბრის უძრავი ქონების ქირავნობის ხელშეკრულებით დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს ...სა („გამქირავებელი“) და შპს „გ...ს“ („დამქირავებელი“) შორის დაიდო უძრავი ქონების ქირავნობის ხელშეკრულება 10 წლის ვადით, რომლის საფუძველზე შპს „გ...ს“ სარგებლობის უფლებით გადაეცა 1350 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი სამეწარმეო საქმიანობის წარმართვის მიზნით. პალატამ აღნიშნა, რომ ხსენებული ხელშეკრულების დადება განაპირობა იმ გარემოებამ, რომ სახელმწიფო დაინტერესებული იყო ...ის გამზირის №16-ში მდებარე ...ის აღდგენითა და რესტავრაციით, ხოლო შპს „გ...ს“ ინტერესს წარმოადგენდა ამ უძრავი ქონების კომერციული მიზნით გამოყენება, მისი აღდგენისა და რესტავრირების შემდეგ. ხელშეკრულებით შეთანხმებულ იქნა გადასახადი ქირის ოდენობა (2.1. პუნქტი) კერძოდ, ხელშეკრულების საგნის სარგებლობისთვის დამქირავებელს ყოველი კვარტლის დასაწყისში უნდა გადაეხადა გამქირავებლისათვის ქირა 4332,25 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში. ამასთან, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ქირავნობის საგანი იყო ამორტიზებული და ექვემდებარებოდა აღდგენა-რესტავრაციას და კაპიტალურ შეკეთებას გამქირავებელთან შეთანხმებული საპროექტო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულებითა და მოცულობებით. ხსენებული ხელშეკრულების 3.1. პუნქტის მე-3 და მე-4 აბზაცების თანახმად, გამქირავებელი ვალდებული იყო წინამდებარე ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე 3 თვის განმავლობაში აენაზღაურებინა დამქირავებლისთვის გაწეული ხარჯები, რომელიც გაწეული იყო ობიექტის აღდგენა-შეკეთებისა და რეკონსტრუქციისთვის. აღნიშნული ხარჯების მთლიანად ანაზღაურებამდე დამქირავებელი ინარჩუნებდა ობიექტის სარგებლობის უფლებას იმ პირობით, რაც გათვალისწინებული იყო წინამდებარე ხელშეკრულებით. ხოლო თუ აღნიშნული 3 თვის განმავლობაში გამქირავებლის მიერ ვერ მოხდებოდა დამქირავებლისთვის ხარჯების ანაზღაურება, ხელშეკრულება ითვლებოდა იგივე ვადით და პირობებით გაგრძელებულად.

სააპელაციო პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ქირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად, შპს „გ...მ“ შეასრულა აღდგენა-სარესტავრაციო, გამაგრებითი და კაპიტალური შეკეთების სამუშაოები სახელმწიფო ბალანსზე რიცხული ...ის შესანარჩუნებლად, რისთვისაც 1 922 165 ლარის ოდენობის ხარჯი გასწია. ამასთან, შპს „გ...მ“, რომელიც არ წარმოადგენდა მენარდეს, ზემოხსენებული სამუშაოები განახორციელა იმ მიზნით, რომ 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულებით დადგენილი პირობებით 10 წლის განმავლობაში ესარგებლა მის მიერვე რესტავრირებული ქონებით და ენახა მოგება, როგორც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმით რეგისტრირებულ საწარმოს. მიუხედავად ამისა, შპს „უ...“-ს (შპს „გ...ს“ უფლებამონაცვლე) დაქირავებული ნივთი არ გადასცემია, რის გამოც დღის წესრიგში დადგა მის მიერ გაწეული დანახარჯების ანაზღაურების საკითხი.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 7 ნოემბრის №2029 განკარგულებით დადგენილი და აღიარებულ იქნა შპს „უ...ს“ მიერ 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების ფარგლებში გაწეული საინვესტიციო დანახარჯების ოდენობა - 1 922 165 ლარის ოდენობით, რაც მხარის განმარტებით მხოლოდ 2015 წელს აუნაზღაურდა, ანუ, სამუშაოების დასრულებიდან 15 წლის შემდეგ, სხვა უძრავი ქონების გადაცემის გზით.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „გ...“ ქირავნობის ობიექტზე დაშვებული იქნა მხოლოდ კაპიტალური და სარემონტო-სარესტავრაციო სამუშაოების განხორციელებისთვის, ხოლო დამქირავებლისთვის ქირავნობის საგნის სარგებლობაში გადაუცემლობის მიზეზად დასახელებულ იქნა კანონმდებლობაში განხორციელებული ცვლილებები, რომლითაც არასაცხოვრებელი ფართობების საიჯარო ხელშეკრულებების გაფორმება დაევალა სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს, რომელიც ადრე დადებული ხელშეკრულების უფლებამონაცვლეს წარმოადგენდა. აღნიშნული მოთხოვნის შესაბამისად, შპს „გ...მ“ წარადგინა მოქმედი ქირავნობის ხელშეკრულება ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოში ხელშეკრულებაში გამქირავებლის ფუნქციების ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოზე გადაფორმების მიზნით, რაზეც მიიღო უარი. სამსახური არ დაეთანხმა ხელშეკრულებაში ზოგიერთი მუხლის არსებობას და მოითხოვა 1997 წლის 1 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულებიდან რიგი ნორმების ამოღება. საქმეში წარმოდგენილი ქალაქ თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს 1998 წლის 9 სექტემბრის №5-10/15 წერილის თანახმად, სასამართლომ გამოარკვია, რომ მოიჯარეს ეცნობა, რომ 1998 წლის 1 იანვრიდან არასაცხოვრებელი ფართობების საიჯარო ხელშეკრულებების გაფორმება დაევალა სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს, რომელიც იყო ადრე დადებული ხელშეკრულების უფლებამონაცვლე და დაევალა 2 კვირის ვადაში წარედგინა საიჯარო ხელშეკრულება და უზრუნველეყო მათ მიერ დაკავებულ ფართობზე დავალიანების დაფარვა სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს ანგარიშზე.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი 1999 წლის 10 დეკემბრის №2-20/1507 წერილის თანახმად, დადგენილად მიიჩნია, რომ ქალაქ თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველომ შპს „გ...ს“ გამგეობის თავმჯდომარეს შესთავაზა, რომ 1997 წლის 1 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულებიდან III თავი - „მხარეთა უფლება-მოვალეობანი“ §3.1-ის მე-3 და მე-4 აბზაცი არ ყოფილიყო შეტანილი გადასაფორმებელ ახალ ხელშეკრულებაში, ამასთან, განუმარტა, რომ თუ იგი არ გაიზიარებდა სამმართველოს მიერ შეთავაზებულ ვარიანტს, შეეძლო საკითხის გადასაწყვეტად მიემართა სასამართლოსთვის.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საბოლოოდ მხარეთა შორის შეთანხმება ვერ შედგა, შპს „გ...მ“ 2000 წელს სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის ...ის რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვა ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს ხელახლა დაერეგისტრირებინა 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულება. ...ის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა შპს „გ...ს“ სარჩელი (ამასთან, აღნიშნული დავის ფარგლებში, მოპასუხემ ცნო სარჩელი) და თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს დაევალა ხელახლა რეგისტრაციაში გაეტარებინა 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულება შპს „გ...სა“ და ქონების მართვის სამმართველოს შორის. ამავე დროს ხელშეკრულების 2.2. მუხლს დაემატა შემდეგი წინადადება: „ობიექტის ნამდვილი საბალანსო ღირებულებიდან გამომდინარე მოხდეს საიჯარო ქირის ოდენობის განაწილება. ხელშეკრულებას ასევე დაემატა 3.3. და 3.4. მუხლები, კერძოდ: მუხლი 3.3. „წინამდებარე ხელშეკრულების ვადის გასვლის მომენტისათვის აუნაზღაუროს დამქირავებელს გამოუყოფადი გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯები ამორტიზაციის გათვალისწინებით, რომელსაც შეაფასებს მხარეთა წერილობითი შეთანხმებით მოწვეული დამოუკიდებელ ექსპერტთა ჯგუფი. აღნიშნული თანხის მთლიანად ანაზღაურებამდე დამქირავებელი ინარჩუნებს ობიექტით სარგებლობის უფლებას იმ პირობით, რაც გათვალისწინებულია წინამდებარე ხელშეკრულებაში“. 3.4. „თუ აღნიშნული ხელშეკრულების ვადის გასვლის მომენტისათვის გამქირავებლისათვის ვერ მოხერხდა დამქირავებლისათვის ხარჯების ანაზღაურება, წინამდებარე ხელშეკრულება ითვლება იგივე ვადითა და პირობით გაგრძელებულად“.

