საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-143(კ-23) 23 აპრილი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, გოჩა აბუსერიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ზ. კ-ე

მოწინააღმდეგე მხარეები - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ...ის რაიონის გამგეობა; სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახური; ნ. გ-ე

მესამე პირი - რ. ჟ-ი

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა, პრივატიზაციის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 ნოემბრის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ზ. კ-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ...ის რაიონის გამგეობის, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურისა და ნ. გ-ის მიმართ, მესამე პირის - რ. ჟ-ის მონაწილეობით.

მოსარჩელის განმარტებით, 2019 წლის 9 დეკემბერს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურიდან გამოითხოვა ...ის ქ. №15-ში/...ის ქ. №5-ში მცხოვრები ნ. გ-ის ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში დაცული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტები. 1992 წლის 6 აგვისტოთი დათარიღებულ პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ გასხვისებული ბინა ეკუთვნის ...ის რაიონის ...-ე საბინაო-საექსპლუატაციო უბანს, რაც დასტურდება 1992 წლის 14 მაისს გაცემული №... ცნობით. 1992 წლის 14 მაისს გაცემული №... ცნობა არ ინახება სააღრიცხვო მასალებში, ასევე ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ნ. გ-ემ დაირეგისტრირა უძრავი ქონება, არ არის რეგისტრირებული მერიის ტექინვენტარიზაციის ბიუროში. მოსარჩელის განმარტებით, ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ ბინა არის ოროთახიანი და საცხოვრებელი ფართია 70 კვ.მ. 2020 წლის 10 აგვისტოს მომზადებული საარქივო ცნობის მიხედვით, შპს ...ის რაიონის საბინაო-კომუნალური მომსახურების სერვის ცენტრ ,,...ის“ დოკუმენტებში დაცული საბინაო ბარათის (ფორმა №17) ჩანაწერების მიხედვით, მოქალაქე ნ. გ-ე ...ის ქუჩა №29/5-ში ფლობდა 35+35 კვ.მ ფართის 2-ოთახიან ბინას. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 2 მარტის №... გადაწყვეტილებით, ნ. გ-ის საკუთრებად დარეგისტრირდა ქ. თბილისი, ...ის ქუჩა №29-ში/...ის ქ. №5 -ში მდებარე 88 კვ.მ ფართი (ს/კ ...), უფლების დამდგენ დოკუმენტად მითითებულია ზემოაღნიშნული პრივატიზაციის ხელშეკრულება. რეგისტრაცია განხორციელებულია აზომვითი ნახაზის გარეშე. მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ ნ. გ-ის საკუთრებაში ზედმეტად აღირიცხა 18 კვ.მ ფართი, ასევე გაუგებარი იყო თუ რის საფუძველზე გადაეცა მოქალაქე ნ. გ-ეს ...ის რაიონის №... საბინაო-საექსპლუატაციო უბნის მიერ დამატებით 10 კვ.მ ფართი.

მოსარჩელის განმარტებით, ნ. გ-ეს ქ. თბილისი, ...ის ქუჩა №29-ში/...ის ქ. №5 -ში მდებარე 88 კვ.მ ფართზე (ს/კ ...) საკუთრების უფლება მოპოვებული აქვს კანონის უხეში დარღვევით, რადგან ნ. გ-ის მფლობელობაშია არა ორი, არამედ ოთხი ოთახი და საერთო სარგებლობის ფართი, რაზედაც საკუთრების უფლება კანონის მოთხოვნის შესაბამისად, არ მოუპოვებია, რის გამოც მოსარჩელემ 1992 წლის 6 აგვისტოს პრივატიზაციის ხელშეკრულების (რეგ. №...) ნ. გ-ისათვის 18 კვ.მ ფართის საკუთრებაში გადაცემის ნაწილში; სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 2 მარტის №... გადაწყვეტილების - ნ. გ-ისათვის 18 კვ.მ ფართის საკუთრებაში აღრიცხვის ნაწილში და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 29 იანვრის №... გადაწყვეტილების 18 კვ.მ ფართის რ. ჟ-ის საკუთრებაში რეგისტრაციის ნაწილში ბათილად ცნობა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ზ. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ზ. კ-ემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 ნოემბრის განჩინებით ზ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციას - ქ. თბილისის ...ის რაიონის ...-ე საბინაო-საექსპლუატაციო უბანსა და ნ. გ-ეს შორის 1992 წლის 6 აგვისტოს დაიდო პრივატიზაციის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, ქ. თბილისის ...ის რაიონის ...-ე საბინაო-საექსპლუატაციო უბნის წარმომადგენელმა - ი. ბ-მა გადასცა, ხოლო მოქალაქე ნ. გ-ემ უსასყიდლო საკუთრებაში მიიღო ქ. თბილისის ...ის რაიონის ...-ე საბინაო-საექსპლუატაციო უბნის კუთვნილი ბინა, რომელიც მდებარეობდა ქ. თბილისში, ...ის ქ. №29/5-ში. გასასხვისებელი ბინა ოროთახიანი იყო, მათ შორის, საცხოვრებელი ფართი - 70 კვ.მ და დამხმარე სათავსოები, კერძოდ: სამზარეულო - 8 კვ.მ, აბაზანა - 7 კვ.მ, კორიდორი - 3 კვ.მ და სარდაფი - 10 კვ.მ.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მითითება, რომ სადავო პრივატიზაციის ხელშეკრულება დადასტურებულია სანოტარო წესით (რეგისტრირებულია რეესტრში №...), გატარებულია რეგისტრაციაში ადგილობრივი მმართველობის ორგანოში და გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი. შესაბამისად, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს შეფასებას, რომ პრივატიზების ხელშეკრულების დადებისას ადგილი არ ჰქონდა კანონმდებლობის მოთხოვნათა დარღვევას.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე ყურადღება გაამახვილა სარჩელის ხანდაზმულობაზე და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე-130-ე მუხლებზე მითითებით, განმარტა, რომ ზ. კ-ემ, ჯერ კიდევ 1992 წელს იცოდა ნ. გ-ის მხრიდან უძრავი ქონების პრივატიზების თაობაზე, თუმცა მოსარჩელეს პრივატიზების ფაქტი სადავოდ არ გაუხდია 2019 წლამდე. რაც შეეხება სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 2 მარტის №... გადაწყვეტილების - ნ. გ-ისათვის 18 კვ.მ ფართის საკუთრებაში აღრიცხვის ნაწილში და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 29 იანვრის №... გადაწყვეტილების 18 კვ.მ ფართის რ. ჟ-ის საკუთრებად რეგისტრაციის ნაწილში ბათილად ცნობას, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მითითებული რეგისტრაციების საფუძველს წარმოადგენდა 1992 წლის 6 აგვისტოს №... პრივატიზაციის ხელშეკრულება და 2019 წლის 24 იანვრის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება რომლებიც გაუქმებული არ არის და გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ არ არსებობდა სადავო აქტების ბათილად ცნობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ზ. კ-ემ.

კასატორის განმარტებით, 2019 წლის 9 დეკემბერს განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს და მოითხოვა ...ის ქ. №15-ში მცხოვრები ნ. გ-ის ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში დაცული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტების ასლის გადმოცემა. იმავე დღეს მხარეს გადაეცა პრივატიზაციის ხელშეკრულება, სართულის გეგმა და ტექნიკური აღრიცხვის ბარათი. პრივატიზაციის ხელშეკრულება თარიღდება 1992 წლის 6 აგვისტოთი. ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ გასასხვისებელი ბინა ეკუთვნის ...ის რაიონის ...-ე საბინაო-საექსპლუატაციო უბანს, რაც დასტურდება 1992 წლის 14 მაისს გაცემული №... ცნობით. მოსარჩელე მხარის მიერ იმავე დღეს იქნა მოთხოვნილი №... ცნობა, თუმცა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მხარეს ეცნობა, რომ ტექნიკური არქივის მონაცემებით №... ცნობა ადმინისტრაციულ ორგანოში არ ინახებოდა.

კასატორის განმარტებით, პრივატიზაციის ხელშეკრულებას, რომელიც ერთვის სარჩელს და ასევე წარმოდგენილ იქნა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ, ახლავს მინაწერი, ვინმე ბ-ას მოხსენებითი ბარათის სახით, რომელიც წარდგენილია ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს უფროსისადმი. მოხსენებითი ბარათიდან ირკვევა, რომ ბარათის ავტორის მიერ შესწავლილ იქნა მოქალაქე გ-ის განცხადება, რომელიც ითხოვს ცნობას იპოთეკის დარეგისტრირების მიზნით. კასატორის მითითებით, ნ. გ-ის საცხოვრებელი ფართი არ აღემატებოდა 70 კვ.მ-ს და არ იყო ცხადი თუ რის საფუძველზე გადაეცა მას ...ის რაიონის №...-ე საბინაო-საექსპლუატაციო უბნის მიერ 88 კვ.მ ფართი და დამატებით სარდაფი - 10 კვ.მ. კასატორმა მიუთითა, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების მე-2, მე-4, მე-6 პუნქტებზე და აღნიშნა, რომ ვინაიდან მითითებული საკანონმდებლო აქტის საფუძველზე მოქალაქეებს უსასყიდლოდ გადაეცემოდათ ის ფართი, რაც მათ ჰქონდათ დაკავებული, ნ. გ-ეს კი საქმეში წარმოდგენილი მასალებით მხოლოდ 35/35 კვ.მ ფართის ფლობა უდასტურდებოდა, შესაბამისად, უსაფუძვლო იყო ნ. გ-ისათვის საკუთრებაში 88 კვ.მ ფართის გადაცემა.

რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე, კასატორის განმარტებით, მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოებს ჯერ კიდევ საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის დროს, სათანადო წესით არ მიუთითებიათ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე, როგორც ფაქტობრივ გარემოებაზე. სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ფაქტზე მოპასუხე მხარეებს არ განუხორციელებიათ შედავება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ შეუფასებია აღნიშნული ფაქტი. მართალია სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი დადგა სააპელაციო ინსტანციაში, თუმცა სააპელაციო განხილვის ეტაპზე მხარეები ახალ ფაქტობრივ გარემოებებზე ვერ მიუთითებდნენ. თუ რამ შეუშალათ ხელი მოპასუხეებს ედავათ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის დროს, სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია და დამატებით დაადგინა, რომ კასატორის მოთხოვნა პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე იყო ხანდაზმული.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა გასაჩივრებული განჩინების ბათილად ცნობა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 29 მარტის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, წარმოებაში იქნა მიღებული ზ. კ-ის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ზ. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანია 1992 წლის 6 აგვისტოს პრივატიზაციის ხელშეკრულება (რეგ. №...) ნ. გ-ისათვის 18 კვ.მ ფართის საკუთრებაში გადაცემის ნაწილში, ამ ხელშეკრულების საფუძველზე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 2 მარტის №... გადაწყვეტილება - ნ. გ-ისათვის 18 კვ.მ ფართის საკუთრებაში აღრიცხვის ნაწილში და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 29 იანვრის №... გადაწყვეტილება 18 კვ.მ ფართის რ. ჟ-ის საკუთრებაში რეგისტრაციის ნაწილში.

განსახილველი დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება 1992 წლის 6 აგვისტოს პრივატიზაციის ხელშეკრულების (რეგ. №...) ნ. გ-ისათვის მხოლოდ 18 კვ.მ ფართის საკუთრებაში გადაცემის ნაწილში, კანონიერების დადგენას, ვინაიდან, სწორედ აღნიშნული პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე განხორციელდა სადავო რეგისტრაციებიც.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს ,,საქართველოს რესპუბლიკის ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლო გადაცემის) შესახებ'' მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებაზე, რომლის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. დადგენილების მე-2 პუნქტის მიხედვით, პრივატიზაციის ობიექტი შეიძლება იყოს სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ფონდის საცხოვრებელი სახლი (ბინა), მათ შორის ავარიული, სარეკონსტრუქციო ან კაპიტალურად გასარემონტებელ სახლში შეუსახლებელი ბინა, აგრეთვე გამოთავისუფლებული ბინა. მითითებული დადგენილების მე-4 პუნქტის შესაბამისად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემა ხორციელდებოდა ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების, საწარმო-დაწესებულებებისა და ორგანიზაციების მიერ, რომელთა ბალანსზეც ირიცხებოდა საცხოვრებელი სახლი (ბინა). დადგენილების მე-5 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან. მოქალაქენი, რომელთაც უსასყიდლოდ უნდა გადაეცეთ საცხოვრებელი სახლი (ბინა), განცხადებით მიმართავენ ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებს, საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციებს, საწარმოო-დაწესებულებებსა და ორგანიზაციებს, რომელთა ბალანსზე ირიცხება საცხოვრებელი სახლი (ბინა). დადგენილების მე-6 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულება საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ ფორმდება ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს სახელით საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და მოქალაქეს შორის, რომელსაც ბინა უნდა გადაეცეს საკუთრებაში, ხოლო საწარმოს, დაწესებულებისა და ორგანიზაციის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემისას -ადმინისტრაციასა და მოქალაქეს შორის.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მიერ ჩამოყალიბებულ მსჯელობას, რომ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) მოქალაქისათვის საკუთრებაში გადაცემის ხელშეკრულება უნდა დადასტურდეს სანოტარო წესით და რეგისტრაციაში გატარდეს ადგილობრივი მმართველობის ორგანოში სამი თვის ვადაში სანოტარო წესით დადასტურების დღიდან. საცხოვრებელი სახლის (ბინის) საკუთრებაში გადაცემისას მოქალაქემ უნდა გადაიხადოს სახელმწიფო ბაჟი.

კონკრეტულ შემთხვევაში საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 1992 წლის 6 აგვისტოს №... პრივატიზაციის ხელშეკრულების თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების საფუძველზე, ქ. თბილისის ...ის რაიონის ...-ე საბინაო-საექსპლუატაციო უბნის წარმომადგენელმა - ი. ბ-მა გადასცა, ხოლო მოქალაქე ნ. გ-ემ უსასყიდლო საკუთრებაში მიიღო ქ. თბილისის ...ის რაიონის ...-ე საბინაო საექსპლუატაციო უბნის კუთვნილი ოროთახიანი ბინა საცხოვრებელი ფართი - 70 კვ.მ, დამხმარე სათავსოები: სამზარეულო - 8 კვ.მ, აბაზანა - 7 კვ.მ, კორიდორი - 3 კვ.მ და სარდაფი - 10 კვ.მ.

სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 27 თებერვლის ცნობა- დახასიათების თანახმად, ქ. თბილისში, ...ის ქ. №5/ ...ის №29 მდებარე უძრავი ქონების მახასიათებლებში მითითებულია - საცხოვრებელი ფართის ფართობი 70 კვ.მ, სარდაფის ფართობი - 10 კვ.მ, დამხმარე ფართის ფართობი (სამზარეულო - 8 კვ.მ, აბაზანა - 7 კვ.მ, კორიდორი - 3 კვ.მ.) - 18 კვ.მ, უძრავი ქონების მესაკუთრედ მითითებულია ნ. გ-ე, პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე.

2012 წლის 1 მარტს ნ. გ-ემ №... სარეგისტრაციო განცხადებით მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს და ქალაქ თბილისში, ...ის ქ. №29/5-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მოითხოვა. განცხადებას ერთოდა: დაინტერესებული პირის პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის ასლი, მომსახურების საფასურის გადახდის დამადასტურებელი საბუთი, საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი (1992 წლის 6 აგვისტოს №... პრივატიზაციის ხელშეკრულება) და ცნობა-დახასიათება ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროდან.

სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 2 მარტის №... გადაწყვეტილებით უძრავ ნივთზე, მდებარე: ქ. თბილისში, ...ის ქუჩა №29/...ის ქ. №5, ს/კ ..., ფართი - 88 კვ.მ დარეგისტრირდა ნ. გ-ის საკუთრების უფლება. რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებულ იქნა 1992 წლის 6 აგვისტოს №... პრივატიზაციის ხელშეკრულება.

2019 წლის 24 იანვარს ნ. გ-ესა და რ. ჟ-ს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, რ. ჟ-მა ნ. გ-ისგან შეიძინა უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ...ის ქუჩა №29/...ის ქ. №5, ს/კ ..., ფართი - 88 კვ.მ. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 29 იანვრის №... გადაწყვეტილებით უძრავი ქონება მდებარე: ქ. თბილისში, ...ის ქუჩა №29/...ის ქ. №5-ში, ს/კ ..., ფართი - 88 კვ.მ, დარეგისტრირდა რ. ჟ-ის საკუთრებად.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა ამტკიცოს გარემოებები, რომლებზედაც ამყარებს თავის მოთხოვნასა და შესაგებელს. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად, უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. მხარეები თავად განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ასევე, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში ზ. კ-ემ ვერ შეძლო იმ მტკიცებულებების წარმოდგენა და ვერ მიუთითა იმ გარემოებებზე, რომლებიც დაადასტურებდნენ მისი სარჩელის საფუძვლიანობას. მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ ბინის სადავო ნაწილი დაკავებული არ ჰქონდა ნ. გ-ეს. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი ვერც ერთი მტკიცებულება ვერ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს №... საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციის წარმომადგენელსა და ნ. გ-ეს შორის გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულება დადებულია „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ" საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებით განსაზღვრული წესის დარღვევით და არსებობს მისი ბათილად ცნობის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.

რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 2 მარტის №... გადაწყვეტილების - ნ. გ-ისათვის 18 კვ.მ ფართის საკუთრებაში აღრიცხვის ნაწილში და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 29 იანვრის №... გადაწყვეტილების 18 კვ.მ ფართის რ. ჟ-ის საკუთრებაში რეგისტრაციის ნაწილში ბათილად ცნობის თაობაზე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნულთან მიმართებაში მიუთითებს „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის შესაბამისად, სარეგისტრაციო წარმოების დაწყების საფუძველია განცხადება ან უფლებამოსილი ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. იმავე მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად, განცხადებას უნდა ერთოდეს ინსტრუქციით განსაზღვრული სარეგისტრაციო დოკუმენტაცია და ინფორმაცია. ამრიგად, საკუთრების უფლების რეგისტრაციისთვის განმცხადებელმა უნდა წარადგინოს კონკრეტულ უძრავ ნივთზე მისი საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტაცია. კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით, ყველა საჭირო დოკუმენტისა და ინფორმაციის წარდგენა კი წარმოშობს მარეგისტრირებელი ორგანოს ვალდებულებას, დაარეგისტრიროს პირის საკუთრების უფლება. ამასთანავე, შემთხვევები, როდესაც შესაძლებელია სარეგისტრაციო წარმოება შეჩერდეს, შეწყდეს, ან პირს უარი ეთქვას რეგისტრაციაზე, დეტალურადაა მოწესრიგებული „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 21-ე, 22-ე, 23-ე მუხლებით.

განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე სადავოდ ხდის ნ. გ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ 2012 წლის 2 მარტის №... გადაწყვეტილებას, რომლის საფუძველს წარმოადგენდა ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს №... საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციის წარმომადგენელსა და ნ. გ-ეს შორის 1992 წლის 6 აგვისტოს გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულება, ხოლო რ. ჟ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 29 იანვრის №... გადაწყვეტილების საფუძველია ნ. გ-ისა და რ. ჟ-ის შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ ნ. გ-ის უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტი - ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს №... საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციის წარმომადგენელსა და ნ. გ-ეს შორის 1992 წლის 6 აგვისტოს გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულება გაფორმებულია კანონმდებლობის მოთხოვნათა სრული დაცვით. რაც შეეხება რ. ჟ-ის უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს - ნასყიდობის ხელშეკრულებას იგი გასაჩივრებული არ არის და მისი უკანონობა კანონით დადგენილი წესით არ არის დადასტურებული. შესაბამისად, დადგენილია, რომ რ. ჟ-მა მარეგისტრირებელ ორგანოში მესაკუთრედ აღრიცხული პირისგან კანონით დადგენილი წესით შეიძინა უძრავი ნივთი, რაც ამავე ხელშეკრულების საფუძველზე, ახალი მესაკუთრის რეგისტრაციის წინაპირობას წარმოშობდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეს, ნ. გ-ესა და რ. ჟ-ს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება არ გაუხდია სადავოდ, ხოლო სასამართლოს მიერ კანონიერად იქნა მიჩნეული ნ. გ-ის საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ ზ. კ-ემ ვერ შეძლო იმ მტკიცებულებების წარმოდგენა და ვერ მიუთითა იმ გარემოებებზე, რომლებიც დაადასტურებდნენ მისი სარჩელის საფუძვლიანობას.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ მსჯელობის არამართლზომიერებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ სასამართლო წესით უფლების დაცვა და განხორციელება განუყოფლადაა დაკავშირებული ვადების ფაქტორთან, კერძოდ, კანონმდებლობა ვადებით ზღუდავს ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების შესაძლებლობას და ყოველ კონკრეტულ სამართალურთიერთობასთან დაკავშირებით განსაზღვრავს უფლების დაცვის ხანდაზმულობის ვადებს. შესაბამისად, უფლება სამართლიან სასამართლოზე დროში შეზღუდული უფლებაა და მისი განხორციელება დამოკიდებულია კანონმდებლობით დადგენილ ხანდაზმულობის ვადებზე. თავის მხრივ, უფლების დაცვის ვადა, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების დაცვა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით (სუსგ 25.03.2021 წ. №ბს-1322(კ-19)). ხოლო ხანდაზმულობის ვადის გასვლა აზრს უკარგავს მოთხოვნის საფუძვლიანობას და პირს ართმევს სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. ამ შემთხვევაში უზრუნველყოფილია მხოლოდ სასამართლოსადმი ფორმალური ხელმისაწვდომობა.

პალატა ყურადღებას ამახვილებს ხანდაზმულობის ინსტიტუტის არსებობის მიზნებზე, რაც უმთავრესად სამართლებრივი სტაბილურობის ხელშეწყობასა და პირის უფლებების დროულად განხორციელებაში გამოიხატება. ხანდაზმულობის ვადების არარსებობის პირობებში უფლება უსასრულოდ იქნებოდა გაურკვეველ მდგომარეობაში და მისი არა მარტო დაცვა, არამედ არსებობაც ეჭვის ქვეშ დადგებოდა. ხანდაზმულობის ვადების არსებობა კი სამართალურთიერთობის მონაწილეებს აიძულებს, დროულად იზრუნონ საკუთარი უფლებების განხორციელებასა და დაცვაზე, ხოლო სასამართლოს – შესაძლებლობას აძლევს შედარებით გონივრულ დროში გადაწყვიტოს დავა. ამასთან, საყურადღებოა, რომ ხანდაზმულობის ვადების არსებობა გამორიცხავს პირის შესაძლებლობას, მისთვის ხელსაყრელ დროს მიმართოს სასამართლოს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა - ექვს წელს, ხოლო ამავე კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა განისაზღვრება 10 წლით. აღნიშნული ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნა ხანდაზმულია, მიუხედავად იმისა, პირმა იცოდა თუ არა თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულად მიჩნევისთვის არსებითია მისი ათვლის საკითხი, რომელიც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, უკავშირდება სუბიექტურ ფაქტორს, ანუ იმ მომენტს, როდესაც დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლებების დარღვევის თაობაზე.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ზ. კ-ემ და ნ. გ-ემ დაახლოებით ერთ პერიოდში - 1992 წელს განახორციელეს საცხოვრებელი ბინების პრივატიზაცია, ამდენად, ზ. კ-ემ, ჯერ კიდევ 1992 წელს იცოდა ნ. გ-ის მხრიდან იმ ფართით უძრავი ქონების პრივატიზების თაობაზე, რა ფართითაც დღეის მონაცემებით უძრავი ქონება აღრიცხულია რ. ჟ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით და მას სასამართლოსათვის არ მიუმართავს 2019 წლამდე. ამასთან, მხოლოდ სარჩელის ხანდაზმულობა არ გამხდარა მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი, რამეთუ სააპელაციო სასამართლომ საქმე არსებითად განიხილა.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, შესაბამისად, ზ. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან ზ. კ-ის საკასაციო საჩივარზე ე. გ-ეს 21.03.2023წ. საგადასახადო დავალებით №127 გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ე. გ-ეს (პ/ნ ...) უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 21.03.2023წ. №127 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70 პროცენტი _ 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ზ. კ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 ნოემბრის განჩინება;

3. ე. გ-ეს (პ/ნ ...) დაუბრუნდეს ზ. კ-ის საკასაციო საჩივარზე 21.03.2023წ. საგადასახადო დავალებით №127 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის N200122900, სახაზინო კოდი N300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

მ. ვაჩაძე

გ. აბუსერიძე