საქმე N:ბს-240(2კ-24)

№ბს-240(2კ-24) 25 ივნისი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე, ბიძინა სტურუა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე შეამოწმა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ოქტომბრის განჩინების გაუქმების თაობაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - კ. ა-ე).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2021 წლის 21 დეკემბერს კ. ა-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის: საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ.

2022 წლის 24 და 27 იანვარს მოსარჩელემ დააზუსტა მოპასუხეთა წრე და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსთან ერთად მიუთითა სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტო.

მოსარჩელის განმარტებით, 2010 წელს თბილისის მერიისგან მიიღო მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობა, რომელიც მის მიერ აღქმულ იქნა, როგორც მშენებლობის ნებართვა. კანონის არცოდნის გამო მოსარჩელე შეცდა და უნებართვოდ ააშენა სახლი. მოსარჩელეს სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს მიერ მიეცა მითითება სანებართვო დოკუმენტაციის წარმოდგენის თაობაზე, რაც ვერ შეასრულა. ზემოაღნიშნულის გამო, ადმინისტრაციული ორგანოს 7.09.2021წ. დადგენილებით კ. ა-ე დაჯარიმდა 8000 ლარით, ასევე დაევალა უნებართვოდ აშენებული შენობა-ნაგებობის და ღობის დემონტაჟი. ზემოხსენებული დადგენილება კ. ა-ის მიერ გასაჩივრდა ადმინისტრაციული საჩივრით, რომელიც არ დაკმაყოფილდა.

ამდენად, მოსარჩელემ მოითხოვა სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს 2021 წლის 7 სექტემბრის №დად-176/09 დადგენილებისა და საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2021 წლის 19 ნოემბრის №1-1/495 ბრძანების ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტომ და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ, რომლებმაც სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს გააჩნია მხოლოდ სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის მიერ 2011 წელს გაცემული მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობების დადგენის დოკუმენტი, თუმცა მშენებლობის ნებართვა გაცემული არაა. შესაბამისად, დადგინდა, რომ მოსარჩელის მიერ ...ის მუნიციპალიტეტში სოფელ ...ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე (ს.კ. №...) ორსართულიანი კაპიტალური შენობის და კაპიტალური ღობის მშენებლობა ნაწარმოებია შესაბამისი ნებართვის გარეშე, რაც სამართალდარღვევას წარმოადგენს და იწვევს მისი განმახორციელებელი სუბიექტის დაჯარიმებას. მოსარჩელის მითითებასთან დაკავშირებით, რომ მან მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობების დოკუმენტი მიიჩნია მშენებლობის ნებართვად და დაიწყო მშენებლობა, სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, კანონის არცოდნა ან მისი არასათანადოდ გაგება არ შეიძლება იყოს კანონის გამოუყენებლობის ანდა ამ კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან განთავისუფლების საფუძველი.

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ კ. ა-ემ 2022 წლის 22 ივნისს გადაიხადა დაკისრებული ჯარიმა 8 000 ლარი, ასევე მან საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას წარმოადგინა 1151.15 ლარის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი (ქვითარი), რაც წარმოადგენს ნებართვის გაცემის მოსაკრებელს. საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას კ. ა-ემ განმარტა, რომ უკვე მიმართა სააგენტოს მშენებლობის ნებართვის გაცემის მოთხოვნით. ამასთან, კ. ა-ის მიერ სააგენტოსათვის განცხადებით მიმართვისა და ადმინისტრაციული წარმოების მიმდინარეობის ფაქტი სასამართლო სხდომაზე ასევე დაადასტურა მოპასუხის წარმომადგენელმა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა "განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობიექტების (მათ შორის, რადიაციული ან ბირთვული ობიექტების) მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ" საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 31 მაისის №257 დადგენილების 48-ე მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის მიხედვით, თუ წარმოებული მშენებლობის შედეგად სამშენებლო დოკუმენტში განხორციელდა ისეთი ცვლილებები, რომლებიც საჭიროებს მშენებლობის ნებართვას, ან/და წარმოებულია უნებართვო მშენებლობა, სააგენტო უფლებამოსილია, იმსჯელოს მშენებლობის ნებართვის გაცემის თაობაზე დამრღვევის მიერ შესაბამისი დარღვევისათვის გამოცემული აქტისა და დაკისრებული ჯარიმის გადახდის ქვითრის წარდგენის შემდეგ, გარდა პროდუქტის უსაფრთხოების და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსითა და კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა შემთხვევებისა.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ კანონმდებლობა ითვალისწინებს უნებართვო მშენებლობაზე ნებართვის გაცემას, თუ გადახდილი იქნება ჯარიმა. შესაბამისად, იმ გარემოებების გათვალისწინებით, რომ კ. ა-ემ გადაიხადა ჯარიმა და მის განცხადების საფუძველზე სააგენტოში მიმდინარეობდა ადმინისტრაციული წარმოება სამშენებლო ნებართვის მიღების თაობაზე, სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია დემონტაჟის დავალების ნაწილში გასაჩივრებული დადგენილებისა და ბრძანების ბათილად ცნობა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ და სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტომ, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვეს.