სააპელაციო სასამართლომ ...ის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილებაზე მითითებით, აღნიშნა, რომ სამინისტრო ვერ ადასტურებდა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით მისი მხრიდან შესაბამისი მოქმედების განხორციელებას. ამასთან, პალატამ ყურადღება გაამახვილა, რომ დასახელებული გადაწყვეტილების საფუძველზე გაიცა 2008 წლის 26 სექტემბრით დათარიღებული სააღსრულებო ფურცელი, შემდგომ კი, 2009 წლის 15 ივნისით დათარიღებული სააღსრულებო ფურცელი, სადაც მოვალედ ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს ნაცვლად მიეთითა მისი უფლებამონაცვლე - საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო, რაც განპირობებული იყო იმით, რომ სამინისტრო შპს „უ...ს“ უცხადებდა, რომ იგი არ იყო მის წინაშე ვალდებული პირი.

ამდენად, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მითითებით სადავო არ იყო, რომ ზემოხსენებული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, მიუხედავად გაცემული სააღსრულებო ფურცლებისა აღსრულებული არ იყო, ამდენად, შპს „გ...“ ქირავნობის ობიექტზე დაშვებულ იქნა მხოლოდ კაპიტალური და სარემონტო-სარესტავრაციო სამუშაოების განხორციელებისთვის. სამუშაოების დასრულების შემდეგ კი მას დაქირავებული ფართით სარგებლობის უფლება აღარ მიეცა. პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ 2009 წლის 8 მაისის შეთანხმებით, შპს „გ...მ“ შპს „უ...ს“ დაუთმო იმ მოთხოვნის უფლება (ცესია), რომელიც მას წარმოეშვა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ 1997 წლის 1 ოქტომბერს გაფორმებული ქირავნობის ხელშეკრულების ფარგლებში. ამასთან, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ 2015 წლის 30 იანვრის ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, სსიპ ქონების ეროვნული სააგენტოსა და შპს „უ...ს“ შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებას, რომელშიც მიეთითა, რომ სააღსრულებო ფურცლით დაკისრებული ვალდებულების შესრულება - ქირავნობის ხელშეკრულების რეგისტრაციაში გატარება ვერ განხორციელდა იმ მიზეზით, რომ ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონება გასხვისებულ იქნა მესამე პირზე.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ იმ პირობებში, როდესაც დამქირავებელმა გაიღო 1 922 165 ლარის ოდენობის ხარჯი იმ მიზნით, რომ დაქირავებული ობიექტით ესარგებლა, მიმართა სასამართლოს, მოითხოვა სააღსრულებო ფურცელი, მიმართა ადმინისტრაციულ ორგანოს და წარუდგინა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, ანუ, შეასრულა ყველა მოქმედება, რომ დაქირავებული ფართით ესარგებლა, მსჯელობა იმაზე, რომ მას არ ჰქონდა დაქირავებული ფართით სარგებლობის ინტერესი და არც ცდილობდა ესარგებლა ფართით, მოკლებული იყო საფუძველს.

სააპელაციო პალატამ ასევე მიუთითა ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულების 4.1. პუნქტზე, რომლითაც მხარე (შპს „უ...“) ადასტურებდა, რომ მას ეკისრებოდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირის თანხის დავალიანების - 173 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის ვალდებულება. ამიტომ, პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია სამინისტროს განმარტება, რომ შპს „უ...მ“ აღიარა თავისი და არა შპს „გ...ს“ ვალდებულება. გარდა ამისა, პალატამ აღნიშნა, რომ ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულებით აღიარებულია, რომ შპს „გ...ს“ უფლებამონაცვლეს წარმოადგენდა შპს „უ...“ 2009 წლის 8 მაისის მოთხოვნის უფლების დათმობის (ცესიის) შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლითაც შპს „უ...ს“ გადაეცა შპს „გ...ს“ ყველა უფლება და მოთხოვნა, რაც მას გააჩნდა 1997 წლის 1 ოქტომბერს გაფორმებული ხელშეკრულების, ქ. თბილისის ...ის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილების და ამ გადაწყვეტილებაზე გაცემული სააღსრულებო ფურცლების საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ერთი მხრივ, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ მიუხედავად ...ის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 13 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მისთვის მითითებისა, არ შეასრულა ვალდებულება რეგისტრაციაში გაეტარებინა ქირავნობის ხელშეკრულება, ხოლო მეორე მხრივ მოსარჩელის მხრიდან ადგილი არ ჰქონია ხელშეკრულების ფარგლებში მის მიერ ნაკისრი ვალდებულების დარღვევას, რამეთუ მან ქირავნობის ობიექტზე განახორციელა 1 922 165 ლარის ღირებულების სარემონტო-სარესტავრაციო სამუშაოები. გარდა ამისა, ხელშეკრულების გაუფორმებლობის ერთ-ერთ მიზეზად სამინისტრო ასახელებდა ქირავნობის საგნის სხვა პირზე გასხვისებას. აღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ დავაში ცალსახად იკვეთებოდა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს ბრალეული ქმედება - მხარეთა შორის ხელშეკრულების გაუფორმებლობა და აქედან გამომდინარე, ქირავნობის საგნით სარგებლობის უფლების დაკარგვა, რამაც საბოლოო ჯამში მოსარჩელეს წარმოუშვა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება, ამასთან, დასტურდებოდა მოსარჩელის მიერ ქირავნობის საგნით სარგებლობის უფლების შეზღუდვით დამდგარ მატერიალურ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა.

რაც შეეხება ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნას, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულებაზე (რომლის დადების საფუძველი გახდა საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 7 ნოემბრის №2029 განკარგულება) რომლის მიხედვით, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო და შპს „უ...“ შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულების გაფორმებისთანავე სახელმწიფოს მიმართ შპს „უ...ს“ მოთხოვნის უფლება 1 922 165 ლარის ოდენობაზე გადაეცემოდა სამინისტროს, ხოლო ქონებაზე საკუთრების უფლება ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულების პირობით - მხარეს. მხარეებმა ასევე დაადასტურეს, რომ ქონების ღირებულებას (1 922 165 ლარი) შორის სხვაობა იყო 681 835 ლარი, რომელიც წარმოადგენდა ურთიერთგადასაცემი არატოლფასი ქონებისათვის ასანაზღაურებელ ფულად თანხას. შპს „უ...“ ვალდებული იყო გადაეხადა მითითებული თანხა ხსენებული ხელშეკრულების გაფორმებიდან 2 წლის ვადაში (მუხლი 2.2). ხოლო, ამავე ხელშეკრულების მე-4 მუხლით, შპს „უ...მ“ დაადასტურა, რომ მას ხელშეკრულების 1.2, 2.2 და 2.3 (თანხის გადახდის წესი) მუხლებით გათვალისწინებული ვალდებულებებისგან დამოუკიდებლად, სამინისტროს წინაშე ეკისრებოდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირის თანხის დავალიანების - 173 290 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის ვალდებულება. ამდენად, პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ შპს „უ...ს“ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ ჰქონდა დავალიანება 173 290 აშშ დოლარის ოდენობით, ხოლო სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს წინაშე - 681 835 ლარის ოდენობით, მოცემული დავის ფარგლებში კი, შპს „უ...ს“ დაუდგინდა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. სასამართლომ აღნიშნა, რომ დასახელებული ვალდებულებების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა შპს „უ...ს“ კუთვნილი უძრავი ქონება.

