საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ბს-1176(2კ-23) 23 ივლისი, 2024 წელიქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
გენადი მაკარიძე, გოჩა აბუსერიძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები (მოწინააღმდეგე მხარეები) - 1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია; 2. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექცია
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ი. რ-ი
მესამე პირი - სსიპ საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო
დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 3 მაისის განჩინება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ი. რ-იმა 2019 წლის 25 დეკემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას და მოპასუხეთა წრისა და სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შემდეგ მოითხოვა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2018 წლის 17 დეკემბრის №004006 დადგენილებისა და საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2019 წლის 20 ნოემბრის №1819 ბრძანების ბათილად ცნობა.
მოსარჩელის განმარტებით, მან 1973 წელს განახორციელა აივნის შევსება-შემინვა, რომელიც დაირეგისტრირა საკუთრებად. მიუხედავად ამისა, იგი დაჯარიმდა 4000 ლარით კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სარგებლობის აივნის შევსება-შემინვისათვის, ასევე, დაევალა დემონტაჟი. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ სადავო ფართი არ არის მიშენებული და არც რეკონსტრუქციაა განხორციელებული უკანონოდ. ამასთან, ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილია, რომ აღნიშნული რეკონსტრუქციის დემონტაჟი საფრთხეს შეუქმნის საცხოვრებელ სახლს. შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ არ მომხდარა საკითხის შესწავლა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 23 ივლისის გადაწყვეტილებით ი. რ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2018 წლის 17 დეკემბრის №004006 დადგენილება და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2019 წლის 20 ნოემბრის №1819 ბრძანება. საქალაქო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურმა ინსპექციამ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 3 მაისის განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 23 ივლისის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამშენებლო სამართალდარღვევის გამოვლენის ეტაპზე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (საცხოვრებელი ბინა) ტექნიკური მდგომარეობის კვლევა არ განხორციელებულა, არ შედგენილა შესაბამისი დასკვნა და არ დადგენილა - დემონტაჟი (პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანა) საფრთხეს უქმნიდა თუ არა უძრავ ქონებას. სასამართლოს მითითებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2017 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილებით სწორედ აღნიშნული გარემოების გამოკვლევა დაევალა ადმინისტრაციულ ორგანოს. ამასთან, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არ იქნა წარმოდგენილი სამშენებლო სამართალდარღვევის გამოვლენის ეტაპზე უძრავი ქონების (საცხოვრებელი ბინა) ტექნიკური მდგომარეობის ამსახველი შესაბამისი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების დემონტაჟის უსაფრთხოდ განხორციელების შესაძლებლობა.
სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 3 მაისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურმა ინსპექციამ.
კასატორები აღნიშნავენ, რომ შენობა-ნაგებობისათვის კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსის მინიჭების შემდეგ, მასზე ნებისმიერი სახის სამუშაოს უნებართვოდ განხორციელებისა და მოვლა-პატრონობის წესების დარღვევისათვის მესაკუთრეს ეკისრება პასუხისმგებლობა კანონმდებლობით დადგენილი წესით. უნებართვო რეკონსტრუქციის დადგენის ფაქტი კი შესაძლებელია დადგინდეს ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს არქივში დაცულ მონაცემებში ასახული და სადავო დადგენილების გამოცემის მომენტისათვის არსებული მდგომარეობის შედარებით. საინვენტარიზაციო გეგმის შესწავლის საფუძველზე, ადმინისტრაციულ ორგანოს დადგენილად მიაჩნია, რომ სადავო დადგენილების გამოცემის დროისათვის არსებული მდგომარეობა არ შეესაბამება საინვენტარიზაციო გეგმაზე ასახულ სიტუაციას, კერძოდ, ბინის ფასადზე მოწყობილია შუშაბანდი ღია აივნის ნაცვლად და შექმნილია დამატებითი ფართი. კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე ნებისმიერი სახის სამუშაოს, მათ შორის, სარემონტო-სარეკონსტრუქციო სამუშაოს წარმოება საჭიროებს უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს შესაბამის ნებართვას, რაც მოცემულ შემთხვევაში, მხარეს არ გააჩნდა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.
განსახილველ შემთხვევაში, მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ მის საკუთრებაში არსებულ ფართში უნებართვოდ განხორციელებული სარეკონსტრუქციო სამუშაოებისთვის დაკისრებული სანქციისა და უნებართვოდ რეკონსტრუირებული შენობა-ნაგებობის (კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლი) საინვენტარიზაციო გეგმასთან შესაბამისობაში მოყვანის დავალების კანონიერება.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სადავო პერიოდში საქართველოს ტერიტორიაზე მშენებლობის ნებართვასთან დაკავშირებულ საჯაროსამართლებრივ ურთიერთობებს - მშენებლობის ნებართვის გაცემის, სანებართვო პირობების შესრულებისა და შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების პროცესს არეგულირებდა „მშენებლობის ნებართვების გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილება (ძალადაკარგულია საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 2 მარტის №139 დადგენილებით).
ხსენებული დადგენილების 36-ე მუხლის თანახმად, მშენებლობის განხორციელების სამართლებრივი საფუძველია კანონმდებლობით, მათ შორის, ამ დადგენილებით განსაზღვრულ შემთხვევებში სათანადო წესით მიღებული მშენებლობის ნებართვა, რომელიც გაიცემა: ა) ახალ მშენებლობაზე (მათ შორის მონტაჟზე), ბ) არსებული შენობა-ნაგებობის რეკონსტრუქციაზე, გ) არსებული შენობა-ნაგებობის დემონტაჟზე, დ) სამშენებლო დოკუმენტის ისეთ ცვლილებაზე, რომელიც საჭიროებს ახალ ნებართვას. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მშენებლობის ნებართვა გაიცემა ახალ მშენებლობაზე (მათ შორის მონტაჟზე). დადგენილების 65-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, I კლასის შენობა-ნაგებობების მშენებლობას არ ესაჭიროება მშენებლობის ნებართვა (გარდა ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევებისა). ამავე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, I კლასს განეკუთვნება 60 მ2-მდე სართულების იატაკის დონეებზე განაშენიანების ჯამური ფართობის, 5 მ-მდე სიმაღლისა და გრუნტის ზედაპირიდან საშუალოდ 2 მ-მდე ჩაღრმავების მქონე შენობა.
საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ საქართველოს კანონზე, რომლის მე-3 მუხლის „ი.ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი არის კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ან მოძრავი ობიექტი (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრული უძრავი ან მოძრავი ნივთი), რომელსაც ამ კანონით დადგენილი წესით მიენიჭა ძეგლის სტატუსი. ამავე მუხლის „ყ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, ძეგლის მოვლა-პატრონობა არის ძეგლის (უძრავი ძეგლის შემთხვევაში - ასევე მისი ტერიტორიის) დაზიანებისა და განადგურებისაგან დაცვის, მისი ისტორიულ-კულტურული ღირებულების შენარჩუნების მიზნით, საქართველოს კანონმდებლობით, მათ შორის, ამ კანონით დადგენილი წესით განხორციელებულ ღონისძიებათა ერთობლიობა. ხსენებული კანონის 28-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ძეგლის მესაკუთრე (კანონიერი მოსარგებლე) ვალდებულია არ დაუშვას ძეგლზე რაიმე სახის თვითნებური ზემოქმედება, მათ შორის, ძეგლის ნაწილების ან ფრაგმენტების გადაკეთება, დანაწევრება, დაშლა, დამატება.
„პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის“ 44-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, უნებართვო მშენებლობის, რეკონსტრუქციის ან/და დემონტაჟის წარმოება შენობა-ნაგებობის გაბარიტების შეუცვლელად, ან საინჟინრო- კომუნალური ქსელების უნებართვო რეკონსტრუქცია გამოიწვევს დაჯარიმებას 4 000 ლარით. ამავე მუხლის შენიშვნის მე-2 ნაწილით განსაზღვრულია, რომ გაბარიტების ცვლილებად განიხილება ისეთი სამშენებლო საქმიანობა, რომლის დროსაც იცვლება შენობა-ნაგებობის საძირკვლის, გარე შემომზღუდავი კონსტრუქციების ან/და სახურავის პარამეტრები (მიშენება, დაშენება, შენობა-ნაგებობის სიმაღლის გაზრდა და ა. შ.), ხოლო მშენებლობის შედეგად წარმოქმნილი ობიექტი არის შენობა-ნაგებობის არსებითი შემადგენელი ნაწილი, რომლის გამოცალკევება შეუძლებელია მთლიანი შენობა-ნაგებობის ან ამ ნაწილის განადგურების ანდა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე.