კასატორმა - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ მიუთითა პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილზე, 25-ე მუხლის პირველ, მე-2, მე-5, მე-9 და მე-13 ნაწილებზე, 44-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტზე და განმარტა, რომ საქმეში არსებული მასალების მიხედვით, კ. ა-ემ 2021 წლის 18 მარტს განცხადებით მიმართა სააგენტოს და მოითხოვა ...ის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ...ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის (ს/კ ...) ექსპლუატაციაში მიღება. აღნიშნული განცხადების განხილვის პროცესში სააგენტოს მიერ განხორციელდა ობიექტის შემოწმება, რის შედეგადაც დადგინდა, რომ კ. ა-ეს მის საკუთრებაში რიცხულ მიწის ნაკვეთზე (ს/კ ...), შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე აშენებული ჰქონდა კაპიტალური ორსართულიანი შენობა-ნაგებობა და ღობე. სააგენტოს 2021 წლის 21 ივნისის მითითებით, სანებართვო დოკუმენტაციის წარსადგენად, ან ობიექტის დემონტაჟის განსახორციელებლად, კ. ა-ეს განესაზღვრა 45 დღიანი ვადა. აღნიშნული ვადის გასვლის შემდგომ სააგენტოს მიერ შედგა შემოწმების აქტი, სადაც დაფიქსირდა, რომ მითითებით გათვალისწინებული მოთხოვნები შესრულებული არ იყო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააგენტოს 2021 წლის 7 სექტემბრის №დად-176/09 დადგენილებით იგი დაჯარიმდა 8000 ლარით და დაევალა სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე აშენებული შენობისა და ღობის დემონტაჟი. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 44-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი განსახილველ სამართალდარღვევაზე ითვალისწინებს ჯარიმას 8000 ლარის ოდენობით. ზემოხსენებული კოდექსის 26-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანო უფლებამოსილია საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით განიხილოს და მიიღოს გადაწყვეტილება 2007 წლის 1 იანვრამდე უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტების ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ, თუ იგი არ ეწინააღმდეგება კანონმდებლობის მოთხოვნებს. საქმის მასალებიდან კი ირკვევა, რომ კ. ა-ემ მშენებლობა დაიწყო 2011 წელს. ასევე გასათვალისწინებელია, რომ მშენებლობა ნაწარმოებია სპეციალური რეჟიმის მქონე ზონაში, შესაბამისად, სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება კანონით დადგენილ წესებსა და ნორმებს.

კასატორის - სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო საქმიანობის ზედამხედველობის სააგენტოს პოზიციით, ვინაიდან ადგილი ჰქონდა უნებართვო მშენებლობას, მისი გამოსწორების ორი გზა არსებობს: 1. სამართალდამრღვევმა მოიპოვოს მშენებლობის ნებართვა ან 2. განახორციელოს უნებართვო მშენებლობის დემონტაჟი ანუ ობიექტი მოიყვანოს პირვანდელ მდგომარეობაში. კ. ა-ემ 2022 წლის 30 ივნისს განცხადებით მიმართა სააგენტოს და დაიწყო მშენებლობის ნებართვის გაცემის ადმინისტრაციული წარმოება. "განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობიექტების (მათ შორის, რადიაციული ან ბირთვული ობიექტების) მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ" საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 31 მაისის 257-ე დადგენილების 22-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, მშენებლობის ნებართვა გაიცემა სამ სტადიად, რომელთაგან თითოეულზე მიმდინარეობს დამოუკიდებელი ადმინისტრაციული წარმოება. I სტადია - ქალაქთმშენებლობითი პირობების დადგენა, II სტადია - არქიტექტურულ-სამშენებლო პროექტის შეთანხმება და III სტადია - მშენებლობის ნებართვის გაცემა. უდავოა, რომ მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობების დამტკიცება არის მხოლოდ მშენებლობის ნებართვის გაცემის ადმინისტრაციული წარმოების I სტადია და იგი არ გულისხმობს, რომ მშენებლობის ნებართვის მაძიებელს აქვს მშენებლობის ნებართვა. დღევანდელი მდგომარეობით კ. ა-ის მხრიდან არ არის აღმოფხვრილი სამშენებლო სამართალდარღვევა, ვინაიდან მას არ გააჩნია მშენებლობის ნებართვა.

კ. ა-ემ 2022 წლის 2 სექტემბერს მიმართა სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს ...ის რაიონში, სოფელ ...ში ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლის შეთანხმებისა და სამშენებლო ნებართვის გაცემის თაობაზე. ნებართვის გაცემის პროცესში ჩართულ იქნა სსიპ სივრცითი და ქალაქმშენებლობითი განვითარების სააგენტოს უფროსის 20.07.2022წ.N... ბრძანებით დამტკიცებული „...ის სარეკრეაციო ტერიტორიის გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების საკითხთა საბჭო“, რომლის უარყოფითი დასკვნის პირობებში, კ. ა-ეს უარი ეთქვა სამშენებლო დოკუმენტის შეთანხმებასა და მშენებლობის ნებართვის გაცემის თაობაზე. ამდენად, მოსარჩელის მიერ არ არის აღმოფხვრილი სამართალდარღვევა ვინაიდან, მას არ გააჩნია მშენებლობის ნებართვა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა "განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობიექტების (მათ შორის, რადიაციული ან ბირთვული ობიექტების) მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ" საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 31 მაისის N257 დადგენილების 48.4 მუხლზე. ზემოაღნიშნული მუხლი სააგენტოს აძლევს შესაძლებლობას განსაზღვრული პირობების არსებობისას გასცეს მშენებლობის ნებართვა. აღნიშნული მუხლის დანაწესი ჯარიმის გადახდის შემთხვევაში უცილობლად მშენებლობის ნებართვის გაცემას არ ითვალისწინებს, როგორც ეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაშია აღნიშნული. კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღება ნიშნავს დასრულებული მშენებლობის სამშენებლო ნებართვის პირობებთან შესაბამისობის დადგენას. ნაგებობა ექსპლუატაციაში ვერ იქნება მიღებული თუ იგი ნაწარმოებია მშენებლობის ნებართვის გარეშე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 7 მარტის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ეკონომიკის და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, საქართველოს ეკონომიკის და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს დემონტაჟის დავალების ნაწილში სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს 2021 წლის 7 სექტემბრის №დად-176/09 დადგენილებისა და მასზედ წარდგენილი საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2021 წლის 19 ნოემბრის №1-1/495 ბრძანების კანონიერება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებით კ. ა-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს 2021 წლის 7 სექტემბრის №დად-176/09 დადგენილება და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2021 წლის 19 ნოემბრის №1-1/495 ბრძანება, მოსარჩელისათვის შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე მოწყობილი ორსართულიანი კაპიტალური შენობის და კაპიტალური ღობის დემონტაჟის დავალების ნაწილში. სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს 2021 წლის 7 სექტემბრის №დად-176/09 დადგენილება და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2021 წლის 19 ნოემბრის №1-1/495 ბრძანება კ. ა-ის დაჯარიმების ნაწილში, დარჩა უცვლელად. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია, შესაბამისად სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს 2021 წლის 7 სექტემბრის №დად-176/09 დადგენილება და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2021 წლის 19 ნოემბრის №1-1/495 ბრძანება კ. ა-ის დაჯარიმების ნაწილში შევიდა კანონიერ ძალაში. საკასაციო პალატა ასევე ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ კ. ა-ემ 2022 წლის 22 ივნისს გადაიხადა დაკისრებული ჯარიმა 8 000 ლარი.