სააპელაციო პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ ზემოხსენებული ქონების ურთიერთგადაცემის ხელშეკრულებით, მართალია აღიარებულ იქნა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღუსრულებლობა და შპს „უ...სთვის“ ქირავნობის საგნის გადაუცემლობა (მიზეზად დასახელდა გამქირავებლის მიერ ქონების მესამე პირზე გასხვისება), მაგრამ შპს „უ...სთვის“ ქონების გადაუცემლობიდან გამომდინარე კომპენსაციის საკითხი არ დარეგულირებულა და იგი ღიად დარჩა. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ შესრულდა მხოლოდ მთავრობის განკარგულება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა შპს „უ...ს“ განმარტება, რომ მხარეთა ურთიერთობის დასრულება იმგვარად, რომ შპს „უ...ს“ გადაეხადა ქირა, როდესაც ქირავნობის საგნით არც ერთი დღე არ უსარგებლია - აშკარად ეწინააღმდეგებოდა სამართლის ზოგად პრინციპებს. ამდენად, ვინაიდან, ქირის გადახდა რაიმეს სანაცვლოდ შეიძლება მოხდეს, აუცილებელი იყო შპს „უ...სთვის“ შესაბამისი კომპენსაციის მიცემა, რაც გარდაუვალი გახადა 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულების გაფორმებამ. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმაზეც, რომ თავად შპს „უ...“ მიუთითებდა შექმნილ ვითარებაში საკითხის ოპტიმალური გადაწყვეტისათვის მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითვაზე.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, 1997 წლის 1 ოქტომბრით დათარიღებული ხელშეკრულების 5.3. მუხლის თანახმად, თუ ერთ-ერთი მხარის მიერ ამ ხელშეკრულების რომელიმე მუხლის დარღვევის შედეგად დაზარალდა მეორე მხარე, ზარალის ოდენობა და ჯარიმა, რომელსაც განსაზღვრავს დაზარალებული მხარე ექვემდებარება ანაზღაურებას ბრალეული მხარის მიერ დაზარალებულისთვის მისაღებ ვადებში. სასამართლომ მიუთითა საქმეში არსებულ 2016 წლის 22 ივნისის შპს „გ...ის“ ექსპერტიზის დასკვნაზე, რომლის თანახმად, საიჯარო ობიექტზე ...ის მოწყობის შემთხვევაში დამქირავებელი 10 წლის განმავლობაში მიიღებდა 1 166 782 აშშ დოლარს. ხოლო, საქმეში არსებული „..ის“ საექსპერტო დასკვნის მიხედვით, შპს „უ...“ საიჯარო ობიექტის გაქირავების შემთხვევაში, იჯარის ხელშეკრულება რომ დადებულიყო სათანადო წესით, მიიღებდა - 1 153 440 აშშ დოლარს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის ინტერესს წარმოადგენდა სახელმწიფოსთან მისი ვალდებულებების ურთიერთგაქვითვა იმ ფარგლებში, რა ფარგლებშიც ჰქონდათ მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოებს შპს „უ...ს“ მიმართ მოთხოვნა. აქედან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ურთიერთმოთხოვნების გაქვითვა უნდა მომხდარიყო სწორედ 173 290 აშშ დოლარისა და 681 835 ლარის ფარგლებში. ამასთან, პალატამ დააკონკრეტა, რომ საერთაშორისო აუდიტორულ კომპანია „გ...ის“ საქართველოს წარმომადგენლობის და შპს „გ...ის“ 2016 წლის 22 ივნისის საექსპერტო დასკვნაში მითითებული 1 166 782 აშშ დოლარის ოდენობის თანხიდან, დავის გადაწყვეტის მიზნებიდან გამომდინარე მან გაითვალისწინა მხოლოდ 173 290 აშშ დოლარისა და 681 835 ლარის ჯამი, ხოლო დასკვნის დანარჩენი ნაწილის გაზიარებაზე უარი განაცხადა.

აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე მოპასუხე მხარემ, გამოთქვა პრეტენზია სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, რაზეც სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან განსახილველი შემთხვევა უკავშირდებოდა სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე დავას, ხანდაზმულობის ვადები ამ ურთიერთობისთვის გათვალისწინებული საკანონმდებლო ნორმებით უნდა გამოთვლილიყო.

ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველ და მე-3 ნაწილებზე, ამავე კოდექსის 129-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და 130-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში 1997 წლის 1 ოქტომბრის ქირავნობის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განსაზღვრული იყო 10 წლით, შესაბამისად, მისი ვადა ამოიწურა 2007 წლის 1 ოქტომბერს. ამასთან პალატამ ყურადღება გაამახვილა ხელშეკრულების 3.1 პუნქტის მე-3 და მე-4 აბზაცებზე, რომლის თანახმადაც თუ აღნიშნული ხელშეკრულების ვადის გასვლის მომენტისთვის გამქირავებლის მიერ ვერ მოხერხდებოდა დამქირავებლისათვის ხარჯების ანაზღაურება, წინამდებარე ხელშეკრულება ითვლებოდა იგივე ვადით გაგრძელებულად. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვინაიდან 2007 წლის 1 ოქტომბრის მდგომარეობით გამქირავებლის მიერ ვერ იქნა შესრულებული მისი ვალდებულება გადაეხადა დამქირავებლისათვის ქირავნობის საგანზე გაწეული აღდგენით-სარეკონსტრუქციო სამუშაოებისათვის გაწეული ხარჯი - 1 922 165 აშშ დოლარი, დაირღვა ზემოხსენებული მუხლების მოთხოვნები და ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ავტომატურად გაგრძელდა კიდევ 10 წლით - 2017 წლის 1 ოქტომბრამდე.

გარდა ზემოაღნიშნულისა სააპელაციო სასამართლომ მოთხოვნის წარმოშობის მომენტი ასევე დაუკავშირა 2015 წლის 30 იანვრის შეთანხმებას, სადაც მოპასუხე სამინისტრო აღიარებდა ქირავნობის ხელშეკრულების რეგისტრაციაში გატარების შეუძლებლობას ქირავნობის საგნის გასხვისებიდან გამომდინარე. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელისათვის მისი უფლების დარღვევის თაობაზე ცნობილი გახდა სწორედ მითითებული თარიღიდან, შპს „უ...მ“ პირველი ინსტანციის სასამართლოში კი სარჩელი წარადგინა 2016 წლის 26 დეკემბერს, შესაბამისად პალატის მოსაზრებით მის მიერ არ დარღვეულა სარჩელის წარდგენისათვის კანონით დადგენილი არც 6 წლიანი და არც 10 წლიანი ხანდაზმულობის ვადები.

ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაში სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ვინაიდან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით პალატის მიერ მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება და სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, შესაბამისად, დავის საბოლოო დასრულებამდე ძალაში უნდა ყოფილიყო დატოვებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 23 მაისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ, რომლებმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვეს.

კასატორი - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ არასწორად განმარტა მიუღებელი შემოსავლის ცნება, არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი და მხოლოდ ერთი მხარის ქმედება შეაფასა, ხელშეკრულების რეგისტრაცია უმნიშვნელო ფაქტად ჩათვალა, ხოლო ხანდაზმულობის ვადა დაწყებულად არ მიიჩნია.

კასატორმა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე, 412-ე მუხლებზე, ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე მითითებით აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესიდან გამომდინარე, მოსარჩელე არის ვალდებული დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე დეტალურად მიუთითოს ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც განაპირობებს მიუღებელი შემოსავლის არსებობას. განსახილველ შემთხვევაში კი, სასამართლომ მიუღებელი შემოსავლის საფუძვლად მიუთითა გამიზნული საქმიანობის - ...ის ფუნქციონირების განუხორციელებლობა, მეორე მხრივ კი ფართის გაქირავება, ამასთან სასამართლომ მიუთითა თანხის საბანკო დეპოზიტზე განთავსების შემთხვევაში მისაღებ სარგებელზე, რაც კასატორის მოსაზრებით ადასტურებს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისთვის, სასამართლოსთვის მნიშვნელობა არ ჰქონდა მიუღებელი შემოსავლის წარმოშობას და ზიანის ოდენობას.

ამასთან, კასატორმა აღნიშნა, რომ საქმეში იყო შპს „გ...ს“ განცხადება, რომლითაც მის იურიდიულ მისამართად მითითებულ იქნა ...ის გამზ. №16 და განიმარტა, რომ აწარმოებდა სარემონტო და სამშენებლო სამუშაოებს, თუმცა არ ეწეოდა არავითარ კომერციულ საქმიანობას, რასაც სასამართლომ ასევე არ მიაქცია ყურადღება ზიანის არსებობის შეფასებისას.

გარდა ამისა, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არ შეაფასა ის ფაქტი, რომ „მიწის რეგისტრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების შემდეგ წარმოშობილი უფლებები იურიდიულ ძალას იძენდა სახელმწიფო რეგისტრაციის შემდეგ და რეგისტრაციას ექვემდებარებოდა მიწის ან სხვა უძრავი ქონების საკუთრების, სარგებლობის თუ სხვა შეზღუდვის შესახებ ინფორმაცია, რაც მიუთითებდა, რომ ქირავნობის უფლების წარმოშობისთვის აუცილებელი იყო აღნიშნული ხელშეკრულების რეგისტრაცია.

კასატორმა აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების თანახმად, ქ. თბილისის ქონების მართვის სამმართველოს 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულებაში უნდა დაემატებინა ხელშეკრულების ვადის გაგრძელების პირობა, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებით დავალებული ხელშეკრულების 10 წლიანი გაგრძელების პირობა სახეზე იყო ხელშეკრულების დადების და მხარეთა ნების გამოვლენის გარეშე. კასატორის აზრით, სასამართლოს უპირველეს ყოვლისა ევალებოდა ემსჯელა სახეზე იყო თუ არა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, თუმცა მან შეაფასა არარსებული ხელშეკრულება (ქირავნობის ხელშეკრულება საჭიროებდა ნოტარიულად დამოწმებას და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრაციას) და მასში ჯერ კიდევ გაუთვალისწინებელი პირობით მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა არსებობდა და ეს ურთიერთობა 2017 წლამდე გრძელდებოდა. ამდენად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე, სამინისტროსთვის გაუგებარი იყო ზიანი გამოიწვია ხელშეკრულების გაუფორმებლობამ, თუ ხელშეკრულების არსებობისას მისი პირობების შეუსრულებლობამ.

