ბს-103(კ-23) 16 ოქტომბერი, 2024წ.
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გიორგი გოგიაშვილი
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 01.11.2022წ. განჩინებაზე.
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
დ. ც-ემ 22.03.2021წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ მორალური ზიანის სახით 3 000 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 27.06.2022წ. გადაწყვეტილებით, დ. ც-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოსარჩელის დ. ც-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 1 500 (ათას ხუთასი) ლარის ოდენობით. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრიდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 01.11.2022წ. განჩინებით, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ დ. ც-ის 01.06.2020წ. განცხადების საფუძველზე სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურში ჩატარდა ადმინისტრაციული წარმოება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ მისი პერსონალური მონაცემების კანონდარღვევით დამუშავების სავარაუდო შემთხვევაზე რეაგირების მიზნით. სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის 10.07.2020წ. №გ-1/235/2020 გადაწყვეტილებით საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო ცნობილ იქნა სამართალდამრღვევად „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონის 44-ე მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენაში და ადმინისტრაციული სახდელის სახით შეეფარდა ჯარიმა 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით. სზაკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირს აქვს უფლება, საჯარო დაწესებულების, სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის მოთხოვნით მიმართოს სასამართლოს, აგრეთვე მოითხოვოს ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება: ა) საჯარო ინფორმაციის გაცემაზე უარის თქმისას, კოლეგიური საჯარო დაწესებულების სხდომის სრულად ან ნაწილობრივ დახურვისას, საჯარო ინფორმაციის გასაიდუმლოებისას; ბ) არასწორი საჯარო ინფორმაციის შექმნისას და დამუშავებისას; გ) საჯარო დაწესებულების, სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის მიერ ამ თავის სხვა მოთხოვნათა დარღვევისას. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილი იმპერატიულად ადგენს, რომ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოპასუხე საჯარო დაწესებულებას, სახელმწიფო მოსამსახურეს ან საჯარო მოსამსახურეს. პატივის, ღირსების, პირადი ცხოვრების საიდუმლოების, პირადი ხელშეუხებლობისა ან საქმიანი რეპუტაციის შელახვისას კანონით ერთმნიშვნელოვნად არის დადგენილი მორალური ზიანის ანაზღაურება. სკ-ის მე-18 მუხლით განსაზღვრული სიკეთის ხელყოფისას პირი განსაკუთრებულად განიცდის სულიერ თუ ფიზიკურ ტანჯვას. პირის ისეთი პერსონალური მონაცემის შესახებ, როგორიც არის ნასამართლეობა, ინფორმაციის შექმნა, დამუშავება და მით უფრო, მესამე პირ(ებ)ისათვის ხელმისაწვდომობა არ არის ჩვეულებრივი და რიგითი მოვლენა ადამიანის ცხოვრებაში. ის დაკავშირებულია გარკვეულ ნეგატიურ განცდებთან და სტრესთან. მოსარჩელე არ იყო ვალდებული ეთმინა არასწორი ინფორმაციის გავრცელებასთან დაკავშირებული დისკომფორტი.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 01.11.2022წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ.
კასატორმა აღნიშნა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლით დაცული სფერო მოიაზრებს საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას და ამასთან, ადგენს გარკვეული კატეგორიის მონაცემებს, რომელიც პირის ნებართვის გარეშე არ შეიძლება იქნეს გაცხადებული. პირის უფლება ოფიციალურ ჩანაწერებში არსებული პერსონალური ინფორმაციის დაცვაზე არ არის აბსოლუტური. აღნიშნული უფლება შეიძლება შეიზღუდოს სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად, საჯარო ინტერესების, ჯანმრთელობის ან სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად. მოცემულ შემთხვევაში სადავო არ არის შს სამინისტროს კონკრეტული მოსამსახურის მიერ შემაკავებელი ორდერის გამოცემისას პირის ნასამართლეობის შესახებ ინფორმაციის გადამოწმებისა და ამ ინფორმაციის გამოყენების უფლებამოსილების არსებობა. მონაცემების შემაკავებელ ორდერში მითითების მიზანს წარმოადგენს „ქალთა მიმართ ძალადონის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ კანონით სამინისტროსთვის დაკისრებული ფუნქცია-მოვალეობების შესრულება. „შემაკავებელი ორდერის და შემაკავებელი ორდერის ოქმის ფორმების დამტკიცების, აგრეთვე მათი შედგენის უფლებამოსილი პირების განსაზღვრის შესახებ“ საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 13.07.2018წ. №81 ბრძანების მე-3 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ოჯახში ძალადობისა და ქალთა მიმართ ძალადობის შემთხვევაში შემაკავებელი ორდერის ოქმის კითხვარების საშუალებით ხორციელდება განმეორებითი ძალადობის რისკების შეფასება. შსს საინფორმაციო-ანალიტიკური დეპარტამენტის საინფორმაციო ცენტრის მონაცემთა ბაზების მიხედვით, დ. ც-ე გასამართლებულია სსკ-ის 122-ე მუხლით. თავდაპირველად მას ბრალი წარედგინა სსკ-ის 117-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომელიც შემდეგში გადაკვალიფიცირდა სსკ-ის 122-ე მუხლზე. ორივე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაული წარმოადგენს ძალადობრივი ხასიათის სისხლის სამართლებრივად დასჯად ქმედებას. შემაკავებელი ორდერის გამოცემისას შეცდომით სსკ-ის 117-ე მუხლის მითითება გავლენას არ ახდენს შემაკავებელი ორდერის კანონიერებაზე. სსკ-ის 117-ე მუხლის მითითების გარეშეც შემაკავებელი ორდერის გამოცემის საკმარის საფუძველს ქმნიდა ის გარემოება, რომ დ. ც-ე მსჯავრდებული იყო სსკ-ის 122-ე მუხლის საფუძველზე, ამასთან, მის მიმართ გამოცემული შემაკავებელი ორდერი ძალაში იქნა დატოვებული სასამართლოს მიერ. მიუხედავად ნასამართლობის გაქარწყლებისა, ნასამართლობის შესახებ ინფორმაციის მითითება სავალდებულო იყო, ვინაიდან შემაკავებელი ორდერის ოქმის 21-ე გრაფაში მიეთითება, როგორც სავარაუდო მოძალადის მოქმედი ძალადობრივი დანაშაულების შესახებ ინფორმაცია, ასევე ინფორმაცია უკვე გაქარწყლებული დანაშუალების შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია აშკარად შეუსაბამო ინფორმაციის გავრცელებას. სამინისტროს ბრალეული ქმედება გამოვლენილი არ არის. არ დასტურდება ზიანის ფაქტი და გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს შეელახა პატივი და ღირსება, შეექმნა არსებითი პრობლემები შემდგომი დასაქმებისას ან გაუუარესდა ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ამასთან, ინფორმაცია გაჟღერებული იქნა მხოლოდ კონკრეტული წარმოების ფარგლებში. სკ-ის 413.1 მუხლის მიხედვით მორალური ზიანის ანაზღაურებას ორი წინაპირობა აქვს: პირისათვის ზიანის მიყენება და შესაბამისი კანონისმიერი დანაწესის არსებობა, რომელიც ამ ტიპის ზიანის ანაზღაურებას ითვალისწინებს. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონი ითვალისწინებს მონაცემთა სუბიექტის შესაძლებლობას დაიცვას საკუთარი უფლებები, თუმცა ამ კანონის მოთხოვნათა დარღვევის შემთხვევაში კანონი არ ადგენს მორალური ზიანის ანაზღაურების უფლებას. რაც შეეხება სზაკ-ის 47-ე მუხლს, აღნიშნული ნორმა არეგულირებს ინფორმაციის გაცემასთან დაკავშირებით მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების/შეცვლის და ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებულ საკითხებს, შესაბამისად განსახილველი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით სამინისტროსთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება მითითებული ნორმის საფუძველზე მოკლებულია სამართლებრივ საფუძველს. მორალური ზიანი გულისხმობს ფიზიკურ და ზნეობრივ ტანჯვას, რასაც სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილე განიცდის არამატერიალურ ფასეულობათა ხელყოფის გამო, ამასთან, არაქონებრივი ზიანისთვის ანაზღაურების მოთხოვნა დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, პატივის, ღირსების და საქმიანი რეპუტაციის ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. პირადი არაქონებრივი უფლებების შელახვად ითვლება პირის შესახებ ისეთი ინფორმაციის გავრცელება, რომელიც სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლში ჩამოთვლილი არაქონებრივი უფლებებიდან ერთ-ერთის ხელმყოფია. მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს მითითებული ნორმით დაცული სიკეთის ხელყოფას. მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ ვალდებულების წარმოშობისთვის აუცილებელია სამი ძირითადი კრიტერიუმის არსებობა: პირის პატივის, ღირსების ან საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობები აშკარად არ უნდა შეესაბამებოდეს სინამდვილეს, უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის, სახეზე უნდა იყოს ხელმყოფი პირის ბრალი. მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ იყო მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველი. მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა დასაბუთებული მოთხოვნის საფუძვლიანობა სკ-ის მე-18 მუხლის შესაბამისად. იმისათვის, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-8 მუხლი მოქმედებაში მოვიდეს, პირის რეპუტაციაზე თავდასხმა უნდა ატარებდეს სიმძიმის გარკვეულ ხარისხს და განხორციელებული უნდა იყოს პირის პირადი ცხოვრების პატივისცემის უფლებაზე წინასწარ შექმნილი განწყობით გავლენის მოხდენის მიზნით („Delfi AS v. Estonia“, §137, 2015; „Medžlis Islamske zajednice Brčko and Others v. Bosnia and Herzegovina“, §76, 2017). სამინისტროს მხრიდან გამიზნულ, წინასწარ შექმნილ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია.