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 6.02.2010წ. ამონაწერის თანახმად, ...ის რაიონში, სოფელ ...ში მდებარე 568.00 კვ.მ. ფართის მიწის ნაკვეთზე (ს.კ. №...) რეგისტრირებულია კ. ა-ის საკუთრების უფლება.

დადგენილია, რომ 2021 წლის 21 ივნისის სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს №04/805 მითითების თანახმად, კ. ა-ის მიერ ...ის მუნიციპალიტეტში სოფელ ...ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე (ს.კ. №...) ორსართულიანი კაპიტალური შენობა და კაპიტალური ღობე მოწყობილია უნებართვოდ. მასვე განესაზღვრა 45 დღიანი ვადა სააგენტოში შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის წარსადგენად ან ობიექტის დემონტაჟის განსახორციელებლად. დადგენილია, რომ სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს 2021 წლის 9 აგვისტოს შემოწმების აქტის თანახმად, სააგენტოს 2021 წლის 21 ივნისის №04/805 მითითებით გათვალისწინებული მოთხოვნები კ. ა-ის მიერ არ შესრულდა.

სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს 2021 წლის 7 სექტემბრის №დად-176/09 დადგენილებით, კ. ა-ე დაჯარიმდა 8000 (რვა ათასი) ლარით, ...ის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ...ში (ს.კ. №...), შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე ორსართულიანი კაპიტალური შენობის და კაპიტალური ღობის მოწყობისათვის. მასვე დაევალა, ...ის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ...ში (ს.კ. №...), შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე მოწყობილი ორსართულიანი კაპიტალური შენობის და კაპიტალური ღობის დემონტაჟი.

კ. ა-ემ ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს 2021 წლის 7 სექტემბრის №დად-176/09 დადგენილების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2021 წლის 19 ნოემბრის №1-1/495 ბრძანებით, კ. ა-ის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 25-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო სამართალდარღვევის საქმის წარმოებას იწყებს დამრღვევის მიმართ მითითების გაცემით, გარდა ამ მუხლის 23-ე ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა (სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შემოწმების აქტის შედგენით დაწყების შემთხვევები) (მე-2 ნაწილი). მითითებით განსაზღვრული ვადის გასვლის შემდეგ სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო ამოწმებს დამრღვევს, რაზედაც დგება შემოწმების აქტი. შემოწმების აქტში აისახება მშენებარე ობიექტის ფაქტობრივი მდგომარეობა მითითების პირობებთან მიმართებით, კერძოდ: ა) მითითება შესრულდა, ბ) მითითება არ შესრულდა, გ) მითითება არადროულად სრულდება (მე-5 ნაწილი). თუ მითითება დროულად არ შესრულდა, მაგრამ სამართალდარღვევა გამოსწორდა დადგენილების მიღებამდე, დამრღვევი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისაგან, ხოლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოება წყდება (მე-7 ნაწილი). თუ შემოწმების აქტში დაფიქსირებულია დარღვევა, აქტის საფუძველზე სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო იღებს დადგენილებას: ა) დამრღვევის დაჯარიმების შესახებ; ბ) დამრღვევის დაჯარიმებისა და საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით მიმდინარე უნებართვო მშენებლობისა და უნებართვო დემონტაჟის შეჩერების შესახებ; გ) დამრღვევის დაჯარიმებისა და საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით აშენებული შენობა-ნაგებობების მთლიანად ან ნაწილობრივ დემონტაჟის, მშენებარე შენობა-ნაგებობების მშენებლობის მთლიანად ან ნაწილობრივ შეჩერებისა და დემონტაჟის შესახებ (მე-9 ნაწილი). შემოწმების აქტის შედგენიდან 2 თვის ვადაში სამშენებლო საქმიანობაზე ზედამხედველობის ორგანო ვალდებულია სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმეზე მიიღოს დადგენილება. საქმის განმხილველი თანამდებობის პირი უფლებამოსილია მოტივირებული საფუძვლით გააგრძელოს მისი განხილვის ვადა. საქმის განხილვის ვადა შეიძლება გაგრძელდეს არა უმეტეს 2 თვით. დამრღვევს უწყებით უნდა ეცნობოს საქმის განხილვის ადგილი, თარიღი, დრო და საქმის განმხილველი თანამდებობის პირის ვინაობა. ამ თავით გათვალისწინებულ ვადაში დადგენილების მიუღებლობის შემთხვევაში დამრღვევი თავისუფლდება ამ კოდექსით გათვალისწინებული ჯარიმის გადახდის ვალდებულებისაგან. ასეთ შემთხვევაში სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო უფლებამოსილია მიიღოს დადგენილება მხოლოდ საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით აშენებული შენობა-ნაგებობების მთლიანად ან ნაწილობრივ დემონტაჟის, მშენებარე შენობა-ნაგებობების მშენებლობის მთლიანად ან ნაწილობრივ შეჩერებისა და დემონტაჟის შესახებ (მე-13 და მე-14 ნაწილები).

,,პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის“ 44-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მშენებლობის განხორციელების სპეციალური რეჟიმის ზონაში, სადაც დადგენილია მშენებლობის განხორციელების განსაკუთრებული რეჟიმი, საქართველოს ტყის კოდექსითა და „წყლის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ ტერიტორიებზე, კულტურული მემკვიდრეობის დამცავ ზონებსა და საკურორტო-სარეკრეაციო ზონებში და ქალაქ თბილისის ტერიტორიაზე უნებართვო მშენებლობის ან/და რეკონსტრუქციის წარმოება, რომელიც იწვევს შენობა-ნაგებობის გაბარიტების ცვლილებას, გამოიწვევს დაჯარიმებას კერძო საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე, გარდა ამ ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შენობა-ნაგებობისა, 8 000 ლარით.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიერ მშენებლობის დაწყების დროს მოქმედი ,,მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ’’ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების (ძალადაკარგულია საქართველოს მთავრობის 2.03.2020 წ. №139 დადგენილებით) პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ეს დადგენილება მოიცავს საქართველოს ტერიტორიაზე მშენებლობის ნებართვასთან დაკავშირებულ საჯარო სამართლებრივ ურთიერთობათა რეგულირების სფეროს. კერძოდ, არეგულირებს საქართველოს ტერიტორიაზე მშენებლობის ნებართვის გაცემის, სანებართვო პირობების შესრულებისა და შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების პროცესს. აღნიშნული დადგენილების მე-3 მუხლის 43-ე პუნქტის თანახმად, მშენებლობის ნებართვა არის განსაკუთრებული იერარქიის ნებართვა, რომელიც, როგორც წესი, იყოფა სამ ურთიერთდამოკიდებულ, მაგრამ ადმინისტრაციული წარმოების თვალსაზრისით დამოუკიდებელ სტადიად: I სტადია – ქალაქთმშენებლობითი პირობების დადგენა (მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობების დამტკიცება); II სტადია – არქიტექტურულ-სამშენებლო პროექტის შეთანხმება (არქიტექტურული პროექტის, კონსტრუქციული ან/და ტექნოლოგიური სქემის შეთანხმება); III სტადია – მშენებლობის ნებართვის გაცემა. ამავე მუხლის 36-ე პუნქტის თანახმად, მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები არის პირობები, რომელთა დაკმაყოფილება აუცილებელია სამშენებლო საქმიანობის განსახორციელებლად კონკრეტულ სამშენებლო მიწის ნაკვეთზე. ამ პირობათა საფუძველზე დგება მშენებლობის განხორციელების დოკუმენტები. მითითებული დადგენილების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მშენებლობის სახეობებია: ა) ახალი მშენებლობა (მათ შორის, მონტაჟი); ბ) რეკონსტრუქცია; გ) რემონტი-შეკეთება, მოპირკეთება/აღჭურვა (არ საჭიროებს ნებართვას); დ) დემონტაჟი; ე) ლანდშაფტური მშენებლობა; ვ) დროებითი შენობა-ნაგებობების მონტაჟი/განთავსება. 36-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მშენებლობის განხორციელების სამართლებრივი საფუძველია კანონმდებლობით, მათ შორის ამ დადგენილებით, განსაზღვრულ შემთხვევებში სათანადო წესით მიღებული მშენებლობის ნებართვა. ამავე დადგენილების მე-3 მუხლის 74-ე პუნქტის თანახმად, უნებართვო მშენებლობა არის მშენებლობის ნებართვას დაქვემდებარებული შენობა-ნაგებობების მშენებლობა მშენებლობის ნებართვის გარეშე, ან/და დროებითი შენობა-ნაგებობის განთავსება სანებართვო მოწმობით განსაზღვრული გამოყენების პერიოდის გასვლის შემდეგ.

დადგენილია, რომ მოსარჩელემ ...ის მუნიციპალიტეტში სოფელ ...ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე (ს.კ №...) ორსართულიანი კაპიტალური შენობის და კაპიტალური ღობის მშენებლობა აწარმოა შესაბამისი ნებართვის გარეშე.

საგულისხმოა, რომ მოსარჩელეს გააჩნია მხოლოდ სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის მიერ 2011 წელს გაცემული მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობების დადგენის დოკუმენტი. ხსენებული დოკუმენტის გამოცემის საფუძვლებად მითითეულია “მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ” საქართველოს მთავრობის 24.03.2009წ. N57 დადგენილება და “დასახლება ტერიტორიის გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების ძირითადი დებულებების დამტკიცების თაობაზე” საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 8.07.2008წ. №1-1/1254 ბრძანება. მიწის ნაკვეთის სამშენებლო განვითარების ფუნქციურ ზონად განისაზღვრა - საცხოვრებელი ზონა 3 (სზ-3), კ1-0,5, კ2-1.3, კ3-0,2.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამშენებლო წესრიგის სამართალი არის მართლწესრიგის სამართლის მნიშვნელოვანი ნაწილი, რომელიც აწესრიგებს მართლწესრიგის სამართლით დაცული სიკეთეებისათვის სამშენებლო საქმიანობით გამოწვეული საფრთხის თავიდან აცილების საკითხებს. უკანონოდ აშენებული შენობა-ნაგებობით გამოწვეული ზოგადი საფრთხე გამომდინარეობს სამშენებლო სამართლის ფორმალური და მატერიალური ზოგად-აბსტრაქტული დებულებების დარღვევისგან და ქმნის საფუძველს უფლებაში ჩარევისა და მშენებლობის აკრძალვისათვის.

მშენებლობის აკრძალვის საფუძველი – უნებართვო მშენებლობა ფორმალურად სახეზეა, როდესაც ის ხორციელდება სამშენებლო ნებართვის ან შეტყობინების გარეშე, რაც საკმარისი საფუძველია. სამშენებლო კოდექსი მშენებლობაზე ზედამხედველობის ორგანოს ანიჭებს უფლებამოსილებას, რეპრესიული კონტროლის ფარგლებში განახორციელოს ჩარევითი ღონისძიება. ეს, პირველ რიგში, მიმართულია უკანონო მშენებლობისკენ, რათა თავიდან იქნეს აცილებული მისი დასრულება ან შენობის ექსპლუატაციაში მიღება. ჩარევის სამართლებრივი საფუძვლები ასევე ადგენს კანონიერი სამშენებლო საქმიანობის მიმართ ჩარევის შესაძლებლობას, როდესაც იცვლება მშენებლობის ნებართვის გაცემის სამართლებრივი ან ფაქტობრივი საფუძვლები. ორივე შემთხვევას აქვს ის საერთო, რომ მიმართულია საფრთხის თავიდან ასაცილებლად. სამშენებლო წესრიგის სამართლის ღონისძიების განხორციელების საფუძვლების შემოწმება მოითხოვს ფაქტობრივი გარემოებების შესწავლას. მშენებლობის ნებართვის უფლება გამომდინარეობს საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული საკუთრების უფლებიდან. ის, როგორც საფრთხის თავიდან აცილების პრევენციული საშუალება, შესაძლებლობას იძლევა, შესაბამისი პროცედურების გავლით გამოირიცხოს მშენებლობის განხორციელებით დამდგარი საფრთხეები.

შენობის დემონატაჟის, როგორც სამშენებლო წესრიგის დაცვის ინსტრუმენტის, გამოყენების საფუძველი შეიძლება გახდეს ფორმალურად და მატერიალურად უკანონო მშენებლობა – მხოლოდ ერთ-ერთის არსებობა არ არის საკმარისი მის გამოსაყენებლად. მშენებლობის ნებართვის გარეშე განხორციელებული მშენებლობა, რომელიც შეესაბამება საკანონმდებლო მოთხოვნებს, მატერიალური კანონიერების თვალსაზრისით, არის ლეგალური, თუმცა დარღვეულია ფორმალური კანონიერების კრიტერიუმი, რამდენადაც ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში არ მომხდარა მისი კანონთან შესაბამისობის შემოწმება. ფორმალური კანონიერების დარღვევის შემთხვევაში შესაძლებელია მისი ფორმალური კანონიერების ფარგლებში მოქცევა. თუ წარმოებულია უნებართვო მშენებლობა, რომელიც შეესაბამება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს, მშენებლობის ნებართვის გამცემი ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია, დაინტერესებული პირის განცხადების საფუძველზე განიხილოს მშენებლობის ნებართვის გაცემის საკითხი. ასეთი შენობის დემონტაჟი წინააღმდეგობაში მოვა არა მარტო კონსტიტუციის გარანტირებულ საკუთრების უფლებასთან, არამედ თანაზომიერების კონსტიტუციურ პრინციპთან, რამდენადაც, შენობის დემონტაჟის შემთხვევაში, თავიდან უნდა დაიწყოს ფორმალური პროცედურები, რაც ითხოვს დამატებით დროსა და რესურსს. ასევე, ფორმალურად კანონიერი, მაგრამ მატერიალურად უკანონო მშენებლობის ნებართვაც ვერ დაექვემდებარება დემონტაჟის შესახებ გადაწყვეტილებას, რამდენადაც შესაძლებელია, კანონიერი ნდობა არსებობდეს ასეთი (მატერიალურად უკანონო) აქტის მიმართ მხოლოდ ფორმალურად და მატერიალურად არალეგალური შენობა-ნაგებობა მოდის წინააღმდეგობაში საჯაროსამართლებრივ სამშენებლო წესრიგთან და ქმნის შენობის დემონტაჟის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების საფუძვლებს.

საქართველოს კონსტიტუციის 19-ე მუხლის პირველი და მეორე პუნქტების თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია. საჯარო ინტერესებისთვის დასაშვებია ამ უფლების შეზღუდვა კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით.

საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „აღნიშნული კონსტიტუციური დებულებით აღიარებულია საკუთრების ინსტიტუტის, როგორც დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ საფუძვლად არსებული ღირებულების კონსტიტუციური მნიშვნელობა, რომელიც ინდივიდის პიროვნული თავისუფლებისა და ინდივიდუალური თვითრეალიზების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტს წარმოადგენს. საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის N1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5).