ზემომითითებული კოდექსის 25-ე მუხლში განსაზღვრულია სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოების წესები, კერძოდ, სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო სამართალდარღვევის საქმის წარმოებას იწყებს დამრღვევის მიმართ მითითების გაცემით, გარდა ამ მუხლის 23-ე ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა (სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შემოწმების აქტის შედგენით დაწყების შემთხვევები). მითითებით განსაზღვრული ვადის გასვლის შემდეგ სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო ამოწმებს დამრღვევს, რაზედაც დგება შემოწმების აქტი. შემოწმების აქტში აისახება მშენებარე ობიექტის ფაქტობრივი მდგომარეობა მითითების პირობებთან მიმართებით, კერძოდ: ა) მითითება შესრულდა, ბ) მითითება არ შესრულდა, გ) მითითება არადროულად სრულდება. თუ მითითება დროულად არ შესრულდა, მაგრამ სამართალდარღვევა გამოსწორდა დადგენილების მიღებამდე, დამრღვევი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისაგან, ხოლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოება წყდება. თუ შემოწმების აქტში დაფიქსირებულია დარღვევა, აქტის საფუძველზე სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო იღებს დადგენილებას დამრღვევის დაჯარიმებისა და საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით აშენებული შენობა-ნაგებობების მთლიანად ან ნაწილობრივ დემონტაჟის, მშენებარე შენობა-ნაგებობების მშენებლობის მთლიანად ან ნაწილობრივ შეჩერებისა და დემონტაჟის შესახებ. თუ მშენებარე ობიექტზე არსებული დარღვევების გამოსწორება შეუძლებელია მშენებლობის შეჩერების გარეშე, სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო იღებს დადგენილებას მშენებლობის შეჩერების შესახებ. დადგენილების მიღების შემდეგ ეს ორგანო უფლებამოსილია გასცეს მითითება დარღვევების გამოსწორების შესახებ. თუ შემოწმების აქტში დაფიქსირებულია დარღვევა, აქტის საფუძველზე სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო იღებს დადგენილებას: ა) დამრღვევის დაჯარიმების შესახებ, ბ) დამრღვევის დაჯარიმებისა და საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით მიმდინარე უნებართვო მშენებლობისა და უნებართვო დემონტაჟის შეჩერების შესახებ, გ) დამრღვევის დაჯარიმებისა და საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით აშენებული შენობა-ნაგებობების მთლიანად ან ნაწილობრივ დემონტაჟის, მშენებარე შენობა-ნაგებობების მშენებლობის მთლიანად ან ნაწილობრივ შეჩერებისა და დემონტაჟის შესახებ. კანონით გათვალისწინებულ ვადაში (2 თვის ვადაში, რომელიც შეიძლება გაგრძელდეს არაუმეტეს 2 თვით) დადგენილების მიუღებლობის შემთხვევაში დამრღვევი თავისუფლდება ამ კოდექსით გათვალისწინებული ჯარიმის გადახდის ვალდებულებისაგან.
განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2017 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილების (რომლითაც ი. რ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2016 წლის 1 თებერვლის №14 ბრძანება და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესწავლის, გამოკვლევისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ი. რ-ის მიერ წარდგენილი ადმინისტრაციული საჩივრის მოთხოვნის ფარგლებში) აღსრულების მიზნით დაწყებული ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში 2018 წლის 26 ივნისს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურმა №17-01181772450 წერილით მიმართა სსიპ საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულ სააგენტოს და სთხოვა, ეცნობებინა სააგენტოს პოზიცია - ი. რ-ის მიერ განხორციელებული სამშენებლო სამუშაოები განეკუთვნებოდა თუ არა ძეგლის განუყოფელ ნაწილს და გამოიწვევდა თუ არა განხორციელებული უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების - შემინვისა და დაბალი კაპიტალური კედლის დემონტაჟი კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის მდგომარეობის გაუარესებას.
საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 30 ივლისის №09/2930 წერილით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურს ეცნობა, რომ სააგენტოს მოსაზრებით, ი. რ-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ფართზე არსებულ შემინვასა და კაპიტალური მოაჯირის დემონტაჟს არ ჰქონდა უშუალო კავშირი საცხოვრებელი ბინის მზიდ კედლებთან და ვერ შექმნიდა საფრთხეს მდგრადობასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, სააგენტომ მიიჩნია, რომ ... №...-ში განხორციელებული უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების დემონტაჟი ვერ გააუარესებდა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის მდგომარეობას. შესაბამისად, თავდაპირველ მდგომარეობაში მოყვანით არ დაიკარგებოდა მისი ღირებულება.
ასევე დადგენილია, რომ 2018 წლის 24 სექტემბერს, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიერ ი. რ-ის მიმართ შედგენილ იქნა №004006 მითითება, რომლის თანახმადაც, ქ. თბილისში, ... №...-ში მდებარე კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსის მქონე შენობა-ნაგებობაზე განხორციელდა სარეკონსტრუქციო სამუშაოები, კერძოდ: ბინის ფასადზე მოწყობილია შუშაბანდი ღია აივნის ნაცვლად და შექმნილია დამატებითი ფართი. ამავე მითითებით, ი. რ-ის განესაზღვრა 20 კალენდარული დღის ვადა სარეკონსტრუქციო სამუშაოების კანონიერების დამადასტურებელი დოკუმენტაციის წარსადგენად ან ობიექტის საინვენტარიზაციო გეგმასთან შესაბამისობაში მოსაყვანად. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2018 წლის 25 ოქტომბრის №004006 შემოწმების აქტისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის ინსპექტირებისა და ლანდშაფტურ-სარეკრეაციო ტერიტორიის დაცვის სამმართველოს მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული განყოფილების მთავარი სპეციალისტის 2018 წლის 17 დეკემბრის №1160 მოხსენებითი ბარათის თანახმად, ი. რ-ის მიერ არ შესრულდა 2018 წლის 24 სექტემბრის №004006 მითითებით გათვალისწინებული პირობები. შესაბამისად, „პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის“ 44-ე მუხლის საფუძველზე, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2018 წლის 17 დეკემბრის №004006 დადგენილებით, ი. რ-ი დაჯარიმდა 4000 (ოთხი ათასი) ლარით ქ. თბილისში, ... №...–ში (№...) შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე, შენობა-ნაგებობის (კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლი) რეკონსტრუქციისათვის (მის საკუთრებაში არსებულ ბინის ფასადზე მოწყობილია შუშაბანდი ღია აივნის ნაცვლად და შექმნილია დამატებითი ფართი). ამავე დადგენილებით ი. რ-ის დაევალა უნებართვოდ რეკონსტრუირებული შენობა-ნაგებობის საინვენტარიზაციო გეგმასთან შესაბამისობაში მოყვანა.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2019 წლის 4 თებერვალს ი. რ-იმა №19/01190352760-01 ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2018 წლის 17 დეკემბრის №004006 დადგენილების ბათილად ცნობა მოითხოვა. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2019 წლის 20 ნოემბრის №1819 ბრძანებით, ი. რ-ის 2019 წლის 4 თებერვლის №19/01190352760-01 ადმინისტრაციული საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ძალაში დარჩა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2018 წლის 17 დეკემბრის №004006 დადგენილება.