კასატორის მითითებით, შპს „გ...ს“ 2008 წლის 26 სექტემბრამდე, არ გამოუხატავს ქირავნობის ხელშეკრულების დადების სურვილი, ამდენად სააპელაციო სასამართლოს მითითება სამინისტროს მიერ ...ის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით შესაბამისი მოქმედებების განუხორციელებლობაზე იყო არასწორი, ვინაიდან სამინისტრო ვერ აღასრულებდა შესაბამის გადაწყვეტილებას ხელშეკრულებაზე ხელმომწერი მეორე პირის ნების არარსებობის პირობებში. ამასთან, სასამართლომ არ მიიღო მხედველობაში, ერთი მხრივ ის ფაქტი, რომ სამხარეო სამმართველომ სარჩელი ცნო და უარი თქვა გადაწყვეტილების გასაჩივრებაზე, ხოლო მეორე მხრივ ის გარემოება, თუ რატომ არ მოითხოვა შპს „გ...მ“ 2000 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილების აღსრულება 2008 წლამდე, ან თავად რა მოქმედებები განახორციელა დასახელებული გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით. გარდა ამისა, კასატორის მითითებით განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე საქმის განხილვის ვერცერთ ეტაპზე ვერ უთითებდა მიუღებელ შემოსავალს ითხოვდა 1997-2007 წლების თუ 2007-2017 წლების პერიოდისთვის.

სამინისტრომ აღნიშნა, რომ ქირავნობის ხელშეკრულების მხარე იყო და შეიძლება ყოფილიყო მხოლოდ შპს „გ...“, ხოლო 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულების მხარეს წარმოადგენდა შპს „უ...“, რომელიც იყო დამოუკიდებელი იურიდიული პირი, დამოუკიდებელი უფლებებით და ვალდებულებებით. ამასთან, შპს „უ...ს“ და შპს „გ...ს“ შორის მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს „უ...ს“ გადაეცა არა უფლებები და ვალდებულებები, არამედ მხოლოდ მოთხოვნის უფლება. კასატორმა ასევე აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული აუდიტორული დასკვნა მომზადებული იყო 2014-2016 წლის ქვეყნის მშპ-ზე მითითებით, ხოლო დაუბეგრავი მომგებიანობის დათვლის მიზნით გამოყენებული იყო აუდიტორული დასკვნის მომზადების დროისთვის ბაზარზე მოქმედი 5 მსხვილი მოთამაშის შემოსავალი, მიუხედავად იმისა, რომ შპს „გ...ს“ წესდებაში ...ოს საქმიანობა ეწერა და იგი განსხვავდებოდა 5 ვარსკვლავიანი ...ის შემოსავლისგან.

გარდა ამისა, კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას ხანდაზმულობის ვადის 2015 წლის 30 იანვრიდან ათვლის შესახებ, ვინაიდან მოთხოვნა 10 წლის განმავლობაში შესაძლო მისაღებ შემოსავალს ეხებოდა და აღნიშნულის თაობაზე მოსარჩელე ინფორმირებული 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულების გაფორმებამდეც იქნებოდა.

კასატორი - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში მიუთითებს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს არგუმენტებზე და დამატებით აღნიშნავს, რომ გარდა ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის უსაფუძვლობისა, უკანონო იყო შპს „უ...ს“ მიმართ სააგენტოს 681 835 ლარის მოთხოვნაში საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსთვის დაკისრებული ზიანის თანხის გაქვითვა. კასატორის მითითებით, სასამართლომ ერთი მხრივ, სამინისტროს დააკისრა ზიანის ანაზღაურება, ხოლო სამინისტროს მიმართ შპს „უ...ს“ აღნიშნული მოთხოვნა გაქვითა სხვა სუბიექტის მოთხოვნაში, რაც იყო დაუშვებელი.

კასატორებმა ასევე აღნიშნეს, რომ ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირითადი თანხების მოთხოვნის გარდა, ასევე მისი გადახდის ვადის გადაცილებისთვის დარიცხული პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ სარჩელი ჯერ კიდევ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის წარმოებაში იყო.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 22 მარტის განჩინებით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მათი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრებით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატაში 2023 წლის 8 ივნისს გაიმართა ზეპირი მოსმენის სხდომა, სადაც სასამართლომ მხარეებს შესთავაზა მორიგება, რისთვისაც განუსაზღვრა შესაბამისი დრო. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვა გადადო ზეპირი მოსმენის გარეშე. თუმცა, სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ პერიოდში, მხარეებს შორის მორიგება ვერ შედგა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს. გასაჩივრებულ ნაწილში უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გასაჩივრებულ ნაწილში შპს „უ...ს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდება.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი კი განსაზღვრავს, რომ გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ იგი იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, (გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები). ხოლო ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო საქმეზე გადაწყვეტილებას თვითონ მიიღებს, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) და მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში კასატორებმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის გამოყენებისა და განმარტების კუთხით წარმოადგინეს დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რამაც შექმნა საკასაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გაუქმების და ახალი გადაწყვეტილების მიღების წინაპირობები.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იგი იმსჯელებს იმ პრეტენზიებზე, რომლებიც მოცემული დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანია. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „უ...ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, შპს „უ...ს“ სასარგებლოდ, ზიანის ანაზღაურების სახით (მიუღებელი შემოსავალი) დაეკისრა 173 290 (ას სამოცდაცამეტიათას ორას ოთხმოცდაათი) აშშ დოლარისა და 681 835 (ექვსას ოთხმოცდაერთიათას რვაას ოცდათხუთმეტი) ლარის გადახდა. მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს დაევალა ასანაზღაურებელი ზიანის თანხის - 173 290 (ას სამოცდაცამეტი ათას ორას ოთხმოცდაათი) აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლების გაქვითვა, შპს „უ...ს“ მიმართ არსებულ 173 290 (ას სამოცდაცამეტი ათას ორას ოთხმოცდაათი) აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლებაში, ხოლო მოპასუხე სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს დაევალა, ასანაზღაურებელი ზიანის თანხის - 681 835 (ექვსას ოთხმოცდაერთი ათას რვაას ოცდათხუთმეტი) ლარის მოთხოვნის უფლების გაქვითვა, შპს „უ...ს“ მიმართ არსებულ 681 835 (ექვსას ოთხმოცდაერთიათას რვაას ოცდათხუთმეტი) ლარის მოთხოვნის უფლებაში. დანარჩენ ნაწილში კი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარეს - შპს „უ...ს“ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია. აღნიშნული კი მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში შესულია კანონიერ ძალაში.

ამდენად, მართალია მიმდინარე სამართალწარმოების ფარგლებში, შპს „უ...ს“ მიერ მოთხოვნილია საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსთვის შპს „უ...ს“ სასარგებლოდ ზიანის (მიუღებელი შემოსავალი) ანაზღაურების სახით 1 166 782 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება, ასევე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ასანაზღაურებელი ზიანის თანხის - 1 166 782 აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლების გაქვითვა შპს „უ...ს“ მიმართ არსებულ 173 290 აშშ დოლარის, ხოლო სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს - 681 835 ლარის მოთხოვნაში, თუმცა, საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას შეამოწმებს მხოლოდ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსთვის შპს „უ...ს“ სასარგებლოდ 173 290 აშშ დოლარისა და 681 835 ლარის დაკისრების, ასევე მისთვის ასანაზღაურებელი ზიანის თანხის - 173 290 აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლების შპს „უ...ს“ მიმართ არსებულ 173 290 (ას სამოცდაცამეტი ათას ორას ოთხმოცდაათი) აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლებაში გაქვითვის დავალებისა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსთვის ასანაზღაურებელი ზიანის თანხის - 681 835 ლარის მოთხოვნის უფლების შპს „უ...ს“ მიმართ არსებულ 681 835 (ექვსას ოთხმოცდაერთიათას რვაას ოცდათხუთმეტი) ლარის მოთხოვნის უფლებაში გაქვითვის დავალების კანონიერების ნაწილში.

ამასთან, დადგენილია, რომ სააპელაციო სასამართლოში საჩივრის წარდგენისას შპს „უ...მ“ შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს წინაშე არსებული დავალიანების 129 000 აშშ დოლარის ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის ნაწილში, ვინაიდან მან დაფარა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე არსებული დავალიანება. შესაბამისად, დასახელებულ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია თავდაპირველ სასარჩელო მოთხოვნაზე და საკასაციო სასამართლოც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილების კანონიერების შეფასებაზე მსჯელობისას, მოკლებულია დასახელებული საკითხის განხილვის შესაძლებლობას.

საქმეზე დადგენილია, რომ 1997 წლის 1 ოქტომბრის უძრავი ქონების ქირავნობის ხელშეკრულებით, საქართველოს ...სა („გამქირავებელი“) და შპს „გ...ს“ („დამქირავებელი“) შორის, 10 წლის ვადით დაიდო უძრავი ქონების ქირავნობის ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად, შპს „გ...ს“ სარგებლობის უფლებით გადაეცა ქ. თბილისში, ...ის გამზ. №16-ში მდებარე 1350 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი წესდებით გათვალისწინებული მიზნებისათვის. აღნიშნული ხელშეკრულების 2.2 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულებით სარგებლობისთვის დამქირავებელს ყოველი კვარტლის დასაწყისში უნდა გადაეხადა გამქირავებლისათვის ქირა 4332,25 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში. ამავე პუნქტით, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ქირავნობის საგანი იყო ამორტიზებული და ექვემდებარებოდა აღდგენა-რესტავრაციას და კაპიტალურ შეკეთებას გამქირავებელთან შეთანხმებული საპროექტო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულებითა და მოცულობებით.

ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების III თავის თანახმად, რომელიც უკავშირდება მხარეთა უფლება-მოვალეობებს, განისაზღვრა გამქირავებლის სამშენებლო სამუშაოების დამთავრების დღიდან, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირის მიღებისა და წელიწადში ერთხელ დამქირავებლის მიერ ობიექტის მიზნობრივად გამოყენების შემოწმების უფლებები. აღნიშნული თავის 3.1 პუნქტის მე-3-მე-4 აბზაცების თანახმად, გამქირავებლის ვალდებულებებად ჩამოყალიბდა ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე 3 თვის განმავლობაში აენაზღაურებინა დამქირავებლისთვის გაწეული ხარჯი (რომელიც გაწეული იყო ობიექტის აღდგენა-შეკეთებისა და რეკონსტრუქციისთვის) და განისაზღვრა, რომ აღნიშნული ხარჯის მთლიანად ანაზღაურებამდე დამქირავებელი ინარჩუნებდა ობიექტის სარგებლობის უფლებას იმ პირობით, რაც გათვალისწინებული იყო ხელშეკრულებით, ხოლო თუ აღნიშნული 3 თვის განმავლობაში გამქირავებლის მიერ ვერ მოხდებოდა ხარჯის ანაზღაურება, წინამდებარე ხელშეკრულება ითვლებოდა იგივე ვადით და პირობებით გაგრძელებულად. რაც შეეხება დამქირავებლის უფლებებს, ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ მას უფლება ჰქონდა ხელშეკრულების პირობათა თანახმად ობიექტზე განეხორციელებინა სამეურნეო საქმიანობა და თავისი საქმიანობა წარემართა დამოუკიდებლად, ვალდებულებების ნაწილში კი მითითებულ იქნა, რომ დამქირავებელს ევალებოდა ობიექტის კაპიტალური შეკეთება, რეკონსტრუქცია და რესტავრაცია შეთანხმებული პროექტით. ამასთან, განისაზღვრა, რომ დამქირავებლის მიერ სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დამთავრების ვადა არ უნდა ყოფილიყო 2 წელიწადზე მეტი ხელშეკრულების ძალაში შესვლის დღიდან, ხოლო სანაცვლოდ დამქირავებელი სამუშაოების წარმოებისას განთავისუფლებულ იქნა ქირის გადახდისგან.

1997 წლის 1 ოქტომბრის უძრავი ქონების ქირავნობის ხელშეკრულების IV თავით ასევე განისაზღვრა, რომ დაუშვებელი იყო მხარეთა მიერ ხელშეკრულების ვადამდე ადრე ცალმხრივად მოშლა, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ერთ-ერთი მხარე სისტემატურად და უხეშად არღვევდა ხელშეკრულების პირობებს და ნაკისრ ვალდებულებებს. აღნიშნული თავის 4.2 პუნქტის თანახმად, მხარეებს პასუხისმგებლობა ეკისრებოდათ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ შემთხვევაში და მის ფარგლებში, ასევე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით.

დადგენილია, რომ ქირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად, შპს „გ...მ“, შეასრულა აღდგენა-სარესტავრაციო, გამაგრებითი და კაპიტალური შეკეთების სამუშაოები სახელმწიფო ბალანსზე რიცხული ...ის შესანარჩუნებლად, რისთვისაც 1 922 165 ლარის ოდენობის ხარჯი გასწია, თუმცა შპს „უ...ს“ (რომელიც ჩაენაცვლა შპს „გ...ს“) დაქირავებული ნივთი არ გადასცემია. აღნიშნულის მიზეზად კი დასახელდა კანონმდებლობაში განხორციელებული ცვლილებები, რომლის თანახმადაც, არასაცხოვრებელი ფართობების საიჯარო ხელშეკრულებების გაფორმება დაევალა სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს, რომელიც ადრე დადებული ხელშეკრულების უფლებამონაცვლეს წარმოადგენდა. კერძოდ, დადგენილია, რომ ქალაქ თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს 1998 წლის 9 სექტემბრის №5-10/15 წერილით მოიჯარეს ეცნობა, რომ 1998 წლის 1 იანვრიდან არასაცხოვრებელი ფართობების საიჯარო ხელშეკრულებების გაფორმება დაევალა სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს, რომელიც იყო ადრე დადებული ხელშეკრულების უფლებამონაცვლე და დაევალა 2 კვირის ვადაში საიჯარო ხელშეკრულების წარდგენა, ასევე მათ მიერ დაკავებულ ფართობზე დავალიანების დაფარვის უზრუნველყოფა სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს ანგარიშზე.

ასევე დადგენილია, რომ 1999 წლის 10 დეკემბრის №2-20/1507 წერილით ქალაქ თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველომ შპს „გ...ს“ გამგეობის თავმჯდომარეს შესთავაზა, რომ 1997 წლის 1 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულებიდან III თავი (მხარეთა უფლება-მოვალეობანი) 3.1 პარაგრაფის მე-3 და მე-4 აბზაცი, არ ყოფილიყო შეტანილი ახალ ხელშეკრულებაში. ამასთან, მხარეს განემარტა, რომ თუ იგი არ გაიზიარებდა სამმართველოს მიერ შეთავაზებულ ვარიანტს, შეეძლო საკითხის გადასაწყვეტად მიემართა სასამართლოსთვის.

დადგენილია, რომ ვინაიდან მხარეთა შორის, ხელშეკრულების რეგისტრაციის თაობაზე, შეთანხმება ვერ შედგა, შპს „გ...მ“ სარჩელით მიმართა, ქ. თბილისის ...ის რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვა ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს ხელახლა დაერეგისტრირებინა 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულება. დასახელებული სასამართლოს 2000 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს „გ...ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდა და თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს დაევალა ხელახლა რეგისტრაციაში გაეტარებინა 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულება შპს „გ...სა“ და ქონების მართვის სამმართველოს შორის. ამავე გადაწყვეტილებით განისაზღვრა, ხელშეკრულების გარკვეულ მუხლებში დამატების განხორციელების ვალდებულება, კერძოდ ხელშეკრულების 2.2. მუხლს დაემატა შემდეგი წინადადება: „ობიექტის ნამდვილი საბალანსო ღირებულებიდან გამომდინარე მოხდეს საიჯარო ქირის ოდენობის განსაზღვრა; ამავე ხელშეკრულებას ასევე დაემატა 3.3. და 3.4. მუხლები, კერძოდ: მუხლი 3.3. „წინამდებარე ხელშეკრულების ვადის გასვლის მომენტისათვის აუნაზღაუროს დამქირავებელს გამოუყოფადი გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯები ამორტიზაციის გათვალისწინებით, რომელსაც შეაფასებს მხარეთა წერილობითი შეთანხმებით მოწვეული დამოუკიდებელ ექსპერტთა ჯგუფი. აღნიშნული თანხის მთლიანად ანაზღაურებამდე დამქირავებელი ინარჩუნებს ობიექტით სარგებლობის უფლებას იმ პირობით, რაც გათვალისწინებულია წინამდებარე ხელშეკრულებაში“; 3.4. „თუ აღნიშნული ხელშეკრულების ვადის გასვლის მომენტისათვის გამქირავებლისათვის ვერ მოხერხდა დამქირავებლისათვის ხარჯების ანაზღაურება, წინამდებარე ხელშეკრულება ითვლება იგივე ვადითა და პირობით გაგრძელებულად.“

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქ. თბილისის ...ის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 13 აპრილის №2/841 გადაწყვეტილების საფუძველზე 2008 წლის 26 სექტემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ გაცემული იქნა სააღსრულებო ფურცელი. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 27 აპრილის №2/841-2000 განჩინების თანახმად კი, შპს „გ...ს“ განცხადება დაკმაყოფილდა და თავდაპირველი მოვალე ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველო შეიცვალა უფლებამონაცვლით-საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროთი, ხოლო 2009 წლის 15 ივნისს აღნიშნული განჩინების საფუძველზე გაცემული იქნა ახალი სააღსრულებო ფურცელი ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს უფლებამონაცვლეზე.

საქმის მასალებში წარმოდგენილია 2009 წლის 8 მაისის შეთანხმება მოთხოვნის უფლების დათმობის (ცესიის) შესახებ, რომლის შესავალ ნაწილში მითითებულია, რომ 1997 წლის 1 ოქტომბერს შპს „გ...სა“ და საქართველოს ...ას შორის ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ, შპს „გ...ს“ მოთხოვნით, შპს „უ...მ“ საკუთარი ხარჯებით, როგორც პარტნიორმა და პროექტის დამფინანსებელმა განახორციელა სამშენებლო სარემონტო სარესტავრაციო სამუშაოების ფინანსირება ქ. თბილისში, ...ის გამზ. №16-ში მდებარე 1350 კვ.მ არასაცხოვრებელი, ავარიული და ამორტიზებული შენობისა 1997-1999 წლების განმავლობაში. შესაბამისად შპს „უ...ს“ მიმართ, შპს „გ...ს“ წარმოექმნა განხორციელებულ სამუშაოთა ღირებულების ოდენობით ვალდებულებები. დასახელებული შეთანხმებით, შპს „გ...მ“ სრულად გადასცა შპს „უ...ს“ მოთხოვნის უფლება, რომელიც მას წარმოეშვა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მიმართ 1997 წლის 1 ოქტომბერს შპს „გ...სა“ და საქართველოს ...ას შორის გაფორმებული ქირავნობის ხელშეკრულების ფარგლებში, ასევე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 27 აპრილის განჩინების, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 26 სექტემბრის სააღსრულებო ფურცლისა და ...ის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 13 აპრილის №2/841 გადაწყვეტილების თანახმად, იმ ვალდებულებების სანაცვლოდ, რომელიც შპს „გ...ს“ გააჩნდა შპს „უ...ს“, როგორც დამფინანსებლის მიმართ.

შესაბამისად, ზემოაღნიშნული შეთანხმების თანახმად, განისაზღვრა, რომ ხელშეკრულების გაფორმებისთანავე, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო წარმოადგენდა მოვალეს შპს „უ...ს“ მიმართ, 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების ფარგლებში სრულად, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 27 აპრილის განჩინების და საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 26 სექტემბრის სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე. აღნიშნული შეთანხმებითვე განისაზღვრა შპს „გ...ს“ ვალდებულება, შეთანხმების გაფორმებიდან 3 დღის ვადაში მის შესახებ ეცნობებინა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროსთვის.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 7 ნოემბრის №2029 განკარგულებით დადგენილ და აღიარებულ იქნა შპს „უ...ს“ მიერ 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების ფარგლებში გაწეული საინვესტიციო დანახარჯების ოდენობა - 1 922 165 ლარის ოდენობით და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს მიეცა თანხმობა შპს „უ...სთვის“ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული, ქ. თბილისში, ...ის ქუჩა №27/1-ში მდებარე უძრავი ქონების გადაცემის თაობაზე, სახელმწიფოს მიმართ 1 922 165 ლარის მოთხოვნის უფლების გადაცემის სანაცვლოდ, იმ პირობით, რომ შპს „უ...“ ამავე განკარგულების მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული (ქონების ურთიერთგადაცემის) ხელშეკრულების გაფორმებიდან 2 წლის ვადაში, სახელმწიფო ბიუჯეტში დამატებით გადაიხდიდა 681 835 ლარს. აღნიშნული ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით კი, შპს „უ...ს“ დაევალა მის საკუთრებაში არსებული ქ. თბილისში, ...ის გამზირი №19/ქ.თბილისი, ...ის ქ. №5-ში მდებარე 1853 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე არსებული 43.71 კვ.მ ფართისა და 324.35 კვ.მ სარდაფის, განკარგულების მიღებიდან 3 თვის ვადაში, სახელმწიფოს სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთვა და მისი გაფორმების მომენტისთვის დასახელებული უძრავი ქონების ყველანაირი უფლებრივი ნაკლისგან, მათ შორის იპოთეკის უფლებისგან გათავისუფლება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს მთავრობის ზემოაღნიშნული განკარგულების საფუძველზე, 2015 წლის 30 იანვარს, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა და შპს „უ...ს“ შორის გაფორმდა ხელშეკრულება ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ, რომელშიც მითითებულ იქნა, რომ 2009 წლის 15 ივნისის სააღსრულებო ფურცლით დაკისრებული ვალდებულების შესრულება - ქირავნობის ხელშეკრულების რეგისტრაციაში გატარება ვერ განხორციელდა იმ მიზეზით, რომ ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონება გასხვისებული იყო მესამე პირზე. აღნიშნული ხელშეკრულებით, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულების გაფორმებისთანავე სახელმწიფოს მიმართ შპს „უ...ს“ მოთხოვნის უფლება 1 922 165 ლარის ოდენობაზე გადაეცემოდა სამინისტროს, ხოლო ქონებაზე საკუთრების უფლება ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულების პირობით გადაეცემოდა შპს „უ...ს“. მხარეებმა ასევე დაადასტურეს, რომ ქონების ღირებულებას (2 604 000 ლარი) და მოთხოვნის უფლების ოდენობას (1 922 165 ლარი) შორის სხვაობა წარმოადგენდა 681 835 ლარს, რომელიც წარმოადგენდა ურთიერთგადასაცემი არატოლფასი ქონებისათვის ასანაზღაურებელ ფულად თანხას და შპს „უ...“ ვალდებული იყო სააგენტოსთვის გადაეხადა მითითებული თანხა ხსენებული ხელშეკრულების გაფორმებიდან 2 წლის ვადაში. ხელშეკრულების მე-4 მუხლით შპს „უ...მ“დაადასტურა, რომ მას ხელშეკრულების 1.2, 2.2 და 2.3 (თანხის გადახდის წესი) მუხლებით გათვალისწინებული ვალდებულებებისგან დამოუკიდებლად, სამინისტროს წინაშე ეკისრებოდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირის თანხის დავალიანების - 173 290 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის ვალდებულება. ამავე ხელშეკრულებით, იპოთეკით დაიტვირთა მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონება (ს/კ...), ასევე განისაზღვრა ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტის (თუ იგი ადასტურებს ქონების საფასურის სრულად გადახდას) საფუძველზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესაძლებლობა და ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში გასატარებელი ღონისძიებები (მათ შორის, პირგასამტეხლოს ოდენობა).

დადგენილია, რომ 2017 წლის 27 მარტს, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ №4/14305 წერილით მიმართა შპს „უ...ს“ და მოსთხოვა არაუგვიანეს 2017 წლის 15 ივნისისა გადაეხადა 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქონების საფასური 681 835 ლარი და ქირის თანხა 173 290.00 აშშ დოლარი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 21 სექტემბრის განჩინებაში მოყვანილ სამართლებრივ მსჯელობაზე, რომლის თანახმად: „მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან“ (სუსგ №ას-814-2023, 21.09.2023).

სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. დამატებით აღსანიშნავია, დასახელებული კოდექსის 411-ე მუხლით გათვალისწინებული მოწესრიგება, რომელიც განსაზღვრავს, რომ ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

საკასაციო სასამართლო, აღნიშნავს, რომ მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნის, როგორც არაპირდაპირი ზიანის, დაკმაყოფილებისთვის საჭირო წინაპირობები განმტკიცებულია უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკით. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა: „ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშეკრულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს“ (სუსგ №ას-459-438-2015, 07.10.2015წ; №ას-54-54-2018, 13.02.2018წ).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, შპს „უ...ს“ მიერ დაყენებულია მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის სახით მისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე და სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან სწორედ მიუღებელი შემოსავლის ჭრილში იქნა განხილული, როგორც ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა, ასევე გასაქვითი თანხების ფარგლები. ხოლო, სააპელაციო პალატის მიერ სასარჩელო მოთხოვნიდან გამომდინარე მითითებულ იქნა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებულ ნორმებზე და განიმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის აუცილებელია, დადასტურდეს მოვალის მიერ კანონის დანაწესებისა ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევა, რაც კრედიტორისთვის ზიანის მიყენების პირდაპირი და უშუალო საფუძველი გახდა. თუმცა სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია, საქართველოს ...ის უფლებამონაცვლის - ქალაქ თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს უარმა შპს „გ...ს“ მიმართ 1997 წლის 1 ოქტომბერს გაფორმებული ხელშეკრულების გადაფორმებაზე, რა გავლენა იქონია სახელშეკრულებო ურთიერთობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ განვითარებული მსჯელობის საპირისპიროდ, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 581-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. საიჯარო ქირა შეიძლება განისაზღვროს როგორც ფულით, ისე ნატურით. მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის განსაზღვრის სხვა საშუალებებზედაც. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, გარდა მისი მარეგულირებელი სპეციალური ნორმებისა (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 581-606 მუხლები) იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, თუ იგი არ ეწინააღმდეგება დასახელებულ ნორმებს.

