საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-837(კ-22) 22 მაისი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

გენადი მაკარიძე, გოჩა აბუსერიძე

კასატორები - მ. დ-ე (ზ. ბ-ის უფლებამონაცვლე), ნ. შ-ი, ქ. ჯ-ე, გ. გ-ე, თ. ბ-ი, ქ. ბ-ე (თ. შ-ის უფლებამონაცვლე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია, ა(ა)იპ „თბილისის განვითარების ფონდი“

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 თებერვლის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2019 წლის 31 იანვარს ზ. ბ-მა, ნ. შ-მა, ქ. ჯ-ემ, გ. გ-ემ, თ. ბ-მა და თ. შ-ემ სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ა(ა)იპ „თბილისის განვითარების ფონდის“ მიმართ.

მოსარჩელეების განმარტებით, მათ საკუთრებაში იყო 825 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული 799.50 კვ.მ შენობა-ნაგებობა, მდებარე: ქ. თბილისი, ...ის ქ. №2, რომელსაც წლების მანძილზე აქირავებდნენ და შემოსავალს თავიანთი წილის პროპორციულად ინაწილებდნენ. 2017 წლის მარტში წერილი მიიღეს ა(ა)იპ „თბილისის განვითარების ფონდისგან“, რომელმაც მათ შეატყობინა, რომ იწყებოდა ...ის და მიმდინარე ქუჩების დიდი ნაწილის რეაბილიტაცია, რაც ფაქტობრივად გაართულებდა როგორც ფეხით მოსიარულეთა, ასევე ავტომანქანით გადაადგილების მსურველთა მოძრაობას ...ის მიმდებარე ტერიტორიაზე. ამასთან, მშენებლობის დროდ მითითებულ იქნა 14-18 თვე.

მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ დასახელებული ინფორმაციის შემდეგ, მოქირავნეებმა შეწყვიტეს მათთან ხელშეკრულება, რითაც მათ მიუღებელი შემოსავლის სახით მიადგათ ზიანი. ამასთან, ფონდმა გადააჭარბა მის მიერვე მითითებულ 18-თვიან ვადას, რაც კვლავ უზღუდავდა მოსარჩელეებს მათი საკუთრების გამოყენების შესაძლებლობას. მოსარჩელეებმა ასევე აღნიშნეს, რომ ფონდმა მათ უარი უთხრა როგორც შენობა-ნაგებობის რეაბილიტაციაზე, ასევე კომპენსაციის გაცემაზე.

მოსარჩელეებმა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიასა და ა(ა)იპ თბილისის განვითარების ფონდისთვის ზ. ბ-ის, ნ. შ-ის, ქ. ჯ-ის, გ. გ-ის, თ. ბ-ისა და თ. შ-ის სასარგებლოდ, მათ საკუთრებაში არსებული წილების პროპორციულად, სოლიდარულად, მატერიალური ზიანის სახით - 196 800 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ლარში) ანაზღაურების დავალება მოითხოვეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილებით ზ. ბ-ის, ნ. შ-ის, ქ. ჯ-ის, გ. გ-ის, თ. ბ-ისა და თ. შ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ზ. ბ-მა, ნ. შ-მა, ქ. ჯ-ემ, გ. გ-ემ, თ. ბ-მა და თ. შ-ემ, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 იანვრის განჩინებით ადმინისტრაციულ საქმეში №3ბ/1868-21 აპელანტის (მოსარჩელის) თ. შ-ის უფლებამონაცვლედ დადგენილ იქნა ქ. ბ-ე აპელანტის (მოსარჩელის) სტატუსით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 თებერვლის განჩინებით ზ. ბ-ის, ნ. შ-ის, ქ. ჯ-ის, გ. გ-ის, თ. ბ-ისა და ქ. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისში, ...ისა და მიმდებარე არეალის სრული სარეაბილიტაციო სამუშაოების განსახორციელებლად, ა(ა)იპ თბილისის განვითარების ფონდსა და კონტრაქტორებს შორის 2017 წლის 11 დეკემბერს დაიდო სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულებები. ხელშეკრულებების შესრულების ვადად განისაზღვრა 2018 წლის 20 დეკემბერი. შედეგად, განხორციელდა ქ. თბილისში, ... ზონაში, ...ის და მიმდებარე არეალის, ...ისა და მისი მიმდებარე ტერიტორიის, კერძოდ ...ის, ...ის, ...ის, ...ის, ...ის და ...ის ქუჩების რესტავრაცია-რეაბილიტაცია-რეკონსტრუქციის სამუშაოები, რომლის ფარგლებშიც დასახელებულ ლოკაციაზე გართულებული იყო, როგორც ფეხით მოსიარულეთა, ისე ავტომანქანების გადაადგილების მსურველთა შესაძლებლობა თავისუფლად ემოძრავათ შესაბამის ქუჩებზე ...ის მიმდებარე არეალში. საქართველოს მთავრობის 2018 წლის 21 დეკემბრის №... განკარგულებით, დასტურდება, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ა(ა)იპ თბილისის განვითარების ფონდს მიეცა თანხმობა გაფორმებული ხელშეკრულებების შესრულების ვადის გადაწევაზე და შესრულების ვადად განისაზღვრა 2019 წლის 1 აპრილი და სწორედ აღნიშნულ ვადაში დასრულდა სამშენებლო სამუშაოები.

სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებსა და მეწარმე სუბიექტებს შორის გაფორმებული იყო იჯარის ხელშეკრულებები, რომელთა საფუძველზეც მათ ყოველთვიური შემოსავალი ჰქონდათ. სამშენებლო-სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დაწყების გამო კი, კონკრეტულმა მეწარმე სუბიექტებმა აღარ გააგრძელეს მოსარჩელეებთან გაფორმებული ხელშეკრულებები და გამოათავისუფლეს ფართი.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში კანონიერად განხორციელებული სარეაბილიტაციო სამუშაოების შედეგად მოსარჩელეებმა მიიღეს სარგებელი და არა ზიანი და მათ მიერ მითითებული, მიუღებელი შემოსავალი კომპენსირებული იყო ქონების ღირებულების მნიშვნელოვნად გაზრდის სახით. ამასთან, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში რესტავრაცია-რეაბილიტაცია-რეკონსტრუქციის სამუშაოების კანონშეუსაბამოდ განხორციელების დამადასტურებელი არც ერთი მტკიცებულება საქმეში არ იყო წარმოდგენილი და მიიჩნია, რომ სამშენებლო-სარეკონსტრუქციო სამუშაოების განხორციელდა კანონის შესაბამისად გამოცემული ადმინისტრაციული აქტებისა და გაფორმებული ხელშეკრულებების საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ სარჩელი არ აკმაყოფილებდა არც საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლის მოთხოვნებს და ხსენებული ნორმა არ ქმნიდა მოსარჩელეების მოთხოვნის დაკმაყოფილების საკმარის სამართლებრივ საფუძველს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ზ. ბ-მა, ნ. შ-მა, ქ. ჯ-ემ, გ. გ-ემ, თ. ბ-მა და ქ. ბ-ემ, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა აღიარეს საკუთრების უფლების შეზღუდვა, თუმცა საზოგადოებრივი საჭიროებიდან გამომდინარე კანონიერად შეაფასეს იგი, რითაც მხედველობიდან გამორჩათ კანონის ფარგლებში მოქმედი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებული ქმედების მართლსაწინააღმდეგოდ შეფასების საკითხი. კასატორები მიიჩნევენ, რომ კანონისმიერი აქტიდან გამომდინარე ყველა ქმედება არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს მართლზომიერად და საკითხი უნდა შეფასდეს კერძო და საჯარო ინტერესთა ურთიერთშეპირისპირების გზით და მათ შორის ბალანსის დაცვით. ამასთან, კასატორები აღნიშნავენ, რომ მათ არაერთხელ განმარტეს, რომ დაობდნენ ქმედების მართლწინააღმდეგობაზე და არა ადმინისტრაციული აქტით მიყენებულ ზიანზე, კერძოდ მათთვის შეუსაბამოდ დიდი ტვირთის დაკისრება გამოიწვია სარეაბილიტაციო საქმიანობის არასწორმა პროგნოზირებამ და დაგეგმვამ, არასწორმა მენეჯმენტმა, ვადების დარღვევამ, მესაკუთრეების სტატუსისა და მათ მიმართ მოსალოდნელი ზიანის არასწორმა შეფასებამ, რაც კასატორების მოსაზრებით თავისთავად წარმოადგენდა ბრალეულ ქმედებას.

კასატორები ასევე არ იზიარებენ სასამართლოს შეფასებას მათთვის მიყენებული ზიანის სარეაბილიტაციო სამუშაოების შედეგად გაზრდილი საბაზრო ღირებულებით კომპენსირების თაობაზე, ვინაიდან ქონების ღირებულების ცვლილება განსხვავდება მიუღებელი შემოსავლის ცნებისგან, შესაბამისად, მართალია კასატორები ადასტურებენ ქონების ღირებულების გაზრდას, თუმცა აღნიშნავენ, რომ როდესაც ქონება შეზღუდულია სარგებლობისთვის, იგი შემოსავალს არ იძლევა.