კასატორმა მიუთითა, რომ ყველანარი ნეგატიური განცდა არ წარმოშობს სულიერ ტანჯვას. ის ფაქტი, რომ პერსონალური მონაცემების გასაჯაროებამ შეიძლება გამოიწვიოს ნეგატიური განცდები ან შეგრძნებები, არ არის საკმარისი მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად. მორალური ზიანი ანაზღაურდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ იგი სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ბუნებისაა. მოსარჩელეს არ მიუთითებია რაში გამოიხატა სუბიექტურად/ობიექტურად განცდილი ზიანი. მოსარჩელის მიერ იმ ფაქტზე მითითება, რომ სულიერი ტანჯვა განიცადა მისი პერსონალური ინფორმაციის გასაჯაროებით და აღნიშნულის შესახებ დაზარალებულმაც შეიტყო, არის არარელევანტური. პირის ნასამართლეობა ერთ ან რამდენიმე ეპიზოდში მოსარჩელის უფლებებს ვერ შელახავდა და მასში ვერ გამოიწვევდა სულიერ ტანჯვას, რადგან მსგავს ქმედებებზე დაზარალებულს ინფორმაცია უკვე გააჩნდა. სსკ-ის 79.6 მუხლის მიხედვით გაქარწყლებული ან მოხსნილი ნასამართლობა მხედველობაში არ მიიღება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის, დანაშაულის კვალიფიკაციისა და სისხლისსამართლებრივი ზემოქმედების ღონისძიების საკითხის გადაწყვეტისას. ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ არ შეფასებულა რა ვითარებაში მოხდა ინფორმაციის გაჟღერება. მორალური ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძვლები საერთოდ არ არსებობდა, თუმცა მოპასუხეს ყოველგვარი მტკიცებულების გარეშე ზიანის ანაზღაურების სახით დაეკისრა 1500 ლარის გადახდა. კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით მოსარჩელისთვის მორალური ზიანის სახით ამ ოდენობით თანხის დაკისრება მოკლებულია სამართლებრივ საფუძვლებს, ასევე არაგონივრული და გადაჭარბებულია.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ შედეგობრივად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.
განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი ეფუძნება მოსარჩელისათვის მორალური ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც გამოწვეულია მოპასუხის მიერ „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული მონაცემთა დამუშავების პრინციპების დარღვევით. საქმის მასალებში დაცული სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის 10.07.2020წ. გადაწყვეტილებით საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო ცნობილი იქნა სამართალდამრღვევად „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონის 44.1 მუხლით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენაში და ადმინისტრაციული სახდელის სახით შეეფარდა ჯარიმა 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით. სამართალდარღვევის ჩადენის ფაქტი გამოიხატა შს სამინისტროს უფლებამოსილი თანამშრომლის მიერ შემაკავებელი ორდერის ოქმში დ. ც-ის არაზუსტი/არანამდვილი პერსონალური მონაცემების ასახვაში, კერძოდ, შემაკავებელი ორდერის ოქმში მიეთითა, რომ დ. ც-ე 29.04.2014წ. ნასამართლევია სსკ-ის 117-ე მუხლით, 2015წ. ნასამართლევია სსკ-ის 122-ე მუხლით და 04.05.2020წ. ნასამართლევია სსკ-ის 126-ე მუხლით. შემაკავებელი ორდერის გამოცემის დროს მოქმედი 28.12.2011წ. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონის მე-4 მუხლი ადგენდა მონაცემთა დამუშავების პრინციპებს. მითითებული მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მონაცემები ნამდვილი და ზუსტი უნდა ყოფილიყო და, საჭიროების შემთხვევაში, უნდა განახლებულიყო. სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურმა დაადგინა, რომ დ. ც-ე არ იყო ნასამართლევი სსკ-ის 117-ე მუხლით (მისი ბრალი გადაკვალიფიცირდა სსკ-ის 122-ე მუხლზე და ამ მუხლით იყო ნასამართლევი). რაც შეეხება სსკ-ის 126-ე მუხლზე მითითებას, აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ფაქტზე მიმდინარეობს გამოძიება, თუმცა ეს ინფორმაცია ასახული იქნა, როგორც დ. ც-ის მიერ წარსულში ჩადენილი ძალადობრივი დანაშაული. სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურმა მიიჩნია, რომ შემაკავებელი ორდერის ოქმში დ. ც-ის ნასამართლობის შესახებ დაფიქსირდა არაზუსტი/არანამდვილი მონაცემი, რაც არ შეესაბამებოდა „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონის მე-4 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ პრინციპს. ამდენად, კასატორის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ არ დასტურდება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს ბრალეული ქმედება, არ გამომდინარეობს საქმეში დაცული მასალებიდან, სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის 10.07.2020წ. გადაწყვეტილებით დადგენილია საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენის ფაქტი.
მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს შეადგენს მოსარჩელის ნასამართლობასთან დაკავშირებული მონაცემების „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული პრინციპების დარღვევით დამუშავება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ნასამართლობა განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემს განეკუთვნება (28.12.2011წ. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონის მე-2 მუხ., „ბ“ ქვ.პ.; ამჟამად მოქმედი „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონის მე-3 მუხ. „ბ“ ქვ.პ.). განსაკუთრებული (მგრძნობიარე, სენსიტიური (Sensitive Personal Data), დელიკატური) კატეგორიის პერსონალური მონაცემები განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმით გამიჯნულია ჩვეულებრივი პერსონალური მონაცემების დაცვის რეჟიმისაგან. მგრძნობიარობის ხარისხის ზრდის კვალდაკვალ იზრდება მონაცემთა დაცვის გარანტიები. განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემების ცალკე გამოყოფა ამ კატეგორიის მონაცემების უფრო მაღალი ინტენსივობით დაცვის მოლოდინს აჩენს. ასეთი კატეგორიის მონაცემთა კანონით გათვალისწინებული საფუძვლის გარეშე დამუშავებისათვის კანონი გამკაცრებულ ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის ზომებს ითვალისწინებს. ნასამართლობასთან დაკავშირებული მონაცემების დამუშავების სპეციალურ წესს ადგენს აგრეთვე „პერსონალურ მონაცემთა დამუშავებისას ფიზიკურ პირთა დაცვისა და ასეთი მონაცემების თავისუფალი მიმოცვლის შესახებ“ 27.04.2016წ. ევროპარლამენტისა და საბჭოს (EU) 2016/679 რეგულაციის მე-10 მუხლი (ნასამართლობასთან დაკავშირებული მონაცემების დამუშავება უნდა მოხდეს მხოლოდ ოფიციალური ორგანოს კონტროლის ქვეშ). თავის მხრივ, ნასამართლობის ქონა არ წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-8 მუხლით დაცულ „პირადი ცხოვრების“ პატივისცემის უფლებაში ჩარევას (Denisov v. Ukraine, §98), ამასთანავე აღნიშნული მუხლი არ გამოიყენება რეპუტაციის შელახვასთან დაკავშირებული ისეთი საჩივრების განხილვისას, როდესაც სახეზეა პირის საკუთარი ქმედებების სავარაუდო შედეგი, მაგ., სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენა (Sidabras and Dziautus v. Lithuania, 2004, §49), თუმცა ნასამართლობასთან დაკავშირებულ ინფორმაციაზე ვრცელდება განსაკუთრებული დაცვის რეჟიმი და მისი დამუშავება კანონით გათვალისწინებული პრინციპებისა და მიზნების დაცვით უნდა განხორციელდეს. დადგენილია, რომ 11.05.2020წ. ბათუმის საქალაქო სამმართველოს პოლიციის მე-3 განყოფილების უბნის ინსპექტორ-გამომძიებლის მიერ შედგა შემაკავებელი ორდერი და ორდერის ოქმი, რომელშიც აისახა მონაცემები დ. ც-ის, როგორც მოძალადის, ნასამართლობის შესახებ. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის ფაქტზე ოპერატიული რეაგირებისათვის უფლებამოსილი ორგანოს მიერ მსხვერპლის დაცვისა და მოძალადის გარკვეული მოქმედებების შეზღუდვის უზრუნველსაყოფად შესაძლებელია დროებითი ღონისძიების სახით შემაკავებელი ორდერის გამოცემა („ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ კანონის 10.1 მუხ.). პოლიციის უფლებამოსილი თანამშრომელი შს მინისტრის ბრძანებით დადგენილი წესით აფასებს ქალის მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის განმეორების რისკს და ამ რისკის სიმძიმის მიხედვით იღებს გადაწყვეტილებას შემაკავებელი ორდერის გამოცემის ან გამოცემაზე უარის თქმის შესახებ (10.2 მუხ.), აგრეთვე კანონი ადგენს სისხლის სამართლის კოდექსის იმ ნორმებს, რომელთა საფუძველზე გამოძიების დაწყების ან გამოძიების მიმდინარეობის შემთხვევაში სავალდებულოა პოლიციის უფლებამოსილი თანამშრომლის მიერ მსხვერპლის დაცვისა და მოძალადის გარკვეული მოქმედებების შეზღუდვის უზრუნველსაყოფად დროებითი ღონისძიების სახით შემაკავებელი ორდერის გამოცემა (10.11). ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს არ შეადგენს მოსარჩელის ნასამართლობის თაობაზე უფლებამოსილი პირის მიერ ინფორმაციის დამუშავების კანონით დადგენილ მიზანთან შესაბამისობა. განსახილველი დავის ფარგლებში შეფასებას საჭიროებს მოსარჩელის პერსონალური მონაცემის დამუშავების კანონით განსაზღვრულ პრინციპებთან შეუსაბამობა და აღნიშნულის გამო მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლების არსებობა.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების წესს ითვალისწინებს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლი. აღნიშნული ნორმა ადგენს, რომ არაქონებრივი ზიანისთვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლით დაცულია პირადი არაქონებრივი უფლებები, მათ შორის პირადი ცხოვრების საიდუმლოება. საიდუმლოებაში იგულისხმება ინფორმაცია, რომელსაც შემდეგი ძირითადი სავალდებულო ნიშანი აქვს: ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა პირთა შეზღუდული წრისათვის (სეკრეტულობა); საიდუმლოების მფლობელის გამართლებული, პატივსადები ინტერესი მისი დაცვისადმი; მფლობელის ნება, დაიცვას ინფორმაციის საიდუმლოება მესამე პირებისაგან. პირადი საიდუმლოების დაცვას გააჩნია როგორც ნეგატიური, ასევე პოზიტიური ასპექტები. სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს არა მხოლოდ ის, რომ სახელმწიფო ორგანოები და მისი წარმომადგენლები არ ჩაერევიან პირადი ცხოვრების უფლებით სარგებლობაში, არამედ ისიც, რომ უზრუნველყოფილი იქნება ამ უფლების დაცვა მესამე პირის ხელყოფისაგან. პირად საიდუმლოებას განეკუთვნება პირის მიერ დაფარული ისეთი ცნობები, რომელიც ეხება ეთნიკურ კუთვნილებას, ჯანმრთელობის მდგომარეობას, ფინანსურ მდგომარეობას, სხვადასხვა სამართლებრივ ურთიერთობას, მათ შორის ნასამართლობას. მართალია კანონი იცავს პირადი ცხოვრების საიდუმლოებას ხელყოფისაგან, თუმცა აღნიშნული არ გამორიცხავს პირადი საიდუმლოების შემცვლელი ცნობების მართლზომიერად მიღების შესაძლებლობას. ნასამართლობის შესახებ მონაცემები დაცულია სამართალდამცავი ორგანოების მონაცემთა ბაზებში და მასზე წვდომა შეზღუდულია. ნასამართლობის, როგორც განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემის დამუშავებისას, ასეთი ინფორმაციის დამუშავებაზე უფლებამოსილი პირი ამ მონაცემების სისწორესა და სიზუსტეში უნდა დარწმუნდეს. კონკრეტული პერსონალური მონაცემის განსაკუთრებული კატეგორისაადმი მიკუთვნება ასევე იმით არის განპირობებული, რომ ამ კატეგორიის მონაცემების არამართლზომიერი გავრცელება, გამჟღვანება განსაკუთრებით ნეგატიურ შედეგებს იწვევს, სერიოზული ზეგავლენა ახდენს ინდივიდზე და შეიძლება დაამძიმოს პირის სამართლებრივი მდგომარეობა. პერსონალურ მონაცემთა დამუშავებისას ერთ-ერთ უმთავრეს პრინციპს ამ მონაცემთა სიზუსტე და ნამდვილობა წარმოადგენს. განსახილველ შემთხვევაში სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის 10.07.2020წ. გადაწყვეტილებით დადგენილია მოპასუხე მხარის მიერ მოსარჩელის პერსონალური მონაცემების აღნიშნული პრინციპის დარღვევით დამუშავება. ამდენად, კასატორმა ვერ უზრუნველყო პერსონალური მონაცემების კანონით გათვალისწინებული პრინციპის შესაბამისად დამუშავების დადასტურება. საკასაციო პალატა მიუთითებს ევროპის პარლამენტისა და საბჭოს 27.04.2016წ. დირექტივაზე (EU) 2016/680, რომელიც ადგენს წესებს უფლებამოსილი ორგანოების მიერ დანაშაულის პრევენციის, გამოძიების, დადგენის ან სისხლისსამართლებრივი დევნის და სასჯელის აღსრულების მიზნით პერსონალური მონაცემების დამუშავებისას ფიზიკური პირების დაცვისა და ამგვარი მონაცემების თავისუფალი მიმოცვლის შესახებ. დირექტივა განამტკიცებს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის უფლებას და იმ ძირითად პრინციპებს (მუხ. 4), რომლებიც უნდა გავრცელდეს მონაცემთა დამუშავებაზე, ამასთან, აღნიშნული დირექტივის 56-ე და 57-ე მუხლები ერთმანეთისაგან განასხვავებს კომპენსაციის მიღების უფლებას მონაცემთა კანონსაწინააღმდეგო დამუშავების შედეგად მიყენებული მატერიალური თუ არამატერიალური ზიანის არსებობის შემთხვევაში და ჯარიმას პერსონალური მონაცემების დასაცავად დადგენილი წესების დარღვევის შემთხვევაში, შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოს სამართალდამრღვევად ცნობისა და ორგანოსთვის ჯარიმის დაკისრების ფაქტი, არ წარმოშობს კომპენსაციის გადახდის ვალდებულებისაგან გათავისუფლების საფუძველს. სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების ან თვითმმართველობის ორგანოთა ან მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურების უფლება დაცულია საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლით. პირადი არაქონებრივი უფლებების დარღვევისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურებას ითვალისწინებს სკ-ის მე-18 მუხლი. მითითებული ნორმის მე-6 ნაწილის თანახმად, პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვა ხორციელდება მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა, ხოლო თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურებაც. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში, უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურებაც. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას ითვალისწინებს აგრეთვე სზაკ-ის 47-ე მუხლი არასწორი საჯარო ინფორმაციის შექმნისას და დამუშავებისას (47.1 მუხ. „ბ“ ქვ.პ.). ნებისმიერი საჯარო ინფორმაცია არის ღია, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. საჯარო დაწესებულებაში დაცული, აგრეთვე საჯარო დაწესებულების ან მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივ საქმიანობასთან დაკავშირებით მიღებული, დამუშავებული, შექმნილი ან გაგზავნილი ინფორმაცია, რომელიც შეიცავს პერსონალურ მონაცემებს საიდუმლო ინფორმაციას განეკუთვნება (სზაკ-ის 2.1 მუხ. „ნ“ პ.), ამდენად, აღნიშნული ინფორმაცია არის დახურული საჯარო ინფორმაცია, რომლის გაცემა და დამუშავება დასაშვებია კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში, შესაბამისად, კასატორის მითითება იმაზე, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს აღნიშნული ნორმა არ უნდა გამოეყენებინათ, არ არის დასაბუთებული. მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაკავშირებულია არაქონებრივი უფლებების დარღვევასთან. არაქონებრივი უფლებების სპეციფიკის გათვალისწინებით ამგვარ უფლებათა ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ექვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისთვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. კასატორის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონით არამატერიალური ზიანის ანაზღაურების გაუთვალისწინებლობა უპირობოდ გამორიცხავს ასეთი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას მონაცემების კანონდარღვევით დამუშავების შემთხვევაში, არ არის დასაბუთებული და არ უნდა იქნეს გაზიარებული. უფლება სამართლებრივი დაცვის ეფექტიან საშუალებაზე იძლევა კომპენსაციის მოთხოვნის შესაძლებლობას ზიანისთვის, რომელიც გამოწვეულია პერსონალურ მონაცემთა კანონდარღვევით დამუშავებით. მონაცემთა დამმუშავებლისა თუ უფლებამოსილი პირის პასუხისმგებლობა არაკანონიერ დამუშავებასთან დაკავშირებით ასევე აღიარებულია ევროპის პარლმენტისა და საბჭოს 2016/679 „მონაცემთა დაცვის ზოგადი რეგულაციით“ (GDPR), კერძოდ, რეგულაცია ფიზიკურ პირებს საშუალებას აძლევს, კომპენსაცია მოითხოვონ მონაცემთა დამმუშავებლის ან უფლებამოსილი პირისგან, როგორც მატერიალური, ისე არამატერიალური ზიანისთვის (82-ე მუხ.). მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი არ არის მორალური ზიანის ოდენობა, რამდენადაც მორალური ზიანის ანაზღაურების კონკრეტული შემთხვევა ინდივიდუალურია, განპირობებულია მრავალი სხვადასხვა ფაქტორით. მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით მიკუთვნებული კომპენსაცია გონივრულ და სამართლიან ანაზღაურებას წარმოადგენს სკ-ის 413-ე მუხლის მიზნებისთვის. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხისთვის დაკისრებული თანხის ოდენობა პასუხობს მითითებული ნორმით დადგენილ მოთხოვნებს, ამასთან, დაკისრებული თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ პრეტენზიას.
სარჩელის უარყოფის საკმარის საფუძველს არ ქმნიდა აგრეთვე კასატორის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ მიუხედავად სსკ-ის 122-ე მუხლით ნასამართლობის მოხსნისა, ამ ინფორმაციის მითითება სავალდებულო იყო შემაკავებელი ორდერის ოქმში. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე ეფუძნება სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის მიერ პესონალური მონაცემების კანონდარღვევით დამუშავების ფაქტს. ინსპექტორის გადაწყვეტილებით კი მოსარჩელის პერსონალური მონაცემის კანონთან შეუსაბამო დამუშავება არ დადგენილა სსკ-ის 122-ე მუხლის შემაკავებელი ორდერის ოქმში ასახვასთან მიმართებით. სამსახურმა მიიჩნია, რომ ოქმში სსკ-ის 117-ე და 126-ე მუხლებით გათვალისწინებული დანაშაულების გამო მოსარჩელის ნასამართლობაზე მითითებული მონაცემები იყო არაზუსტი/არანამდვილი, რაც შეუსაბამოდ მიიჩნია „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონის მე-4 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით დადგენილ პრინციპთან. სარჩელი არ ეფუძნება შემაკავებელი ორდერის ოქმში მოხსნილი ნასამართლობის თაობაზე ინფორმაციის მითითებას და აღნიშნულის გამო მოსარჩელეს მორალური ზიანის ანაზღაურება არ მოუთხოვია, შესაბამისად საკასაციო პალატა აღნიშნულ საკითხზე ვერ იქონიებს მსჯელობას. კასატორი აგრეთვე მიუთითებს, რომ შემაკავებელი ორდერის ოქმში შეცდომით სსკ-ის 117-ე მუხლზე მითითებას გავლენა არ მოუხდენია ორდერის კანონიერებაზე, ვინაიდან დ. ც-ის სარჩელი შემაკავებელი ორდერის გაუქმების თაობაზე სასამართლოს გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველი დავის საგანს არ შეადგენს შემაკავებელი ორდერის გამოსაცემად საკმარისი საფუძვლების არსებობის დადგენა, შესაბამისად, კასატორის მითითება ამ გარემოებაზე არარელევანტურია.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 01.11.2022წ. განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე
მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე
გ. გოგიაშვილი
