ბს-427(2კ-22) 24 ივნისი, 2024წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გიორგი გოგიაშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს და ქ. ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლები ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 03.11.2021წ. განჩინებაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ვ.ბ-ემ 17.08.2015წ. სარჩელით მიმართა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისთვის მის სასარგებლოდ 10 384 აშშ დოლარის ექვივალენტის 23 883,2 ლარის მოპასუხისთვის დაკისრება.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 26.10.2015წ. განჩინებით, ვ.ბ-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად გადაეცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 21.11.2017წ. განჩინებით, ვ.ბ-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად გადაეცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

მოსარჩელემ 18.09.2018წ. შუამდგომლობით მიმართა სასამართლოს და დააზუსტა მოპასუხეთა წრე, კერძოდ, მოპასუხეებად დაასახელა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო და ქ. ბათუმის მერია.

მოსარჩელე ვ.ბ-ესა და მ.ბ-ეს შორის 02.10.2018წ. დაიდო მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლითაც მოთხოვნის დამთმობმა ვ.ბ-ემ მოთხოვნის შემძენს მ.ბ-ეს გადასცა მის საკუთრებაში არსებულ 4039კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდი ...) საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და ქალაქ ბათუმის მერიის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, ასევე მოთხოვნის შემძენს გადაეცა მოთხოვნის დამთმობის სასარჩელო უფლება და მისგან გამომდინარე ყველა ვალებულება, მოთხოვნის დათმობით მოთხოვნის შემძენი გახდა მოთხოვნის დამთმობის უფლებამონაცვლე თბილისის საქალაქო სასამართლოში მიმდინარე ადმინისტრაციულ საქმეში.

მ.ბ-ემ 08.10.2018წ. დაზუსტებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების სახით მოპასუხეებისთვის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და ქ. ბათუმის მერიისთვის სოლიდარულად მის სასარგებლოდ 10 384 აშშ დოლარის ექვივალენტის 27 204 ლარის დაკისრება. აღნიშნული სარჩელი წარმოებაში იქნა მიღებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.10.2018წ. განჩინებით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 22.10.2018წ. განჩინებით, მ.ბ-ის სარჩელი განჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 08.07.2021წ. გადაწყვეტილებით, მ.ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს და ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერიას მ.ბ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 10 384 აშშ დოლარის ექვივალენტის ლარში 27 204 (ოცდაშვიათას ორას ოთხი) ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და ქ. ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 03.11.2021წ. განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ დადგენილ გარემოებად მიიჩნია, რომ 2011 წლის მაისის თვეში საქართველოს თავდაცვის სამისტროს მიერ ვ.ბ-ის საკუთრებაში არსებული 649 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი გამოყენებული და დაზიანებულ იქნა ყოველგვარი შეთანხმებისა და სამართლიანი ანაზღაურების გარეშე, კერძოდ, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 4039 კვ.მ. მიწის ნაკვეთიდან (საკადასტრო კოდი ...) 649 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე მოხდა საავტომობილო გზის გაყვანა, რითაც ბუნებრივია დაზიანდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი. ქალაქ ბათუმის მერია ადასტურებს ვ.ბ-ის საკუთრებაში უკანონო სამუშაოების წარმოებას, კერძოდ, მერიის მიერ ბეტონის საფარით მოპირკეთდა თავდაცვის სამინისტროს მიერ გაყვანილი საავტომობილო გზა. მოპასუხეების მიერ განხორციელებულმა ქმედებამ, კერძოდ სავტომობილო გზის გაყვანამ და ბეტონით მოპირკეთებამ, გაანადგურა ვ.ბ-ის საკუთრებაში არსებული 649 კვ.მ. სასოფლო სამეურენო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და შეზღუდა მესაკუთრის უფლება ესარგებლა საკუთრებით. მოპასუხეების მიერ გაყვანილი და ბეტონით მოპირკეთებული საავტომობილო გზით დღეს სარგებლოს სოფლის მოსახლეობა, რაც ბუნებრივია წამოადგენს მოპასუხეთა მიერ განხორციელებული ქმედებიდან გამომდინარე შედეგს. გარდა იმისა, რომ მიწის ნაკვეთი დაზიანდა და ვერ ხერხდება მესაკუთრის მიერ მისი გამოყენება, ასევე ექსპერტიზის დასკვნით ვერ დგინდება პირვანდელი მდგომარების აღდგენის შესაძლებლობა, შესაბამისად, ერთადერთ გზას წარმოადგენს მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეთა მიერ ზიანის ანაზაღაურება შესაბამისი კომპენსაციის გადახდით. ვინაიდან 649 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი საერთოდ აღარ არსებობს და დანარჩენი მიწის ნაკვეთის გამოყენება მოსარჩელისთვის შეუძლებელია, მისთვის მიყენებულმა ზიანმა, ექსპერტიზის დასკვნის გათვალისწინებით, შეადგინა 16X649=10 384 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში - 27 204 ლარი. განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა სკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების განმაპირობებელი ოთხივე წინაპირობა (მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ბრალეულობა, ზიანი და მიზეზ-შედეგობრიობა).

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით ვ.ბ-ემ არაერთხელ მიმართა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს (04.04.2014წ., 23.01.2015წ. და 18.03.2015წ.), თუმცა სამინისტროს დღემდე არ მიუღია გადაწყვეტილება. განცხადებების პასუხად ვ.ბ-ეს ეცნობა, რომ შექმნილი იყო კომისია მსგავსი საკითხების განხილვის მიზნით, მიმდინარეობდა მუშაობა და გადაწყვეტილების შესახებ დამატებით ეცნობებოდა. სკ-ის 138-ე-140-ე მუხლებზე მითითებით სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს 04.04.2014წ., 23.01.2015წ. და 18.03.2015წ. წერილობითი პასუხების ჩაბარების თარიღი უნდა ჩაითვალოს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის ათვლის საწყის მომენტად. ამ დროიდან კი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადა გასული არ არის და სარჩელი აღძრულია კანონმდებლობით დადგენილი ვადის დაცვით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 03.11.2021წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და ქ. ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ.

კასატორმა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ აღნიშნა, რომ ვ.ბ-ის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდი ...) თავდაცვის სამინისტროს მიერ საინჟინრო სამუშაოები დაიწყო 2011 წლის მაისის თვეში. 2012 წლის 30 სექტემბრიდან აღნიშნული მიწის ნაკვეთიდან საინჟინრო ბრიგადის ტექნიკა გაყვანილი იქნა და თავდაცვის სამინისტროს აღნიშნული პერიოდიდან დღეის მდგომარეობით რაიმე სამუშაოები არ უწარმოებია. ექსპერტიზის დასკვნითა და ფოტოილუსტრაციებით ვ.ბ-ის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე სამხედრო ბაზის მდებარეობა არ დასტურდება, ამასთან, თავდაცვის სამინისტროს მიერ ტერიტორია დატოვებულია 2012 წლის 30 სექტემბრიდან. აღნიშნულის შემდეგ ვ.ბ-ის მიწის ნაკვეთი გამოყენებული იქნა სოფლის მოსახლეობის მიერ საავტომობილო გზად და ქ. ბათუმის მერიამ ვ.ბ-ის მიწის ნაკვეთზე დააგო ბეტონის საფარი. ექსპერტიზით დადასტურდა, რომ ვ.ბ-ის მიწის ნაკვეთზე გადის ბეტონით მოპირკეთებული გზა, რომლითაც სარგებლოს სოფლის მოსახლეობა, ასევე არსებობს ძველი გზა, რომლითაც შესაძლებელია ვ.ბ-ის მიწის ნაკვეთთან დაკავშირება. სამოქალაქო კოდექსის 409-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. ექსპერტიზით ვერ იქნა დადგენილი პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისთვის საჭირო სამუშაოების მოცულობა, შესაბამისად, დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მითითება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შეუძლებლობაზე. დაუსაბუთებელია აგრეთვე მოსარჩელის მითითება მიწის ნაკვეთის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით გამოყენების შეუძლებლობაზე. საინჟინრო ექსპერტიზის 08.09.2016წ. დასკვნით ვ.ბ-ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის დაზიანება და მიწის ნაკვეთის მოსავლის უნარიანობის შემცირება დადგენილი არ არის. თავდაცვის სამინისტროს მიერ განხორციელებულ საინჟინრო სამუშაოებს, გზის გაყვანას მოსარჩელის კუთვნილ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე უნდა გამოეწვია 649კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ისეთი დაზიანება, რომ მისი გამოყენება სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით შეუძლებელი გახდებოდა და ვერ მიიღებდა იმ მოსავალს, რომლის მოყვანას მოსარჩელე მიწის დაზიანებამდე ეწეოდა. აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით (საკადასტრო აზომვითი ნახაზი, საკადასტრო გეგმა, ექსპერტიზის დასკვნა) ვერ დასტურდება მიწის ნაკვეთის ფართობის ნაწილის მიუვალობა. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ვერ უთითებს მიზეზობრივ კავშირზე, თავდაცვის სამინისტროს ისეთ ბრალეულ ქმედებაზე, რომლის მოქმედების უშუალო შედეგია მიწის ნაკვეთის დაზიანება და მისი სასოფლო დანიშნულებით გამოუყენებლობა. დაუსაბუთებელია სასამართლოს მითითება იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის მიწის ნაკვეთიდან ჩამოიჭრა და განადგურდა 649კვ.მ. მიწის ნაკვეთი. მიწის ნაკვეთის განადგურების დადგენა საჭიროებს სპეციალურ ცოდნას. დაუსაბუთებელია აგრეთვე სასამართლოს მითითება სამინისტროს მიერ ზიანის ანაზღაურების შეგნებულად გაჭიანურების, გონივრულ ვადაში გადაწყვეტილების მიუღებლობის და ზიანის მიყენების აღიარების ფაქტზე.

კასატორმა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ აღნიშნა, რომ დელიქტით მიყენებული ზიანის შემთხვევაში გამოიყენება სპეციალური ხანდაზმულობის ვადა. სკ-ის 1008-ე მუხლის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ, ხოლო ამავე კოდექსის 130-ე მუხლის მიხედვით, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო დარღვეული უფლების შესახებ. თავდაცვის სამინისტრომ სამხედრო ბაზების სამშენებლო სამუშაოები დაიწყო 2011 წლიდან, შესაბამისად, მოსარჩელისთვის 2011 წელს იყო ცნობილი ზიანის მიყენების ფაქტი.

კასატორმა ქ. ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერიამ აღნიშნა, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ 2011 წლის მაისის თვეში დაიწყო სამხედრო ბაზის სამშენებლო სამუშაოები და სამხედრო ბაზასთან მისასვლელად გაჭრა გზა. სწორედ ამ გზამ ხელყო ვ.ბ-ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი. ქ. ბათუმის მერიას საკუთარი ინიციატივით არანაირი სამუშაოები არ უწარმოებია, არ განხორციელებულა არანაირი ახალი გზის გაჭრა, მოწყობა, მხოლოდ მოსახლეობის მოთხოვნით უკვე არსებული დაზიანებული გზა მოპირკეთდა. ქ. ბათუმის მერიას არანაირი შეხება არ ჰქონია თავდაცვის სამინისტროს მიერ განხორციელებულ სამუშაოებთან, შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა მერიის მიმართ დაუსაბუთებელია. გაუგებარია ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები, რომელსაც ემყარება მოსაზრება მერიის ბრალეულობის შესახებ. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით არც ერთი წერილი, განცხადება ან საჩივარი ვ.ბ-ის სახელით ქ. ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერიაში არ შემოსულა. რაც შეეხება მერიის მიერ ჩატარებულ სამუშაოებს, სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულება შპს „...სთან“ გაფორმდა 25.07.2016წ., ხოლო სარჩელში მითითებულია, რომ თავდაცვის სამინისტრომ სამხედრო ბაზის მშენებლობა დაიწყო 2011 წლის მაისის თვეში. ამდენად, მერიამ სამუშაოები აწარმოა რამდენიმე წლის შემდეგ მოსახლეობის თხოვნით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს და ქ. ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ შედეგობრივად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება არსებობს, უკეთუ დასტურდება ზიანის გამომწვევი სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს ან მოსამსახურის საქმიანობის უკანონობა. სზაკ-ის 207-ე მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. სკ-ის 1005.1 მუხლის შესაბამისად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრაზ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაურის მიყენებული ზიანი, განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისთვის სახეზე უნდა იყოს ზიანი, რომელიც