№ბს-685(კ-23) 27 თებერვალი, 2024 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

გენადი მაკარიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ქეთევან ცინცაძე, თამარ ოქროპირიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს გენერალური პროკურატურა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - გ. ჭ-ა

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. გ. ჭ-ამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ.

მოსარჩელემ მოითხოვა (დაზუსტებული მოთხოვნა): ა) მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს მოსარჩელე გ. ჭ-ას სასარგებლოდ, 8 თვის განმავლობაში მიუღებელი ხელფასი 5200 ლარის ოდენობით, ასევე გ. ჭ-ას მიერ ძაღლების მოვლისათვის გადახდილი 4000 ლარი; ბ) მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე გ. ჭ-ას სასარგებლოდ დაეკისროს 8 თვის განმავლობაში მიუღებელი სარგებელი 16 000 ლარის ოდენობით; გ) მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს მოსარჩელე გ. ჭ-ას მიერ, სს „... ბანკში“ 2018 წლის 10 სექტემბერს გაფორმებული №1044926-10079338 სასესხო ხელშეკრულებაზე დარიცხული ჯარიმის და პირგასამტეხლოს გადახდა, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისთვის არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით; დ) მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე გ. ჭ-ას სასარგებლოდ დაეკისროს მორალური ზიანის ანაზღაურება 100 000 ლარის ოდენობით.

სარჩელის თანახმად, 2018 წლის 28 სექტემბერს გ. ჭ-ას ბრალი დაედო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 151-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში. მოსარჩელე 2018 წლის 28 სექტემბრიდან 2019 წლის 3 ივნისამდე იმყოფებოდა უკანონო პატიმრობაში. 2019 წლის 3 ივნისს თბილისის საქალაქო სასამართლომ გ. ჭ-ა ცნო უდანაშაულოდ. ამავე განაჩენით გაუქმდა მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული პატიმრობა და გათავისუფლდა სასამართლო სხდომის დარბაზიდან. განაჩენი დარჩა უცვლელი თბილისის სააპელაციო სასამართლოსა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ. მოსარჩელე იყო თვითდასაქმებული და ჰქონდა ყოველთვიური შემოსავალი ხელფასის სახით, რომელიც ერიცხებოდა ბანკში. 2018 წლის 10 სექტემბერს სს „... ბანკიდან“ გ. ჭ-ამ აიღო სესხი 5000 ლარი, რითაც სურდა გაეკეთებინა რემონტი და გაეხსნა საოჯახო სასტუმრო, საიდანაც ექნებოდა შემოსავალი თვეში 2000 ლარამდე, თუმცა დაკავების გამო ვერ შეძლო აღნიშნულის განხორციელება. 5 თვის განმავლობაში მოსარჩელე ახლობლების დახმარებით ახერხებდა სესხის დაფარვის მიზნით თანხის შეტანას, თუმცა 5 თვის შემდეგ ვეღარ შეძლო დაფარვა და სესხზე დარიცხულმა ჯარიმამ შეადგინა 4654.88 ლარი. მოსარჩელეს ჰყავს 2 მონადირე ძაღლი და გ. ჭ-ას დაკავების შემდეგ მათი მოვლისთვის საჭირო გახდა მომვლელის მოძიება. ძაღლების მომვლელს გ. ჭ-ა უხდიდა თვეში 500 ლარს, რადგან ძაღლების მოვლას ვერავინ ახერხებდა - მათი აგრესიულობის გამო მათთან მიახლოვება მხოლოდ ახლობელ პირებს ან/და სპეციალისტებს შეეძლოთ. მოსარჩელემ 8 თვის განმავლობაში მხოლოდ ძაღლების მოვლისთვის გადაიხადა 4000 ლარი. საპატიმრო დაწესებულებაში ყოფნა მოსარჩელისთვის იყო ძლიერი სულიერი ტანჯვისა და ტკივილის მომტანი, რითაც მას მიადგა მორალური ზიანი, რომელიც უნდა ანაზღაურდეს 100000 ლარის ოდენობით.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 25 მაისის განჩინებით საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლის საფუძველზე მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 4 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გ. ჭ-ას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისრა მოსარჩელე გ. ჭ-ას სასარგებლოდ, როგორც რეაბილიტირებული პირისათვის, უკანონო სისხლისსამართლებრივი დევნის, უკანონო პატიმრობისა და უკანონო მსჯავრდების გამო მიყენებული მატერიალური ზიანის - მიუღებელი ხელფასის 3833,33 ლარის ოდენობით ანაზღაურება. მოპასუხეს ასევე დაეკისრა გ. ჭ-ას სასარგებლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურება 5000 ლარის ოდენობით. სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ა) მოსარჩელე გ. ჭ-ას 2018 წლის 28 სექტემბერს წარედგინა ბრალდება საქართველოს სსკ-ის 151-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და იმავე დღეს იქნა იგი დაკავებული. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2018 წლის 1 ოქტომბრის №10ა/4534-18 განჩინებით, გ. ჭ-ას მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებული იქნა პატიმრობა; პატიმრობის ვადის ათვლა დაიწყო დაკავების მომენტიდან - 2018 წლის 28 სექტემბრის 21:55 საათიდან. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 3 ივნისის №1/5109-18 განაჩენით, გ. ჭ-ა ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სსკ-ის 151-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში. გ. ჭ-ას მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიება - პატიმრობა გაუქმდა და იგი დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა სასამართლო სხდომის დარბაზიდან. ამავე განაჩენით განემარტა, რომ უფლება ჰქონდა მოეთხოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 31 ივლისის განაჩენით, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 3 ივნისის განაჩენი, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 2 აპრილის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად. სპეციალური პენიტენციური სამსახურის 2021 წლის 2 ივნისის №127349/24 წერილის თანახმად, გ. ჭ-ა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 1 ოქტომბრის განჩინების საფუძველზე შესახლებულ იქნა №... პენიტენციურ დაწესებულებაში, საიდანაც გათავისუფლდა 2019 წლის 3 ივნისს; ბ) გ. ჭ-ა იყო თვითდასაქმებული და შპს „...ისგან“ სს „... ბანკში“ მას ხელფასის სახით ერიცხებოდა თანხა. წარმოდგენილია სს „... ბანკის“ ამონაწერი ანგარიშიდან, 2016 წლის 13 იანვრიდან 2018 წლის 25 დეკემბრის ჩათვლით. სს „... ბანკის“ ანგარიშიდან ამონაწერით დგინდება, რომ გ. ჭ-ას შპს „...ისგან“ ხელფასის სახით 2017 წლის 2 ოქტომბერს ჩაერიცხა 300 ლარი, 2017 წლის 16 ოქტომბერს ჩაერიცხა 250 ლარი, 2017 წლის 31 ოქტომბერს ჩაერიცხა 200 ლარი, 2017 წლის 16 ნოემბერს ჩაერიცხა 150 ლარი, 2017 წლის 1 დეკემბერს ჩაერიცხა 200 ლარი, 2017 წლის 25 დეკემბერს ჩაერიცხა 400 ლარი, 2018 წლის 1 იანვარს ჩაერიცხა 200 ლარი, 2018 წლის 30 მარტს ჩაერიცხა 250 ლარი, 2018 წლის 30 აპრილს ჩაერიცხა 725 ლარი, 2018 წლის 1 ივნისს ჩაერიცხა 425 ლარი, 2018 წლის 2 ივლისს ჩაერიცხა 450 ლარი, 2018 წლის 16 ივლისს ჩაერიცხა 550 ლარი, 2018 წლის 31 ივლისს ჩაერიცხა 350 ლრი, 2018 წლის 15 აგვისტოს ჩაერიცხა 300 ლარი, 2018 წლის 24 აგვისტოს ჩაერიცხა 300 ლარი, 2018 წლის 17 სექტემბერს ჩაერიცხა 450 ლარი, 2018 წლის პირველ ოქტომბერს ჩაერიცხა 250 ლარი. აღნიშნული ამონაწერით დგინდება, რომ ერთი წლის ჩარიცხული ხელფასის ჯამი წარმოადგენდა 5750 ლარს, ხოლო საშუალო ერთი თვის ხელფასი - 479,16 ლარს; გ) 2018 წლის 10 სექტემბერს, სს „... ბანკსა“ და გ. ჭ-ას შორის დაიდო №1044926-10079338 სესხის ხელშეკრულება. კრედიტის თანხას წარმოადგენდა 5000 ლარი, კრედიტის დაფარვის ვადას - 978 დღე და ყოველთვიურ შენატანს - 199.32 ლარი. ხელშეკრულების თანახმად, გაცემული სესხის ფიქსირებული პირგასამტეხლო ვადაგადაცილებისთვის იყო ერთჯერადად 20.00 ლარი ვადაგადაცილების სრულ აღმოფხვრამდე. სესხის უცხოურ ვალუტაში არსებობისას არაუმეტეს ერთჯერადი 20 ლარის ექვივალენტი შესაბამის ვალუტაში, ხოლო ყოველდღიური პირგასამტეხლო ვადაგადაცილებისთვის, დავალიანების თანხის 0,5% (არაუმეტეს ნარჩენი ძირითადი თანხის 0,27%-ისა). 2021 წლის 24 მაისის სს „... ბანკის“ დავალიანების შესახებ ცნობის მიხედვით, №1044926-10079338 სწრაფ სამომხმარებლო სესხზე ჯამურ დავალიანებას შეადგენს 10,986.00 ლარი. 2022 წლის 5 აპრილის სს „... ბანკის“ ...ის №2 სერვისცენტრის მიერ გაცემული №142/103-01 წერილის თანახმად, გ. ჭ-ა 2018 წლის 10 სექტემბრიდან სს „... ბანკში“ ფლობდა სწრაფ სამომხმარებლო სესხს (ხელშ. №1044926-10079338), რომელზეც ფიქსირდებოდა არაჯეროვანი დაფარვები. 2021 წლის სექტემბრის თვიდან, აღნიშნულ ვალდებულებაზე ბანკის გადაწყვეტილებით, შეიცვალა კრედიტორი და ვალდებულებაზე მოთხოვნის უფლების დათმობა მოხდა შპს „ფ...ზე“. სესხზე მიმდინარე დავალიანებისა და სხვა დეტალების შესახებ ინფორმაცია გაიცემა ზემოაღნიშნული კომპანიის მიერ. შპს „ფ...ოს“ 2022 წლის 30 აგვისტოს წერილის თანახმად, გ. ჭ-ას უფიქსირდება სასესხო ვალდებულება. ვალდებულების სრული თანხა შეადგენს 11,276.29 ლარს, საიდანაც ძირია 4371.07 ლარი, საკომისიო - 10,37 ლარი, პროცენტი - 1319.47 ლარი, ხოლო ჯარიმა - 5575.38 ლარი; დ) 2022 წლის 5 მაისის სასამართლო სხდომაზე, გ. ჭ-ას საქმის განხილვისას მოწმის სახით დაიკითხა გ. რ-ი, რომელმაც განმარტა, რომ გ. ჭ-ას დაპატიმრების შემდეგ მას დაუკავშირდა გ. გ-ა, რომელმაც თვეში 500 ლარის გადახდის სანაცვლოდ სთხოვა მოვლა-პატრონობა გაეწია გ. ჭ-ას სახლში მყოფი ორი ძაღლისათვის, რასაც იგი დათანხმდა და 8 თვის განმავლობაში უვლიდა მოსარჩელის ძაღლებს, რისთვისაც მას გადაუხადეს 4000 ლარი.

სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული ქმედების არარსებობის, წარდგენილი ბრალდების დაუდასტურებლობის გამო, სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტა ან სასამართლოს მიერ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, იმთავითვე გულისხმობს პირის სამართლებრივ რეაბილიტაციას და წარმოშობს მის უფლებას, მოითხოვოს შესაბამისი კომპენსაცია. მოსარჩელე გ. ჭ-ა რეაბილიტირებულად ჩაითვალა სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენის საფუძველზე. გ. ჭ-ას უკანონოდ სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემით და უკანონო მსჯავრდებით მიადგა მატერიალური ზიანი, რის გამოც სარჩელი მიუღებელი ხელფასის სახით 5200 ლარის ანაზღაურების ნაწილში უნდა დაკმაყოფილებულიყო ნაწილობრივ და საქართველოს გენერალური პროკურატურას დავალებოდა მოსარჩელე გ. ჭ-ას სასარგებლოდ, 8 თვის განმავლობაში მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურება 3833,33 ლარის ოდენობით.

მორალური ზიანის ანაზღაურებასთან მიმართებით სასამართლომ განმარტა, რომ პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა და მართლმსაჯულების განხორციელება სახელმწიფოს ერთ-ერთ სპეციფიკურ ფუნქციას წარმოადგენს და მისი შედეგის წინასწარ განჭვრეტა შეუძლებელია, რადგან იგი დამოკიდებულია წინასწარ უცნობ ფაქტობრივ, თუ სამართლებრივ გარემოებებზე. შესაბამისად, სისხლისსამართლებრივი დევნისა და მსჯავრდების საფუძველზე წარმოშობილი უარყოფითი ემოციების, განცდების, თუ სხვა სამართლებრივი შედეგების გარკვეულ წილად თმენის ვალდებულება აქვს ყველას, რაც არ გამორიცხავს შემდგომ, უკანონო გამართლებული პირისათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, თუმცა გავლენას ახდენს მორალური ზიანის ოდენობაზე. სასამართლოს განმარტებით, სისხლისსამართლებრივი დევნისა და სასამართლოში საქმის განხილვის პერიოდში, მოსარჩელე გ. ჭ-ას მიმართ გამოყენებული დაკავების, აღკვეთის ღონისძიების - პატიმრობის, ასევე უკანონო ბრალდებისა და აქედან გამომდინარე, მის მიერ განცდილი სტრესის, შიშის და უარყოფითი ემოციების ხარისხის გათვალისწინებით, მორალური ზიანის ანაზღაურებისათვის მოთხოვნილი 100 000 ლარი არ წარმოადგენს გონივრულ ოდენობას, რის გამოც სარჩელი ამ ნაწილში ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილებულიყო და საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დავალებოდა მორალური ზიანის ანაზღაურება 5000 ლარის ოდენობით.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა 8 თვის განმავლობაში მიუღებელი სარგებელის 16 000 ლარის ოდენობით ანაზღაურების ნაწილში უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მხარე მიუთითებს, რომ 2018 წლის 10 სექტემბერს სს „... ბანკიდან“ აიღო სესხი 5000 ლარი, რითაც სურვილი ჰქონდა გაეკეთებინა საკუთარ სახლში რემონტი და გაეხსნა საოჯახო სასტუმრო, საიდანაც სისტემატიურად შემოსავალი ექნებოდა, სარგებლის სახით თვეში 2000 ლარამდე, თუმცაღა სესხის აღებიდან 18 დღეში, გ. ჭ-ა დააკავეს და მან ვერ შეძლო თავისი ჩანაფიქრის განხორციელება. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება ზემოაღნიშნული გარემოებები.

სასამართლოს მოსაზრებით, ასევე უსაფუძვლოა მოთხოვნა გ. რ-ისათვის ძაღლების მოვლისათვის გადახდილი 4000 ლარის ანაზღაურების ნაწილში, ვინაიდან საქმეში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ძაღლების მოვლა-პატრონობისათვის გაღებული ხარჯი წარმოადგენს მოსარჩელისათვის მიყენებულ ზიანს, ვინაიდან, როგორც მოწმის ახსნა-განმარტებით ირკვევა, იგი დაიქირავა და თანხა გადაუხადა მოსარჩელის მეგობარმა.

რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას ზიანის სახით საბანკო კრედიტის დარღვევისათვის, სასესხო ხელშეკრულებაზე დარიცხული ჯარიმის და პირგასამტეხლოს გადახდის მოპასუხისათვის დაკისრების შესახებ, სასამართლომ განმარტა, რომ მოთხოვნილი თანხის მოპასუხისათვის დაკისრების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს ამ თანხის კავშირი სისხლისსამართლებრივ დევნასთან. საბანკო კრედიტის გადახდა მხარის მიერ ისეთი სახის გაწეული ხარჯია, რომელიც არ არის კავშირში ბრალდებულის სახით პასუხისგებასა თუ აღკვეთის სახით წინასწარ პატიმრობასთან. პირის მიმართ პატიმრობა იქნებოდა გამოყენებული, თუ პირი საერთოდ არ იქნებოდა პასუხისგებაში მიცემული, აღნიშნული თანხის გაწევა ისედაც წარმოადგენს მხარის სამოქალაქო-სამართლებრივ ვალდებულებას, ასეთი საკრედიტო ხელშეკრულების არსებობის შემთხვევაში. კრედიტის მიღების შემთხვევაში პირს ეკისრება ვალდებულება, უკან დაუბრუნოს საბანკო დაწესებულებას მიღებული თანხა შესაბამისი პროცენტების გათვალისწინებით. ხელშეკრულების შესრულების რისკის მატარებელია თავად კრედიტის მიმღები. მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის გადახდის ვალდებულების წარმოშობის კავშირში სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობასთან, საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ მოსარჩელის მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნა იყო უშუალო და პირდაპირი საფუძველი ამ ხარჯის გაწევისა.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 4 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა გ. ჭ-ასა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. გ. ჭ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 4 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, მატერიალური ზიანის სახით, ძაღლების მოვლისათვის გაღებული ხარჯისა და სესხის ჯარიმისა და საპროცენტო ვალის საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. გ. ჭ-ას სასარჩელო მოთხოვნები ძაღლების მოვლისათვის გაღებული ხარჯისა და სესხის ჯარიმისა და საპროცენტო ვალის საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის დაკისრების შესახებ, დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ. ჭ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით ძაღლების მოვლისათვის გაღებული თანხის - 3 200 ლარის ანაზღაურება. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ. ჭ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით, გ. ჭ-ას მიერ, სს „... ბანკში“ 2018 წლის 10 სექტემბერს გაფორმებულ №1044926-10079338 სასესხო ხელშეკრულებაზე დარიცხული ჯარიმისა და საპროცენტო ვალის ანაზღაურება, სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისათვის არსებული მდგომარეობით. დანარჩენ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 4 ოქტომბრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ გ. ჭ-ა გამართლდა საქართველოს სსკ-ის 151-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში, რაც წარმოადგენს მარეაბილიტირებელ გარემოებას. გამამართლებელი განაჩენი თავის მხრივ განაპირობებს მის უფლებებში აღდგენას, ანუ რეაბილიტაციას. გ. ჭ-ამ პატიმრობაში გაატარა რვა თვეზე მეტი. განსახილველ შემთხვევაში არსებობს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების კანონით დადგენილი საფუძვლები, კერძოდ, ხელყოფილია მოსარჩელის კონსტიტუციით გარანტირებული ისეთი ძირითადი უფლებები, როგორიცაა პატივი და ღირსება. აღნიშნული სამართლებრივი სიკეთის სპეციფიკიდან და განსაკუთრებული მნიშვნელობიდან გამომდინარე, კანონმდებელი მათი ხელყოფისას პირს ანიჭებს მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს დაზარალებულის ცხოვრების პირობებს (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, სოციალური სტატუსი, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხს და სხვა გარემოებებს. ვინაიდან, მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების სრული რესტიტუცია, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული უხერხულობის, ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს. დელიქტით გამოწვეული შედეგის გათვალისწინებით, აპელანტის - მოსარჩელე გ. ჭ-ას მიმართ განხორციელებული ქმედებების, პერიოდის, საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური და რიგი ფაქტორების გათვალისწინებით, პალატამ მართებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს შედეგი მორალური ზიანის სახით საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 5 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში.

სააპელაციო საჩივრებზე მსჯელობის ფარგლებში პალატა დაეთანხმა და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შედეგი მატერიალური ზიანის - მიუღებელი ხელფასის 3833,33 ლარის (ერთი თვის საშუალო ხელფასის ოდენობის და პერიოდის გათვალისწინებით (479,16X8=3833,33)) ოდენობით თანხის ანაზღაურების ნაწილში, ხოლო არ გაიზიარა სასამართლოს მსჯელობა და შედეგი ძაღლების მოვლისათვის გადახდილი 4 000 ლარის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა, სააპელაციო სასამართლოს დავალების საფუძველზე წარდგენილ ძაღლების პასპორტის ასლებზე, რეგისტრირებული კავშირის „...ის“ გამგეობის თავმჯდომარის მიერ, 2012 წლის 4 მაისს გაცემულ მოწმობაზე და დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. ჭ-ას ნამდვილად ჰყავდა 2010 წლის 4 აპრილს დაბადებული ყავისფერჭრელი ძუ კურცჰაარი (სახელი - ჯ...). საქმეში წარმოდგენილი ვეტერინარი ექიმის, ვ. წ-ის, მიერ გაცემული მოწმობით, პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. ჭ-ას ჰყავდა 2016 წლის 7 ნოემბერს დაბადებული შავყავისფერი ხვადი იაკტერიერი (სახელი - ბ...). პალატამ მიუთითა სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე მოწმის სახით გამოკითხული გ. გ-ას იმ განმარტებაზე, რომ გ. ჭ-ა არის მისი მეზობელი, რომელმაც დაკავების შემდგომ გადასცა ბანკიდან სესხის სახით აღებული თანხა და სთხოვა აღნიშნული თანხა გამოეყენებინა ბანკის ყოველთვიური გადასახადის დასაფარად, ასევე ძაღლების მოვლისათვის კონკრეტული პირისათვის, კერძოდ, გ. რ-ისთვის გადასაცემად, რომელსაც დაუკავშირდა გ. ჭ-ას სახელით. მოწმე გ. გ-ას განმარტებით, ძაღლების მოვლისათვის მის მიერ, რვა თვის განმავლობაში ხელზე გადახდილი იქნა 4 000 ლარი, თითოეულ თვეზე 500 ლარი, რაც გულისხმობდა როგორც ძაღლების მოვლა-პატრონობის, ასევე კვების თანხას.

პალატამ მიუთითა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2015 წლის 6 აპრილის №7-28 დადგენილებით დამტკიცებული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ცხოველების (ძაღლების, კატების) მოვლა-პატრონობის და მათი პოპულაციების მართვის წესის პირველ მუხლზე, მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტზე და განმარტა, რომ მითითებული რეგულაცია, წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მოწმის სახით გამოკითხული პირის ახსნა-განმარტება აქარწყლებს ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენლის მსჯელობას ძაღლების არსებობის სათუოობის თაობაზე და ადასტურებს პატრონიანი სტატუსის მქონე ძაღლების, რვა თვის განმავლობაში უშუალო მეპატრონის გარეშე დარჩენის ფაქტს. კონკრეტული მოთხოვნის ნაწილში, ძაღლების არსებობის დამადასტურებელი დოკუმენტი/მტკიცებულება მოსარჩელე მხარემ სააპელაციო სასამართლოში წარადგინა. მოწმის განმარტებით, ასევე დადასტურდა ხარჯების გაწევა ძაღლების მოვლა-პატრონობისათვის. ამდენად, პალატამ მართებულად მიიჩნია ნაწილობრივ დაეკმაყოფილებინა მოცემული მოთხოვნა და საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ. ჭ-ას სასარგებლოდ დაკისრებოდა მატერიალური ზიანის სახით ძაღლების მოვლისათვის გაღებული თანხის - 3 200 ლარის ანაზღაურება, კერძოდ, თითოეულ თვეზე 500 ლარის ნაცვლად 400 ლარის ოდენობით (400X8=3200), ხოლო 800 ლარის ნაწილში, კერძოდ, თითოეულ თვეზე 100 ლარის ნაწილში უარი ეთქვა. თავისუფლების შეზღუდვის არარსებობის შემთხვევაშიც, მოსარჩელე/აპელანტ გ. ჭ-ას მაინც ექნებოდა ძაღლების მოვლასთან დაკავშირებული ისეთი ხარჯის გაწევის საჭიროება, როგორიცაა, ძაღლების კვება. რაც შეეხება, აპელანტ საქართველოს გენერალური პროკურატურის წარმომადგენლის იმ მოსაზრებას, რომ კონკრეტული მტკიცებულებით არ დასტურდება გ. გ-ას მიერ, გ. რ-ისთვის ძაღლების მოვლისათვის თანხ(ებ)ის გადაცემის ფაქტი, პალატა მიუთითებს მოწმის იმ განმარტებაზე, რომ თანხას გადასცემდა ხელზე და ამდენად, ადმინისტრაციულ პროცესში მოქმედი ინკვიზიციურობის პრინციპის არსებობის მიუხედავად, პალატამ შედეგზე ორიენტირებულად ვერ მიიჩნია საგადასახადო ინფორმაციის გამოთხოვა შემოსავლების სამსახურიდან.