განსახილველ შემთხვევაში, სახელმწიფოს მიერ საქართველოს ...ისთვის მართლზომიერ მფლობელობასა და სარგებლობაში გადაცემულ ქონებაზე, ...მა 1997 წლის 1 ოქტომბერს გააფორმა უძრავი ქონების ქირავნობის ხელშეკრულება შპს „გ...სთან“. ამდენად, 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულება თავისი არსით და ბუნებით წარმოადგენს იჯარის ხელშეკრულებას, თუმცა, შესაფასებელია აღნიშნულმა ხელშეკრულებამ წარმოშვა თუ არა მხარეთა უფლებები და მოვალეობები.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1997 წლის 14 ნოემბრის №1-3/687 ბრძანებით (ძალადაკარგულია ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 27 მაისის №1-3/274 ბრძანებით) დამტკიცებულ „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ფორმებით მართვის (გადაცემის) წესის შესახებ” დებულების პირველი მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმად სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების ვადიან სარგებლობაში გადაცემა ხორციელდება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ფორმებით - უზუფრუქტი (სასყიდლიანი და უსასყიდლო), ქირავნობა, იჯარა, თხოვება, რაზედაც გადაწყვეტილებას იღებს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო ან მისი ტერიტორიული ორგანო იმ უწყებასთან ან ორგანიზაციასთან შეთანხმებით, რომლის ბალანსზეც ირიცხება გადასაცემი ქონება. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტი განსაზღვრავს, რომ სახელმწიფო ქონების ვადიან სარგებლობაში გადაცემაზე გადაწყვეტილებას იღებს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო, ხოლო სახელმწიფო-მუნიციპალური დაქვემდებარების ქონებაზე - სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ტერიტორიული ორგანო. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ სახელმწიფო საკუთრების ქონების ვადიან სარგებლობაში გადაცემის უფლება შესაძლებელია გადასცეს თავის ტერიტორიულ ორგანოს. მე-6 პუნქტის თანახმად კი, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონება სასყიდლიანი უზუფრუქტის, ქირავნობის, იჯარის უფლებით გაიცემა მხოლოდ კონკურსის ფორმით, რაზედაც გადაწყვეტილებას იღებს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო ან მისი ტერიტორიული ორგანო. ამავე მუხლის მე-8 პუნქტი განსაზღვრავს, რომ ხელშეკრულების მონაწილე მხარეებად გამოდიან სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო ან მისი ტერიტორიული ორგანო და უშუალოდ ქონების მიმღები ფიზიკური ან იურიდიული პირი, ხოლო მხარეთა მიერ ხელშეკრულების გაფორმება უნდა დადასტურდეს ნოტარიული წესით.

„სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ფორმებით მართვის (გადაცემის) წესის შესახებ” დებულების მე-7 მუხლი აწესრიგებდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების იჯარის ფორმით გაცემის საკითხებს. აღნიშნული მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების თანახმად, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების იჯარით გაცემა ითვალისწინებს ნებისმიერი იურიდიული ან ფიზიკური პირისათვის სახელმწიფო ქონების გადაცემას დროებით სარგებლობაში კონკურსის ფორმით, გაცემის დროს კი სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ან მის ტერიტორიულ ორგანოსა და მოიჯარეს შორის ფორმირდება ხელშეკრულება. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტი კი განსაზღვრავს მოიჯარის უფლებას იჯარით აღებული ქონება ან მისი ნაწილი ქვეიჯარით გასცეს მეიჯარის თანხმობით.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს ...ის უფლებამონაცვლემ - ქალაქ თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველომ ხელშეკრულებაში მის მიერ მითითებული ცვლილებების ასახვის გარეშე შპს „გ...ს“ უარი უთხრა ხელშეკრულების გადაფორმებაზე. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მართალია განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა თბილისის ...ის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 13 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსთვის, მასა და შპს „გ...ს“ შორის, 1997 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების ხელახალ რეგისტრაციაში გატარების თაობაზე, თუმცა დადგენილ გარემოებას წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ადმინისტრაციულ ორგანოს არ აღუსრულებია და მის საფუძველზე იქნა გაცემული, 2008 წლის 26 სექტემბრითა და 2009 წლის 15 ივნისით დათარიღებული სააღსრულებო ფურცლები. ამასთან, მიუხედავად კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების არსებობისა და მისი მიღებიდან 8-9 წლის შემდეგ სასამართლოს მიერ სააღსრულებო ფურცლების გაცემისა, საქმის მასალებით, კერძოდ ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულებით (სადაც მითითებულია, რომ ქირავნობის ხელშეკრულების რეგისტრაციაში გატარება ვერ განხორციელდა იმ მიზეზით, რომ ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქონება გასხვისებული იყო მესამე პირზე) თავად მხარეები ადასტურებენ სასამართლო გადაწყვეტილების აღუსრულებლობის ფაქტს. რაც შეეხება 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულების მე-4 მუხლით გათვალისწინებულ ქირის თანხის დავალიანების მხარისათვის დაკისრებას, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ შპს „უ...მ“ ნებაყოფლობით აღიარა ვალის არსებობა და იკისრა ვალდებულება ხელშეკრულების დადებიდან 2 წლის ვადაში გადაეხადა დავალიანება. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ თუ ვალის არსებობა აღიარებულია ანგარიშსწორების (გადახდის) საფუძველზე ან მორიგების გზით, მაშინ ფორმის დაცვა არ არის აუცილებელი და იგი განამტკიცებს ე.წ. კონსტიტუტიურ (აბსტრაქტულ) ვალის აღიარებას, სადაც მხარეთა ნება მიმართულია ახალი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობისკენ. ამ ხელშეკრულებით მოვალე აღიარებს გარკვეული სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას, თუმცა ამ ურთიერთობისგან დამოუკიდებლად კისრულობს კრედიტორის წინაშე გარკვეული შესრულების განხორციელებას, ანუ დგინდება ახალი, დამოუკიდებელი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა, წარმოიშობა ახალი მოთხოვნა, რომელიც არ არის დამოკიდებული ძველი სამართლებრივი ურთიერთობის ნამდვილობაზე. ახალი ხელშეკრულება დამოუკიდებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლისგან და მისი მიზანი არ არის ე.წ. ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნა. ახალი ხელშეკრულების ძალით ვალდებულება შესრულებას მაშინაც ექვემდებარება, როცა ძველი ურთიერთობის არსებობა სადავო არის მხარეთათვის (სუსგ №ას-153-2022, 01.02.2023წ.). შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში 1997 წლის 1 ოქტომბერს გაფორმებული უძრავი ქონების ქირავნობის ხელშეკრულების კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით გადაფორმება და დარეგისტრირება არ მომხდარა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში, სადავო საკითხის შეფასებისას, სააპელაციო სასამართლოს მხედველობიდან გამორჩა ის გარემოება, რომ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების დაკისრების უმთავრეს წინაპირობას წარმოადგენს მხარეებს შორის არსებული ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულება, წინამდებარე შემთხვევაში კი, საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, არ დასტურდება მხარეებს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობა, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკითხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მიუღებელი შემოსავლის/ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული სამოქალაქო სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე შეფასებისა და გადაწყვეტის შესაძლებლობას.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ შპს „უ...ს“, როგორც შპს „გ...ს“ უფლებამონაცვლეს, უძრავი ქონების აღდგენა-რეკონსტრუქციისთვის გაღებული აქვს ხარჯი, რაც დადასტურებულია თავად საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ, შპს „უ...სთან“ ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულებით, რომელშიც აღიარებულია მოსარჩელის მიერ სარესტავრაციო-სამხატვრო სამუშაოებისთვის 1 922 165 ლარის გაწევის ფაქტი და სახელმწიფოს მხრიდან მისთვის აღნიშნული თანხის ანაზღაურების (ამ შემთხვევაში ქონების გადაცემის გზით) ვალდებულების არსებობა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იმ პირობებშიც კი, როდესაც მხარეებს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ გაგრძელებულა, რაც გამორიცხავდა მხარისთვის მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ის ფაქტი, რომ მოსარჩელის მხრიდან, სხვის სასარგებლოდ, რეალურად გაწეული ფინანსური რესურსი ექვემდებარება ანაზღაურებას, რის საკანონმდებლო საფუძველსაც ქმნის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული უსაფუძვლო გამდიდრებასთან დაკავშირებული ნორმები.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრებასთან დაკავშირებული ზოგადი ნორმა რეგლამენტირებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 991-ე მუხლში, რომელიც განსაზღვრავს, რომ პირი, რომელიც სხვა პირის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა მოვალეა დაუბრუნოს მას მიღებული. ამავე კოდექსის 976-990-ე მუხლები კი უკავშირდება უსაფუძვლო გამდიდრებასთან დაკავშირებულ სპეციალურ შემთხვევებს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 4 აპრილის განჩინებაში მოყვანილ შემდეგ სამართლებრივ მსჯელობაზე: „უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება ხდება მოთხოვნის სხვა საფუძვლებთან სუბსიდიალურად, რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის შესაძლო დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი (მოთხოვნათა კონკურენცია), უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლის ნორმების, როგორც მოთხოვნის საფუძვლის გამოყენება ბოლოს უნდა განხორციელდეს, ანუ მას შემდეგ რაც გამოირიცხება მოთხოვნის დაკმაყოფილება სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძვლებიდან.“ (სუსგ №ას-1249-1269-2011, 04.04.2012). „საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადად კონდიქციური დანაწესების (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) გამოყენების უმთავრესი წინაპირობა მის სუბსიდიურობაში ვლინდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გვევლინება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სასამართლო მოვლენათა დინამიკის გათვალისწინებით დაასკვნის, რომ გამორიცხულია სხვა უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენება (მაგ: პოსესორული ან ვინდიკაციური სარჩელები (სანივთო სამართალი), სარჩელი ვალდებულების შესრულების შესახებ (როგორც პირველადი, ისე - მეორადი მოთხოვნები) და სხვა)“ (სუსგ №ას-774-723-2017, 11.10.2017; №ას-794-794-2018, 11.09.2018; №ას-1021-2019, 20.12.2019წ.).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები მოიცავს 3 ძირითად კონდიქციას: შესრულების კონდიქცია (976-981-ე მუხლები) ხელყოფის კონდიქცია (982-985-ე მუხლები) გაწეული ხარჯების კონდიქცია (986-987-ე მუხლები). აღსანიშნავია, რომ კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის ერთდროულად უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები - მოვალის გამდიდრება, ამის შესაბამისად, კრედიტორის ქონებრივი დანაკლისი, კრედიტორიდან მოვალესთან სამართლებრივი სიკეთის გადანაცვლების უსაფუძვლობა/გაუმართლებლობა (სუსგ №ას-303-285-2014, 30.10.15წ.). განსახილველ შემთხვევაში, დავის სპეციფიკიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის პირველ და მე-2 ნაწილებზე, რომელთა თანახმად პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა. ხოლო, გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი, ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს.

საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო არ არის შპს „უ...ს“,როგორც შპს „გ...ს“ უფლებამონაცვლის, მიერ უძრავი ქონების გაუმჯობესების/რეკონსტრუქციის მიზნით 1 922 165 ლარის ოდენობით ფინანსური რესურსის გაღება, რომელიც პირდაპირ კავშირში იყო დასახელებული ქონების მესაკუთრის - სახელმწიფოს მიერ სარგებლის მიღებასთან. კერძოდ, ერთი მხრივ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონება რომელსაც აღდგენა-შეკეთება და რეკონსტრუქცია ესაჭიროებოდა, მესაკუთრეს დაუბრუნდა გაუმჯობესებულ მდგომარეობაში, ხოლო მეორე მხრივ ვინაიდან ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულებით დასტურდება დასახელებული ქონების მესამე პირზე გასხვისების ფაქტი, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შპს „უ...ს“ მიერ ქონების გაუმჯობესების შედეგად მისი საბაზრო ღირებულება საგრძნობლად გაიზრდებოდა და რეალიზაციისას სახელმწიფოს მიერ მიღებული თანხა იქნებოდა გაცილებით დიდი ოდენობის, ვიდრე იგი მისი აღსადგენი/სარეკონსტრუქციო მდგომარეობით გაყიდვის შემთხვევაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, განსახილველ შემთხვევაში ცალსახაა შპს „უ...ს“ მიერ განხორციელებული მოქმედებების შედეგად, სახელმწიფოს უსაფუძვლოდ გამდიდრების ფაქტი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში შპს „უ...“ მოკლებულია სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე, მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას, თუმცა უძრავი ქონების აღდგენა-რეკონსტრუქციისთვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების შესაძლებლობა მას გააჩნდა უსაფუძვლო გამდიდრების სამოქალაქო-სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 427-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ვალდებულებითი ურთიერთობა წყდება კრედიტორის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულებით (შესრულება). ამავე კოდექსის 442-ე მუხლის თანახმად კი, ორ პირს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნა შეიძლება გაქვითვით შეწყდეს, თუ დამდგარია ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა.

განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში არსებული, საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ, შპს „უ...სთან“ ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით, ადმინისტრაციული ორგანოებმა პირდაპირ აღიარეს შპს „უ...სთვის“ 1 922 165 ლარის ანაზღაურების ვალდებულება და მის მიერ გაწეული ხარჯების სანაცვლოდ განისაზღვრა მოსარჩელისთვის 2 604 000 ლარად შეფასებული უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემა, ხოლო მეორე მხრივ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით შპს „უ...მ“ გამოთქვა თანხმობა 1 922 165 ლარის ოდენობით მოთხოვნის უფლების სამინისტროსთვის გადაცემასა და აღნიშნული მოთხოვნის უფლებასა და მისთვის გადასაცემ ქონებას შორის არსებული სხვაობის - 681 835 ლარის სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსთვის, ხელშეკრულების გაფორმებიდან 2 წლის ვადაში ანაზღაურების თაობაზე. გარდა ამისა, აღნიშნული ხელშეკრულებით შპს „უ...“-მ დაადასტურა, რომ მას საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს წინაშე ეკისრებოდა იჯარის სახით - 173 290 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში გადახდა. აღსანიშნავია, რომ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონების შპს „უ...სთვის“ გადაცემით ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა შეასრულეს მათ მიერ ნაკისრი ვალდებულებები. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე რამდენიმე წელია ფლობს და სარგებლობს მისთვის გადაცემული ქ. თბილისი, ...ის ქუჩა №27-ში მდებარე უძრავი ქონებით, საქმის მასალებით და მხარეთა განმარტებებით არ დასტურდება შპს „უ...ს“ მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 681 835 ლარის სააგენტოსთვის ანაზღაურების ფაქტი. ამასთან, მიმდინარე სამართალწარმოების ფარგლებში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 23 მაისის განჩინებით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს აეკრძალათ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთული შპს „უ...ს” ქონების (მდებარე თბილისი, ...ის გამზირი ...ის №5, სართული 1, საკადასტრო კოდი:...) იძულებით აღსასრულებლად მიქცევა სასამართლოში დავის საბოლოო დასრულებამდე. შესაბამისად, ერთი მხრივ, შპს „უ...ს“ ადმინისტრაციულ ორგანოებისთვის არ აუნაზღაურებია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა, ხოლო მეორე მხრივ დასახელებული განჩინების საფუძველზე, მათ შეეზღუდათ ალტერნატიული სამართლებრივი საშუალებით/გზით მათთვის განკუთვნილი თანხის ამოღების შესაძლებლობა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დავის სწორად გადაწყვეტისთვის ამოსავალ წერტილს წარმოადგენს მხარეთა შორის ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულება, რომელმაც ახლებურად და სრულად მოაწესრიგა მხარეებს შორის წარსულში არსებული ურთიერთობა და გარკვეული ფაქტების მათ მიერ აღიარებით, ახლიდან განსაზღვრა მხარეთა უფლება-მოვალეობები. ამასთან, დადგენილია, რომ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულება შესრულებულია ცალმხრივად, მხოლოდ სახელმწიფოს მიერ, რომელმაც ვალდებულების აღიარებითა და შესაბამისი მოქმედებების განხორციელებით, მოახდინა უსაფუძვლო გამდიდრებით მოპოვებული შემოსავლის დაბრუნების მოთხოვნის თაობაზე მხარის უფლების რეალიზება, მოსარჩელის მხრიდან საპასუხო შესრულების გარეშე.

რაც შეეხება კასატორების მიერ მითითებულ, მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხს, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში მოსარჩელის მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი არ არის რელევანტური. კერძოდ, ხანდაზმულობის საკითხზე მსჯელობა საფუძველს მოკლებულია იმ გარემოებიდან გამომდინარე, რომ 2015 წლის 30 იანვრის ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, სსიპ ქონების ეროვნული სააგენტოსა და შპს „უ...ს“ შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებამ (რომელიც დადებულ იქნა საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 7 ნოემბრის №2029 განკარგულების საფუძველზე) ახლიდან მოაწესრიგა მხარეებს შორის ურთიერთობა, კერძოდ ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა აღიარეს შპს „უ...ს“ მიმართ 1 922 165 ლარის ოდენობით ვალდებულების არსებობა, გამოხატეს აღნიშნული ვალდებულების შესრულების მზაობა და განახორციელეს კიდეც ვალდებულების შესრულებისთვის განსაზღვრული მოქმედებები. ამდენად, საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 7 ნოემბრის №2029 განკარგულების მიღებითა და მის საფუძველზე მხარეებს შორის ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულების დადებით, შეწყდა შპს „უ...ს“ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მხარეებს შორის ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ 2015 წლის 30 იანვრის ხელშეკრულებით ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან აღიარებულ იქნა ვალდებულება და შპს „უ...ს“ მფლობელობაში გადაეცა 2 604 000 ლარად შეფასებული უძრავი ქონება, თავად შპს „უ...ს“ კი არ განუხორციელებია ამავე ხელშეკრულებით, მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებები, რითაც მის მიერ დარღვეულ იქნა როგორც მხარეებს შორის ქონების ურთიერთგადაცემის შესახებ ხელშეკრულების პირობები, ასევე ვალდებულებათა გაქვითვის შესახებ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 442-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაწესები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს, გასაჩივრებულ ნაწილში უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გასაჩივრებულ ნაწილში შპს „უ...ს“ სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით,

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს;

2. გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. გასაჩივრებულ ნაწილში შპს „უ...ს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

მ. ვაჩაძე

გ. აბუსერიძე