წარმოიშვა თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას განხორციელებული მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მიზეზობრივი კავშირი პირის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის და ზიანის მიმყენებლის ბრალი. სამსახურებრივი მოვალეობების განხორციელების შედეგად დამდგარ ზიანად მიიჩნევა ისეთი ზიანი, რომელიც დადგა პირის მიერ შრომითი საქმიანობით გათვალისწინებული ქმედებების განხორციელებისას ან სამსახურებრივი უფლებამოსილებების გადამეტებისას. მატერიალური (ქონებრივი) ზიანი შესაძლოა გამოიხატოს ქონების დაზიანებაში, შემოსავლის მიუღებლობაში, ჯანმრთელობის დაზიანებაში, დამატებითი ხარჯების გაწევაში და ა.შ. (სუსგ 16.05.2019წ. საქმე №ბს-740-736(კ-17)). საქმის მასალებში დაცული 07.03.2014წ. საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, 2009 წლის 24 აგვისტოდან ვ.ბ-ე წარმოადგენდა ხელვაჩაურის რაიონში, სოფ. ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურენო დანიშნულების 4039კვ.მ. ნაკვეთის მესაკუთრეს (ტ. 1, ს.ფ. 15). ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია, რომ 2011 წლის მაისში საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ ვ.ბ-ის საკუთრებაში არსებული ნაკვეთის ნაწილზე გაიყვანა საავტომობილო გზა. ვ.ბ-ის ნაკვეთში 2011 წლის მაისიდან 2012 წლის 30 სექტემბარმდე საინჟინრო სამუშაოების ფაქტს ასევე ადასტურებს საქართველოს თავადაცვის სამინისტრო წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სიტუაციური გეგმის მიხედვით, ახალი გზის გაყვანის შედეგად ვ.ბ-ის საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთს ჩამოეჭრა 649 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი (ტ. 1, ს.ფ. 22). ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 08.09.2016წ. ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, ვ.ბ-ის მიწის ნაკვეთზე გადის ბეტონით მოპირკეთებული გზა, რომლითაც ასევე სარგებლობს მოსახლეობა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საავტომობილო გზა არის საინჟინრო ნაგებობა, რომლის დანიშნულებაა უზრუნველყოს ავტოტრანსპორტისა და სხვა თვითმავალი საშუალებების უსაფრთხო და მოხერხებული მოძრაობა დადგენილი ნორმატიული სიჩქარეებით, ღერძული დატვირთვებით და გაბარიტებით („საავტომობილო გზების შესახებ“ კანონის 2.1 მუხ.). სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი არის საძოვრის, სათიბის, სახნავის (მათ შორის მრავალწლიანი ნარგავებით დაკავებული) კატეგორიის მიწის ნაკვეთი ან საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი, რომელიც გამოიყენება ან რომლის გამოყენებაც შესაძლებელია სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით, მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით ან მის გარეშე („მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორდარული რეგისტრაციის წესისას და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ კანონის 3.1 მუხ. „ვ“ ქვ.პ., „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ ორგანული კანონის მე-3 მუხ. „ა“ ქვ.პ.). ამდენად, მითითებული ნორმებიდან გამომდინარე მიწის ნაკვეთზე გზის არსებობა გამორიცხავს მისი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით გამოყენების შესაძლებლობას. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი წინააღმდეგობრივია. ერთი მხრივ, კასატორი ადასტურებს სამინისტროს მიერ ვ.ბ-ის საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთში საინჟინრო სამუშაოების წარმოებასა და სამუშაოების წარმოების შემდგომ ნაკვეთის ნაწილის გზის დანიშნულებით გამოყენების ფაქტს, ხოლო მეორე მხრივ კასატორი უარყოფს მიწის ნაკვეთის დაზიანების ფაქტს და სამინისტროს ქმედების შედეგად მოსარჩელის კუთვნილი 649კვ.მ. ნაკვეთის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით გამოყენების შეუძლებლობას. საკასაციო პალატა მიუთითებს სსკ-ის 102.1 და 102.3 მუხლებზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. სასკ-ის 17.1 მუხლიდან გამომდინარე მოპასუხე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი შესაგებელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები. მოცემულ შემთხვევაში კასატორს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს არ წარმოუდგენია ისეთი სახის მტკიცებულებები, რომლებიც ზემოთ მითითებულ სიტუაციურ გეგმაზე ასახულ და ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებულ გარემოებებს უარყოფდა და საწინააღმდეგოს დაადასტურებდა. მხოლოდ ახსნა-განმარტება არ წარმოადგენს ისეთი სახის მტკიცებულებას, რომელიც ნაკვეთზე გზის გაყვანის გამო მესაკუთრის მიერ მისი დანიშნულებისამებრ გამოყენების შეუძლებლობასთან დაკავშირებულ გარემოებებს გააქარწყლებს და საპირისპიროს დაადგენს, შესაბამისად, სათანადო მტკიცებულებებზე მითითების გარეშე მხოლოდ ახსნა-განმარტება, მიწის ნაკვეთის მისი დანიშნულებით გამოყენების შესაძლებლობაზე, კასატორის პრეტენზიის გაზიარების საფუძველს არ ქმნის. დაუსაბუთებელია აგრეთვე იმ გარემოებაზე მითითება, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე სამხედრო ბაზა არ მდებარეობს. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს არა სამხედრო ბაზის განთავსების, არამედ სამინისტროს ქმედებების (გზის გაყვანის) შედეგად მის საკუთრებაში არსებული ნაკვეთის დაზიანების გამო. რაც შეეხება მოსარჩელის ნაკვეთთან დაკავშირების შესაძლებლობას, განსახილველი დავის საგანს არ შეადგენს ნაკვეთთან მისასვლელი გზის, აუცილებელი კავშირის უზრუნველყოფა.

გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველს არ ქმნის კასატორის ქ. ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერიის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ მერიას საკუთარი ინიციატივით სამუშაოები არ უწარმოებია და ახალი გზა არ გაუყვანია. საქმის მასალებში დაცული ქ. ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერიის კეთილმოწყობის სამსახურის 16.02.2017წ., 20.04.2017წ. და 18.08.2017წ. წერილების თანახმად, ვ.ბ-ის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს კვეთს ქუჩა, მოსახლეობის მოთხოვნის საფუძველზე განხორციელდა უკვე არსებული სავალი გზის მონაკვეთის მოწესრიგება და დაიგო ბეტონის საფარი. აღნიშნული გარემოება უარყოფილი არ არის მერიის მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრითაც. ამდენად, დგინდება, რომ ქ. ბათუმის მერიამ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე სხვა პირთა (და არა მესაკუთრის) მოთხოვნის საფუძველზე აწარმოა გზის ბეტონით მოპირკეთების სამუშაოები ისე, რომ მესაკუთრისთვის აღნიშნულის თაობაზე არ უცნობებია და მესაკუთრესთან რაიმე სახის შეთანხმება არ გაუფორმებია, შესაბამისად, დაუსაბუთებელია კასატორის მითითება მერიის ბრალეულობის არარსებობაზე. მიუხედავად იმისა, რომ არ განხორციელებულა კერძო საკუთრებაში არსებული ქონების ფორმალური ჩამორთმევა, ჯერ სამინისტროს და შემდეგ მუნიციპალიტეტის ქმედებების შედეგად ვ.ბ-ეს ისეთი ხარისხით შეეზღუდა მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ნაწილით თავისუფალი სარგებლობა, რომ წაერთვა მის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე ფლობისა და ბატონობის განხორციელების შესაძლებლობა. მოპასუხეთა ქმედებების შედეგად მესაკუთრის უფლება მიწის ნაკვეთზე (მის ნაწილზე) გახდა ფორმალური, ამასთანავე საქმეში დაცული მტკიცებულებებით არ დგინდება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შესაძლებლობა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუცია ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად განიხილავს საკუთრების უფლების შეზღუდვის და საკუთრების უფლების ჩამორთმევის საკითხს, ამასთან, აწესებს, რომ შეზღუდვა არ უნდა იყოს ისეთი ხარისხის, რომ გამოიწვიოს საკუთრების უფლების არსის დარღვევა, შეზღუდვა საკუთრების უფლებას არ უნდა უკარგავდეს არსს და ეჭვქვეშ არ უნდა აყენებდეს საკუთრების უფლების შინაარსს. შესაბამისად, თუკი აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროება მოითხოვს იმგვარ შეზღუდვას, რაც საკუთრების უფლებას არსს უკარგავს, ასეთ დროს შესაძლებელია საკუთრების უფლების ჩამორთმევა საქართველოს კონსტიტუციით განსაზღვრული წინაპირობის დაცვით, მხოლოდ სამართლიანი ანაზღაურების სანაცვლოდ - ექსპროპრიაციის გზით. საკუთრების უფლება არ განეკუთვნება აბსოლუტურ უფლებათა კატეგორიას, რომელთა შეზღუდვაც დაუშვებელია. ამ უფლების შეზღუდვა კანონმდებლის მიერ მხოლოდ განსაკუთრებული წინაპირობებით არის შესაძლებელი. სახელმწიფოს ნეგატიურ ვალდებულებას შეადგენს ისეთი მოქმედებებისაგან თავის შეკავება, რომელიც გამოიწვევს საკუთრების უფლებაში ჩარევას, ხოლო სახელმწიფოს პოზიტიურ ვალდებულებას შეადგენს ისეთი სამართლებრივი სისტემის შექმნა, რომელიც უზრუნველყოფს სამართლიან ბალანსს საზოგადოების წევრებს შორის. (სუსგ 26.01.2021წ. საქმე №ბს-1112(კ-18)). მოცემულ შემთხვევაში დგინდება, რომ მოსარჩელეს არსებითად შეეზღუდა თავისი ნაკვეთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ნაკვეთით დანიშნულებისამებრ სარგებლობის შეუძლებლობა გულისხმობს საკუთრების არსებით შეზღუდვას, რადგან სარგებლობის შეუძლებლობის შემთხვევაში აზრს კარგავს მიწის ნაკვეთზე არსებული საკუთრება და იძენს მხოლოდ ფორმალურ ხასიათს. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაში საქმეზე „სპორონგი და ლონორთი შვედეთის წინააღმდეგ“ აღინიშნა, რომ საკუთრების უფლება ფაქტობრივად ჩამორთმეულად შეიძლება ჩაითვალოს იმ შემთხვევაშიც კი როდესაც სახელმწიფო უარყოფს ქონების ექსპროპრიაციის ფაქტს და ქონების ფლობის სამართლებრივი უფლება ფორმალურად პირველად მესაკუთრეს რჩება, თუმცა მისით სარგებლობა შეუძლებელი ან მნიშვნელოვნად გართულებულია (§60, 63). მიწის ნაკვეთის განკარგვის შესაძლებლობის დაკარგვა, არსებული სიტუაციის გამოსწორების მცდელობების წარუმატებლობასთან ერთად, იწვევს de facto სერიოზულ შედეგებს, რაც ქმნის იმის საფუძველს, რომ აღნიშნული შეფასდეს ექსპრორპრიაციად, ექსპრორპრიაციის საკითხთან დაკავშირებით ფორმალური გადაწყვეტილებების არარსებობის მიუხედავად („პაპამიჰალოპულოსი საბერძნეთის წინააღმდეგ“, 24.06.1993წ. §45). საკუთრებით მშვიდობიანი სარგებლობის უფლებაში ჩარევამ უნდა დაამყაროს „სამართლიანი ბალანსი“ საზოგადოების საერთო ინტერესების მოთხოვნებსა და ინდივიდის ფუნდამენტური უფლებების დაცვის მოთხოვნებს შორის, კომპენსაციის პირობები არსებითია სადავო ღონისძიებით სამართალიანი ბალანსის დაცვის შესაფასებლად, პირისთვის არაპროპორციული ტვირთის დაკისრების გამოსარიცხად, ასეთ შემთხვევებში ქონების ამოღება მის ღირებულებასთან შესაბამისი გონივრული ოდენობის თანხის გადახდის გარეშე, ჩვეულებრივ წარმოადგენს არაპროპორციულ ჩარევას, რომელიც არ შეიძლება ჩაითვალოს გამართლებულად №1 ოქმის 1-ელი მუხლის მიხედვით („პლატაკუ საბერძნეთის წინააღმდეგ“, 11.01.2001წ. §55). საქმის მასალებში დაცული ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 11.03.2014წ. სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ექსპერტიზაზე წარდგენილი ხელვაჩაურის რაიონში, სოფ. ...ში მდებარე 4039კვ.მ. მიწის ნაკვეთის 1კვ.მ.-ის საბაზრო ღირებულება საორიენტაციოდ შეადგენს 16 აშშ დოლარს. მოცემულ შემთხვევაში დგინდება, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოების ქმედების შედეგად მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ნაკვეთის ნაწილი ისე იქნა გამოყენებული საავტომობილო გზად, რომ კასატორებს არ გამოუყენებიათ ქონების ექსპროპრიაციასთან დაკავშირებული ნორმატიული რეგულაციები, არ მომხდარა სამართლიანი ფასის ანაზღაურებაზე მოლაპარაკება, ასევე უგულებელყოფილი იქნა ვ.ბ-ის სახელზე საჯარო რეესტრის ძალაში მყოფი ჩანაწერები. ამდენად, სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების გათვალისწინებით სკ-ის 998.1 მუხლის საფუძველზე მართებულია მოპასუხეებზე სოლიდარულად მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების დაკისრება.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მითითებას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. სკ-ის 1008-ე მუხლის მიხედვით, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დასადასტურებლად განსაზღვრულია ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადა იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. საქმის მასალებში დაცული საქართველოს თავაცვის სამინისტროს 04.04.2014წ. წერილით ვ.ბ-ის ქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნასთან დაკავშირებით მიეთითა, რომ შეიქნა სამთავრობო კომისია საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ უძრავი ნივთების გამოყენებასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვის მიზნით, ასევე წინადებების, სამართლებრივი ხასიათის პროექტების მომზადების, შესაბამისი რეკომენდაციების/დასკვნების (მათ შორის მატერიალური ანაზღაურების - სანაცვლო უძრავი ნივთის ან ფულადი კომპენსაციის) მიღების მიზნით. სამინისტროს 23.01.2015წ. წერილით ვ.ბ-ეს ეცნობა, რომ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოში გაიგზავნა ინფორმაცია იმ ფიზიკური და იურიდიული პირების შესახებ (მათ შორის ვ.ბ-ის განცხადება), რომელთა საკუთრებაში (სარგებლობაში) არსებულ უძრავ ნივთებს, მათივე განცხადებების თანახმად, სამინისტროს სხვადასხვა ქმედებებით მიადგათ მატერიალური ზიანი, შედეგების თაობაზე განმცხადებელს ეცნობება დამატებით. საქმეში დაცული მასალებით მოსარჩელეს მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ რაიმე სახის ანაზღაურება არ მიუღია. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ზემოთ მითითებული წერილების შინაარსის გათვალისწინებით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის ათვლის საწყის მომენტად არ უნდა იქნას მიჩნეული სამინისტროს მიერ საინჟინრო სამუშაოების დაწყების თარიღი - 2011 წლის მაისი, შებამისად, მართებულია ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მითითება იმ გარემოებაზე, რომ სარჩელის წარდგენის დროისთვის - 17.08.2015წ., ხანდაზმულობის კანონით დადგენილი ვადა გასული არ ყოფილა. ამდენად, კასატორის პრეტენზია სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს და ქ. ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს და ქ. ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 03.11.2021წ. განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

გ. გოგიაშვილი