რაც შეეხება აპელანტის (მოსარჩელე) გ. ჭ-ას მოთხოვნას 8 თვის განმავლობაში მიუღებელი სარგებლის 16 000 ლარის ოდენობით თანხის ანაზღაურების ნაწილში, პალატა დაეთანხმა და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შედეგი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე და განმარტა, რომ მიუხედავად იმ გარემოების დადასტურებისა, რომ 2018 წლის 10 სექტემბერს სს „... ბანკიდან“ გ. ჭ-ამ აიღო სესხი 5000 ლარის ოდენობით, რითაც, მხარის განმარტებით, სურვილი ჰქონდა გაეკეთებინა საკუთარ სახლში რემონტი და გაეხსნა საოჯახო სასტუმრო, საიდანაც, როგორც მხარე განმარტავს, სისტემატური შემოსავალი ექნებოდა, სარგებლის სახით თვეში 2 000 ლარამდე, სესხის აღებიდან 18 დღეში დააკავეს და მან ვერ შეძლო თავისი ჩანაფიქრის განხორციელება, პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი ვერც ერთი მტკიცებულებით და ვერც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე ვერ დადასტურდა ზემოაღნიშნული გარემოებების არსებობა, რის გამოც, პალატა მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ აღნიშნულ ნაწილში სააპელაციო/სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

რაც შეეხება აპელანტის (მოსარჩელე) მოთხოვნას, ზიანის სახით, მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს დაეკისროს, საბანკო კრედიტის დარღვევისათვის, სასესხო ხელშეკრულებაზე დარიცხული ჯარიმის და პირგასამტეხლოს გადახდა, პალატამ აღნიშნა, რომ კრედიტის დროულად გადაუხდელობა და კანონმდებლობით გათვალისწინებული ჯარიმის და საპროცენტო ვალის დაკისრება ცალსახად კავშირშია ბრალდებულის სახით პასუხისგებასა და აღკვეთის სახით წინასწარ პატიმრობასთან. პალატა, მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარის საფუძვლად არ მიიჩნევს პირველი ინსტანციის სასამართლოს იმ მსჯელობას, რომ პირის მიმართ პატიმრობა იქნებოდა გამოყენებული, თუ პირი არ იქნებოდა პასუხისგებაში მიცემული, აღნიშნული თანხის გადახდა ისედაც წარმოადგენს მხარის სამოქალაქო - სამართლებრივ ვალდებულებას, ასეთი საკრედიტო ხელშეკრულების არსებობის შემთხვევაში. მართალია, კრედიტის მიღების შემთხვევაში პირს ეკისრება ვალდებულება, საბანკო დაწესებულებას უკან დაუბრუნოს მიღებული თანხა შესაბამისი პროცენტების გათვალისწინებით, თუმცა, აქვე გასათვალისწინებელია მსჯელობის ის ლოგიკური ჯაჭვი, რომ 2018 წლის 10 სექტემბერს მოსარჩელემ სესხი აიღო გარკვეული მიზნებისთვის და უკანონო სისხლისსამართლებრივი დევნის, უკანონო პატიმრობისა და უკანონო მსჯავრდების გამო, 2018 წლის 28 სექტემბრიდან 2019 წლის 3 ივნისამდე იმყოფებოდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში. აღნიშნული კი, ადასტურებს საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის გადახდის ვალდებულების წარმოშობის კავშირს უკანონო სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობასთან. მოსარჩელის (აპელანტის) მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნა იყო უშუალო და პირდაპირი საფუძველი ჯარიმის და საპროცენტო ვალის წარმოშობისა.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ.

კასატორი აღნიშნავს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით. ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. ასევე, მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურეობრივი მდგომარეობიდან და იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი და უნდა არსებობდეს პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოცემულ შემთხვევაში კი, საქართველოს პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია. სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი წევრების უსაფრთხოების დაცვას. სისხლისსამართლებრივი დევნის საფუძველზე წარმოშობილი უარყოფითი ემოციების, განცდების თუ სხვა სამართლებრივი შედეგების გარკვეულწილად თმენის ვალდებულება აქვს ყველას. ამასთან, წინასწარ ვერ განისაზღვრება კონკრეტული საქმის შედეგი, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს მხოლოდ სასამართლოს პრეროგატივას.

განსახილველ შემთხვევაში ირკვევა, რომ 2018 წლის 28 სექტემბერს გ. ჭ-ას (ნასამართლევი) ბრალი წარედგინა სსკ-ის 151-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის. 2018 წლის 1 ოქტომბრის განჩინებით აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 3 ივნისის განაჩენით გ. ჭ-ა ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ წარდგენილ ბრალდებაში და გამართლდა. აღნიშნული განაჩენი ძალაში დარჩა ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ. მიუხედავად პირის გამართლებისა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე განხორციელებულმა ყველა მოქმედებამ არამართლზომიერი ხასიათი შეიძინა. აღნიშნული არ შეიძლება გაგებულ იქნეს სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებელი ორგანოს - პროკურატურის მიერ მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებად.

კასატორი მიუთითებს, რომ განსახილველი შემთხვევის ფაქტობრივი გარემოებები და სასამართლო პრაქტიკის ანალიზი ცხადყოფს, რომ სასამართლოს მიერ განსაზღვრული მორალური ზიანის ოდენობა 5000 ლარი შეუსაბამოდ მაღალია და არ გამომდინარეობს გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებიდან. შესაბამისად, გადაწყვეტილება ამ ნაწილში უნდა გაუქმდეს და გ. ჭ-ას სრულად უნდა ეთქვას უარი მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე.

კასატორი ასევე არ ეთანხმება სასამართლო გადაწყვეტილებას მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი ხელფასის - 3833.33 ლარის დაკისრების თაობაზე. მითითებული დასკვნა სასამართლომ ისე გააკეთა, რომ საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა შპს „...თან“ შრომითი ურთიერთობის დამადასტურებელი მტკიცებულება, ასევე, რა ვადით იყო კონტრაქტი დადებული, რა გახდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი და აღნიშნულის გათვალისწინებით, დგინდებოდა თუ არა შპს „...თან“ მუშაობის გაგრძელებისა და შემოსავლის მიღების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობები. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ გარკვეული პერიოდი პირს კონკრეტული ფირმისგან ხელფასი ერიცხებოდა, არ არის იმის დამადასტურებელი, რომ გარკვეული პერიოდის შემდგომ იგი მუშაობას გააგრძელებდა და მიიღებდა შემოსავალს. ასევე არ დასტურდება, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა პროკურატურის ქმედების გამო მოხდა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე დარღვეული იყო შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპები. სასამართლომ აპელანტს (გ. ჭ-ას) თავისი სააპელაციო მოთხოვნის დადასტურების მიზნით შესთავაზა დამატებით მოწმისა და მტკიცებულებების წარდგენა. უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს მითითება 2012 წლის 4 მაისს გაცემულ მოწმობასა და ასევე ვეტერინარ, ვ. წ-ის მიერ გაცემულ მოწმობაზე. აღნიშნული დოკუმენტებით არ დგინდება ის ფაქტი, რომ 2018 წლის 1 ოქტომბრის მდგომარეობით გ. ჭ-ას მითითებული 2 ძაღლი ისევ ჰყავდა და მათ უვლიდა. დაუსაბუთებელია მოწმე გ. გ-ას ჩვენების მოშველიება იმის დამადასტურებლად, რომ გ. ჭ-ამ მას დაუტოვა თანხა, რაც უნდა გადაეხადა ძაღლის პატრონობისა და კვებისათვის. საქმეში წარმოდგენილი არ არის არც გ. გ-ასთვის ფულის გადახდის/დატოვების ამსახველი დოკუმენტი, არც ძაღლების მომვლელის - გ. რ-ის დაქირავებისა და მისთვის თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი. ყურადსაღებია ის ფაქტი, რომ გ. ჭ-ას განმარტებით, ძაღლები მისი საცხოვრებელი სახლის ეზოში იმყოფებოდნენ. შესაბამისად, კონკრეტული პირისათვის მათი შესანახად გადაცემა არ მომხდარა. ძაღლების არსებობის პირობებშიც კვებისა თუ სხვა საჭიროებების თანხა გ. ჭ-ას თავისუფლების პირობებშიც სახეზე იქნებოდა. გ. გ-ასთვის უცნობი იყო რამდენი იყო ძაღლის მოვლისათვის გადასახდელი თანხა, ეს იყო ძაღლების კვების თუ ასევე, მოვლის ანაზღაურების თანხა. აღნიშნული ჩვენებები ეწინააღმდეგება გ. რ-ის ჩვენებას, რომელმაც განაცხადა, რომ იგი დაიქირავა მოსარჩელის მეგობარმა. სასამართლოს არ უმსჯელია და არ გამოუკვლევია, შესაძლებელი იყო თუ არა ოჯახის წევრს/მეგობარს ან სხვა პირს ფინანსური ანაზღაურების გარეშე განეხორციელებინა ძაღლების კვება. მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდება, რომ ძაღლების მოვლის ხარჯი 3 200 ლარი ნამდვილად გაწეულ იქნა, აუცილებლობას წარმოადგენდა და სისხლის სამართლის საქმის წარმოების გარეშე ეს ხარჯი არ იქნებოდა გასაწევი.