საქმის მასალებით, კერძოდ, საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს 2013 წლის 15 აგვისტოს №02/08-3389 მიმართვით ირკვევა, რომ ქ. თბილისში, ...ის ქუჩა №.../...ის ... შესახვევი №...-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლს, საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის მინისტრის 2007 წლის 1 ოქტომბრის №3/181 ბრძანების საფუძველზე, მიენიჭა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლზე, რომლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. ამასთან აღსანიშნავია, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, ზემოაღნიშნული კონსტიტუციური დებულებით „აღიარებულია საკუთრების ინსტიტუტის, როგორც დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ საფუძვლად არსებული ღირებულების კონსტიტუციური მნიშვნელობა, რომელიც ინდივიდის პიროვნული თავისუფლებისა და ინდივიდუალური თვითრეალიზების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტს წარმოადგენს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 29 დეკემბრის №3/7/679 გადაწყვეტილება საქმეზე შპს სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2“ და „შპს ტელეკომპანია საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-13). ამასთან, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მითითებით, „საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის №1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5).
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში, სადავო მიშენებაზე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში უკვე რეგისტრირებულია ი. რ-ის საკუთრების უფლება, მისი შეზღუდვა შესაძლებელია მხოლოდ საგამონაკლისო და განსაკუთრებულ შემთხვევაში, შესაბამისი კრიტერიუმების დაცვით. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, პირველ რიგში, უნდა შეფასდეს, თუ რამდენად ეფუძნება სადავო რეკონსტრუქციის დემონტაჟის დაკისრება შესაბამის ლეგიტიმურ მიზნებს და წარმოადგენს თუ არა იგი მოსარჩელის უფლებაში პროპორციულ ჩარევას, ამასთან, რამდენად უსაფრთხოა 1973 წელს განხორციელებული მინაშენის დემონტაჟი შენობა-ნაგებობის დანარჩენი ნაწილის მდგრადობისათვის.
საკითხზე მსჯელობისას, მნიშვნელოვანია ყურადღება გამახვილდეს საქმეში წარმოდგენილ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 10 აპრილის №001965117 დასკვნასა და ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალური ლაბორატორიის 2020 წლის 23 იანვრის №01/20 დასკვნაზე, რომელთა შინაარსის მიხედვით, ი. რ-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (საცხოვრებელი ბინა) ტექნიკური მდგომარეობა მწვავედ ავარიულია და სადავო ფართზე არსებული შევსება-შემინვის დემონტაჟი საფრთხეს შეუქმნის საცხოვრებელი ბინის მზიდი კედლების მდგრადობას. აღნიშნულს ასევე ადასტურებს საქმეში არსებული ფოტომასალაც. სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამშენებლო სამართალდარღვევის გამოვლენის ეტაპზე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (საცხოვრებელი ბინა) ტექნიკური მდგომარეობის კვლევა არ განხორციელებულა, არ შედგენილა შესაბამისი დასკვნა და არ დადგენილა - დემონტაჟი (პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანა) საფრთხეს უქმნიდა თუ არა უძრავ ქონებას. საგულისხმოა ასევე ის გარემოება, რომ საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 30 ივლისის №09/2930 წერილში მითითებული მოსაზრება, არ ეფუძნება რაიმე მტკიცებულებას. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2017 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილებით კი სწორედ აღნიშნული გარემოების გამოკვლევა დაევალა ადმინისტრაციულ ორგანოს. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას, რომ მოსარჩელისათვის უნებართვოდ რეკონსტრუირებული შენობა-ნაგებობის (კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლი) საინვენტარიზაციო გეგმასთან შესაბამისობაში მოყვანის დავალება გაუმართლებელ ჩარევას გამოიწვევს მის უფლებებში.
ასევე აღსანიშნავია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს შემდეგი სამართლებრივი მსჯელობა: „შენობის დემონტაჟი, როგორც სამშენებლო წესრიგის დაცვის ინსტრუმენტის გამოყენების საფუძველი შეიძლება გახდეს ფორმალურად და მატერიალურად უკანონო მშენებლობა... ფორმალურად და მატერიალურად არალეგალური შენობა-ნაგებობა წინააღმდეგობაში მოდის საჯარო-სამართლებრივ სამშენებლო წესრიგთან და ქმნის შენობის დემონტაჟის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების საფუძველს. ამასთან, მართლწესრიგის დაცვის ღონისძიების შერჩევა უნდა მოხდეს თანაზომიერების პრინციპის საფუძველზე. თითოეული შემზღუდავი ხასიათის ღონისძიება უნდა იყოს თანაზომიერი, რაც კრძალავს მმართველობითი ღონისძიების ადრესატის შეუსაბამო შეზღუდვას. თანაზომიერების პრინციპის საფუძველზე მოწმდება ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოყენებულ საშუალებასა და მისაღწევ მიზანს შორის არსებული დამოკიდებულება“ (სუსგ №ბს-160(კ-19), 29.12.2021).