კასატორები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ 2017 წლის 16 მარტის წერილი წარმოადგენს მთავარ დოკუმენტს, რომელიც უკავშირდებოდა საკუთრების შეზღუდვას, თუმცა ვადად განსაზღვრავდა 14-18 თვეს, რაც წარმოადგენდა მთავარ კომპონენტს განსახილველ დავაში, ვინაიდან მათ არ გაუსაჩივრებიათ არცერთი ადმინისტრაციული აქტი, თანახმანი იყვნენ ხელი შეეწყოთ ქალაქის განვითარებისთვის და გაიაზრეს თავიანთი თმენის ვალდებულება, რომელიც განსაზღვრული ვადების დარღვევისა და მათ ობიექტზე შესაბამისი სამუშაოების განუხორციელებლობიდან გამომდინარე, კასატორებისთვის იქცა მძიმე ტვირთად, რამაც ზიანი მიაყენა მათ მიუღებელი შემოსავლის სახით, ვინაიდან ქირავნობის ხელშეკრულებების შეწყვეტის საფუძველი სწორედ სარეაბილიტაციო სამუშაოები გახდა. ამასთან, კასატორებმა მიუთითეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილებაზე, საქმეზე №ბს-301-301(2კ-18) და მიიჩნიეს, რომ გასაჩივრებული განჩინება წინააღმდეგობაში მოდიოდა საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკასთან.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორები მიიჩნევენ, რომ მართალია სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „ჯ...ისა“ და „თბ...ის“ წერილებზე 2017-2018 წლებში დროებითი გამანაწილებელი ქსელით ბუნებრივი აირის და წყალმომარაგების შესახებ, რომელიც იყო ზოგადი, თუმცა მხედველობაში არ მიიღო სს „თ...ის“ წერილი, რომელიც კონკრეტულად მათ მისამართზე არსებულ მდგომარეობას აღწერდა 2017 წლის 27 აგვისტოდან 2019 წლის 27 მაისამდე და ადასტურებდა ერთი მხრივ აღნიშნულ თარიღებში სადავო ობიექტზე დენის მიუწოდებლობას (რაც ობიექტით სარგებლობას შეუძლებელს ხდიდა), მეორე მხრივ კი ადასტურებდა რომ მესაკუთრეების საკუთრების უფლების შეზღუდვა გაგრძელდა არა 2019 წლის 1 აპრილამდე, არამედ 2019 წლის 27 მაისამდე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 თებერვლის განჩინებით ადმინისტრაციულ საქმეზე №ბს-837(კ-22) ერთ-ერთი კასატორის - ზ. ბ-ის საპროცესო უფლებამონაცვლის დადგენამდე შეჩერდა საქმის წარმოება. საკასაციო სასამართლოს 2023 წლის 22 სექტემბრის განჩინებით კი, ზ. ბ-ის, ნ. შ-ის, ქ. ჯ-ის, გ. გ-ის, თ. ბ-ის, ქ. ბ-ის (თ. შ-ის უფლებამონაცვლე) საკასაციო საჩივარზე განახლდა საქმის წარმოება და ერთ-ერთი კასატორის - აწ გარდაცვლილი ზ. ბ-ის საპროცესო უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაერთო მეუღლე - მ. დ-ე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 18 ოქტომბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული მ. დ-ის, ნ. შ-ის, ქ. ჯ-ის, გ. გ-ის, თ. ბ-ის და ქ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. დ-ის, ნ. შ-ის, ქ. ჯ-ის, გ. გ-ის, თ. ბ-ის და ქ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იგი იმსჯელებს იმ პრეტენზიებზე, რომლებიც მოცემული დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანია. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

განსახილველ შემთხვევაში, სადავო საკითხს წარმოადგენს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ა(ა)იპ თბილისის განვითარების ფონდისთვის მოსარჩელეების სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 196 800 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ქართულ ლარში) ანაზღაურების დავალების კანონიერების საკითხი.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნული დანაწესით სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, სახელმწიფო სახსრებიდან აანაზღაუროს მისი მოსამსახურეების მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანი. ამავე შინაარსის დანაწესს კი, „საქართველოს კონსტიტუციაში ცვლილების შეტანის შესახებ“ საქართველოს 2017 წლის 13 ოქტომბრის კონსტიტუციური კანონის №1324 ამოქმედებამდე, შეიცავდა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი, რომელიც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით: „ყველას ანიჭებს უფლებას, მოითხოვოს და მიიღოს ზარალის ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან. გარდა ამისა, ყველასთვის არის უზრუნველყოფილი სამართლებრივი დაცვის საშუალება - სასამართლოსათვის მიმართვა. ნათლად არის დადგენილი ანაზღაურების მასშტაბებიც – ზარალი სრულად უნდა ანაზღაურდეს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 დეკემბრის №2/3/423 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-2).

საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებითვე, „საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი ზარალის ანაზღაურების უფლებას რამდენიმე წინაპირობის არსებობას უკავშირებს: 1. უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზარალის მიყენების ფაქტი; 2. ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; 3. პირისათვის მიყენებული ზარალი გამოწვეული უნდა იყოს საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტში მითითებული სუბიექტების უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზარალს შორის“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 31 ივლისის №2/3/630 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-3).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნული ნორმა განამტკიცებს უკანონო ქმედებით მიყენებული ზიანისათვის სახელმწიფო პასუხისმგებლობის კონსტიტუციურ-სამართლებრივ გარანტიას. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დამდგენი კონსტიტუციურ-სამართლებრივი ნორმა მიემართება უკანონო ქმედების შედეგად ზიანის მიყენების შემთხვევებს და ანაზღაურების ფარგლებსაც სწორედ ამ პირობებით ითვალისწინებს. შესაბამისად, ნორმის კონსტრუქცია და მისი შინაარსი, ასევე, საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული სასამართლო პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ იმისათვის, რათა წარმოიშვას სახელმწიფოს მხრიდან მიყენებული ზიანის სრული ოდენობით ანაზღაურების მოთხოვნის კონსტიტუციურ-სამართლებრივი საფუძველი, არსებითია დადასტურებულ იქნეს სახელმწიფოს მხრიდან განხორციელებული ქმედების უკანონობა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავით (207-209 მუხლები) გათვალისწინებული, ადმინისტრაციული ორგანოს პასუხისმგებლობის დამდგენი საკანონმდებლო მოწესრიგება სრულად ასახავს კანონმდებლის მიერ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტით (ძველი რედაქციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი) დადგენილ სტანდარტს. კერძოდ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. მუნიციპალიტეტის ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია მუნიციპალიტეტი. თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი.

ამავე კოდექსის 209-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ საზოგადოებრივი აუცილებლობისათვის საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით თანასწორობის პრინციპის საწინააღმდეგოდ არსებითი ზიანი ადგება მხოლოდ რომელიმე კერძო პირს ან პირთა ჯგუფს, სახელმწიფო ორგანო ან მუნიციპალიტეტი ვალდებულია აანაზღაუროს ამ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით მიყენებული ზიანი. ზიანის ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება საჯარო და კერძო პირის ინტერესების შეფასების საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლით გათვალისწინებულ იქნა ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო ქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, მაშინ, როდესაც ამავე კოდექსის 209-ე მუხლი ადგენს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის პასუხისმგებლობას კანონიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით/ქმედებით ზიანის გამოწვევის შემთხვევაში. საგულისხმოა, რომ ხსენებულ ორ შემთხვევაში, პრინციპულად განსხვავებულია როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების სამართლებრივი ბუნება და შედეგები, ასევე, სხვა წინაპირობები, რომელთა არსებობის დადასტურებაც აუცილებელია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანად მიჩნევისათვის.

განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ა(ა)იპ „თბილისის განვითარების ფონდსა“ და შპს „თბი...ს“ შორის 2016 წლის 9 ნოემბერს დაიდო სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულება, ქ. თბილისში, ...ის ქუჩაზე (...ის ქუჩიდან ...ის ქუჩამდე), ...ის, ...ის, ...ის, ...ის არეალში საინჟინრო კომუნიკაციების, წყალსადენ-კანალიზაციის, სანიაღვრე და სადრენაჟე ქსელების რეკონსტრუქციის, ქუჩის და ტროტუარების ვერტიკალური გეგმარების პროექტის შედგენაზე და მისი შესრულების ვადა განისაზღვრა 2017 წლის 9 იანვრის ჩათვლით. ქ. თბილისში, ...ისა და მიმდებარე არეალის სრული სარეაბილიტაციო სამუშაოების განსახორციელებლად, ა(ა)იპ თბილისის განვითარების ფონდსა და კონტრაქტორებს შორის კი, 2017 წლის 11 დეკემბერს დაიდო სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულებები, რომლის შესრულების ვადად განისაზღვრა 2018 წლის 20 დეკემბერი. ამასთან, ა(ა)იპ თბილისის განვითარების ფონდსა და შპს „ა...ს“ შორის 2019 წლის 14 მარტს გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულება, ქ. თბილისში, ...ისა და მიმდებარე არეალის რეაბილიტაციის ფარგლებში, ...ის ქ. №2-ში მდებარე შენობის რეაბილიტაციის სამუშაოების განხორციელებაზე. შესყიდვის ობიექტის მიწოდების ვადად განისაზღვრა არაუგვიანეს 2019 წლის 29 მარტი.

2017 წლის 20 დეკემბრის ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, დადგენილად არის მიჩნეული, რომ არასასოფლო სამეურნეო დანიშნულების უძრავი ნივთის, მდებარე ქ. თბილისში, ...ის ქ. №2, დაზუსტებული ფართობი: 825.00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობ(ებ)ის საერთო ფართი: 799.50 კვ.მ, საკადასტრო კოდი ..., მესაკუთრეებს წარმოადგენენ მოსარჩელეები. ამასთან, ზ. ბ-ის წილი ქონებაში არის - 31.85/130 ნაწილი, ნ. შ-ის - 6.5/130 ნაწილი, ქ. ჯ-ის - 39/130 ნაწილი, გ. გ-ის - 6.5/130 ნაწილი, თ. ბ-ის - 19.5/130 ნაწილი, თ. შ-ის - 26.65/130 ნაწილი. საქმის მასალებით ასევე დადასტურებულია, რომ მოსარჩელეებს წლების მანძილზე სხვადასხვა იურიდიულ პირებთან დადებული ჰქონდათ ქირავნობა/იჯარის ხელშეკრულებები და ქ. თბილისში, ...ის ქ. №2-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე და იღებდნენ შესაბამის ანაზღაურებას.

დადგენილია, რომ ა(ა)იპ თბილისის განვითარების ფონდის 2017 წლის 16 მარტის წერილით, მოსარჩელეებს ეცნობათ, რომ 2017 წლის აპრილის დასაწყისში ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია და ა(ა)იპ „თბილისის განვითარების ფონდი“ იწყებდა ქ. თბილისში, ...ის და მიმდებარე არეალის, ...ისა და მისი მიმდებარე ტერიტორიის, კერძოდ ...ის, ...ის, ...ის, ...ის, ...ის და ...ის ქუჩების რესტავრაცია-რეაბილიტაცია-რეკონსტრუქციის სამუშაოებს, რომლებიც გაგრძელდებოდა დაწყებიდან 14-18 თვის განმავლობაში. საქართველოს მთავრობის 2018 წლის 21 დეკემბრის №... განკარგულებით კი დასტურდება, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ა(ა)იპ თბილისის განვითარების ფონდს მიეცა თანხმობა გაფორმებული ხელშეკრულებების შესრულების ვადის გადაწევაზე და შესრულების ვადად განისაზღვრა 2019 წლის 1 აპრილი. ამასთან, პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ყველა სამშენებლო სამუშაო დასრულდა 2019 წლის 1 აპრილამდე.

დადგენილია, რომ კასატორებმა რამდენჯერმე მიმართეს ა(ა)იპ თბილისის განვითარების ფონდს და მოითხოვეს კომპენსაციის სახით ყოველთვიურად 20000 ლარის ანაზღაურება, რასთან დაკავშირებითაც, მათ ეთქვათ უარი. ამასთან, ფონდის 2018 წლის 8 ნოემბრის წერილით დამატებით განემარტათ, რომ სარეაბილიტაციო არეალში შენობების რეაბილიტაცია პირველ რიგში მძიმე სოციალური და საცხოვრებელი პირობების გაუმჯობესებას ისახავდა მიზნად. წერილში ასევე მიეთითა, რომ მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებული შენობის ფუნდამენტი, მიმდებარედ ჩატარებული სამუშაოების შედეგად, ყოველმხრივ შემოზღუდეს, რამაც საბოლოო ჯამში უზრუნველყო მისი კონსტრუქციული მდგრადობის გაუმჯობესება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს ა(ა)იპ თბილისის განვითარების ფონდის დაკვეთით ჩატარებული 2019 წლის 11 აპრილის №97 აუდიტის დასკვნაზე, რომლის თანახმად უძრავი ქონების (მდებარე: ქ. თბილისში, ...ის ქ. №2-ში მდებარე შენობა-ნაგებობის, საერთო ფართი 799.50 კვ.მ, (საკადასტრო კოდი: ...)) საბაზრო ღირებულება 2017 წლამდე მდგომარეობით წარმოადგენდა 6 880 305 ლარს, ხოლო 2019 წლის მაისის მდგომარეობით - 10 320 458 ლარს. ა(ა)იპ თბილისის განვითარების ფონდის დაკვეთით შედგენილი №96 დასკვნის თანახმად კი, 2017 წლამდე დასახელებულ უძრავ ქონებაზე საიჯარო ქირა შეადგენდა 16 789.50 ლარს, ხოლო, 2019 წლის მაისის მდგომარეობით საიჯარო ქირა სავარაუდოდ შეადგენდა - 31 980 ლარს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სარემონტო-სარეკონსტრუქციო სამუშაოები განხორციელდა საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის, მათ შორის ...