კასატორი არ იზიარებს მატერიალური ზიანის სახით სს „... ბანკში“ 2018 წლის 10 სექტემბერს დადებულ №1044926-10079338 სასესხო ხელშეკრულებაზე დარიცხული ჯარიმისა და საპროცენტო ვალის ანაზღაურების დაკისრებას. საბანკო კრედიტის გადახდა მხარის მიერ ისეთი სახის გაწეული ხარჯია, რომელიც არ არის კავშირში ბრალდებულის სახით პასუხისგებასა თუ აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობასთან. პირის მიმართ პატიმრობა იქნებოდა გამოყენებული თუ საერთოდ არ იქნებოდა პასუხისგებაში მიცემული აღნიშნული თანხის გადახდა ისედაც წარმოადგენს მხარის სამოქალაქო–სამართლებრივ ვალდებულებას. კრედიტის მიღების შემთხვევაში პირს ეკისრება ვალდებულება, უკან დაუბრუნოს საბანკო დაწესებულებას მიღებული თანხა შესაბამისი პროცენტების გათვალისწინებით. ხელშეკრულების შესრულების რისკის მატარებელია თავად კრედიტის მიმღები. განსახილველ შემთხვევაში არ დასტურდება საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის გადახდის ვალდებულების წარმოშობის კავშირი სისხლისამართლებრივ პასუხისმგებლობასთან. საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ გ. ჭ-ას მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა იყო უშუალო და პირდაპირი საფუძველი ამ ხარჯების გაწევისა. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს სს „... ბანკის“ 2019 წლის 23 ივლისის №2353/106-30 წერილზე, რომლის თანახმად გ. ჭ-ას მიმართ 2018 წლის 19 სექტემბრიდან არსებულ სესხზე ვადაგადაცილება ფიქსირდება 2019 წლის მარტიდან და არა 2018 წლის 1 ოქტომბრიდან, როდესაც მისი სისხლისსამრთლებრივ პასუხისგებაში მიცემა მოხდა. საგულისხმოა გ. ჭ-ას განმარტება საააპელაციო სასამართლოში სხდომისას, როდესაც მან განაცხადა, რომ გ. გ-ას გადასცა თანხა, მათ შორის, საბანკო კრედიტის გადასახდელად, რაც ასევე დააადასტურა მოწმე გ. გ-ამ და განმარტა, რომ იგი იხდიდა საბანკო კრედიტს. 2019 წლის მარტში გადაუხდელობის მიზეზად მიუთითა ანგარიშზე დადებულ ინკასოზე სხვა ბარათთან დაკავშირებით. შესაბამისად, დგინდება, რომ საბანკო კრედიტის გადახდა ხორციელდებოდა და 2019 წლის მარტში ვადაგადაცილების საფუძველი გახდა არა გ. ჭ-ას პატიმრობაში ყოფნა, არამედ სხვა მიზეზი. შპს „ფ...ოს“ 2022 წლის 30 აგვისტოს №1-57 წერილის თანახმად, მოვალის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის მიზნით კრედიტორის მხრიდან სასამართლოსათვის მიმართვა მოხდა 2022 წლის 27 იანვარს, თუმცა სარჩელი დახარვეზდა. კომპანიის მიერ მოხდება დოკუმენტების გამოთხოვა და ხარვეზის აღმოფხვრის შემდეგ სასამართლოსათვის განმეორებით მიმართვა. კომპანიის მხრიდან ზემოაღნიშნული ვალდებულების თაობაზე გამარტივებული წარმოების დაწყების მიზნით აღსრულების ეროვნული ბიუროსათვის მიმართვა არ მომხდარა. მითითებული დოკუმენტით ირკვევა, რომ სესხთან დაკავშირებული დავა გადაწყვეტილია. სასამართლოში ხელმეორედ სარჩელი წარდგენილი არ არის 2022 წლის 30 აგვისტოს მდგომარეობით. შესაბამისად, სესხი და მასზე დარიცხული ჯარიმა ხელშეკრულების მხარეებს შორის სადავოა და სახეზე არ არის დადასტურებული ზიანი.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 30 ივნისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 1 თებერვლის განჩინებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა განისაზღვრა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, კერძოდ, უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანის სახით ძაღლების მოვლისათვის გაღებული ხარჯის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნას ახალი გადაწყვეტილება - გ. ჭ-ას სარჩელი საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მატერიალური ზიანის სახით ძაღლების მოვლისათვის გაღებული თანხის დაკისრების თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასევე, უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ. ჭ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით, გ. ჭ-ას მიერ, სს „... ბანკში“ 2018 წლის 10 სექტემბერს გაფორმებულ №1044926-10079338 სესხის ხელშეკრულებაზე დარიცხული ჯარიმისა და საპროცენტო ვალის ანაზღაურება, სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისათვის არსებული მდგომარეობით და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

საქმეზე დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ა) მოსარჩელე გ. ჭ-ას 2018 წლის 28 სექტემბერს წარედგინა ბრალდება საქართველოს სსკ-ის 151-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და იმავე დღეს იქნა იგი დაკავებული. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2018 წლის 1 ოქტომბრის №10ა/4534-18 განჩინებით, გ. ჭ-ას მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებული იქნა პატიმრობა; პატიმრობის ვადის ათვლა დაიწყო დაკავების მომენტიდან - 2018 წლის 28 სექტემბრის 21:55 საათიდან. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 3 ივნისის №1/5109-18 განაჩენით, გ. ჭ-ა ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სსკ-ის 151-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში. გ. ჭ-ას მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიება - პატიმრობა გაუქმდა და იგი დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა სასამართლო სხდომის დარბაზიდან. ამავე განაჩენით განემარტა, რომ უფლება ჰქონდა მოეთხოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 31 ივლისის განაჩენით, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 3 ივნისის განაჩენი, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 2 აპრილის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად. სპეციალური პენიტენციური სამსახურის 2021 წლის 2 ივნისის №127349/24 წერილის თანახმად, გ. ჭ-ა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 1 ოქტომბრის განჩინების საფუძველზე შესახლებულ იქნა №... პენიტენციურ დაწესებულებაში, საიდანაც გათავისუფლდა 2019 წლის 3 ივნისს (ტ.1, ს.ფ 97-100, 15-25, 26-38, 39, 101); ბ) გ. ჭ-ას შპს „...ისგან“ სს „... ბანკში“ ხელფასის სახით ერიცხებოდა თანხა. სს „... ბანკის“ ანგარიშიდან ამონაწერით დგინდება, რომ გ. ჭ-ას შპს „...ისგან“ ხელფასის სახით 2017 წლის 2 ოქტომბერს ჩაერიცხა 300 ლარი, 2017 წლის 16 ოქტომბერს - 250 ლარი, 2017 წლის 31 ოქტომბერს - 200 ლარი, 2017 წლის 16 ნოემბერს - 150 ლარი, 2017 წლის 1 დეკემბერს - 200 ლარი, 2017 წლის 25 დეკემბერს - 400 ლარი, 2018 წლის იანვარში - 200 ლარი, 2018 წლის 30 მარტს - 250 ლარი, 2018 წლის 30 აპრილს - 725 ლარი, 2018 წლის 1 ივნისს - 425 ლარი, 2018 წლის 2 ივლისს - 450 ლარი, 2018 წლის 16 ივლისს - 550 ლარი, 2018 წლის 31 ივლისს - 350 ლარი, 2018 წლის 15 აგვისტოს - 300 ლარი, 2018 წლის 24 აგვისტოს - 300 ლარი, 2018 წლის 17 სექტემბერს - 450 ლარი, 2018 წლის პირველ ოქტომბერს - 250 ლარი. შესაბამისად, ერთი წლის ჩარიცხული ხელფასის ჯამი წარმოადგენდა 5750 ლარს, ხოლო საშუალო ერთი თვის ხელფასი - 479,16 ლარს (ტ.1, ს.ფ 40-50); გ) 2018 წლის 10 სექტემბერს, სს „... ბანკსა“ და გ. ჭ-ას შორის დაიდო №1044926-10079338 სესხის ხელშეკრულება. კრედიტის თანხას წარმოადგენდა 5000 ლარი, კრედიტის დაფარვის ვადას - 978 დღე და ყოველთვიურ შენატანს - 199.32 ლარი. ხელშეკრულების თანახმად, გაცემული სესხის ფიქსირებული პირგასამტეხლო ვადაგადაცილებისთვის იყო ერთჯერადად 20.00 ლარი ვადაგადაცილების სრულ აღმოფხვრამდე, სესხის უცხოურ ვალუტაში არსებობისას არაუმეტეს ერთჯერადი 20 ლარის ექვივალენტი შესაბამის ვალუტაში, ხოლო ყოველდღიური პირგასამტეხლო ვადაგადაცილებისთვის, დავალიანების თანხის 0,5% (არაუმეტეს ნარჩენი ძირითადი თანხის 0,27%-ისა). 2021 წლის 24 მაისის სს „... ბანკის“ დავალიანების შესახებ ცნობის მიხედვით, №1044926-10079338 სწრაფ სამომხმარებლო სესხზე ჯამურ დავალიანებას შეადგენს 10,986.00 ლარი. 2022 წლის 5 აპრილის სს „... ბანკის“ ...ის №2 სერვისცენტრის მიერ გაცემული №142/103-01 წერილის თანახმად, გ. ჭ-ა 2018 წლის 10 სექტემბრიდან სს „... ბანკში“ ფლობდა სწრაფ სამომხმარებლო სესხს (ხელშ. №1044926-10079338), რომელზეც ფიქსირდებოდა არაჯეროვანი დაფარვები. 2021 წლის სექტემბრის თვიდან, აღნიშნულ ვალდებულებაზე ბანკის გადაწყვეტილებით, შეიცვალა კრედიტორი და ვალდებულებაზე მოთხოვნის უფლების დათმობა მოხდა შპს „ფ...ზე“. შპს „ფ...ოს“ 2022 წლის 30 აგვისტოს წერილის თანახმად, გ. ჭ-ას უფიქსირდება სასესხო ვალდებულება. ვალდებულების სრული თანხა შეადგენს 11,276.29 ლარს, საიდანაც ძირია 4371.07 ლარი, საკომისიო - 10,37 ლარი, პროცენტი - 1319.47 ლარი, ხოლო ჯარიმა - 5575.38 ლარი (ტ.1, ს.ფ 103-107, 155, 170); დ) განსახილველ საქმეზე მოწმის სახით დაიკითხა გ. რ-ი, რომელმაც განმარტა, რომ გ. ჭ-ას დაპატიმრების შემდეგ მას დაუკავშირდა გ. გ-ა, რომელმაც თვეში 500 ლარის გადახდის სანაცვლოდ სთხოვა მოვლა-პატრონობა გაეწია გ. ჭ-ას სახლში მყოფი ორი ძაღლისათვის, რასაც იგი დათანხმდა და 8 თვის განმავლობაში უვლიდა მოსარჩელის ძაღლებს, რისთვისაც მას გადაუხადეს 4000 ლარი (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 5 მაისის სხდომის ოქმი).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. ამასთან, საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლის მე-6 პუნქტი ხაზს უსვამს ადამიანის თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის უფლების განსაკუთრებულ მნიშვნელობას. ნორმა კონკრეტულად შეეხება უკანონოდ თავისუფლებაშეზღუდული პირის უფლებას, მოითხოვოს სახელმწიფო ორგანოებისა და მოსამსახურეთა უკანონო მოქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. კონსტიტუციის მე-13 მუხლთან კავშირშია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-5 მუხლი, რომლითაც აღიარებულია ადამიანის თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება. მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტი ადგენს, რომ ყველა მსხვერპლს, ვინც ამ მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით დააკავეს ან დააპატიმრეს, აქვს კომპენსაციის ქმედითი უფლება.

ამდენად, სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია როგორც საქართველოს კონსტიტუციით, აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის 5.5 მუხლით - „თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება“.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი. ამასთან, კოდექსის 207-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, შესაბამისად, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული... (სუს 10.04.2014წ. №ბს-648-623(2კ-13) გადაწყვეტილება).

ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას უკავშირდება სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი (სახელმწიფოს (მუნიციპალიტეტის) პასუხისმგებლობა სახელმწიფო და საჯარო მოსამსახურეთა მიერ მიყენებული ზიანისათვის). 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების პრინციპი 992-ე მუხლის ზოგადი დანაწესიდან გამომდინარეობს და მოიაზრებს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების შესაძლებლობას მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობის პირობებში, ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენით. გარდა ამისა, ზიანის გამომწვევი ქმედება კავშირში უნდა იყოს საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან და ყურადღება უნდა გამახვილდეს არა ქმედების ჩამდენ პირზე, არამედ ფუნქციაზე, რომლის შესრულებასაც შეიძლება ემსახურებოდეს სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მიერ განხორციელებული საქმიანობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში. სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, თავის მხრივ, შეიცავს საგამონაკლისო შემთხვევას, დელიქტის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტის - ბრალის გათვალისწინების გარეშე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის შესაძლებლობის თაობაზე, კერძოდ, 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის, დისციპლინური პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. მნიშვნელოვანია, რომ 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობისათვის, დამდგარი ზიანის, მართლწინააღმდეგობისა და მიზეზობრივი კავშირის არსებობასთან ერთად, სახეზე უნდა იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთი განმარტებიდან გამომდინარე, „..პირის რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი გამამართლებელი განაჩენია, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს..“ (სუს 2019 წლის 7 თებერვლის №ბს-432-429(2კ-17) გადაწყვეტილება და სხვ.).

საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიმართ გამოტანილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 3 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, რომლითაც გ. ჭ-ა ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში, წარმოადგენს მისი რეაბილიტაციის საფუძველს. განაჩენით უტყუარად დასტურდება დანაშაულის ჩადენის ფაქტის არარსებობა, შესაბამისად, სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას მოსარჩელის მიმართ ფორმალურად კანონიერად გამოყენებული ზემოქმედების ღონისძიებები, მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენისთანავე, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისთვის, უნდა ჩაითვალოს უკანონოდ.

სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ზიანი ანაზღაურდება სისხლის სამართლის საქმეების მწარმოებელ ცალკეულ თანამდებობის პირთა ბრალეულობის დადგენის გარეშე. „..ამ მუხლის მიზნებისათვის, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საკმარისია პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობა და შესაბამისი ქმედების უკანონობის დადგენა. ამ შემთხვევაში, რელევანტურია, დადგინდეს პირობა, ურომლისოდაც ზიანის გამომწვევი შედეგი არ დადგებოდა. შეფასების საგანს სცილდება ბრალეული მიზეზობრიობის (კონკრეტული პირის ბრალეული ქმედების არსებობის) დადგენა, რამაც გამოიწვია ზიანი. ბრალი არ წარმოადგენს უკანონო ბრალდების/მსჯავრდების ან ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების აუცილებელ წინაპირობას..“ (სუს 2021 წლის 27 მაისის №ბს-222(კ-კს-20) გადაწყვეტილება). „..დაუშვებელია დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ზოგადი ნორმებით (სკ-ის 992, 1005.1 მუხ.) დადგენილი მოთხოვნების განვრცობა სპეციალური ნორმით (სკ-ის 1005.3 მუხ.) მოწესრიგებულ კონკრეტულ სამართალურთიერთობაზე, რომელსაც ადგილი აქვს უკანონო ბრალდებისა და უკანონო მსჯავრდების შემთხვევაში..“ (სუს 07.02.2019წ. №ბს-432-429(2კ-17) გადაწყვეტილება).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ ამახვილებს ყურადღებას იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნებს წარმოადგენს: (1) მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს მოსარჩელე გ. ჭ-ას სასარგებლოდ, 8 თვის განმავლობაში მიუღებელი ხელფასი 5200 ლარის ოდენობით, ასევე გ. ჭ-ას მიერ ძაღლების მოვლისათვის გადახდილი 4000 ლარი; (2) მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე გ. ჭ-ას სასარგებლოდ დაეკისროს 8 თვის განმავლობაში მიუღებელი სარგებელი 16 000 ლარის ოდენობით; (3) მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს მოსარჩელე გ. ჭ-ას მიერ, სს „... ბანკში“ 2018 წლის 10 სექტემბერს გაფორმებული №1044926-10079338 სესხის ხელშეკრულებაზე დარიცხული ჯარიმის და პირგასამტეხლოს გადახდა, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისთვის არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით; (4) მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე გ. ჭ-ას სასარგებლოდ დაეკისროს მორალური ზიანის ანაზღაურება 100 000 ლარის ოდენობით. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ გ. ჭ-ას საკასაციო წესით არ გაუსაჩივრებია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში შესულია კანონიერ ძალაში და საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანს წარმოადგენს მხოლოდ სარჩელის დაკმაყოფილებული ნაწილი.

თავდაპირველად საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს მოცემულ შემთხვევაში მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლებსა და ასეთის არსებობის შემთხვევაში მორალური ზიანის ოდენობაზე.

პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის გათვალისწინებით, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს იმ გარემოებას, რომ პირის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემამ, შესაბამისი საპროცესო ღონისძიებების გამოყენებამ, შესაძლოა წარმოშვას ნეგატიური განცდები, სტრესული მდგომარეობა, რეპუტაციის შელახვის საფრთხე. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ამგვარი განცდებით გამოწვეული მორალური ზიანის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ზოგადი პრინციპიდან გამომდინარე, ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლომ უნდა განსაზღვროს გონივრულად და სამართლიანად. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას, წარმოიშობა შესაბამისი პირის მიმართ გამოყენებული სისხლისსამართლებრივი ზემოქმედების ღონისძიების შინაარსის, მისი ხასიათის და სიმძიმის კვლევის ვალდებულება, იმ მიზნით, რომ არაქონებრივი ზიანის მოცულობასთან დაკავშირებული დასკვნა არ გასცდეს გონივრულობის ფარგლებს. მნიშვნელოვანია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არამატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას ადგენს კანონით მხოლოდ პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით (413-ე მუხლი). თავის მხრივ, კანონით გათვალისწინებული შემთხვევები შეიძლება უკავშირდებოდეს პატივს, ღირსებას, საქმიან რეპუტაციას, სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას და სხვა.

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ გ. ჭ-ა პენიტენციურ დაწესებულებაში იმყოფებოდა 2018 წლის 28 სექტემბრიდან 2019 წლის 3 ივნისამდე. საკასაციო პალატა ასევე მხედველობაში იღებს მოსარჩელის მიმართ წარდგენილი ბრალდების არსს, სიმძიმეს, მის გავლენას და მიიჩნევს, რომ მორალური ზიანის განსაზღვრა 5000 ლარის ოდენობით შესაბამისობაშია გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების პრინციპთან.

მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი ხელფასის 3833.33 ლარის დაკისრების ნაწილში საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გ. ჭ-ას შპს „...ისგან“ საბანკო ანგარიშზე ხელფასის სახით ერიცხებოდა თანხა. საბანკო ანგარიშიდან ამონაწერით დადგენილია, რომ მოსარჩელის დაკავებამდე ბოლო ერთი წლის პერიოდზე მის ყოველთვიურ საშუალო ხელფასს წარმოადგენდა 479.16 ლარი. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე პენიტენციურ დაწესებულებაში იმყოფებოდა 8 თვის განმავლობაში, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ უკანონოდ სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემით და უკანონო მსჯავრდებით გ. ჭ-ას მიადგა მატერიალური ზიანი მიუღებელი ხელფასის სახით 3833.33 ლარის ოდენობით.

რაც შეეხება მოპასუხისათვის მატერიალური ზიანის სახით ძაღლების მოვლაზე გაწეული ხარჯის დაკისრებას, აღნიშნულ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საკმარის საფუძვლად სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევს რეგისტრირებული კავშირი „...ის“ გამგეობის თავმჯდომარისა და ვეტერინარის მიერ გაცემულ მოწმობებს, ასევე მოწმეთა ჩვენებას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამასთან, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები, ხოლო მოპასუხე ვალდებულია წარადგინოს წერილობითი პასუხი (შესაგებელი) და შესაბამისი მტკიცებულებები. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობა ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მტკიცების ტვირთს ადმინისტრაციულ ორგანოს აკისრებს, თუმცა მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებიდან გამომდინარე, მეორე მხარე არ თავისუფლდება იმ გარემოებების მტკიცების ვალდებულებებისაგან, რომლებზეც იგი ამყარებს საკუთარ მოთხოვნას თუ შესაგებელს. ამდენად, კანონის მითითებული დანაწესი მოსარჩელეს არ ათავისუფლებს ვალდებულებისგან, ამტკიცოს მის მიერ წარდგენილი სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა/კანონშესაბამისობა.

საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ ყოველი კონკრეტული საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მიუთითებს, რომ ჰყავს 2 მონადირე ძაღლი და მისი დაკავების შემდეგ ძაღლების მოვლის მიზნით თანხას უხდიდა გ. რ-ს. აღნიშული თანხის გადახდას გ. რ-ისთვის ახდენდა გ. გ-ა, რომელსაც ეს თანხა, თავის მხრივ, მიღებული ჰქონდა მოსარჩელისაგან.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი ბრალის გათვალისწინების გარეშე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის შესაძლებლობა, არ ნიშნავს, რომ მოსარჩელე თავისუფლდება ვალდებულებისაგან ამტკიცოს მისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი და ზიანის ოდენობა. მოსარჩელე არა მხოლოდ ვალდებულია მიუთითოს, რომ მას მიადგა ზიანი, არამედ ვალდებულია სათანადო მტკიცებულებებით დაადასტუროს, რომ ზიანი გამოწვეულია სწორედ სისხლის სამართლის საქმეზე იძულებითი ღონისძიებების გამოყენებით.

საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი (დღეისათვის მოქმედი რედაქცია მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტი) ზარალის ანაზღაურების უფლებას რამდენიმე წინაპირობის არსებობას უკავშირებს: 1. უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზარალის მიყენების ფაქტი; 2. ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; 3. პირისათვის მიყენებული ზარალი გამოწვეული უნდა იყოს საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტში მითითებული სუბიექტების უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზარალს შორის“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 31 ივლისის №2/3/630 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-3).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო ზიანის მიმყენებლის მოქმედების (უმოქმედობის) პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი. შესაბამისად, ზიანის არსებობის ფაქტის და ზიანის ოდენობის დადასტურების ვალდებულება მოსარჩელეს ეკისრება. მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების ინსტიტუტს აქვს არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, ისე მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც. შესაბამისი ფაქტის დაუმტკიცებლობის არახელსაყრელი შედეგები უნდა დაეკისროს იმ მხარეს, რომელსაც ამ ფაქტის დამტკიცება ევალებოდა. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ, გარდა იმისა, რომ ვერ შეძლო დაედასტურებინა, ძაღლების მოვლისათვის ხარჯის გაწევის აუცილებლობა, ამასთან, ვერ წარმოადგინა შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. მისი მოთხოვნა ემყარება უკანონო მსჯავრდებიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურებას, თუმცა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო იმგვარი მტკიცებულებების წარმოდგენა, რომელიც ძაღლების მოვლაზე გაწეული ხარჯების ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას განაპირობებდა. საქმეზე მოწმის სახით დაკითხულ პირთა ჩვენებები არ არის ის უტყუარი მტკიცებულება, რომელიც დელიქტის არსებობასა და ზიანის ოდენობას ადგენს. მოწმის სახით დაკითხული გ. გ-ასა და გ. რ-ის ჩვენებები არ წარმოადგენს ძაღლების მოვლაზე ხარჯის გაწევის დამადასტურებელ საკმარის და უტყუარ მტკიცებულებას. შესაბამისად, არ არსებობს აღნიშნული ხარჯების საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის დაკისრების საფუძვლები.

რაც შეეხება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის გ. ჭ-ას სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით, გ. ჭ-ას მიერ, სს „... ბანკში“ 2018 წლის 10 სექტემბერს გაფორმებულ №1044926-10079338 სესხის ხელშეკრულებაზე დარიცხული ჯარიმისა და საპროცენტო ვალის ანაზღაურების დაკისრებას, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ აღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნა მოსარჩელის მიერ ფორმულირებული იყო შემდეგი სახით: მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს მოსარჩელე გ. ჭ-ას მიერ, სს „... ბანკში“ 2018 წლის 10 სექტემბერს გაფორმებული №1044926-10079338 სესხის ხელშეკრულებაზე დარიცხული ჯარიმის და პირგასამტეხლოს გადახდა, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისთვის არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით (ტ.1. ს.ფ. 111).

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლის მიხედვით, დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება, აგრეთვე შეგებებული სარჩელის შეტანა სააპელაციო სასამართლოში დაუშვებელია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი იყო ემსჯელა მოპასუხისათვის მხოლოდ პირგასამტეხლოს (ჯარიმის) და არა საპროცენტო ვალის დაკისრების საფუძვლიანობაზე.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ფარგლებში წარმოქმნილი ზიანის ანაზღაურება შეიძლება დაკავშირებული იყოს მხოლოდ სისხლისსამართლებრივი დევნიდან გამომდინარე შედეგთან. შესაბამისად, შეფასებას საჭიროებს, რამდენად არის დაკავშირებული გ. ჭ-ას მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნა 2018 წლის 10 სექტემბერს გ. ჭ-ასა და სს „... ბანკს“ შორის დადებული №1044926-10079338 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საპროცენტო ვალის წარმოშობასთან. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 867-ე მუხლზე, რომლის მიხედვითაც, საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით კრედიტის გამცემი აძლევს ან მოვალეა მისცეს მსესხებელს სასყიდლიანი კრედიტი სესხის ფორმით. სამოქალაქო კოდექსის 625-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, მხარეთა შეთანხმებით სესხისათვის შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს პროცენტი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პროცენტი არის პერიოდული საზღაური სხვისი ფულადი კაპიტალით სარგებლობისათვის ანუ ეს არის კომპენსაცია ფულადი საშუალების „დროებითი“ დაკავებისათვის.

მოცემულ შემთხვევაში 2018 წლის 10 სექტემბერს გ. ჭ-ასა და სს „... ბანკს“ შორის დაიდო საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება №1044926-10079338, რომლითაც მხარეები შეთანხმდნენ საპროცენტო განაკვეთზე წლიური 17%-ის ოდენობით. მითითებული საპროცენტო განაკვეთი წარმოადგენს ერთგვარ საზღაურს სესხით სარგებლობისათვის, რომლის გადახდაც არ უკავშირდება მსესხებლის მიერ ხელშეკრულების დარღვევას. შესაბამისად, აღნიშნული თანხის მოპასუხეზე დაკისრების შემთხვევაში შეფასებულ უნდა იქნას იყო თუ არა სისხლისსამართლებრივი დევნა აღნიშნული ვალის წარმოშობის უშუალო და პირდაპირი საფუძველი.

რაც შეეხება ჯარიმის (პირგასამტეხლოს) დაკისრების საფუძვლიანობას, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლზე, რომლის მიხედვითაც, პირგასამტეხლო – მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა – მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. პირგასამტეხლოს არსი მის საჯარიმო (სანქცირებით) ხასიათში ვლინდება. მისი გამოყენება ხდება ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში. შესაბამისად, პირგასამტეხლოს დაკისრება მოაზრებულია მხოლოდ ძირითადი ან/და დამატებითი ვალდებულების შესრულების დარღვევისას. პირგასამტეხლო შეიძლება განისაზღვროს როგორც ჯარიმის (განსაზღვრული ფულადი თანხის), ისე საურავის სახით (ვადაგადაცდენილი პერიოდისთვის გათვალისწინებული თანხის ოდენობა) (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ს. ჯორბენაძე, მუხლი 417).

დადგენილია, რომ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება გ. ჭ-ას მიერ გაფორმებულ იქნა 2018 წლის 10 სექტემბერს, ხოლო მოსარჩელე პენიტენციურ დაწესებულებაში იმყოფებოდა 2018 წლის 28 სექტემბრიდან 2019 წლის 3 ივნისამდე. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულების თანახმად, №1044926-10079338 სესხზე 2019 წლის 15 მარტიდან ფიქსირდება ვადაგადაცილება (იხ. სს „... ბანკის“ 2019 წლის 23 ივლისის №2353/106-30 წერილი, რომლის თანახმად გ. ჭ-ას მიმართ 2018 წლის 19 სექტემბრიდან არსებულ სესხზე ვადაგადაცილება ფიქსირდება 2019 წლის 15 მარტიდან, ტ.1. ს.ფ. 51). საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისათვის არსებული მდგომარეობით მოპასუხისათვის ზიანის სახით პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძვლების არსებობის შესახებ და განმარტავს, რომ პირველ რიგში უნდა დადგინდეს და შეფასება მიეცეს პირგასამტეხლოს გადახდის წარმოშობის პერიოდს, ხოლო შემდეგ გათვალისწინებული უნდა იქნას ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული პატიმრობა გაუქმდა 2019 წლის 3 ივნისს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანის სახით ძაღლების მოვლისათვის გაღებული ხარჯის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნას ახალი გადაწყვეტილება - გ. ჭ-ას სარჩელი საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მატერიალური ზიანის სახით ძაღლების მოვლისათვის გაღებული თანხის დაკისრების თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასევე, უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ. ჭ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით, გ. ჭ-ას მიერ, სს „... ბანკში“ 2018 წლის 10 სექტემბერს გაფორმებულ №1044926-10079338 სესხის ხელშეკრულებაზე დარიცხული ჯარიმისა და საპროცენტო ვალის ანაზღაურება, სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისათვის არსებული მდგომარეობით და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე, 412-ე მუხლებით და

გადაწყვიტა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანის სახით ძაღლების მოვლისათვის გაღებული ხარჯის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

2.1. გ. ჭ-ას სარჩელი საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მატერიალური ზიანის სახით ძაღლების მოვლისათვის გაღებული თანხის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ. ჭ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით, გ. ჭ-ას მიერ, სს „... ბანკში“ 2018 წლის 10 სექტემბერს გაფორმებულ №1044926-10079338 სესხის ხელშეკრულებაზე დარიცხული ჯარიმისა და საპროცენტო ვალის ანაზღაურება, სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისათვის არსებული მდგომარეობით და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

4. დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება;

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გ. მაკარიძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

თ. ოქროპირიძე