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ საქართველოს კანონმდებლობა შედგება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ ამ კოდექსისა და საქართველოს სხვა საკანონმდებლო აქტებისაგან. ამავე კოდექსის მე-8 მუხლის თანახმად, არავის არ შეიძლება შეეფარდოს ზემოქმედების ზომა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის გამო, თუ არა კანონმდებლობით დადგენილ საფუძველზე და წესით. დასახელებული კოდექსის მე-10 მუხლი განსაზღვრავს, რომ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევად (გადაცდომად) ჩაითვლება სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი წესრიგის, საკუთრების, მოქალაქეთა უფლებებისა და თავისუფლებების, მმართველობის დადგენილი წესის ხელმყოფი მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული (განზრახი ან გაუფრთხილებელი) მოქმედება ან უმოქმედობა, რომლისთვისაც კანონმდებლობით გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის განმარტების თანახმად, რისი საწინააღმდეგო მტკიცებულებაც საქმეში არ არის წარმოდგენილი, სადავო მშენებლობა ნაწარმოებია 70-იან წლებში. ამასთან, ხაზგასასმელია, რომ სადავო რეკონსტრუქცია ნაწარმოები იყო უძრავ ქონებაზე კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსის მინიჭებამდე.
საკასაციო სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან კასატორის მიერ საქმეში არ არის წარმოდგენილი სამშენებლო სამართალდარღვევის გამოვლენის ეტაპზე უძრავი ქონების (საცხოვრებელი ბინა) ტექნიკური მდგომარეობის ამსახველი შესაბამისი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა აღნიშნულ ეტაპზე უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების დემონტაჟის უსაფრთხოდ განხორციელების შესაძლებლობა, ადმინისტრაციული ორგანოს მხოლოდ ზეპირი განმარტება სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იქნა გაზიარებული და შესაბამისად, მართებულია ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2018 წლის 17 დეკემბრის №004006 დადგენილების და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2019 წლის 20 ნოემბრის №1819 ბრძანების დემონტაჟის ნაწილში ბათილად ცნობის თაობაზე.
რაც შეეხება ი. რ-ის დაჯარიმების კანონშესაბამისობის საკითხს, საკასაციო პალატა მიუთითებს „ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონზე (18.09.2019წ. №4964-Iს), რომლითაც დადგინდა ერთჯერადი ხასიათის დროებითი და განსაკუთრებული ღონისძიების სახით ამავე კანონით განსაზღვრული იმ ფიზიკური პირების ადმინისტრაციული სახდელისგან − ჯარიმისგან და შესაბამისი საურავისგან გათავისუფლება, რომლებმაც საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა 2019 წლის 15 იანვრამდე ჩაიდინეს და რომელთა მიმართაც ადმინისტრაციული სახდელის დადების შესახებ დადგენილება ამ კანონის ამოქმედებამდე არ აღსრულებულა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოსარჩელისთვის მითითების გაცემა, შემოწმების აქტის შედგენა და ჯარიმის დაკისრების შესახებ დადგენილების გამოცემა მოხდა 2019 წლის 15 იანვრამდე. ასევე დადგენილია, რომ მოსარჩელე ი. რ-ი (დაბ. ...წ.) „ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედების დროისთვის (01.10.2019წ.) იყო ასაკით პენსიონერი. „ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ადმინისტრაციული სახდელისგან თავისუფლდება: ამ კანონის ამოქმედების დროისთვის ასაკით პენსიონერი (ქალი − 60 წლის ასაკიდან, მამაკაცი − 65 წლის ასაკიდან). ამდენად, საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას ი. რ-ის მიმართ აღნიშნული კანონით გათვალისწინებული შეღავათის გავრცელების თაობაზე.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა.
ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით,
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 3 მაისის განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
მოსამართლეები: ბ. სტურუა
გ. მაკარიძე
გ. აბუსერიძე