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, „იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას და, შესაბამისად, სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებას. საკუთრების კონსტიტუციურ-სამართლებრივი გარანტია მოიცავს ისეთი საკანონმდებლო ბაზის შექმნის ვალდებულებას, რომელიც უზრუნველყოფს საკუთრებითი უფლების პრაქტიკულ რეალიზებას და შესაძლებელს გახდის საკუთრების შეძენის გზით ქონების დაგროვებას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის N3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 19-ე მუხლით განმტკიცებული საკუთრების უფლება არ არის მხოლოდ დეკლარაციული ხასიათის. იგი წარმოადგენს მთელი რიგი ქონებრივი ურთიერთობებისა და სხვაგვარი სამართლებრივი შედეგების წარმოშობის უმთავრეს წინაპირობას. ამასთან, საკუთრების უფლების დაცულობის უზრუნველყოფის საჭიროება არ არის ფორმალური და სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს დემოკრატიული სახელმწიფოს ქვაკუთხედს, რამდენადაც საკუთრების უფლების დაცვით მიღწეულ უფლების ქმედით რეალიზებაზეა დამოკიდებული საქართველოს კონსტიტუციით რეგლამენტირებული ადამიანის მთელ რიგ უფლებათა შემდგომი განხორციელება.

ამასთან, საკუთრების უფლება აღიარებულია არა მხოლოდ ეროვნული, არამედ საერთაშორისო აქტებითაც, კერძოდ, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი იცავს საკუთრების უფლებას, რომლის მიხედვით: „1. ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. არავის შეიძლება ჩამოერთვას საკუთრება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ეს საზოგადოებრივ ინტერესშია და ექვემდებარება კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებს. 2 . ამასთან, წინარე დებულებები არანაირად არ აკნინებს სახელმწიფოს უფლებას, გამოიყენოს ისეთი კანონები, რომელთაც ის აუცილებლად მიიჩნევს, რათა განახორციელოს საკუთრებით სარგებლობის კონტროლი საერთო ინტერესების შესაბამისად ან გადასახადების, სხვა კონტრიბუციებისა თუ ჯარიმების გადახდის უზრუნველსაყოფად“. საკუთრებით მშვიდობიანი სარგებლობის უფლებაში ჩარევა პროპორციულობის კონტროლს, საჯარო ინტერესსა და ინდივიდის ფუნდამენტურ უფლებებს შორის სამართლიანი ბალანსის დაცვას მოითხოვს. აღნიშნული „სამართლიანი ბალანსის ტესტის“ ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ელემენტს კი წარმოადგენს ის გარემოება, საჯარო ინტერესის დაცვის კუთხით, არსებობდა თუ არა სხვა, უფრო ნაკლებად ჩამრევი ხასიათის ზომა, რომლისთვისაც სახელმწიფო ორგანოებს გონივრული თვალსაზრისით, შეეძლოთ, რომ მიემართათ.

სტრასბურგის სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, ამ კუთხით „ასევე რელევანტურია ის ფაქტი, იქნებოდა თუ არა იმავე მიზნის მიღწევა შესაძლებელი მომჩივნის უფლებების ნაკლებად ხელმყოფი ჩარევით და განიხილეს თუ არა სახელმწიფო ორგანოებმა ის შესაძლებლობა, რომ გამოყენებულიყო პრობლემის გადაჭრის ნაკლებად ინტრუზიული საშუალებები.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებების მიხედვით, აღნიშნული დებულება მოიცავს სამ განსხვავებულ წესს, კერძოდ, საქმეში „სპორონგი და ლონროთი შვედეთის წინააღმდეგ“ სასამართლომ დაადგინა: „პირველი წესი, რომელიც პირველი პარაგრაფის პირველ წინადებაშია ჩამოყალიბებული, ზოგადი ხასიათისაა და აყალიბებს საკუთრებით მშვიდობიანი სარგებლობის პრინციპს. მეორე წესი, რომელიც პირველი პარაგრაფის მეორე წინადადებაშია მოცემული, ეხება მხოლოდ საკუთრების ჩამორთმევას და უქვემდებარებს მას კონკრეტულ პირობებს. მესამე წესი, რომელზეც მეორე პარაგრაფი მიუთითებს, აღიარებს, რომ ხელშემკვრელი სახელმწიფოები უფლებამოსილები არიან, inter alia, საჯარო ინტერესის შესაბამისად განახორციელონ საკუთრების გამოყენების კონტროლი“ (Sporrong and Lönnroth v. Sweden, №7151/75 და №7152/75, §61, 23.09.1982). ამავე საქმეში სასამართლომ გააკეთა მნიშვნელოვანი განმარტება ხელყოფის დასაბუთების პირინციპთან: “ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, შენარჩუნებულ იქნა თუ არა სამართლიანი ბალანსი საზოგადოების საერთო ინტერესებსა და პირის ფუნდამენტურ უფლებათა დაცვის მოთხოვნებს შორის. ...ამგვარი ბალანსის დადგენა წარმოადგენს კონვენციის განუყოფელ ნაწილს და ასევე ასახულია [პირველი დამატებითი ოქმის] პირველ მუხლში“. კერძო და საჯარო ინტერესების შეპირისპირების კუთხით, ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში „Megadat.com მოლდოვას წინააღმდეგ“ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო აღნიშნავს, რომ „ეროვნული სახელმწიფო ორგანოების მხრიდან საქმეში არსებულ კერძო ინტერესებსა და საჯარო ინტერესებს შორის ბალანსის შემოწმების განუხორციელებლობა, დიდი ალბათობით, გამოყენებულ იქნება მოპასუხე სახელმწიფოს საწინააღმდეგოდ“ (Megadat.com SRL v. Moldova, №21151/04, §74, 08.04.2008). რაც შეეხება საკუთრების უფლების შინაარსს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი საკუთრებას განმარტავს როგორც ქონების (ნივთის) მფლობელობის, სარგებლობისა და განკარგვის უფლებამოსილებათა ერთიანობას (170-ე მუხლი). კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. საკასაციო სასამართლოს მითითებით, ქონებით (ნივთით) სარგებლობა გულისხმობს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ამ ქონების (ნივთის) სამშენებლოდ განვითარებასაც. მიწის გამოყენების სხვა შესაძლებლობებთან ერთად, საკუთრების შინაარსს განსაზღვრავს მისი მშენებლობის მიზნით გამოყენების შესაძლებლობა.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,ვ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი დაინტერესებულ მხარეს ანიჭებს რაიმე უფლებას ან სარგებელს. მმართველობის ორგანოს მიერ დაშვებული შეცდომის გამოსწორება და ამ მიზნით ადრესატისათვის აღმჭურველი გადაწყვეტილების გაუქმება საჭიროებს კანონიერებისა და კანონიერი ნდობის პრინციპების შეპირისპირების შედეგად თანაზომიერი გადაწყვეტილების მიღებას..“ (სუს 21.02.2019წ. №ბს-1440 (2კ-18) განჩინება).

განსახილველ შემთხვევაში ცალსახაა, რომ სახეზეა აღმჭურველი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, კერძოდ, მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობების დამტკიცების შესახებ, რომელის საფუძველზეც მოსარჩელემ განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის მოქმედება - დაიწყო მშენებლობა.

აღმჭურველი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებით მინიჭებული უფლების დაცვის მნიშვნელოვან წინაპირობას წარმოადგენს კანონიერი ნდობა. ხოლო აღმჭურველი აქტის ბათილად გამოცხადების საფუძველია მმართველობის კანონიერება, მმართველობის კანონიერების პრინციპი მოითხოვს კანონიერების აღდგენის მიზნით უკანონო ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გაუქმებას. მმართველობის ორგანოს მიერ დაშვებული შეცდომის გამოსწორება და ამ მიზნით ადრესატისათვის აღმჭურველი გადაწყვეტილების გაუქმება საჭიროებს კანონიერებისა და კანონიერი ნდობის პრინციპების შეპირისპირების შედეგად თანაზომიერი გადაწყვეტილების მიღებას. კანონიერი ნდობა დაცვის ღირსია, უკეთუ დაინტერესებულმა მხარემ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის მოქმედება, განხორციელებული ღონისძიებებით დაინტერესებულმა მხარემ მიიღო სარგებელი და აქტის ბათილად გამოცხადებით მას მიადგება ზიანი. კანონიერი ნდობის დაცვა არ ხდება, უკეთუ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არსებითად არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირის კანონიერ უფლებებსა და ინტერესებს, ამ საფუძვლით ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად გამოცხადების შემთხვევაში დაინტერესებულ მხარეს უნდა აუნაზღაურდეს აქტის ბათილად გამოცხადებით მიყენებული ქონებრივი ზიანი. ამასთან, მმართველობის კანონიერების პრინციპისა და დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობის პრინციპის სამართლიანი ბალანსის დაცვისთვის თითოეულ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა მოხდეს აღმჭურველი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობით ადრესატისადმი მიყენებული ზიანისა და ამ აქტის ბათილად გამოუცხადებლობით მესამე პირებისა და საზოგადოებისთვის მიყენებული ზიანის შეპირისპირება.

სამშენებლო საქმიანობა ექვემდებარება ნებართვის მოპოვების ვალდებულებას, რაც აძლევს მშენებლობაზე ზედამხედველობის განმახორციელებელ ორგანოს შესაძლებლობას გადაამოწმოს მშენებლობის კანონმდებლობასთან შესაბამისობა. მშენებლობის ნებართვის მოპოვების ვალდებულება გამოიხატება მშენებლობის სფეროში დადგენილი საქმიანობის პრევენციული აკრძალვით. მოქმედებს პრევენციული აკრძალვის მოდელი ნებართვის გაცემის დათქმით, ნებართვის გაცემით პირს ექმნება სამშენებლო საქმიანობის განხორციელების ფორმალური საფუძველი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონმდებლობა ასევე აღჭურავს პირს უფლებამოსილებით მშენებლობის განხორციელების შემდგომ მოაწესრიგოს და სამართლებრივ ჩარჩოში მოაქციოს შესაბამისი დოკუმენტაცია.

ამ მხრივ საყურადღებოა "განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობიექტების (მათ შორის, რადიაციული ან ბირთვული ობიექტების) მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ" საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 31 მაისის N257 დადგენილების 48-ე მუხლის მე-4 პუნქტი, რომლის მიხედვით, თუ წარმოებული მშენებლობის შედეგად სამშენებლო დოკუმენტში განხორციელდა ისეთი ცვლილებები, რომლებიც საჭიროებს მშენებლობის ნებართვას, ან/და წარმოებულია უნებართვო მშენებლობა, სააგენტო უფლებამოსილია, იმსჯელოს მშენებლობის ნებართვის გაცემის თაობაზე დამრღვევის მიერ შესაბამისი დარღვევისათვის გამოცემული აქტისა და დაკისრებული ჯარიმის გადახდის ქვითრის წარდგენის შემდეგ, გარდა პროდუქტის უსაფრთხოების და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსითა და კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა შემთხვევებისა.

კასატორის პოზიციით, კ. ა-ეს სივრცითი და ქალაქმშენებლობითი სააგენტოს უფროსის 2022 წლის 20 ივლისის №... ბრძანებით დამტკიცებული „...ის სარეკრეაციო ტერიტორიის გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების საკითხთა საბჭოს“ გადაწყვეტილებით უარი ეთქვა ინდივიდუალური სახლის მშენებლობისთის არქიტექტურული პროექტის შეთანხმებაზე (მე-2 სტადია). კომისიის სხდომის ოქმით ირკვევა, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა მოთხოვნის დაკაყოფილებაზე, რადგან არ აკმაყოფილებდა გაპით დადგენილ მოთხოვნებს, ასევე მხარეს მიეცა რეკომენდაცია დადგენილი პარამეტრების დაცვით გაუმჯობესებული პროექტის წარმოსადგენად. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კ. ა-ისთვის ინდივიდუალურ საცხოვრებელ სახლთან დაკავშირებით არქიტექტურული პროექტის შეთანხმებაზე ზემოაღნიშნული უარი იმთავითვე არ გულისხმობს მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილების საბოლოოდ უარყოფას. ზემოაღნიშნულ სხდომის ოქმში ასევე მითითებულია, მხარეს შეუძლია წარმოადგინოს კანონმდებლობასთან შესაბამისობაში მყოფი არქიტექტურული პროექტი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანო გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა მოქმედებდეს თანაზომიერების პრინციპის დაცვით. საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებში გადაწყვეტილების მიღებისას იგი ერთი მხრივ, შეზღუდულია კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნით და მეორე მხრივ, საჯარო და კერძო ინტერესების პროპორციულობის გათვალისწინებით. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ თითოეული შემზღუდველი ხასიათის ღონისძიება უნდა იყოს თანაზომიერი. თანაზომიერების პრინციპი კრძალავს მმართველობითი ღონისძიების ადრესატის შეუსაბამო შეზღუდვას. ეს პრინციპი, თავის მხრივ, გამომდინარეობს სამართლებრივი სახელმწიფოს კონსტიტუციური პრინციპიდან, რომლის თანახმადაც, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე რომელიმე მხარის კონსტიტუციური უფლებების შეზღუდვა იმდენად არის დასაშვები, რამდენადაც ის საჯარო ინტერესების დაცვისათვის გარდაუვალი საშუალებაა. თანაზომიერების პრინციპის საფუძველზე მოწმდება ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოყენებულ საშუალებასა და მისაღწევ მიზანს შორის არსებული დამოკიდებულება. საშუალებასა და მიზანს შორის თანაზომიერების შემოწმება ხდება შემდეგი ნაბიჯების გავლით: პირველი ნაბიჯი – მიზნის დადგენა; მეორე ნაბიჯი – შესაფერისობის დადგენა; მესამე ნაბიჯი – აუცილებლობის დადგენა; მეოთხე ნაბიჯი – პროპორციულობის დადგენა.

საკასაციო სასამართლო აქვე აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს, მათ შორის, სამართალდარღვევის საქმის წარმოებისას, უწევს ორმაგი ფუნქციის შესრულება, ერთი მხრივ, იგი არის საჯარო ინტერესების გამტარებელი, სამართალდარღვევაზე რეაგირების განმახორციელებელი, სანქციის დამკისრებელი სუბიექტი, ხოლო, მეორე მხრივ, მას ეკისრება აქტის ადრესატის ინტერესების დაცვის ვალდებულება. ამდენად, ადმინისტრაციულმა ორგანომ, როგორც საჯარო მმართველობის განმახორციელებელმა სუბიექტმა, უნდა გაითვალისწინოს როგორც საჯარო, ასევე კერძო პირის ინდივიდუალური ინტერესები. ადმინისტრაციულმა ორგანომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემა უნდა უზრუნველყოს თანაზომიერების პრინციპის დაცვით, საჯარო და კერძო ინტერესების ურთიერთშეპირისპირების შედეგად, არც ერთი ინტერესის დაცვა არ უნდა მოხდეს მეორე ინტერესის არაპროპორციულად და გაუმართლებლად შეზღუდვის ხარჯზე (სუსგ Nბს-468-465(კ-17), 21.01.2020წ.).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში თანაზომიერების პრინციპის საფუძველზე, სადავო საკითხი უნდა გადაწყდეს მოსარჩელის სასარგებლოდ, ვინაიდან კ. ა-ისათვის მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე მოწყობილი ორსართულიანი კაპიტალური შენობისა და კაპიტალური ღობის დემონტაჟის დავალება მაღალი ხარისხით ხელყოფს და გაუმართლებელ ჩარევას იწვევს ფიზიკური პირის საკუთრების უფლებაში, ხოლო აღმატებული საჯარო ინტერესი საქმის მასალებიდან არ იკვეთება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ „საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსში" 15.12.2023წ. კანონით ცვლილება შევიდა და კოდექსს დაემატა 141⁸-ე მუხლის პირველი პუნქტი, რომლის შესაბამისად, ფიზიკური პირის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე 2023 წლის 1 დეკემბრამდე უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლი დამხმარე შენობა-ნაგებობებით (მისი არსებობის შემთხვევაში), გარდა ამ მუხლის მიზნებისთვის საქართველო მთავრობის მიერ განსაზღვრულ გეოგრაფიულ არეალებსა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში მდებარე ობიექტებისა, არ საჭიროებს ლეგალიზებას და მიიჩნევა კანონიერად.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დემონტაჟის ნაწილში სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს 2021 წლის 7 სექტემბრის №დად-176/09 დადგენილების და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2021 წლის 19 ნოემბრის №1-1/495 ბრძანების ბათილად ცნობას.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს საკასაციო საჩივარზე 13.02.2024წ. N00195 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს (ს/ნ 202466991) უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის N200122900, სახაზინო კოდი N300773150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება;

3. სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს (ს/ნ 202466991) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 13.02.2024წ. N00195 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70 პროცენტი - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის N200122900, სახაზინო კოდი N300773150;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა