საქმე #ბ-1250-6(ბ-24) 24 ოქტომბერი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობით:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

განმცხადებლები – გ. კ-ი, მ. კ-ი, ე. კ-ი, ა. კ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს გენერალური პროკურატურა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილება

განმცხადებლის მოთხოვნა _ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და საქმის წარმოების განახლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2004 წლის 23 ივნისს საქართველოს მთავარმა სამხედრო პროკურორმა დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ სარჩელი აღძრა აჭარის ა/რ უმაღლეს სასამართლოში მოპასუხეების - გ., ე., გუ., მ. და ა. კ-იების მიმართ.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 24 ივნისის განჩინებით დაკმაყოფილდა საქართველოს მთავარი სამხედრო პროკურორის მოთხოვნა გ., ა., გუ., ე. და მ. კ-იების სადავო ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ და ყადაღა დაედო საქართველოს მთავარი სამხედრო პროკურორის სარჩელში მითითებულ მთელ სადავო ქონებას.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 24 ივნისის განჩინებაზე კერძო საჩივარი შეიტანეს გ., ე., ა., მ. და გუ. კ-იებმა. კერძო საჩივრის ავტორებმა მოითხოვეს აღნიშნული განჩინების გაუქმება მთელი თავისი სამართლებრივი შედეგით.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 7 ივლისის განჩინებით გ., ა., გუ., ე. და მ. კ-იების კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა დაუსაბუთებლობის მოტივით და საქმის მასალებთან ერთად გადაეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 12 ივლისის განჩინებით გ., ე., ა., მ. და გუ. კ-იების კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 23 ივლისის განჩინებით გ., ე., გუ., ა. და მ. კ-იების წარმომადგენელ პ. გ-ეის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და დაინიშნა ექსპერტიზა აბაშის რაიონის სოფელ ...ში მოპასუხეთა ქონების შეფასების მიზნით.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ 2004 წლის 29 ივლისს განიხილა მოცემული საქმე და გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლითაც საქართველოს პროკურატურის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეების - გ., ე., გუ., მ. და ა. კ-იების ქონება ცნობილ იქნა დაუსაბუთებლად; სახელმწიფოს გადაეცა აბაშის რაიონის სოფელ ...ში გ. და ე. კ-იების სახელზე რიცხული მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობანი 230 541 ლარის საერთო ღირებულებით; სახელმწიფოს გადაეცა, აგრეთვე: აბაშის რაიონის სოფელ ...ში გუ. კ-იზე რიცხული მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობანი 12 785 ლარის საერთო ღირებულებით; ქ. ბათუმში, ...ის ქ. #3-ში მდებარე, 16 606 ლარის ღირებულების ერთოთახიანი ბინა #14; ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #3-ში მდებარე, 173 495 ლარად შეფასებული სახლთმფლობელობა; ქ. ბათუმში, ... ქ. #...-ში მდებარე #10 და #11 ბინები, შესაბამისად, 40 872 და 16 820 ლარად ღირებული; გ. კ-ის დაეკისრა 2003-2004 წლებში გაყიდული ქონების, კერძოდ: ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #5-ში მდებარე ბინის გასხვისებით მიღებული შემოსავალი - 10 000 ლარი; ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #23-ში არსებული სახლთმფლობელობის გასხვისებით მიღებული 80 000 ლარი და ავტომანქანა „...ს“ გასხვისებით მიღებული 7400 ლარი; მოპასუხეებს დაეკისრათ გ. კ-ის მიერ შედგენილი დეკლარაციის შესაბამისად არსებული ნაღდი ფულის სახელმწიფოსთვის გადაცემა: გ. კ-ის - 17 000 აშშ დოლარის, ე. კ-ის - 5000 აშშ დოლარის, გუ. კ-ის - 5000 აშშ დოლარის და მ. და ა. კ-იებს 1500-1500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი. აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილებაზე შემდეგმა პირებმა ცალ-ცალკე შეიტანეს სამი საკასაციო საჩივარი: კასატორმა, აგრეთვე, ა. და მ. კ-იების წარმომადგენლის, კასატორ ე. კ-ის წარმომადგენელმა გუ. კ-იმა; კასატორ გ. კ-ის წარმომადგენელმა, ადვოკატმა ე. ბ-ამ; გ., ე., მ. და ა. კ-იების წარმომადგენელმა - ადვოკატმა პ. გ-ემ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილებით გ., ე., გუ., მ. და ა. კ-იების საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილება და გამოტანილ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც საქართველოს გენერალური პროკურატურის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; დაუსაბუთებლად იქნა ცნობილი, ჩამოერთვა და გადაეცა სახელმწიფოს შემდეგი ქონება: ა) აბაშის რაიონის სოფ. ...ში მოპასუხეების - გ. და ე. კ-იების სახელზე რიცხულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები; ბ) ქ. ბათუმში, ... ქ. #...-ში მდებარე მოპასუხე მ. გ.-ს ას კ-იის სახელზე რიცხული #10 და #11 ბინები; სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრათ მოპასუხეებს - გ., ე., მ. და ა. კ-იებს - დაუსაბუთებელი ქონების რეალიზაციით მიღებული ფულადი თანხები, კერძოდ: გ. კ-ის 17 000 აშშ დოლარის, ე. კ-ის 5000 აშშ დოლარის, მ. კ-ის 1500 აშშ დოლარისა და ა. კ-ის 1500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი; სახელმწიფოს სასარგებლოდ გ. და ე. კ-იებს დაეკისრათ მათ მიერ გაყიდული დაუსაბუთებელი ქონების ეკვივალენტი ფულადი თანხა 51 650 ლარის ოდენობით; გ. და ა. კ-იებს სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრათ ქ. ბათუმში, ...ს #3-ში მდებარე, ა. კ-ის სახელზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლზე განხორციელებული მიშენებისა და სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, დაუსაბუთებელი ფულადი თანხა - 79 922 ლარი; გ. კ-ის სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრა ქ. ბათუმში, ...ის ქ. #3-ში მდებარე, გ. კ-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი ბინის სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, დაუსაბუთებელი ფულადი თანხა 7000 ლარის ოდენობით; არ დაკმაყოფილდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სარჩელი: ა) აბაშის რაიონის, სოფ. ...ში, მოპასუხე გუ. კ-იის სახელზე რიცხული მიწის ნაკვეთისა და დამხმარე ნაგებობების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის დაბრუნების ნაწილში; ბ) მოპასუხე გუ. კ-იისთვის სახელმწიფოს სასარგებლოდ 5000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრების ნაწილში; გ) ქ. ბათუმში, ...ს #3-ში მდებარე, ა. კ-ის სახელზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლზე განხორციელებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულების - 40 078 ლარის - გ. და ა. კ-იებზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაკისრების ნაწილში; დ) ქ. ბათუმში, ...ის ქ. #3-ში მდებარე, გ. კ-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი ბინის სარემონტო სამუშაოების ღირებულების - 3000 ლარის - გ. კ-იზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაკისრების ნაწილში; ე) ე. და გ. კ-იებზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ ფულადი თანხის - 45 750 ლარის - დაკისრების ნაწილში.

2019 წლის 19 ივლისს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას განცხადებით მომართეს გ. კ-იმა, მ. კ-იმა, ე. კ-იმა და ა. კ-იმა, რომლებმაც, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საქმის წარმოების განახლება მოითხოვეს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 დეკემბრის #ბ-1060-9(ა-19) განჩინებით გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2024 წლის 14 აგვისტოს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას განცხადებით კვლავ მომართეს გ. კ-იმა, მ. კ-იმა, ე. კ-იმა და ა. კ-იმა, რომლებმაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და საქმის წარმოების განახლება, ასევე, ამავე კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ და „ვ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა საქმის წარმოების განახლება მოითხოვეს.

განმცხადებელთა მითითებით, მართალია, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენით გ. კ-ი გამართლებულ და რეაბილიტირებულ იქნა და მას მოეხსნა ყველა წარდგენილი ბრალდება, თუმცა მის მიმართ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ქონების ჩამორთმევისა და თანხების დაკისრების თაობაზე დღემდე ძალაშია.

განმცხადებელთა განმარტებით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 11 ივლისის განმწესრიგებელი სხდომის განჩინებით მათი კონსტიტუციური სარჩელი არსებითად განსახილველად არ იქნა მიღებული იმ საფუძვლით, რომ ანალოგიურ სარჩელებზე საკონსტიტუციო სასამართლომ იმსჯელა და მიიღო 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება, რომლითაც კონსტიტუციური სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი: ა) საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც შეეხება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით, პირის მიერ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესახებ განცხადების შეტანის დაუშვებლობას გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდეგ იმ პირობებში, როდესაც მხარემ ან მისმა წარმომადგენელმა არ იცოდა სასამართლოში მის წინააღმდეგ მიმდინარე სამართალწარმოების შესახებ; ბ) საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც შეეხება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით, ახლად აღმოჩენილი გარემოების გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების შეტანის დაუშვებლობას გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდეგ იმ შემთხვევაში, თუკი გაუქმდა სასამართლოს ის განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, რომელსაც პრეიუდიციული ძალა ჰქონდა და არსებითად გადაწყვიტა სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში განსახილველი საკითხი.

განმცხადებელთა მითითებით, საკონსტიტუციო სასამართლომ ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების 37-ე - 45-ე პუნქტებში განმარტა, რომ მხარეთა შორის დავის გადაწყვეტისას მართლმსაჯულება ვერ ჩაითვლება აღსრულებულად, თუკი იგი არ აკმაყოფილებს სამართლიანობის მინიმალურ მოთხოვნებსაც კი. თუკი იმ პირს, რომლის უფლებებსა და ინტერესებსაც უშუალოდ ეხება გადაწყვეტილება, არ მიეცემა პროცესში მონაწილეობისა და საკუთარი პოზიციების დაცვის შესაძლებლობა, მიღებული გადაწყვეტილება ნაკლებად შეიძლება იქნეს მიჩნეული ობიექტური მართლმსაჯულების პროდუქტად. ასეთ დროს ადგილი აქვს არა მართლმსაჯულების ხარვეზს იმ პირის მიმართ, რომლისთვისაც ცნობილი არ იყო სასამართლოში დავის განხილვის თაობაზე, არამედ - მართლმსაჯულების ფაქტობრივად განუხორციელებლობას.

განმცხადებელთა აღნიშვნით, მიუხედავად კიდევ მრავალი პროცესუალური დარღვევისა, საგულისხმოა, რომ არასრულწლოვან მოპასუხეებს - მ. და ა. კ-იებს არ ჰყოლიათ კანონიერი წარმომადგენელი. ისინი მიუთითებენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება დაინტერესებული პირის განცხადებით შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ ერთ-ერთი მხარე ან მისი კანონიერი წარმომადგენელი (თუ მას ასეთი წარმომადგენელი სჭირდება) არ იყო მიწვეული საქმის განხილვაზე. უტყუარად დადგენილი ფაქტია, რომ არასრულწლოვან მოპასუხეებს საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე და პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ ჰყოლიათ წარმომადგენელი. ასევე, არასრულწლოვნების მამა - გ. კ-ი იმყოფებოდა პატიმრობაში და მოთავსებული იყო თბილისის #... პენიტენციურ დაწესებულებაში, ხოლო დედა - ე. კ-ი იმყოფებოდა საზღვარგარეთ. ამდენად, მათ არ მისცემიათ საშუალება, ჩაბარებოდათ სასამართლო გზავნილები, წარედგინათ შესაგებელი და მტკიცებულებები და მონაწილეობა მიეღოთ მტკიცებულებათა განხილვა-გამოკვლევაში. უფრო მეტიც, არასრულწლოვანი მ. კ-ის მიმართ ორივე ინსტანციის სასამართლომ ისე გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომ მის მიმართ მოსარჩელეს სარჩელიც კი არ ჰქონია აღძრული.

ამასთან, განმცხადებლები მიუთითებენ, რომ ე. და გ. კ-იებს 2004 წლის 23 ივლისამდე არ ჰყოლიათ წარმომადგენელი: ერთი საზღვარგარეთ ცხოვრობდა, მეორე კი პატიმრობაში იმყოფებოდა და საქმეში მათ მაგივრად არაუფლებამოსილი პირები მონაწილეობდნენ. ამდენად, მათ არ ჩაბარებიათ სასამართლო გზავნილები, არ მისცემიათ სასამართლოში მტკიცებულებათა და სათანადოდ დასაბუთებული შესაგებლის წარმოდგენის, ასევე, საქმის განხილვაში მონაწილეობის მიღების შესაძლებლობა.

განმცხადებელთა განმარტებით, მართალია, 2004 წლის 23 ივლისიდან მათ ჰყავდათ წარმომადგენლები, თუმცა ყოველივე აღნიშნული ფორმალურ ხასიათს ატარებდა, რამდენადაც 2004 წლის 27-29 ივლისს პროცესები ჩატარდა დაჩქარებულად, ისე, რომ მათ წარმომადგენლებს არ ჰქონდათ მარწმუნებლების საქმის კურსში ჩაყენების საშუალება. გ. კ-იც, მიუხედავად არაერთი თხოვნისა, არ გამოიძახეს პროცესზე და არ მიაღებინეს პროცესში მონაწილეობა იმ მოტივით, რომ იგი პატიმრობაში იმყოფებოდა ქალაქ თბილისში და სასამართლო სარჩელს ქალაქ ბათუმში იხილავდა.

ამდენად, განმცხადებლები მიიჩნევენ, რომ მათ მიმართ ადგილი აქვს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ საფუძვლებს, რამდენადაც გ. კ-ი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე - 78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით რომ ყოფილიყო მიწვეული სხდომაზე, იგი სასამართლოს ყველა სადავო საკითხთან მიმართებით წარუდგენდა მის ხელთ არსებულ უტყუარ მტკიცებულებებს, რა დროსაც თითქმის შეუძლებელი გახდებოდა მათი საწინააღმდეგო გადაწყვეტილების მიღება.

განმცხადებლები მიიჩნევენ, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხეებს ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების თაობაზე არასწორად ეთქვათ უარი იმ მიზეზით, რომ გ. კ-ის მიმართ 2019 წლის 17 ივნისს გამოტანილ გამამართლებელ განაჩენს არანაირი კავშირი არ ჰქონდა ადმინისტრაციულ საქმეზე მიღებულ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებასთან, ამასთან, სასამართლოს ჰქონდა სრული უფლება, დაუსაბუთებლად ეცნო მათი ქონება და იგი საკუთრებაში გადაეცა სახელმწიფოსათვის. განმცხადებელთა მოსაზრებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების საფუძველი იყო უკანონო 2004 წლის 9 მაისის სამხედრო პროკურორის დადგენილება გ. კ-ის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის თაობაზე, რომ სწორედ აღნიშნული უკანონო დადგენილების საფუძველზე მიმართა სამხედრო პროკურორმა სარჩელით სასამართლოს და რომ არა ხსენებული დადგენილება, პროკურორს არ ექნებოდა სარჩელის აღძვრის საფუძველი, სასამართლოს კი - საქმის განხილვისა და სადავო გადაწყვეტილების მიღების უფლებამოსილება.

ამდენად, განმცხადებელთათვის გაუგებარია, ზემოაღნიშნული პროცესუალური დარღვევების პარალელურად, როგორ ვერ დაინახა საკასაციო სასამართლომ ისიც, რომ განმცხადებლებს არ მისცემიათ მტკიცებულებათა გამოკვლევაში მონაწილეობის მიღების, საპაექრო სიტყვისა და რეპლიკის უფლება. განმცხადებლებს არ მიეცათ იმ დროისათვის მოქმედი საქართველოს კონსტიტუციით საქმის არანაკლებ ორ ინსტანციაში განხილვის უფლება.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განმცხადებლები მიიჩნევენ, რომ მათ სრული და საფუძვლიანი ეჭვი აქვთ საკასაციო სასამართლოში 2020 წლის 3 დეკემბრის განჩინების მიმღები ერთ-ერთი მოსამართლის - მაია ვაჩაძის პირად დაინტერესებაზე, რამდენადაც მათ სასამართლოს მიერ შეეზღუდათ სამართლიანი სასამართლოს უფლებით სარგებლობის შესაძლებლობა. კერძოდ, განმცხადებელთა მოსაზრებით, საკასაციო სასამართლომ არ განახორციელა მართლმსაჯულება, რის გამოც ისინი მოითხოვენ 2020 წლის 3 დეკემბრის განჩინების მიმღები ერთ-ერთი მოსამართლის - მაია ვაჩაძის აცილებას.

განმცხადებლები, ასევე, მიუთითებენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 430-ე მუხლზე და მის საფუძველზე, მოითხოვენ მათი განცხადების ზეპირი მოსმენით განხილვას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის შუამდგომლობა მოსამართლე მაია ვაჩაძის აცილების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს, წარმოდგენილ განცხადებას, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების შესახებ გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება დაუშვებელია და უნდა დარჩეს განუხილველი შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 52-ე თავი აწესრიგებს საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების განხილვის წესსა და განმცხადებლის მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობებს, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 421-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ან განჩინებით დამთავრებული საქმის წარმოების განახლება დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როდესაც არსებობს გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის (422-ე მუხლი) ან ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ (423-ე მუხლი) განცხადების წანამძღვრები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლოში შემოსულია განცხადებები როგორც ერთი და იმავე, ასევე ორივე მხარის მიერ ერთდროულად გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ, სასამართლომ უნდა შეაჩეროს ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების შესახებ განცხადების განხილვა, ვიდრე არ იქნება განხილული განცხადება გადაწყვეტილების (განჩინების) ბათილად ცნობის შესახებ.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის მიერ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში 2024 წლის 14 აგვისტოს წარმოდგენილი განცხადებით მოთხოვნილია როგორც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, ასევე, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლება. შესაბამისად, ზემოხსენებული სამართლებრივი ნორმების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო, პირველ რიგში, იმსჯელებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე.

საკასაციო პალატა, უპირველესად, მიუთითებს, რომ განმცხადებელთა მოთხოვნა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტს ეფუძნება. კერძოდ, ისინი ძირითად ყურადღებას ამახვილებენ საქმეზე „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ მიღებული 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილების შინაარსზე და მიიჩნევენ, რომ მათ მიერ განცხადებაში დაფიქსირებული პროცესუალური დარღვევები ასაბუთებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნის საფუძვლიანობას.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება დაინტერესებული პირის განცხადებით შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ ერთ-ერთი მხარე ან მისი კანონიერი წარმომადგენელი (თუ მას ასეთი წარმომადგენელი სჭირდება) არ იყო მოწვეული საქმის განხილვაზე.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ზემოხსენებული გადაწყვეტილებით საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც შეეხება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით, პირის მიერ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესახებ განცხადების შეტანის დაუშვებლობას გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდეგ იმ პირობებში, როდესაც მხარემ ან მისმა წარმომადგენელმა არ იცოდა სასამართლოში მის წინააღმდეგ მიმდინარე სამართალწარმოების შესახებ.

ამავე გადაწყვეტილებით კონსტიტუციური სარჩელი არ დაკმაყოფილდა სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილში, რომელიც შეეხებოდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის პირველი ნაწილის იმ ნორმატიული შინაარსის კონსტიტუციურობას, რომელიც შეეხება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით პირის მიერ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესახებ განცხადების შეტანის დაუშვებლობას საქმის წარმოების განახლების საფუძვლების არსებობის შეტყობიდან ერთი თვის გასვლის შემდეგ და ამ ვადის გაგრძელების აკრძალვას.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავის უფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს. საქმის სამართლიანი და დროული განხილვის უფლება უზრუნველყოფილია.

2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილებაში საქმეზე „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამართლიანი სასამართლოს უფლება, თავის თავში, არაერთ უფლებრივ კომპონენტს აერთიანებს და გულისხმობს არა მხოლოდ პირის მიერ სასამართლოსათვის მიმართვის შესაძლებლობას, არამედ, სახელმწიფოს მხრიდან, იმგვარი ნორმატიული წესრიგის შექმნის ვალდებულებას, რომელიც უზრუნველყოფს ადამიანის უფლებების სრულყოფილ სამართლებრივ დაცვას. „სამართლიანი სასამართლოს უფლება, როგორც სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპის განხორციელების ერთგვარი საზომი, გულისხმობს ყველა იმ სიკეთის სასამართლოში დაცვის შესაძლებლობას, რომელიც თავისი არსით უფლებას წარმოადგენს. ... თუკი არ იქნება უფლების დარღვევის თავიდან აცილების ან დარღვეული უფლების აღდგენის შესაძლებლობა, სამართლებრივი ბერკეტი, თავად უფლებით სარგებლობა დადგება კითხვის ნიშნის ქვეშ“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2010 წლის 28 ივნისის #3/1/466 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-14). ამასთანავე, ბუნებრივია, საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტით განმტკიცებული უფლება არ შემოიფარგლება მხოლოდ სასამართლოსადმი ფორმალურად მიმართვის შესაძლებლობით, არამედ აუცილებელია, რომ საქმის განმხილველ სასამართლოს ჰქონდეს უფლების დარღვევის ფაქტზე რეაგირების ეფექტიანი საშუალება (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის #3/1/531 გადაწყვეტილება „ისრაელის მოქალაქეები ‒ თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი და ირმა ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“).