ის და მიმდებარე არეალის, ...ისა და მისი მიმდებარე ტერიტორიის, კერძოდ ...ის, ...ის, ...ის, ...ის, ...ის და ...ის ქუჩებზე მდებარე უძრავი ქონებების საჭიროებებისათვის, ამასთან, აღნიშნული სამუშაოების განხორციელება კანონმდებლობით დადგენილი წესით იქნა განსაზღვრული და განხორციელდა კანონის შესაბამისად გამოცემული ადმინისტრაციული აქტებისა და გაფორმებული ხელშეკრულებების საფუძველზე. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელეების მხრიდან სადავოდ არ გამხდარა არცერთი ზემოაღნიშნული აქტის/ხელშეკრულების კანონიერება. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორების მითითებას მოწინააღმდეგე მხარეების მხრიდან, კანონიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე განხორციელებული ქმედების მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად მიჩნევაზე. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ მიუხედავად კასატორების მოთხოვნისა, რომ მათი მიზანი არ არის სზაკ-ის 209-ე მუხლის საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა (იხ. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ტ. IV, გვ. 109), ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა საკითხი დამატებით მართებულად შეაფასეს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლის საფუძველზეც, რათა დაედგინათ მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 25 იანვრის განჩინებაში მოცემულ შემდეგ სამართლებრივ მსჯელობაზე: „სკ-ის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სამართალურთიერთობა შესაძლოა წარმოიშვას დელიქტის შედეგად. ზაკ-ის 209-ე მუხლს არ მოიცავს საქართველოს კანონმდებლობის ის ნაწილი, რომელშიც ამომწურავადაა ჩამოთვლილი დელიქტური ვალდებულებების შემთხვევები, კერძოდ სკ-ის დელიქტური ვალდებულებანის კარი. დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომის სავალდებულო პირობას წარმოადგენს უმართლობა, კანონმდებლობის მოთხოვნის დარღვევა, რომლის საფუძველზე წარმოიშობა ზიანი, პირველი წარმოშობს მეორეს. ზაკ-ის 209-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე სამართალურთიერთობა წარმოიშობა არა სამართალდარღვევის, არამედ მართლზომიერი ღონისძიების შედეგად, რაც იწვევს ადმინისტრაციული ორგანოსთვის განცხადებით მიმართვის საჭიროებას და ამ უკანასკნელის მხრიდან მოთხოვნის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღებას... დელიქტისაგან განსხვავებით, რომლის მიმართ მოქმედებს ზიანის სრული ანაზღაურების პრინციპი, მათ შორის მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების პრინციპი, ზაკ-ის 209-ე მუხლის საფუძველზე ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება საჯარო და კერძო პირის ინტერესების შეფასების საფუძველზე (209-ე მუხ. მე-2 ნაწ.)... ზაკ-ის 209.1 მუხლის საფუძველზე მოთხოვნა წარმოიშობა მხოლოდ საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად გამოცემული მართლზომიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით არსებითი ზიანის გამოწვევის შემთხვევაში“ (სუსგ №ბს-616(კ-19), 25.01.2021).

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამეწარმეო სუბიექტებს (კერძო პირს ან პირთა ჯგუფს) საზოგადოებრივი აუცილებლობისათვის წარმოებული გზის (ქალაქის) სარეაბილიტაციო სამუშაოების, რომლებიც მიმართულია საერთო სარგებლობაში არსებული გზის(ქალაქის/უბნის იერსახის) გაუმჯობესებისა თუ მოდერნიზებისაკენ, შედეგად მიყენებული არსებითი ზიანი თანასწორობის პრინციპის დაცვით შესაძლოა აუნაზღაურდეთ, რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნას სარეაბილიტაციო სამუშაოების დასრულების შედეგად გაუმჯობესებული სამეწარმეო საქმიანობის გარემო (მაგ.: გაზრდილი უძრავი ქონების ღირებულება, საიჯარო ქირა ან უძრავ ქონებაზე მოთხოვნის ზრდა და ა.შ.). რა თქმა უნდა აღნიშნული წესი არ ათავისუფლებს ადმინისტრაციულ ორგანოებს ვალდებულებისგან, სარეაბილიტაციო სამუშაოების დროს დაიცვან თანაზომიერების პრინციპი და სამეწარმეო სუბიექტებს თავიდან აარიდონ მათი საქმიანობის არასაჭირო შეფერხებები. ქუჩის (ქალაქის) სარეაბილიტაციო სამუშაოების გამო სამეწარმეო საქმიანობის შეფერხებიდან წარმოშობილი ზიანი, თანასწორობის პრინციპის დაცვით, იმ შემთხვევაში შეიძლება ანაზღაურდეს თუ არსებითი საფრთხე შეექმნა სამეწარმეო სუბიექტის შემოსავლებს. სწორედ ამიტომ საქმის განმხილველმა სასამართლომ ყოველთვის უნდა გაითვალისწინოს სამეწარმეო სუბიექტის (კერძო პირის ან პირთა ჯგუფის) საქმიანობის ხელყოფის ხანგრძლივობის გონივრულობა, სახეობა, ინტენსიურობა და საქმიანობაზე ზეგავლენა, არსებითად აღწევს თუ არა იმ მასშტაბს, რომ ზიანის ნაწილობრივი ანაზღაურების გარეშე სარეაბილიტაციო სამუშაოების თმენის ვალდებულება სამეწარმეო სუბიექტს ვეღარ დაეკისრება. ასევე ყურადღება უნდა გამახვილდეს იმ გარემოებაზე, რომ რამდენიმე ფილიალის მქონე კერძო სამართლის იურიდიულ პირს, რომელსაც აქვს შესაძლებლობა ერთი ფილიალის საქმიანობის შეჩერება აანაზღაუროს სხვა ფილიალებში მომხმარებლების გადამისამართებით, სარეაბილიტაციო სამუშაოების შედეგად არ წარმოეშობა ისეთივე ზიანი, როგორც მაგალითად ერთ მცირე საოჯახო მაღაზიას, რომლის საქმიანობის შეჩერების შედეგად ოჯახი საარსებო შემოსავლის მიღების საფრთხის წინაშე დგება.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას, რომ კანონიერად განხორციელებული სარეაბილიტაციო სამუშაოების შედეგად მოსარჩელეებმა მიიღეს სარგებელი, ვინაიდან კასატორების მიერ მითითებული, მიუღებელი შემოსავალი სადღეისოდ კომპენსირებულია ქონების ღირებულების და საიჯარო ქირის ოდენობის მნიშვნელოვნად გაზრდით. ამასთან, საკასაციო სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ საქმის მასალებით და მოსარჩელეთა განმარტებებით არ დასტურდება მათი მხრიდან უძრავი ქონების მოხმარების შეზღუდვის შედეგად გამოწვეული ისეთი ზიანის არსებობის ფაქტი, რომელიც დაკავშირებულია საარსებო წყაროს მოსპობასთან, საბანკო ვალდებულებების შეუსრულებლობის შედეგად დაწყებულ სააღსრულებო წარმოებასთან და ა.შ. აღნიშნულ პირობებში კი, როდესაც კანონიერი აქტით პირისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება ხდება არა სრულად, არამედ საჯარო და კერძო ინტერესების შეპირისპირების შედეგად, სასამართლო მხედველობაში იღებს ქონების გაქირავების შეუძლებლობით სავარაუდოდ წარმოშობილ ზიანს და აღნიშნავს, რომ აღნიშნული ზიანი დაბალანსებულია რეაბილიტაციის შედეგად მოსარჩელეთა ქონების როგორც გასაყიდი საბაზრო ღირებულების, ასევე საიჯარო ქირის ოდენობის საგრძნობლად გაზრდის შედეგად.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ კასატორები წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში პირდაპირ მიუთითებენ, რომ როდესაც მათ შეატყობინეს სარეაბილიტაციო სამუშაოების ვადა (14-18 თვე), ისინი თანახმანი იყვნენ ხელი შეეწყოთ ქალაქის განვითარებისთვის და გაცნობიერებული ჰქონდათ თმენის ვალდებულება. ამდენად, ხაზგასასმელია, რომ კასატორებს წინააღმდეგობა არც გასაჩივრების გზით არ დაუფიქსირებიათ სამუშაოების თავდაპირველი ვადის მიმართ. ამდენად, კასატორებისთვის პრობლემური იყო ე.წ. ვადაგადაცილების საკითხი, რაც ერთი მხრივ საქართველოს მთავრობის 2018 წლის 21 დეკემბრის №... განკარგულებით გახანგრძლივდა 2019 წლის 1 აპრილამდე, ხოლო მეორე მხრივ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ყველა სამშენებლო სამუშაო დასრულდა 2019 წლის 1 აპრილამდე. აქვე აღსანიშნავია, რომ საქართველოს მთავრობის 2018 წლის 21 დეკემბრის №... განკარგულებას საფუძვლად უდევს სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2018 წლის 12 დეკემბრის №2882 განკარგულება (თანხმობა), სადაც მითითებულია სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოების დროს წარმოშობილ არაპროგნოზირებად მოვლენებსა და ხელშემშლელ გარემოებებზე, რის გამოც გაიცა თანხმობა წინასწარ დადგენილი ვადის გაზრდის მიზნით საქართველოს მთავრობისათვის მიმართვაზე. შესაბამისად, კასატორები მიუთითებენ ვადის გადაცილებაზე, თუმცა მათი მხრიდან სარჩელშივე იქნა აღნიშნული, რომ მოთხოვნილი თანხის მოცულობა გაანგარიშებული იყო 24 თვეზე და არა ვადაგადაცილებულ პერიოდზე. ამდენად, საკასაციო სასამართლოსთვის ერთი მხრივ გაუგებარია ზიანის თანხის ოდენობის სრული პერიოდით დაანგარიშების წინაპირობების არსებობა, ხოლო მეორე მხრივ დადასტურებულია, რომ სარეაბილიტაციო ვადის გაგრძელებას საფუძვლად დაედო ობიექტური გარემოებები (იხ. სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2018 წლის 12 დეკემბრის №2882 განკარგულება (თანხმობა)), რითაც გამოირიცხება ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების უკანონობა (მართლწინააღმდეგობა).

რაც შეეხება კასატორების მითითებას საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განჩინებასა (საქმე №ბს-301-301(2კ-18)) და სააპელაციო პალატის გასაჩივრებულ განჩინებას შორის წინააღმდეგობაზე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს №ბს-301-301(2კ-18) საქმეზე მიღებულ განჩინებაში მოცემულ მსჯელობაზე, რომლის თანახმად: „საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ზემოაღნიშნული ქმედებები (მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის დაკავება; მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე მიწისქვეშა კომუნიკაციების მოწყობა) ხელყოფს მოსარჩელეთა საკუთრების უფლებას, ვინაიდან ზღუდავს საკუთრების უფლებით შეუფერხებლად სარგებლობას. ამასთან, აღნიშნული ხელყოფა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელდა შესაბამისი სამართლებრივი (კანონისმიერი ან სახელშეკრულებო) საფუძვლის გარეშე, რაც, საკმარის საფუძველს წარმოადგენს ხელყოფის უკანონოდ მიჩნევისთვის".

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს №ბს-301-301(2კ-18) საქმეზე გაკეთებულ შეფასებებს, ვინაიდან სახეზე გვაქვს განსხვავებული ფაქტობრივი მოცემულობა, რაც იძლევა მათი განსხვავებული სამართლებრივი შეფასების საჭიროებას, კერძოდ, №ბს-301-301(2კ-18) საქმეში ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან ხდებოდა მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის დაკავება და მისი გამოყენება სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, ისე რომ არ იკვეთებოდა აღნიშნული მოქმედებების განხორციელების დასრულების დრო და მოსარჩელეებს პრაქტიკულად განუსაზღვრელი ვადით ეზღუდებოდათ საკუთრების უფლებით სრულფასოვანი სარგებლობის შესაძლებლობა, რის გამოც ქმედება შეფასდა მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად. ასევე აღსანიშნავია, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით არავითარი სარგებელი არ მიუღია მესაკუთრეს. წინამდებარე შემთხვევაში კი, მოსარჩელეთა უფლებაში ჩარევის საფუძველია კანონიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და მის საფუძველზე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებული მართლზომიერი ქმედება რაც მიზნად ისახავდა არა ადმინისტრაციული ორგანოს ინტერესებისთვის ტერიტორიის გამოყენებას, არამედ სწორედ სარეაბილიტაციო ტერიტორიის გაუმჯობესებას, რომელიც შედეგობრივად გააუმჯობესებდა აღნიშნულ ტერიტორიაზე მცხოვრები პირების საცხოვრებელ პირობებს და სამეწარმეო სუბიექტების ეკონომიკურ საქმიანობას, რაც გაზრდიდა მათი ქონების ღირებულებას და სამეწარმეო საქმიანობის შედეგად მიღებულ შემოსავალს, რის გამოც ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა შესაძლებელია დაეფუძნოს მხოლოდ ზაკ-ის 209-ე მუხლს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზაკ-ის 209-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, ქუჩის/ქალაქის სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოებისას მხედველობაში მიიღება ის საბოლოო სარგებელი რაც მიიღო დაინტერესებულმა პირმა კანონიერი აქტის საფუძველზე განხორციელებული ქმედებით, რის გამოც აღნიშნული ნორმა არ ითვალისწინებს წარმოშობილი ზიანის სავალდებულოდ ანაზღაურებას, რაც მართებულად შეამოწმეს ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა და დაადგინეს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არარსებობდა ადმინისტრაციული ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მიყენებული ზიანი და არც ზაკ-ის 209-ე მუხლით გათვალისწინებული მართლზომიერი ქმედებით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების კანონმდებლობით გათვალისწინებული საფუძვლები.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან მ. დ-ის, ნ. შ-ის, ქ. ჯ-ის, გ. გ-ის, თ. ბ-ის და ქ. ბ-ის საკასაციო საჩივარზე დ. ლ-ას მიერ 13.10.2023წ. №18946120053 საგადახდო დავალებით გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 6000 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, დ. ლ-ას (პ/ნ ...) უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი - 4200 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. დ-ის, ნ. შ-ის, ქ. ჯ-ის, გ. გ-ის, თ. ბ-ის და ქ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 თებერვლის განჩინება;

3. დ. ლ-ას (პ/ნ ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 13.10.2023წ. №18946120053 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 6000 ლარის 70 პროცენტი - 4200 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

გ. მაკარიძე

გ. აბუსერიძე