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სასამართლოსადმი ხელმისაწვდომობის უფლების უაღრესად დიდი მნიშვნელობის მიუხედავად, იგი არ არის აბსოლუტური ხასიათის. საკონსტიტუციო სასამართლოს შეფასებით „ეს უფლება არ გულისხმობს სასამართლოსადმი მიმართვას საპროცესოსამართლებრივი წესების დაცვის გარეშე. ...სასამართლოსადმი მიმართვის უფლება ვერ იქნება გაგებული აბსოლუტური სახით, პროცესუალურსამართლებრივი წესრიგის გარეშე, რაც უფლების დაცვის მნიშვნელოვან გარანტიას წარმოადგენს“ (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2003 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება #1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები ოლღა სუმბათაშვილი და იგორ ხაპროვი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, IV).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სწორედ ამგვარი მართლწესრიგის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს გამოხატულებას წარმოადგენს სამართლიანი სასამართლოს უფლებით სარგებლობის გარკვეული ვადებით შემოსაზღვრა, კერძოდ, უფლების რეალიზაციისათვის წინასწარ განსაზღვრული ვადების დადგენა. შესაბამისად, კონკრეტული საპროცესო ღონისძიების საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული და გონივრულად მიჩნეული საპროცესო ვადით შემოფარგვლა თავსდება სამართლიანი სასამართლოს უფლების მოთხოვნათა კონსტიტუციურ-სამართლებრივ ჩარჩოში, ხოლო ვადის გაშვების შემთხვევაში სასამართლოს უარი პროცესის მონაწილე პირის უფლების რეალიზაციაზე ან/და კონკრეტული საპროცესო ღონისძიების განხორციელებაზე არ იწვევს სასამართლოსადმი ხელმისაწვდომობის უფლების ავტომატურ შელახვას. გამონაკლისია შემთხვევა, როდესაც საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებულია იმდენად არაგონივრული ვადა, რომ იგი მხარეს პრაქტიკულად ართმევს საპროცესო უფლების ეფექტური რეალიზების შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა, ასევე, მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის პირველ და მე-3 ნაწილებზე, რომელთა თანახმად, განცხადება გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ შეტანილ უნდა იქნეს ერთი თვის განმავლობაში და ამ ვადის გაგრძელება არ დაიშვება. თუ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესახებ განცხადება ამ კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტს ემყარება, განცხადების შეტანის ვადა იწყება იმ დღიდან, როცა გადაწყვეტილება ეცნობა მხარეს ან სხვა შესაბამის სუბიექტს. აღნიშნული ვადის ათვლა იწყება უფრო გვიან ჩაბარებული გადაწყვეტილების ჩაბარების დღიდან. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების შეტანა დაუშვებელია გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდეგ, გარდა ამ კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით და 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლით დადგენილი ერთთვიანი და 5-წლიანი ხანდაზმულობის ვადები წარმოადგენს ბათილად ცნობისა თუ ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების თაობაზე განცხადების წარდგენის უფლების შეზღუდვის არა ალტერნატიულ, არამედ - კუმულაციურ წინაპირობებს. გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა საქმის წარმოების განახლების დაუშვებლობა გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდგომ უზრუნველყოფს სასამართლო აქტით წარმოშობილი სამართლებრივი შედეგების საბოლოობას და მისი შენარჩუნების მიმართ საზოგადოებრივი ნდობის განმტკიცებას, შედეგად, სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და განსაზღვრულობის კონსტიტუციური პრინციპების დაცვას, ასევე, მოწესრიგებული და სტაბილური სამოქალაქო ბრუნვის შექმნა-შენარჩუნებას. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის პირველი და მე-4 ნაწილებით „...დადგენილი ხანდაზმულობის ვადები მიზნად ისახავს სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და განსაზღვრულობის, ისევე, როგორც მოწესრიგებული და სტაბილური სამოქალაქო ბრუნვის უზრუნველყოფას. სტაბილური სამართლებრივი წესრიგი მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული სასამართლო გადაწყვეტილების საბოლოობაზე. სასამართლოს მიერ პირისათვის განსაზღვრული/მინიჭებული უფლებები არ შეიძლება მუდმივად საეჭვოობის (საცილოობის) ხასიათს ატარებდეს. სასამართლოს გადაწყვეტილების, როგორც ქვეყნის სახელით გამოტანილი მართლმსაჯულების აქტის ფუნქციური დატვირთვა მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი კონფლიქტის საბოლოოდ დასრულება და სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი მართლწესრიგის რეალურად აღსრულებაა. აღნიშნული ფუნქცია კი მიუღწეველი დარჩება იმ შემთხვევაში, თუკი მხარეებს მუდმივად ექნებათ შესაძლებლობა, კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენონ სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. ამგვარი წესრიგი აზრს დაუკარგავს, მათ შორის, თავად იმ უფლებათა არსებობასაც, რომლის დაცვასაც ცდილობს პირი სასამართლოს მეშვეობით“ (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის #3/1/531 გადაწყვეტილება „ისრაელის მოქალაქეები ‒ თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი და ირმა ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ , II-27).

2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილებაში საქმეზე „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ „სტაბილური სამართლებრივი წესრიგი წარმოუდგენელია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებისადმი სანდოობის გარეშე. სასამართლოს გადაწყვეტილებისადმი ნდობას კი განაპირობებს, მათ შორის, ის გარემოება, რომ მასში შეფასებული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები, დადგენილი წესრიგი აღარ ექვემდებარება შეცვლას. სასამართლოს გადაწყვეტილება, კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ, იძენს საბოლოო, სავალდებულო და შეუქცევად ხასიათს. სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის ინსტიტუტი მჭიდროდაა დაკავშირებული საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანეს პრინციპთან - res juticata ..., რომლის მიზანია, სასამართლო გადაწყვეტილების საბოლოობის უზრუნველყოფით, სანდოობა და სტაბილურობა შესძინოს სასამართლო გადაწყვეტილებას და დაიცვას მხარე ხელახალ სამართალწარმოებაში ჩართვისაგან.“ საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით „... სასამართლო, როგორც კონფლიქტის მოგვარების ინსტიტუტი, უტყუარობისა და სანდოობის პრეზუმფციით სარგებლობს, სასამართლო პროცესზე განხილული საკითხი კი საბოლოოდ გადაწყვეტილად და დადგენილად ითვლება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის #3/1/531 გადაწყვეტილება „ისრაელის მოქალაქეები ‒ თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი და ირმა ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ , II-25).

საკონსტიტუციო სასამართლომ, ასევე, მიუთითა, რომ „ხშირ შემთხვევაში, ამა თუ იმ სამართლებრივ ურთიერთობაში შესვლისას, პირები ეყრდნობიან სასამართლოს გადაწყვეტილებით განსაზღვრულ უფლებრივ რეჟიმს, სწორედ იმიტომ, რომ არსებობს მისი შეუცვლელობის მოლოდინი. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებისადმი სანდოობას იწვევს, მათ შორის, სწორედ ის ფაქტი, რომ იგი არის საბოლოო. საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკით, დაუშვებელია კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების მუდმივად ეჭვქვეშ დაყენება, წინააღმდეგ შემთხვევაში, საფუძველი გამოეცლებოდა სასამართლოსადმი სანდოობის ვარაუდს (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2003 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება #1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები - ოლღა სუმბათაშვილი და იგორ ხაპროვი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). აღნიშნული შექმნის ისეთ სამართლებრივ რეალობას, რომლის ფარგლებშიც არ იარსებებს ინსტიტუტი, რომელსაც შეეძლება მხარეთა შორის დავის საბოლოოდ გადაწყვეტა, უფლების ნამდვილობის ავტორიტეტულად განსაზღვრა და მბოჭავი სამართლებრივი შედეგის დადგენა. მსგავსი გაურკვევლობა, სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლის მუდმივი რისკი და უფლების საეჭვოობა კი წერტილს დაუსვამს სასამართლოსადმი ნდობას და საფრთხეს შეუქმნის მის გადაწყვეტილებათა აღსრულებას. საკონსტიტუციო სასამართლომ, ასევე, აღნიშნა, რომ „სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად უდევს პროცესზე წარდგენილი და გამოკვლეული მტკიცებულებები. შესაბამისად, მტკიცებულებათა გამოყენებადობა, მათი მტკიცებითი ძალა მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მიღებას. თავის მხრივ, დრო მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საპროცესო უფლებების რეალიზაციის შესაძლებლობაზე.“ „როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის #3/1/531 გადაწყვეტილება „ისრაელის მოქალაქეები ‒ თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი და ირმა ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ , II-21).

საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის საფუძვლად ითვალისწინებს ერთ-ერთი მხარის ან მისი კანონიერი წარმომადგენლის (თუ მას ასეთი წარმომადგენელი სჭირდება) მოუწვევლობას საქმის განხილვაზე. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამართალწარმოებაში პირის მონაწილეობა ფუნდამენტურ მნიშვნელობას იძენს, რამდენადაც ამგვარ პირობებში მას ენიჭება სასამართლოსათვის საკუთარი მოსაზრებებისა და პოზიციების, მისთვის სასარგებლო გარემოებებისა და ამ გარემოებათა დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენის შესაძლებლობა. გარდა ამისა, ასეთ შემთხვევაში, სასამართლოს ეძლევა პროცესის მონაწილე პირთა ინტერესების შეპირისპირების და მათი დაბალანსების საფუძველზე საქმის სრულყოფილად შესწავლა-გამოკვლევის საშუალება, რის შემდგომაც მიღებული გადაწყვეტილება სარგებლობს სანდოობისა და სამართლიანობის მომეტებული ხარისხით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამართალწარმოებაში პროცესის მონაწილე მხარეთა სათანადო ჩართულობა სამართლიანი სასამართლოს უფლების და ზოგადად, ეფექტიანი მართლმსაჯულების განხორციელების ფუნდამენტური კომპონენტია. პროცესში მხარეთა მონაწილეობისათვის სასამართლოს მიერ სათანადო პროცესუალური ზომების მიღება და შედეგად, მათი საქმის განხილვაში მონაწილეობა განაპირობებს სამართალწარმოების თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპების დაცვით წარმართვას. სასამართლოს მხრიდან მხარის პროცესში მონაწილეობის უფლების უკანონო შეზღუდვა იწვევს სხვა პროცესუალური უფლებებით სარგებლობის ხელშეშლას და შესაბამისად, წარმოშობს არასწორი გადაწყვეტილების მიღებისა და პირისათვის კონსტიტუციით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევის მომეტებულ რისკს.

აღსანიშნავია, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ ერთმანეთისაგან გამიჯნა პირის სასამართლო პროცესზე გამოუცხადებლობის ორი სხვადასხვა შემთხვევა. კერძოდ, სასამართლოს მითითებით, „ეს შეიძლება იყოს პირის გაცნობიერებული გადაწყვეტილება, დაუდევრობა ან იგი საერთოდ არ იყოს ინფორმირებული მის წინააღმდეგ მიმდინარე დავის შესახებ. შესაძლოა, არსებობდეს ისეთი შემთხვევები, როდესაც მხარეს არ ჩაბარდა მის წინააღმდეგ შეტანილი სარჩელიც კი, თუმცა მან იცის სასამართლოში საქმის წარმოების დაწყების თაობაზე. ამდენად, ტერმინი „მხარე ან მისი კანონიერი წარმომადგენელი არ იყო მოწვეული საქმის განხილვაზე“, თავის თავში აერთიანებს მხარის მოუწვევლობის ორ შემთხვევას: 1) როდესაც მხარე ან მისი კანონიერი წარმომადგენელი არ იყო მოწვეული საქმის განხილვაზე, თუმცა მან იცის მის წინააღმდეგ მიმდინარე საქმის წარმოების შესახებ და 2) პირისათვის ობიექტურად უცნობია მის წინააღმდეგ სასამართლოში მიმდინარე დავის არსებობის ფაქტი. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაბათილებას იწვევს ორივე ზემოთ ხსენებულ შემთხვევაში, თუმცა, ბუნებრივია, სამართლიანი სასამართლოს უფლების შეზღუდვის ინტენსივობის თვალსაზრისით, ეს შემთხვევები ერთმანეთისაგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-38).

ამავე გადაწყვეტილებაში საკონსტიტუციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „როდესაც პირს ობიექტურად გააჩნია ცოდნა სასამართლოში მიმდინარე საქმის/მისი შედეგის შესახებ, მას ევალება მეტი გულმოდგინების, ინტერესის გამოჩენა. სამართლიანი სასამართლოს უფლების მიზანია, პირს შეუქმნას უფლების დაცვის მექანიზმები და არა სამართალწარმოების ხელოვნურად შეფერხების და ამ ფორმით მოწინააღმდეგე მხარისათვის უფლების დაცვის გართულების ბერკეტები. ბუნებრივია, იმ შემთხვევაში, როდესაც პირმა ამა თუ იმ ფორმით იცის მის მიმართ სამართალწარმოების მიმდინარეობის შესახებ და, აღნიშნულის მიუხედავად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შევლიდან 5 წლის განმავლობაში არ წარადგენს რაიმე სახის პრეტენზიას მის მიმართ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ, ინტერესთა ბალანსი კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების შენარჩუნებისაკენ უნდა გადაიხაროს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-40).

საკონსტიტუციო სასამართლოს შეფასებით, „ზემოხსენებულისაგან განსხვავებული ვითარებაა იმ შემთხვევაში, როდესაც მხარეს ან მის კანონიერ წარმომადგენელს ობიექტურად არ ჰქონდათ ინფორმაცია საქმის წარმოების შესახებ. მხარის მიერ იმ ინფორმაციის არქონა, რომ მის წინააღმდეგ მიმდინარეობს სასამართლო დავა, ავტომატურად ნიშნავს, რომ მას ერთმევა საკუთარი უფლებების, ინტერესების დაცვის ყოველგვარი შესაძლებლობა. იგი ვერ ახერხებს, სასამართლოს წარუდგინოს არგუმენტაცია, დაარწმუნოს საკუთარი პოზიციის მართებულობაში და, ერთი მხრივ, მოახდინოს პროცესუალური უფლებების რეალიზება, ხოლო, მეორე მხრივ, ხელი შეუწყოს მართლმსაჯულების სწორად, სამართლიანად განხორციელებას. მხარისათვის ფუნდამენტური პროცესუალური უფლებების შეზღუდვა, საქმის განხილვაში მონაწილეობის შესაძლებლობის მიუცემლობა, როგორც წესი, პროცესს უსამართლოდ აქცევს. ამასთანავე, მხარის ინფორმირების გარეშე მიღებული გადაწყვეტილებისათვის შეუქცევადი ხასიათის მინიჭება და საქმის წარმოების განახლების შესახებ სასამართლოსათვის მიმართვის უფლების გამორიცხვა (თუკი პირი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდეგ გაიგებს ამის შესახებ), გამოიწვევს პირის ინტერესების/უფლებების განგრძობადად დარღვევას და მის იძულებას, დაემორჩილოს იმ სამართლებრივ შედეგებს, რომლის დადგომაზეც მას, სხდომაზე მოუწვევლობის გამო, არ გააჩნდა რაიმე ზეგავლენის მოხდენის შესაძლებლობა“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-41).

საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „სასამართლოს გადაწყვეტილების საბოლოობის კონსტიტუციური ინტერესი უკავშირდება სწორედ იმ გარემოებას, რომ შემდგარი მართლმსაჯულების პირობებში, აღარ უნდა შეიცვალოს სასამართლოს მიერ დადგენილი სამართლებრივი თუ ფაქტობრივი მოცემულობები. თუმცა მსგავსი ინტერესი ნაკლებად არსებობს იმ გადაწყვეტილებებთან მიმართებით, რომელთა მიღებაც მოხდა კონსტიტუციისა და კანონის ფუნდამენტურ მოთხოვნათა დარღვევით. ასეთ პირობებში, იმ მხარეს, რომელსაც წაერთვა პროცესში მონაწილეობის უფლება, სულ მცირე, უნდა ჰქონდეს იმის შესაძლებლობა, რომ მიმართოს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გადასინჯვის მოთხოვნით. ამავე დროს, თავად გადაწყვეტილების კანონიერი ძალის შენარჩუნებით დაინტერესებულ მხარესაც აქვს შესაძლებლობა, გადაამოწმოს მოწინააღმდეგე მხარის სხდომაზე მოწვევის ფაქტი ან გამოუცხადებლობის მიზეზი, რათა საჭიროების შემთხვევაში მოახდინოს მისი ინფორმირება სასამართლოში პროცესის მიმდინარეობისა და მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ. შესაბამისად, თავად დაინტერესებულ მხარესაც აქვს შესაბამისი ბერკეტები იმისათვის, რომ მოწინააღმდეგე მხარის ინფორმირების გზით, უზრუნველყოს დიდი ხნის გასვლის შემდეგ მის სასარგებლოდ მიღებული გადაწყვეტილების გადახედვის შესაძლებლობის გამორიცხვა. ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, იმ პირის უფლებების დაცვის/აღდგენის სამართლებრივი ინტერესი, რომელმაც არ იცოდა მის მიმართ მიმდინარე სამართალწარმოების შესახებ, გადაწონის, როგორც მეორე მხარის უფლებას, სასამართლო გადაწყვეტილების საბოლოობაზე, ისე საჯარო ინტერესს განჭვრეტად და სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვასთან დაკავშირებით“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-43).

საკონსტიტუციო სასამართლომ, ასევე, აღნიშნა, რომ „...თუკი პირი 5-წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ მიმართავს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოტივით, საქართველოს კონსტიტუციის მოთხოვნა არ არის ამ გადაწყვეტილების ავტომატური ბათილობა და სამართალწარმოების ხელახლა დაწყება. უფრო მეტიც, ვინაიდან გადაწყვეტილების საბოლოობაც სამართლიანი სასამართლოს უფლებით დაცული სიკეთეა, რიგ შემთხვევებში, მხარის მოუწვევლობის მოტივით საბოლოო გადაწყვეტილების გაუქმება შესაძლოა სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევასაც კი იწვევდეს. სამართლიანი სასამართლოს უფლება ვერ იქნება გაგებული/გამოყენებული თვითმიზნურად - იმ შემთხვევაში, თუკი ცხადია, რომ პირის მონაწილეობა სასამართლო პროცესში ვერ გამოიწვევდა არსებულისაგან განსხვავებულ სამართლებრივ შედეგს, გადაწყვეტილების გაუქმება და ხელახლა, იმავე სამართლებრივი შედეგის დასადგომად პროცესის განახლება, ვერც მხარეთა უფლებების დაცვას შეუწყობს ხელს და ვერც საჯარო ინტერესების რეალიზებას. თუმცაღა, თუკი დადგინდება, რომ პირის სასამართლო პროცესში მონაწილეობას, მის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს და პოზიციებს შეეძლო არსებითი გავლენა მოეხდინა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების შედეგზე, გაუგებარი ხდება, თუ რატომ არ უნდა მიეცეს მას საკუთარი უფლებების დაცვის შესაძლებლობა 5 წლის გასვლის შემდეგ, თუკი მანამდე მისთვის ობიექტურად უცნობი იყო მის მიმართ სამართალწარმოების მიმდინარეობის ფაქტი. შესაბამისად, კონსტიტუციის სწორ ბალანსად შეიძლება იქნეს მიჩნეული სისტემა, რომლის ფარგლებში, მოსამართლეს ეძლევა შესაძლებლობა, თუნდაც არსებითი განხილვის ფორმატში შეაფასოს, სხდომაზე მხარის მოუწვევლობის გავლენა გადაწყვეტილებაზე და საჭიროების შემთხვევაში, სამართლებრივი შედეგი შეცვალოს არა წინასწარ, არამედ საქმის ხელახალი, სრულყოფილი გამოკვლევის შედეგად“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-44).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ როგორც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობა ცხადყოფს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის კონკრეტული ნორმატიული შინაარსის არაკონსტიტუციურად ცნობას არ გამოუწვევია სასამართლოსათვის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნით მიმართვის პროცესუალური უფლების დროით შემოუსაზღვრავ სივრცეში გადანაცვლება. გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი ადასტურებს, რომ საკონსტიტუციო სასამართლო, რიგ შემთხვევებში, უსაფუძვლოდ თვლის ხანდაზმულობის 5-წლიანი ვადის გასვლის გამო ასეთი უფლების რეალიზაციაზე უარის თქმას და მიიჩნევს, რომ, გარკვეულ შემთხვევებში, მხარეს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდგომაც უნდა ჰქონდეს საკუთარი უფლებების დაცვის შესაძლებლობა, რაც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ინდივიდუალურად, სასამართლოს შეხედულებით უნდა შეფასდეს. შესაბამისად, იმისათვის, რათა საკანონმდებლო ორგანოს მისცემოდა გონივრული პერიოდი საჭირო საკანონმდებლო ცვლილებების ინიცირებისათვის, საკონსტიტუციო სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია გადაწყვეტილების აღსრულება კონკრეტული დროით გადავადება.

ამასთან, საკასაციო პალატა განმეორებით მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის პირველ და მე-3 ნაწილებზე, რომელთა თანახმად, განცხადება გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ შეტანილ უნდა იქნეს ერთი თვის განმავლობაში და ამ ვადის გაგრძელება არ დაიშვება. თუ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესახებ განცხადება ამ კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტს ემყარება, განცხადების შეტანის ვადა იწყება იმ დღიდან, როცა გადაწყვეტილება ეცნობა მხარეს ან სხვა შესაბამის სუბიექტს. აღნიშნული ვადის ათვლა იწყება უფრო გვიან ჩაბარებული გადაწყვეტილების ჩაბარების დღიდან.

საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „...თუკი პირი ან მისი წარმომადგენელი მიწვეულნი არ იყვნენ საქმის განხილვაზე და მათ წინააღმდეგ გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, პირებს ამგვარი გადაწყვეტილების არსებობის შესახებ ინფორმაციის მიღებიდან ერთი თვის ვადაში შეუძლიათ, მიმართონ სასამართლოს და მოითხოვონ აქტის ბათილობა. ამ შემთხვევაში, პირს მხოლოდ იმ ფაქტის დადასტურება უწევს, რომ იგი ინფორმაციას არ ფლობდა მის მიმართ სასამართლოს გადაწყვეტილების არსებობის შესახებ“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-70). ამავე გადაწყვეტილებაში საკონსტიტუციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „...საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ამომწურავად და არაორაზროვნად ადგენს, ერთი მხრივ, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის ან ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების საფუძვლებს, ხოლო, მეორე მხრივ, ამ განცხადების წარდგენისა და განხილვის პროცედურას. პირის მიერ უფლებათა დაცვის არასწორი სტრატეგიისა თუ მცდარი პროცედურული მექანიზმის არჩევა ვერ გამოდგება სადავო ნორმით გათვალისწინებული ერთთვიანი ვადის არაკონსტიტუციურობის სამტკიცებლად“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-75).

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის მიერ 2024 წლის 14 აგვისტოს განცხადებაში ასახულ მსჯელობაზე, რომლებიც თვლიან, რომ ქონების ჩამორთმევასთან დაკავშირებული სამართალწარმოება მთელი რიგი პროცესუალური ნორმების დარღვევით წარიმართა, რამაც, მათივე შეფასებით, განაპირობა მოპასუხეების საქმის განხილვაში სათანადო წესით მიუწვევლობა და შედეგად, მათ მიმართ უკანონო სამართლებრივი შედეგების წარმოშობა. უპირველესად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს განმცხადებელთა მითითებს საქმეში ამგვარი პროცესუალური დარღვევების არსებობასთან დაკავშირებით, რასთან დაკავშირებითაც პალატა დეტალურად მოგვიანებით იმსჯელებს, თუმცა აქვე საგულისხმოა, რომ განმცხადებლები საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების არსებობის შესახებ ინფორმირებული იყვნენ ჯერ კიდევ ამ გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტში. საკასაციო სასამართლოს მითითებით, ზემოხსენებული გადაწყვეტილებით განმცხადებლებს ჩამოერთვათ და სახელმწიფოს გადაეცა მათ საკუთრებაში არსებული დაუსაბუთებლად მოპოვებული ქონება. ასევე, ამავე გადაწყვეტილებით მოპასუხეებს სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრათ გარკვეული თანხების გადახდა. შესაბამისად, აღნიშნული გადაწყვეტილების აღსრულების ფარგლებში განმცხადებელთათვის ობიექტურად გასაგები გახდებოდა მათ მიმართ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების არსებობის შესახებ, რამაც გამოიწვია მათი ქონებრივი მდგომარეობის ცვლილება. განმცხადებელთა მიერ მითითებული პროცესუალური დარღვევების ნამდვილად არსებობის პირობებშიც კი, მათ უნდა გასჩენოდათ ობიექტური, გონივრული საფუძველი იმისა, რომ გადაწყვეტილება მიღებულ და აღსრულებულ იქნა იმგვარად, რომ მათ მონაწილეობა არ მიუღიათ საქმის განხილვაში. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განმცხადებლებს გადაწყვეტილების აღსრულების ფარგლებში ობიექტურად უნდა წარმოშობოდათ ცოდნა სასამართლოში მათ მიმართ საქმის არსებობის შესახებ და გასჩენოდათ ამ საქმის შედეგის შეტყობის ინტერესი. შესაბამისად, განმცხადებლებს ევალებოდათ გულმოდგინების გამოჩენა, მათ ამ პერიოდიდან უნდა ეღონათ ყველაფერი საკუთარ უფლებათა ეფექტური დაცვისათვის. მიუხედავად აღნიშნულისა, განმცხადებლებს გადაწყვეტილების აღსრულების შემდგომ 2024 წლის 14 აგვისტომდე გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების (2019 წლის 19 ივლისის განცხადება შეეხებოდა მხოლოდ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლებას) მოთხოვნით საქართველოს საერთო სასამართლოებისათვის არ მოუმართავთ.

ამასთანავე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ თავად განცხადებაში დაფიქსირებული მოსაზრებებიც ადასტურებს, რომ, მაგალითად, გ. კ-ისათვის ცნობილი იყო საქმის მიმდინარეობის შესახებ. კერძოდ, როგორც განცხადებაშია აღნიშნული, იგი მოითხოვდა სასამართლო პროცესებში მისი მონაწილეობის უზრუნველსაყოფად სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან მის სხდომის დარბაზამდე გადაყვანას. ცხადია, გ. კ-ი ვერ წარადგენდა ამგვარ მოთხოვნას პროცესების მიმდინარეობის შესახებ ინფორმაციის არცოდნის შემთხვევაში.

საკასაციო სასამართლო, ასევე, ყურადღებას ამახვილებს განცხადებაში მითითებულ იმ გარემოებაზე, რომ ქონების ჩამორთმევასთან დაკავშირებული საქმის განხილვის მომენტისათვის და მათ შორის, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების მიღების დროისათვის ა. და მ. კ-იები იყვნენ არასრულწლოვნები, რომლებმაც, განმცხადებლების მტკიცებით, კანონიერი წარმომადგენლის არყოლის გამო ვერ შეძლეს საკუთარი უფლებების ეფექტური დაცვა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმის მასალები, ასევე, 2024 წლის 14 აგვისტოს განცხადებაზე თანდართული მინდობილობები ადასტურებს, რომ ა. კ-ი დაბადებულია ... წლის ...ს, მ. კ-ი კი - ... წლის ...ს. მიუხედავად ამისა, მათ სრულწლოვანების ასაკის მიღწევის შემდგომაც კი, საქართველოს საერთო სასამართლოებისათვის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით 2024 წლის 14 აგვისტომდე არ მოუმართავთ.

უფრო მეტიც, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში 2019 წლის 19 ივლისს წარმოდგენილი განცხადება უტყუარად ადასტურებს, რომ მისი ავტორებისათვის ცნობილი იყო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების არსებობის შესახებ, რამდენადაც აღნიშნული განცხადებით მათ მიერ მოთხოვნილ იქნა სწორედ აღნიშნულ საქმეზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლება. საგულისხმოა, რომ ხსენებულ განცხადებას თან ერთვოდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების ასლიც. მიუხედავად ამისა, როგორც ზემოთ აღინიშნა, 2019 წლის 19 ივლისის განცხადებით განმცხადებელთა მიერ მოთხოვნილ იქნა მხოლოდ ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლება კონკრეტული საფუძვლის მითითებით, თუმცა მათ არც იმავე განცხადებით და არც შემდგომში, 2024 წლის 14 აგვისტომდე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოსათვის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნით არ მოუმართავთ.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 427-ე მუხლზე, რომლითაც განსაზღვრულია გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის განახლების შესახებ განცხადების შინაარსი. კერძოდ, მითითებული მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, განცხადება უნდა შეიცავდეს მითითებას იმ გარემოებებზე, რომლებიც მოწმობენ, რომ დაცულია განცხადების შეტანის ვადა, და ამ გარემოებების დამადასტურებელ მტკიცებულებებზე. მოხმობილ სამართლებრივ საფუძველზე დაყრდნობით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სწორედ განმცხადებელთა პროცესუალურ ვალდებულებას წარმოადგენს სასამართლოს წინაშე იმის დადასტურება, რომ მათთვის არ იყო ცნობილი კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების არსებობის თაობაზე. ამ თვალსაზრისით, სწორედ განმცხადებლებს ეკისრებათ იმ ფაქტის მტკიცების ტვირთი, რომ ხსენებული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე განცხადება მათ საპროცესო კანონმდებლობით განსაზღვრული ვადის დაცვით წარადგინეს. მიუხედავად აღნიშნულისა, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში, განმცხადებლებმა ვერ შეძლეს ზემოხსენებული საპროცესო ვალდებულების შესრულება.

ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე განცხადების ამავე კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილით დადგენილი 5-წლიანი ვადის გასვლის შემდგომ წარდგენის დასაშვებად მიჩნევის პირობებშიც კი, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განმცხადებელთა მხრიდან აღნიშნული განცხადება ამავე კოდექსის 426-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ერთთვიანი ვადის დარღვევით იქნა წარმოდგენილი, რაც ქმნის მისი დაუშვებლად ცნობისა და განუხილველად დატოვების საფუძველს.

ამასთან, მიუხედავად განცხადების საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით წარმოდგენისა, საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, იმსჯელოს განცხადებაში მითითებული პროცესუალური დარღვევების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 93-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, მოქალაქეებს შეუძლიათ საქმე აწარმოონ სასამართლოში პირადად, ხოლო იურიდიულ პირებს ან სხვა ორგანიზაციებს – იმ თანამდებობის პირის მეშვეობით, რომელსაც წესდებით ან დებულებით შეუძლია ამ იურიდიული პირისა თუ ორგანიზაციის სახელით იმოქმედოს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ აგრეთვე საქმე აწარმოონ სასამართლოში წარმომადგენლის მეშვეობით.

ამავე კოდექსის 98-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უფლებამოსილება სასამართლოში საქმის წარმოების შესახებ უფლებას აძლევს წარმომადგენელს მარწმუნებლის სახელით შეასრულოს ყველა საპროცესო მოქმედება, გარდა კერძო არბიტრაჟისათვის საქმის გადაცემისა, სასარჩელო მოთხოვნაზე მთლიანად ან ნაწილობრივ უარის თქმისა, სარჩელის ცნობისა, სარჩელის საგნის შეცვლისა, მორიგებისა, სასამართლო გადაწყვეტილების გასაჩივრებისა, სააღსრულებო ფურცლის გადასახდევინებლად წარდგენისა, მიკუთვნებული ქონების ან ფულის მიღებისა. წარმომადგენლის უფლებამოსილება ამ მუხლში აღნიშნული თითოეული მოქმედების შესრულებისათვის სპეციალურად უნდა იქნეს აღნიშნული მარწმუნებლის მიერ გაცემულ მინდობილობაში.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ როგორც საქმის მასალებით, ასევე, უშუალოდ საქართველოს უზენაესი სასამართლოსათვის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილებით ნათლად დასტურდება, რომ განმცხადებლები საქმეს აწარმოებდნენ წარმომადგენლების - ე. ბ-ას და პ. გ-ეის მეშვეობით. საქმის მასალები და გადაწყვეტილება, ასევე, ცხადყოფს მათ მონაწილეობას საქართველოს უზენაეს სასამართლოში გამართულ ზეპირი მოსმენის სხდომაზე. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არადამარწმუნებლად მიიჩნევს განმცხადებლების მტკიცებას მათი სათანადო წესით საქმეში მიუწვევლობასთან დაკავშირებით, რამდენადაც მათი წარმომადგენლების მოწვევა საქმის განხილვაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე - 78-ე მუხლების საფუძველზე, გულისხმობდა მარწმუნებელთა ინფორმირებასაც სასამართლოში მიმდინარე საქმის განხილვის თაობაზე. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 98-ე მუხლის საფუძველზე, სასამართლოში საქმის წარმოების უფლებით წარმომადგენლის აღჭურვა უზრუნველყოფს მარწმუნებლის მატერიალური და პროცესუალური უფლებების დაცვას სამართალწარმოების ფარგლებში. შესაბამისად, წარმომადგენელთა საქმის განხილვაში მონაწილეობის პირობებში, პრეზუმირებულია, რომ მარწმუნებელთა პროცესუალური უფლებები სამართალწარმოების პროცესში დაცულია, ხოლო საწინააღმდეგო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება განმცხადებელთა მხრიდან განსახილველი საქმის ფარგლებში ვერ იქნა წარმოდგენილი. ამასთან, საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება განმცხადებელთა მითითებებს იმის შესახებ, რომ მათი სათანადო წესით მოწვევის შემთხვევაში, ისინი შეძლებდნენ სასამართლოსათვის წარმოედგინათ სათანადო მტკიცებულებები, რომლითაც შესაძლებელი იქნებოდა მათი ქონების კანონიერი წარმომავლობის დადასტურება. აღნიშნულის საპირისპიროდ, პალატა აღნიშნავს, რომ განმცხადებლები ადმინისტრაციულ პროცესში სარგებლობდნენ წარმომადგენლის დახმარებით. ამდენად, მათ ჰქონდათ შესაბამის მტკიცებულებათა წარმომადგენლის მეშვეობით წარმოდგენის პროცესუალური შესაძლებლობა, ხოლო ამგვარი შესაძლებლობის არარსებობის დამადასტურებელი მტკიცებულება მხარეთა მიერ განცხადებით არ ყოფილა წარმოდგენილი.

საკასაციო სასამართლო, ასევე, ვერ გაიზიარებს განმცხადებელთა მტკიცებას იმის თაობაზე, რომ არასრულწლოვანი მ. კ-ის მიმართ გადაწყვეტილება სარჩელის აღძვრის გარეშე იქნა მიღებული. აღნიშნულის საპირისპიროდ, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორც საქმის მასალებით, ასევე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილებით დასტურდება, რომ 2004 წლის 23 ივნისს საქართველოს მთავარმა სამხედრო პროკურორმა დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ სარჩელი აჭარის ა/რ უმაღლეს სასამართლოში აღძრა მოპასუხეების - გ., ე., გუ., მ. და ა. კ-იების მიმართ.

რაც შეეხება განმცხადებელთა მოთხოვნას განცხადების ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 430-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადება, გარდა ამ კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა, განიხილება ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლოს შეუძლია დაადგინოს ზეპირი განხილვაც, თუ ეს საჭიროა და ხელს უწყობს საქმის გარემოებების გარკვევას.

მოხმობილ სამართლებრივ საფუძველსა და ზემოთ განვითარებულ მსჯელობაზე დაყრდნობით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება როგორც ხანდაზმულობის ვადის დარღვევის, ასევე, აშკარა შინაარსობრივი უსაფუძვლობის გამო ქმნის მისი დაუშვებლად მიჩნევისა და განუხილველად დატოვების საფუძველს. შესაბამისად, გარდა იმისა, რომ წარმოდგენილი განცხადებით არ იკვეთება საქმის გარემოებათა დამატებით გამორკვევის მიზნით ზეპირი მოსმენის გამართვის პროცესუალური საჭიროება, განცხადების დაუშვებლად მიჩნევისა და მისი განუხილველად დატოვების სათანადო ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობების არსებობის გათვალისწინებით, განცხადების ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე განმცხადებელთა მოთხოვნას ეცლება შესაბამისი საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 429-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სასამართლომ თავისი ინიაციტივით უნდა შეამოწმოს, დასაშვებია თუ არა განცხადება საქმის განახლების შესახებ. თუ არ არსებობს განცხადების დაშვების ესა თუ ის პირობა, სასამართლომ თავისი განჩინებით განცხადება განუხილველად უნდა დატოვოს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე დაუშვებელია და უნდა დარჩეს განუხილველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, 429-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო;

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა