ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების თაობაზე განცხადების განუხილველად დატოვების შესახებ

საქმე #ბ-1250-7(ა-24) 24 ოქტომბერი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობით:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

განმცხადებლები – გ. კ-ი, მ. კ-ი, ე. კ-ი, ა. კ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს გენერალური პროკურატურა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილება

განმცხადებლის მოთხოვნა – ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2004 წლის 23 ივნისს საქართველოს მთავარმა სამხედრო პროკურორმა დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ სარჩელი აღძრა აჭარის ა/რ უმაღლეს სასამართლოში მოპასუხეების - გ., ე., გუ., მ. და ა. კ-იების მიმართ.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 24 ივნისის განჩინებით დაკმაყოფილდა საქართველოს მთავარი სამხედრო პროკურორის მოთხოვნა გ., ა., გუ., ე. და მ. კ-იების სადავო ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ და ყადაღა დაედო საქართველოს მთავარი სამხედრო პროკურორის სარჩელში მითითებულ მთელ სადავო ქონებას.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 24 ივნისის განჩინებაზე კერძო საჩივარი შეიტანეს გ., ე., ა., მ. და გუ. კ-იებმა. კერძო საჩივრის ავტორებმა მოითხოვეს აღნიშნული განჩინების გაუქმება მთელი თავისი სამართლებრივი შედეგით.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 7 ივლისის განჩინებით გ., ა., გუ., ე. და მ. კ-იების კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა დაუსაბუთებლობის მოტივით და საქმის მასალებთან ერთად გადაეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 12 ივლისის განჩინებით გ., ე., ა., მ. და გუ. კ-იების კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 23 ივლისის განჩინებით გ., ე., გუ., ა. და მ. კ-იების წარმომადგენელ პ. გ-ეის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და დაინიშნა ექსპერტიზა აბაშის რაიონის სოფელ ...ში მოპასუხეთა ქონების შეფასების მიზნით.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ 2004 წლის 29 ივლისს განიხილა მოცემული საქმე და გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლითაც საქართველოს პროკურატურის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეების - გ., ე., გუ., მ. და ა. კ-იების ქონება ცნობილ იქნა დაუსაბუთებლად; სახელმწიფოს გადაეცა აბაშის რაიონის სოფელ ...ში გ. და ე. კ-იების სახელზე რიცხული მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობანი 230 541 ლარის საერთო ღირებულებით; სახელმწიფოს გადაეცა, აგრეთვე: აბაშის რაიონის სოფელ ...ში გუ. კ-იზე რიცხული მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობანი 12 785 ლარის საერთო ღირებულებით; ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #3-ში მდებარე, 16606 ლარის ღირებულების ერთოთახიანი ბინა #14; ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #3-ში მდებარე, 173 495 ლარად შეფასებული სახლთმფლობელობა; ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #...-ში მდებარე #10 და #11 ბინები, შესაბამისად, 40 872 და 16 820 ლარად ღირებული; გ. კ-ის დაეკისრა 2003-2004 წლებში გაყიდული ქონების, კერძოდ: ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #5-ში მდებარე ბინის გასხვისებით მიღებული შემოსავალი - 10 000 ლარი; ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #23-ში არსებული სახლთმფლობელობის გასხვისებით მიღებული 80 000 ლარი და ავტომანქანა „...ს“ გასხვისებით მიღებული 7400 ლარი; მოპასუხეებს დაეკისრათ გ. კ-ის მიერ შედგენილი დეკლარაციის შესაბამისად არსებული ნაღდი ფულის სახელმწიფოსთვის გადაცემა: გ. კ-ის - 17 000 აშშ დოლარის, ე. კ-ის - 5 000 აშშ დოლარის, გუ. კ-ის - 5 000 აშშ დოლარის და მ. და ა. კ-იებს 1500-1500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი. აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილებაზე შემდეგმა პირებმა ცალ-ცალკე შეიტანეს სამი საკასაციო საჩივარი: კასატორმა, აგრეთვე, ა. და მ. კ-იების წარმომადგენლის, კასატორ ე. კ-ის წარმომადგენელმა გუ. კ-იმა; კასატორ გ. კ-ის წარმომადგენელმა, ადვოკატმა ე. ბ-ამ; გ., ე., მ. და ა. კ-იების წარმომადგენელმა - ადვოკატმა პ. გ-ემ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილებით გ., ე., გუ., მ. და ა. კ-იების საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილება და გამოტანილ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც საქართველოს გენერალური პროკურატურის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; დაუსაბუთებლად იქნა ცნობილი, ჩამოერთვა და გადაეცა სახელმწიფოს შემდეგი ქონება: ა) აბაშის რაიონის სოფ. ...ში მოპასუხეების - გ. და ე. კ-იების სახელზე რიცხულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები; ბ) ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #...-ში მდებარე მოპასუხე მ. გ.-ს ას კ-ის სახელზე რიცხული #10 და #11 ბინები; სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრათ მოპასუხეებს - გ., ე., მ. და ა. კ-იებს - დაუსაბუთებელი ქონების რეალიზაციით მიღებული ფულადი თანხები, კერძოდ: გ. კ-ის 17 000 აშშ დოლარის, ე. კ-ის 5 000 აშშ დოლარის, მ. კ-ის 1 500 აშშ დოლარისა და ა. კ-ის 1 500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი; სახელმწიფოს სასარგებლოდ გ. და ე. კ-იებს დაეკისრათ მათ მიერ გაყიდული დაუსაბუთებელი ქონების ეკვივალენტი ფულადი თანხა 51 650 ლარის ოდენობით; გ. და ა. კ-იებს სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრათ ქ. ბათუმში, ...ს #3-ში მდებარე, ა. კ-ის სახელზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლზე განხორციელებული მიშენებისა და სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, დაუსაბუთებელი ფულადი თანხა - 79 922 ლარი; გ. კ-ის სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრა ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #3-ში მდებარე, გ. კ-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი ბინის სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, დაუსაბუთებელი ფულადი თანხა 7 000 ლარის ოდენობით; არ დაკმაყოფილდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სარჩელი: ა) აბაშის რაიონის, სოფ. ...ში, მოპასუხე გუ. კ-ის სახელზე რიცხული მიწის ნაკვეთისა და დამხმარე ნაგებობების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის დაბრუნების ნაწილში; ბ) მოპასუხე გუ. კ-ისთვის სახელმწიფოს სასარგებლოდ 5 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრების ნაწილში; გ) ქ. ბათუმში, ...ს #3-ში მდებარე, ა. კ-ის სახელზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლზე განხორციელებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულების - 40 078 ლარის - გ. და ა. კ-იებზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაკისრების ნაწილში; დ) ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #3-ში მდებარე, გ. კ-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი ბინის სარემონტო სამუშაოების ღირებულების - 3 000 ლარის - გ. კ-იზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაკისრების ნაწილში; ე) ე. და გ. კ-იებზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ ფულადი თანხის - 45 750 ლარის - დაკისრების ნაწილში.

2019 წლის 19 ივლისს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას განცხადებით მომართეს გ. კ-იმა, მ. კ-იმა, ე. კ-იმა და ა. კ-იმა, რომლებმაც, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საქმის წარმოების განახლება მოითხოვეს.

განმცხადებლების მითითებით, საქართველოს გენერალურმა პროკურორმა, სასამართლოში სარჩელის აღძვრას, ხოლო სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებას საფუძვლად დაუდო ის გარემოება, რომ 2004 წლის 9 მაისის დადგენილებით გ. კ-ი მიცემულ იქნა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 143-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 333-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და 381-ე მუხლით (2004 წლის რედაქცია). ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 16 ივნისის განაჩენით გ. კ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ და შეეფარდა 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 27 ივლისის განაჩენით გარკვეული ცვლილებები იქნა შეტანილი გასაჩივრებულ განაჩენში, მაგრამ საბოლოოდ, ქმედების კვალიფიკაცია და სასჯელის ზომა იგივე დარჩა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 14 დეკემბრის განაჩენით გარკვეული ცვლილება იქნა შეტანილი სააპელაციო სასამართლოს განაჩენში, მაგრამ სასჯელის ნაწილი და სხვა ქმედების კვალიფიკაცია იგივე იქნა დატოვებული.

განცხადებლები აღნიშნავდნენ, რომ გ. კ-ი დაკავების დღიდან - 2004 წლის 5 მაისიდან თვლიდა, რომ მის მიმართ სისხლის სამართლის საქმე აღძრული იყო უკანონოდ, ასევე, მას და მის ოჯახის წევრებს უკანონოდ ჩამოართვეს ქონება. საბოლოოდ, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენით გ. კ-ი გამართლებული და რეაბილიტირებული იქნა, მას მოეხსნა ყველა წარდგენილი ბრალდება. განმცხადებლების მითითებით, მართალია, გ. კ-ი ყველა წარდგენილ ბრალდებაში გამართლებულ იქნა, მაგრამ მის მიმართ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ქონების ჩამორთმევისა და თანხის დაკისრების თაობაზე დღემდე ძალაშია.

განმცხადებლებმა მიუთითეს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტზე (რომლის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით, თუ სასამართლო განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, რომელიც საფუძვლად დაედო ამ გადაწყვეტილებას, გაუქმდა) და მის საფუძველზე, საქმის წარმოების განახლება, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის გ., გუ., მ., ე. და ა. კ-იების წინააღმდეგ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ასევე, სარჩელის აღძვრის საფუძვლის არარსებობის გამო საქმის წარმოების შეწყვეტა მოითხოვეს.

ამასთან, განმცხადებლებმა მიუთითეს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე, რომლის თანახმად, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების შეტანა დაუშვებელია გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდეგ. განმცხადებლებმა აღნიშნეს, რომ კანონმდებელი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლას უკავშირებს არა მხოლოდ ადმინისტრაციული პალატის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში შესვლას, არამედ გ. კ-ის მიმართ გამოტანილი გამამართლებელი განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან 5-წლიანი ვადის გასვლას, რაც საფუძველია ადმინისტრაციული საქმის წარმოების განახლებისა. განმცხადებლების მოსაზრებით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გამართლებულ და რეაბილიტირებულ პირს ერთმევა უკანონო ბრალდებითა და უკანონო მსჯავრდებით სახელმწიფოზე გადაცემული ქონების დაბრუნების უფლება, ირღვევა პირის კანონით მინიჭებული პროცესუალური თუ მატერიალური ნორმების მოთხოვნები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ივლისის განჩინებით გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება დასაშვებად იქნა ცნობილი და განცხადების განხილვა დაინიშნა ზეპირი განხილვის გარეშე.

საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ წარმოადგინა მოსაზრებები გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადების დასაშვებობასთან დაკავშირებით და მიუთითა, რომ წარმოდგენილი განცხადება არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილით დადგენილ განცხადების წარდგენის 5-წლიან ვადას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 დეკემბრის #ბ-1060-9(ა-19) განჩინებით გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

თავდაპირველად საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურა გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადებაზე წარმოდგენილ მოსაზრებებში პრეტენზიას გამოთქვამდა განცხადების დასაშვებობასთან დაკავშირებით და მიუთითებდა, რომ განცხადება არ აკმაყოფილებდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილით დადგენილ განცხადების წარდგენის 5-წლიან ვადას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილით დადგენილი განცხადების წარდგენის 5-წლიან ვადასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ გაკეთებული შეფასებებით (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2013 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება #3/1/531, საქმეზე „ისრაელის მოქალაქეები – თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი და ირმა ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). დასახელებულ გადაწყვეტილებაში საკონსტიტუციო სასამართლომ განასხვავა ვითარება, როდესაც დაინტერესებული პირების უფლების დაცვის შესაძლებლობას უპირისპირდება სახელმწიფო ინტერესი, ანუ, როდესაც კონკრეტული დავა გადაწყდა სახელმწიფოს და არა კერძო პირის სასარგებლოდ. საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ „მართალია, გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადით შეზღუდვა ზოგადად ინარჩუნებს ლეგიტიმურ მიზნებს, მაგრამ ეს მიზნები თვისობრივად სახეცვლილია სახელმწიფოსთან მიმართებით, ვინაიდან ისინი არ უკავშირდება კონკრეტული კერძო პირების უფლებების დარღვევის საფრთხეს. სახელმწიფოს, რომელიც თავად უნდა იყოს სამართლებრივი უსაფრთხოების გარანტი, არ აქვს ამ ინტერესის (სამართლებრივი უსაფრთხოების) სხვისგან დაკმაყოფილების მოლოდინი, რაც განასხვავებს მას კერძო პირებისგან. მაშასადამე, აქ განსხვავებულია დაპირისპირებული ინტერესები და, შესაბამისად, განსხვავებული უნდა იყოს მიდგომაც ამ ინტერესებს შორის სამართლიანი ბალანსის არსებობის შეფასებისთვის. როდესაც ლეგიტიმური საჯარო მიზნებისთვის საფრთხის მიყენების რისკები უმნიშვნელოა ან არ არსებობს, ან/და სამართლებრივი უსაფრთხოების დაცვის მცდელობას თავად შეუძლია გამოიწვიოს ამავე ლეგიტიმური მიზნის უგულებელყოფა, მაშინ უფლებაში ჩარევის საჭიროება გაცილებით ნაკლებია. ამიტომ დაინტერესებულ პირებს ასეთ შემთხვევაში უნდა ჰქონდეთ რეალური შესაძლებლობა, დაიცვან საკუთარი უფლება, მათ შორის, მოითხოვონ სახელმწიფოს სასარგებლოდ მიღებული მათი უფლების დამრღვევი სასამართლო გადაწყვეტილების ბათილობა, როდესაც ეს არის უშუალო და აუცილებელი გზა უფლების აღდგენისა თუ კომპენსაციის მიღებისთვის“ (იხ. II, 36). საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, განმცხადებლები ითხოვდნენ სწორედ სახელმწიფოს სასარგებლოდ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმებას. საკასაციო სასამართლომ, საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ გაკეთებული შეფასებებისა და მოცემული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, დასაშვებად მიიჩნია გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება, რამაც საკასაციო სასამართლოს მისცა პროცესუალური შესაძლებლობა, ემსჯელა წარმოდგენილი განცხადების საფუძვლიანობაზე.

რაც შეეხებოდა წარმოდგენილი განცხადების მოტივებს, საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განმცხადებლების მოსაზრებით, სახეზე იყო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევა, კერძოდ, განმცხადებლების მითითებით, საქართველოს გენერალურმა პროკურორმა, სასამართლოში სარჩელის აღძვრას და სასამართლომ, გადაწყვეტილების მიღებას, საფუძვლად დაუდო ის გარემოება, რომ 2004 წლის 9 მაისის დადგენილებით გ. კ-ი მიცემულ იქნა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში, ხოლო 2006 წელს მის მიმართ დადგა გამამტყუნებელი განაჩენი. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენით კი გ. კ-ი გამართლდა და რეაბილიტირდა, მას მოეხსნა ყველა წარდგენილი ბრალდება. განმცხადებლების მითითებით, მართალია, გ. კ-ი ყველა წარდგენილ ბრალდებაში გამართლებულ იქნა, მაგრამ მის მიმართ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ქონების ჩამორთმევისა და თანხის დაკისრების თაობაზე დღემდე ძალაშია.

საკასაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (სსსკ) 52-ე თავზე, რომელიც აწესრიგებს საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების განხილვის წესსა და განმცხადებლის მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობებს, კერძოდ, სსსკ-ის 421-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ან განჩინებით დამთავრებული საქმის წარმოების განახლება დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როდესაც არსებობს გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის (422-ე მუხლი) ან ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ (423-ე მუხლი) განცხადების წანამძღვრები. ამავე კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით, თუ სასამართლო განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, რომელიც საფუძვლად დაედო ამ გადაწყვეტილებას, გაუქმდა.

საკასაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილებით გ., ე., გუ., მ. და ა. კ-იების საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილება და გამოტანილ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც საქართველოს გენერალური პროკურატურის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; დაუსაბუთებლად იქნა ცნობილი, ჩამოერთვა და გადაეცა სახელმწიფოს შემდეგი ქონება: ა) აბაშის რაიონის სოფ. ...ში მოპასუხეების - გ. და ე. კ-იების სახელზე რიცხულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები; ბ) ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #...-ში მდებარე მოპასუხე მ. გ.-ს ას კ-ის სახელზე რიცხული #10 და #11 ბინები; სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრათ მოპასუხეებს - გ., ე., მ. და ა. კ-იებს - დაუსაბუთებელი ქონების რეალიზაციით მიღებული ფულადი თანხები, კერძოდ: გ. კ-ის 17 000 აშშ დოლარის, ე. კ-ის 5 000 აშშ დოლარის, მ. კ-ის 1 500 აშშ დოლარისა და ა. კ-ის 1 500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი; სახელმწიფოს სასარგებლოდ გ. და ე. კ-იებს დაეკისრათ მათ მიერ გაყიდული დაუსაბუთებელი ქონების ეკვივალენტი ფულადი თანხა 51 650 ლარის ოდენობით; გ. და ა. კ-იებს სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრათ ქ. ბათუმში, ...ს #3-ში მდებარე, ა. კ-ის სახელზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლზე განხორციელებული მიშენებისა და სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, დაუსაბუთებელი ფულადი თანხა - 79 922 ლარი; გ. კ-ის სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრა ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #3-ში მდებარე, გ. კ-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი ბინის სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, დაუსაბუთებელი ფულადი თანხა 7 000 ლარის ოდენობით; არ დაკმაყოფილდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სარჩელი: ა) აბაშის რაიონის, სოფ. ...ში, მოპასუხე გუ. კ-ის სახელზე რიცხული მიწის ნაკვეთისა და დამხმარე ნაგებობების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის დაბრუნების ნაწილში; ბ) მოპასუხე გუ. კ-ისთვის სახელმწიფოს სასარგებლოდ 5 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრების ნაწილში; გ) ქ. ბათუმში, ...ს #3-ში მდებარე, ა. კ-ის სახელზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლზე განხორციელებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულების - 40 078 ლარის - გ. და ა. კ-იებზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაკისრების ნაწილში; დ) ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #3-ში მდებარე, გ. კ-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი ბინის სარემონტო სამუშაოების ღირებულების - 3 000 ლარის - გ. კ-იზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაკისრების ნაწილში; ე) ე. და გ. კ-იებზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ ფულადი თანხის - 45 750 ლარის - დაკისრების ნაწილში.

საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 2004 წლის 13 თებერვალს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილების შედეგად, საქართველოს კანონმდებლობა ითვალისწინებდა ქონების ჩამორთმევასთან დაკავშირებულ ორ წარმოებას: „ქონების სისხლისსამართლებრივ ჩამორთმევას“ და „ქონების ადმინისტრაციულ ჩამორთმევას“. სისხლისსამართლებრივი ჩამორთმევა იყო ზოგადი ხასიათის და ეხებოდა უშუალოდ სამართალდარღვევის ობიექტის, დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული სხვადასხვა საშუალებისა და დანაშაულის შედეგად მიღებული შემოსავლის ჩამორთმევას, რაც, ბრალის დამტკიცების შემთხვევაში, გამამტყუნებელ განაჩენთან ერთად დგებოდა. ადმინისტრაციულ ჩამორთმევასთან დაკავშირებული წარმოება კი, რომელიც საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის (სსსკ-ის) 37¹ მუხლით და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის (სასკ-ის) 21⁴-21¹¹ მუხლებით რეგულირდებოდა, უშუალოდ ისახავდა მიზნად უკანონოდ მოპოვებული და დაუსაბუთებელი მატერიალური სიკეთის ამოღებას თანამდებობის პირის, მისი ოჯახის წევრის, ახლო ნათესავის ან ე.წ. „დაკავშირებული პირისგან“, მათ შორის აღნიშნული თანამდებობის პირის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის არარსებობის პირობებშიც. ქონების ადმინისტრაციული ჩამორთმევის წარმოების დაწყება ეფუძნებოდა თანამდებობის პირისთვის ბრალის წარდგენას (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „გოგიტიძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, #36862/05, §50-51, 2015 წლის 12 მაისი).

განმცხადებლების მიერ საქმის წარმოების განახლების საფუძვლად დასახელებული მოსაზრების საწინააღმდეგოდ, საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, პროკურორმა სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 37¹ მუხლისა და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁴-21¹¹ მუხლების თანახმად აღძრა სარჩელი გ., ე., მ., ა. და გუ. კ-იების მფლობელობაში არსებული დაუსაბუთებელი ქონებისა და ამ ქონებიდან მიღებული შემოსავლების მათთვის ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემასთან დაკავშირებით. სარჩელის წარდგენა ეფუძნებოდა საქართველოს მთავარი სამხედრო პროკურატურის მიერ 2004 წლის 9 მაისს გ. კ-ისთვის ბრალის წარდგენას და არა გ. კ-ის მსჯავრდებასა და მის მიმართ მიღებულ გამამტყუნებელ განაჩენს. ამასთან, საკასაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილზე, რომელიც ასაბუთებს მიღებულ გადაწყვეტილებას და ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ არ დაფუძნებია გ. კ-ის მიმართ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმეს და მის მიმართ დამდგარ გამამტყუნებელ განაჩენს. უფრო მეტიც, პალატის მიერ საქმის განხილვისა და გადაწყვეტის დროს არ არსებობდა გ. კ-ის მიმართ მიღებული გამამტყუნებელი განაჩენი, ადმინისტრაციული საქმე განხილულია 2004 წელს, ხოლო სისხლის სამართლის საქმეზე განაჩენი გამოტანილია 2006 წელს. იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობით, თანამდებობის პირისთვის ბრალის წარდგენა მხოლოდ სარჩელის აღძვრის საფუძვლად განიხილებოდა, დავის არსებითი განხილვა-გადაწყვეტა კი ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესითა და პრინციპებით წარიმართებოდა.

საკასაციო პალატამ მიუთითა სადავო პერიოდში მოქმედი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁶ მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თანამდებობის პირის, მისი ოჯახის წევრის ან ახლო ნათესავის ქონებას მოსამართლე ცნობდა უკანონოდ, თუ საქმის წარმოების პროცესში, სათანადო მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე, სასამართლო გამოარკვევდა, რომ ქონება ან ამ ქონების შეძენისთვის საჭირო საშუალებები მოპოვებული იყო კანონის მოთხოვნათა დარღვევის შესაბამისად. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად კი, მოსარჩელე ვალდებული იყო სასამართლოსთვის წარედგინა მტკიცებულებები მოპასუხის ქონების უკანონობისა და დაუსაბუთებლობის თაობაზე. თანამდებობის პირის, მისი ოჯახის წევრის, ახლო ნათესავის ან დაკავშირებული პირის ქონებას მოსამართლე მოსარჩელე მხარის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე ცნობდა დაუსაბუთებლად, თუ საქმის წარმოების პროცესში მოპასუხე ვერ წარუდგენდა სასამართლოს ქონების ან ამ ქონების შეძენისთვის საჭირო ფინანსური საშუალებების კანონიერი გზით მოპოვების ან ამ ქონებაზე კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების გადახდის დამადასტურებელ დოკუმენტებს.

საკასაციო სასამართლომ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას იხელმძღვანელა სადავო პერიოდში მოქმედი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁶ მუხლის მე-2 ნაწილით და აღნიშნულ ნორმაზე მითითებით მიიჩნია, რომ მოპასუხე მხარემ საქმის წარმოების პროცესში სასამართლოს ვერ წარუდგინა დასახელებული ქონების შეძენისთვის, აშენებისა და ჩატარებული სამშენებლო სამუშაოებისთვის საჭირო ფინანსური საშუალებების კანონიერი გზით მოპოვების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რამდენადაც, მოპასუხეთა ხელფასითა და შემოსავლით შეუძლებელი იყო აღნიშნულის განხორციელება. ამდენად, საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ მიღებული გადაწყვეტილება ეფუძნებოდა საქმეზე არსებულ მტკიცებულებებს და არა გ. კ-ის მიმართ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმეს. ასევე აღსანიშნავი იყო ის გარემოება, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, რაც ასევე ადასტურებდა გადაწყვეტილების მიღებას სისხლის სამართლის საქმისაგან დამოუკიდებლად, ადმინისტრაციულ დავაზე წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ განიხილა და გადაწყვიტა ქონებრივი ხასიათის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი დავა, როდესაც თანამდებობის პირი თავის უდანაშაულობას კი არ ამტკიცებდა, არამედ უნდა დაესაბუთებინა, რომ მის მფლობელობაში არსებული ქონება შეძენილი იყო კანონიერი გზით მოპოვებული საშუალებებით.

საკასაციო პალატამ, ასევე, აღნიშნა, რომ სარჩელის აღძვრის მომენტში აქცენტი თანამდებობის პირის მხოლოდ შესაძლო ბრალზე კეთდებოდა და კანონს ქონების შეძენის მართლზომიერების ფაქტის დადგენის სიმძიმე სამართალწარმოების სხვა, ადმინისტრაციული წესით სარჩელის განმხილველ სასამართლოზე გადაჰქონდა, რასაც ასევე ადასტურებდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁹ მუხლი, რომლის თანახმად, თუ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით საქმის განხილვისას სასამართლო დაადასტურებდა, რომ თანამდებობის პირის, მისი ოჯახის წევრის, ახლო ნათესავის ან დაკავშირებული პირის მფლობელობაში იმყოფებოდა უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონება და სასამართლო პროცესის მსვლელობისას თანამდებობის პირის მიერ ჩადენილ ქმედებაში გამოიკვეთებოდა სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნები, პროკურორი იწყებდა სისხლის სამართლებრივ დევნას მის წინააღმდეგ.

საკასაციო პალატის განმარტებით, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით სარჩელის აღძვრისას საქმე წარმოადგენდა წმინდა ქონებრივი შინაარსის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დავას, თანამდებობის პირს მოეთხოვებოდა მის მფლობელობაში არსებული ქონების კანონიერების დასაბუთება და არავითარ შემთხვევაში არ განიხილებოდა უდანაშაულობის ან დამნაშავეობის საკითხი, ესე იგი გამომდინარეობდა არა სისხლის სამართლის, არამედ საჯარო მოსამსახურეთა შესახებ საქართველოს კანონმდებლობიდან. იგი უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონების დაბრუნების საშუალება იყო და არა სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის სახე, ამიტომაც იყო მოწესრიგებული საპროცესო და არა მატერიალური კანონმდებლობით (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 13 ივლისის #2/5/309,310,311 გადაწყვეტილება საქმეზე - „1) მოქალაქეები: ლილი თელია, არჩილ მეფარიძე და გურამ თოხაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ; 2) მოქალაქე სერგო გოგიტიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ; 3) მოქალაქე როსტომ ბოლქვაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მითითებულ საქმეზე საკონსტიტუციო სასამართლომ შეაფასა 2004 წლის 13 თებერვლის საკანონმდებლო ცვლილებების შედეგად მიღებული საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 37¹ მუხლისა და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის VII² თავის კონსტიტუციურობა. საკონსტიტუციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2004 წლის 13 თებერვლის საკანონმდებლო ცვლილებები, უდავოდ, კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის გაძლიერების საერთო ინტერესს ემსახურებოდა, და, რომ ქვეყნის შიდა სასამართლოების მიერ ქონების ჩამორთმევის საქმის წარმოებაში თანაზომიერებისა და სამართლიანი სასამართლოს პრინციპები ასევე დაცული იყო. შესაბამისად, არ დაკმაყოფილდა წარდგენილი კონსტიტუციური სარჩელი.

საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 2004 წლის 13 თებერვლის საკანონმდებლო ცვლილებებს უკავშირდება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „გოგიტიძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, სადაც სტრასბურგის სასამართლომ მხედველობაში მიიღო რა საერთაშორისო სამართლებრივი მექანიზმები, როგორიც არის 2005 წლის გაეროს კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის კონვენცია, ფულის გათეთრების წინააღმდეგ მებრძოლი სპეციალურ ქმედებათა ჯგუფის (FATF) რეკომენდაციები და დანაშაულებრივი შემოსავლების ჩამორთმევის შესახებ ევროპის საბჭოს 1990 და 2005 წლის ორი კონვენცია (ETS 141 და ETS 198), მიიჩნია, რომ „არსებობს ერთიანი ევროპული და ასევე, საყოველთაო სამართლებრივი სტანდარტები, რომლებიც სისხლისსამართლებრივი გამამტყუნებელი განაჩენის არარსებობის პირობებში, ითვალისწინებს ქონების ჩამორთმევას მძიმე დანაშაულებთან დაკავშირებულ ისეთ საქმეებზე, როგორიც არის კორუფცია, ფულის გათეთრება, ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულები და სხვა. ამასთან, [ხსენებულ სტანდარტებზე დაყრდნობით] უკანონოდ მიჩნეული ქონების კანონიერი წარმოშობის მტკიცების ტვირთი შესაძლოა სრულიად ლეგიტიმურად გადავიდეს მოპასუხეებზე ქონების ჩამორთმევასთან დაკავშირებულ ამგვარ არასისხლისსამართლებრივ წარმოებაში, მათ შორის სანივთო სამოქალაქო სასარჩელო წარმოებაში. გარდა ამისა, ქონების ჩამორთმევის ღონისძიებები შესაძლებელია გავრცელდეს არა მხოლოდ დანაშაულიდან პირდაპირ მიღებულ შემოსავლებზე, არამედ ისეთ ქონებაზეც - მათ შორის ნებისმიერ შემოსავალსა და არაპირდაპირ სარგებელზე, რომელიც დანაშაულიდან პირდაპირ მიღებული შემოსავლების გაცვლის, გარდაქმნის ან სხვა შესაძლო კანონიერ ქონებასთან მათი შეერთების გზით არის მიღებული. საბოლოოდ, ჩამორთმევის ღონისძიება შესაძლოა, არამხოლოდ იმ პირის მიმართ იყოს გამოყენებული, რომელიც უშუალოდ დანაშაულშია ეჭვმიტანილი, არამედ ნებისმიერი მესამე პირის მიმართ, რომელიც ამ ქონებაზე საკუთრების უფლებას ფლობს შესაბამისი წინაპირობის - კერძოდ, კეთილსინდისიერების ფაქტის გარეშე და მიზნად ისახავს ამ სადავო ქონების დაგროვებაში მისი მართლსაწინააღმდეგო როლის დაფარვას“ (იხ. გადაწყვეტილების 105-ე პარაგრაფი).

გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ „უსაფუძვლო გამდიდრებასთან დაკავშირებულ, მძიმე დანაშაულთან ბრძოლის სწორედ ამ საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტების საფუძველზე ევროპის საბჭოს ფულის გათეთრების და ტერორიზმის დაფინანსების წინააღმდეგ მიმართულ ღონისძიებათა შემფასებელ ექსპერტთა კომიტეტი (MONEYVAL), კორუფციის წინააღმდეგ სახელმწიფოთა ჯგუფი (GRECO) და ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის გარდამავალი ეკონომიკის მქონე ქვეყნების ანტიკორუფციული ქსელი (OECD-ACN for Transition Economies), ხედავდა რა ქვეყანაში ყველა დონეზე არსებულ კორუფციის საგანგაშო მაჩვენებლებს, გამუდმებით მოუწოდებდა საქართველოს ხელისუფლებას, მიეღო საკანონმდებლო ზომები იმის უზრუნველსაყოფად, რომ შემოსავლების კონფისკაციის ღონისძიება, მათ შორის კონფისკაციის ისეთი ზომა, რომელიც ითვალისწინებდა ქონების ღირებულების ექვივალენტის გადახდევინებას, სავალდებულოდ განხორციელებულიყო კორუფციულ ან კორუფციასთან დაკავშირებულ ყველა სამართალდარღვევაზე და ამასთან, შესაძლებელი გამხდარიყო ქონების მესამე პირებიდან ამოღებაც“ (იხ. 106-ე პარაგრაფი). სტრასბურგის სასამართლოს შეფასებით, „ხელისუფლებამ მიღებული რეკომენდაციები შეასრულა, როდესაც 2004 წლის 13 თებერვლის საკანონმდებლო ცვლილებები მიიღო. ჯერ კიდევ 2006 წლის ივნისში და შემდეგ 2013 წლის სექტემბერში ზემოხსნებულმა საერთაშორისო ექსპერტებმა მოუწონეს საქართველოს ხელისუფლებას მათი რჩევების უმეტესწილად გათვალისწინება. ექსპერტებმა აღნიშნეს, რომ ქონების ჩამორთმევის სისხლის სამართლის წარმოების შესაძლებლობასთან ერთად, დამატებით, სანივთო სამოქალაქო სასარჩელო წარმოების შემოღებით საქართველოს კანონმდებლობა შესაბამისობაში მოვიდა საერთაშორისო ნორმების მოთხოვნებთან, კერძოდ ევროპის საბჭოს შესაბამის კონვენციებთან; თუმცა ამავდროულად ექსპერტებმა გააფრთხილეს საქართველოს ხელისუფლება ამ სამართალწარმოების ბოროტად გამოყენების შესაძლებლობის შესახებ და მოუწოდეს საქართველოს ხელისუფლებას, უზრუნველეყოთ ამ მიმართულებით, პროცესის მაქსიმალური გამჭვირვალობა“ (იხ. იქვე). მართლაც, სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „ხსენებული საკანონმდებლო ცვლილებები მნიშვნელოვნად დაეხმარა საქართველოს, სწორი მიმართულებით განვითარებულიყო კორუფციასთან ბრძოლის საქმეში“ (იხ. იქვე).

საკასაციო პალატის შეფასებით, ხსენებულ საქმეზე ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ კანონის ანალოგიის პრინციპის გამოყენებით დაადგინა, რომ სანივთო სამოქალაქო სასარჩელო წარმოება, რომელიც წარიმართა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 37¹ და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁴-21¹¹ მუხლების შესაბამისად, ვერც თვითნებურად და ვერც კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით გათვალისწინებულ, პროპორციულობის ტესტთან შეუსაბამოდ ვერ მიიჩნეოდა (იხ. 108-ე პარაგრაფი).

საკასაციო სასამართლომ დამატებით მიუთითა, რომ 2007 წლის 4 ივლისს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსიდან ამოღებულ იქნა თავი VII​² - ადმინისტრაციული სამართალწარმოება თანამდებობის პირთა უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევასა და სახელმწიფოსათვის გადაცემასთან დაკავშირებით და თანამდებობის პირის ქონების ჩამორთმევასა და სახელმწიფოსათვის გადაცემასთან დაკავშირებული საქმეების განხილვა დადგინდა სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტი).

ამდენად, საკასაციო პალატის შეფასებით, გამომდინარე იქიდან, რომ დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის მიერ 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მიღება, იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, არ უკავშირდებოდა გ. კ-ის მიმართ გამოტანილ გამამტყუნებელ განაჩენს, საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებაზე ზემოქმედებას ვერ მოახდენდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენი, რომლითაც გ. კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებებში. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენი არ ქმნიდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ საქმის წარმოების განახლების საფუძველს, რამეთუ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ დადებია სასამართლო განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, რომელიც გაუქმდა. შესაბამისად, საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი განცხადებით დასახელებული გარემოებები ვერ შეცვლიდა საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას და არ ქმნიდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევას.

2024 წლის 14 აგვისტოს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას განცხადებით კვლავ მომართეს გ. კ-იმა, მ. კ-იმა, ე. კ-იმა და ა. კ-იმა, რომლებმაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ და „ვ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, საქმის წარმოების განახლება მოითხოვეს.

განმცხადებელთა მითითებით, მართალია, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენით გ. კ-ი გამართლებულ და რეაბილიტირებულ იქნა და მას მოეხსნა ყველა წარდგენილი ბრალდება, თუმცა მის მიმართ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ქონების ჩამორთმევისა და თანხების დაკისრების თაობაზე დღემდე ძალაშია.

განმცხადებლები მიუთითებენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტზე და მიიჩნევენ, რომ სახეზეა ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების უტყუარი საფუძველი.

განმცხადებლები მიუთითებენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე, რომლის თანახმად, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების შეტანა დაუშვებელია გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდეგ. მათი განმარტებით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა მათ განცხადებას არ მიიღებდა წარმოებაში და უარს ეტყოდა დაკმაყოფილებაზე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილით დაწესებული 5-წლიანი ვადის გასვლის გამო, თუმცა განმცხადებელთა მოსაზრებით, 2020 წლის 3 დეკემბრის განჩინებით მათ სულ სხვა საფუძვლით უკანონოდ ეთქვათ უარი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

მიუხედავად აღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლოს მიერ განჩინების მიღებამდე, მათ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოში წარადგინეს კონსტიტუციური სარჩელი და მოითხოვეს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილის იმ ნორმატიული შინაარსის არაკონსტიტუციურად ცნობა, რომლითაც მხარეს უფლება არ აქვს, მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის შემდეგ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო განცხადებით მიმართოს სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების შესახებ მოთხოვნით.

განმცხადებელთა განმარტებით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 11 ივლისის განმწესრიგებელი სხდომის განჩინებით მათი კონსტიტუციური სარჩელი არსებითად განსახილველად არ იქნა მიღებული იმ საფუძვლით, რომ ანალოგიურ სარჩელებზე საკონსტიტუციო სასამართლომ იმსჯელა და მიიღო 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება, რომლითაც კონსტიტუციური სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი: ა) საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც შეეხება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით, პირის მიერ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესახებ განცხადების შეტანის დაუშვებლობას გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდეგ იმ პირობებში, როდესაც მხარემ ან მისმა წარმომადგენელმა არ იცოდა სასამართლოში მის წინააღმდეგ მიმდინარე სამართალწარმოების შესახებ; ბ) საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც შეეხება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით, ახლად აღმოჩენილი გარემოების გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების შეტანის დაუშვებლობას გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდეგ იმ შემთხვევაში, თუკი გაუქმდა სასამართლოს ის განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, რომელსაც პრეიუდიციული ძალა ჰქონდა და არსებითად გადაწყვიტა სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში განსახილველი საკითხი.

განმცხადებელთა განმარტებით, საკონსტიტუციო სასამართლომ მიღებული გადაწყვეტილების 54-ე - 68-ე პუნქტებში აღნიშნა, რომ სასამართლო განაჩენის, გადაწყვეტილების, განჩინების ან სხვა ორგანოს დადგენილების გაუქმება, რომელიც საფუძვლად დაედო კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას, შესაძლოა მოხდეს სხვადასხვა მიზეზით, რიგ შემთხვევებში, შესაძლებელია ადგილი ჰქონდეს მხარის პროცესუალური უფლებების არსებით დარღვევას ან/და ხსენებული აქტი მატერიალურად არ შეესაბამებოდეს კანონმდებლობის მოთხოვნებს. კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე საქმის წარმოების განახლება, იმ შემთხვევაში, თუკი გაუქმდა ის აქტი, რომელიც მას საფუძვლად დაედო, წარმოადგენს პირის უფლებათა დაცვის/აღდგენის საშუალებას, რომლის ფარგლებშიც მას შეუძლია შეცვალოს/გააქარწყლოს გაუქმებული აქტიდან მომდინარე ნეგატიური სამართლებრივი შედეგები და მიაღწიოს საქმეზე სწორი მართლმსაჯულების განხორციელების მიზანს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საქმის წარმოების განახლების საფუძველი, მოცემულ შემთხვევაშიც, ემსახურება სწორი მართლმსაჯულების განხორციელებას, დაშვებული სამართლებრივი შეცდომების გამოსწორების მიზანს და იმ პირის უფლებების დაცვას, რომლის წინააღმდეგაც მიღებულია კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება.

ამასთან, განმცხადებელთა მითითებით, საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტში მითითებული სიტყვები - „საფუძვლად დაედო“ - შესაძლოა, ერთი მხრივ, გულისხმობდეს გადაწყვეტილების მიღებას, სასამართლოში საქმის წარმოების დაწყებას კონკრეტული განაჩენის, დადგენილების ან სამართლებრივი აქტის საფუძველზე, ხოლო, მეორე მხრივ, წინარე სასამართლო განაჩენში, გადაწყვეტილებაში, განჩინებასა და სხვა ორგანოს დადგენილებაში გამოხატული სამართლებრივი შეფასებების ან დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებასა და მათზე დაყრდნობით, სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებას.

ამ საკითხთან დაკავშირებით, საბოლოოდ, საკონსტიტუციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლის არსებობისას კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების შეტანის უფლების შეზღუდვა 5-წლიანი ვადით ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტის მოთხოვნებს იმ შემთხვევაში, თუკი გაუქმდა სასამართლოს ის განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, რომელსაც პრეიუდიციული ძალა ჰქონდა და არსებითად გადაწყვიტა სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში განსახილველი საკითხი, რადგანაც საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული სასამართლოს უფლების მოთხოვნაა, რომ თუკი გაუქმდება პრეიუდიციული ძალის მქონე სასამართლო განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, ასევე უნდა გაუქმდეს ამ აქტის პირდაპირი სამართლებრივი შედეგები. სწორედ ამგვარ, გაუქმებულ აქტთან პირდაპირ დაკავშირებულ სამართლებრივ შედეგებს აყენებს მის საფუძველზე მიღებული კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება.

განმცხადებლები მიიჩნევენ, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე, მათ უფლება აქვთ, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, მოითხოვონ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის წარმოების განახლება. მათივე მოსაზრებით, რამდენადაც სარჩელის აღძვრის, საქმის წარმოებაში მიღების, საქმის განხილვისა და საქმეზე გადაწყვეტილების მიღების საფუძველი გახდა მაშინ მოქმედი საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 37¹ მუხლი და 44-ე მუხლის 47-ე და 49-ე პუნქტები, ასევე, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁴ მუხლი, რომ არა საქართველოს სამხედრო პროკურატურის გამომძიებლის 2004 წლის 9 მაისის დადგენილება გ. კ-ის სისხლის სამართლის კოდექსის 143-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 333-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და 381-ე მუხლით სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის შესახებ, რომელიც ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 17 ივნისის გამამართლებელი განაჩენით გაუქმებულ იქნა, არ იქნებოდა არც სარჩელი, არც ადმინისტრაციული საქმე და არც სასამართლო გადაწყვეტილება.

განმცხადებლები, ასევე, მიუთითებენ, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხეებს ახლად აღმჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების თაობაზე უარი ეთქვათ იმ მიზეზით, რომ გ. კ-ის მიმართ 2019 წლის 17 ივნისს გამოტანილ გამამრთლებელ განაჩენს არავითარი კავშირი არ ჰქონდა გასაჩივრებულ ადმინისტრაციულ საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებასთან, რომ სასამართლოს სრული უფლება ჰქონდა, დაუსაბუთებლად ეცნო მათი ქონება და იგი საკუთრებაში გადაეცა სახელმწიფოსათვის, მაგრამ სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაედო სამხედრო პროკურორის 2004 წლის 9 მაისის უკანონო დადგენილება გ. კ-ის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის შესახებ, რომ აღნიშნული დადგენილების საფუძველზე მიმართა სამხედრო პროკურორმა სარჩელით სასამართლოს და რომ არა ეს დადგენილება, პროკურორს არ ჰქონდა სარჩელის აღძვრის უფლებამოსილება. ამდენად, განმცხადებელთა მოსაზრებით, საკასაციო სასამართლო გასცდა უფლებამოსილებას, არასწორად გაიგო და განმარტა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი. მათივე შეფასებით, საკასაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ, კანონთა არასწორი განმარტებით და გამოყენებით უთხრა უარი მათ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

განმცხადებელთა აღნიშნვით, მართალია, საკონსტიტუციო სასამართლომ დასახელებული გადაწყვეტილების მე-2 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით არ დაადგინა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილის იმ ნორმატიული შინაარსის არაკონსტიტუციურობა, რომელიც შეეხება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით პირის მიერ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების შეტანის დაუშვებლობას გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდეგ, თუმცა აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებებიდან გამომდინარე, განმცხადებლები მიიჩნევენ, რომ მათ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტითაც წარმოეშობათ დავის გაგრძელების საფუძველი, რამდენადაც საქმეში უტყუარად დადგენილი ფაქტია, რომ პროკურორმა სარჩელის აღძვრისას დამალა და სასამართლოს არ წარუდგინა 2004 წლის 13 ივნისს საგადასახადო ორგანოდან გამოთხოვილი ცნობა გუ. კ-ის შემოსავლების თაობაზე, რადგანაც ოჯახის წევრის შემოსავლები იყო სადავო თანხებზე მეტი და სარჩელიც არ აღიძვრებოდა, მიუხედავად დადგენილების არსებობისა. მან, ასევე, არ შეამოწმა და გამოითხოვა ე. კ-ის შემოსავლები.

განმცხადებელთა მითითებით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება მათთვის ცნობილი გახდა 2024 წლის 15 ივლისს ამჟამად საზღვარგარეთ მყოფ გ. კ-ისათვის საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 11 ივლისის #1/6/1541 განჩინების ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით გადაგზავნის შემდგომ. ელექტრონული ფოსტა გ. კ-ის მიერ შემოწმებულ იქნა 2024 წლის 12 აგვისტოს, რა დროსაც მან გამომგზავნს დაუდასტურა გზავნილის მიღება. შესაბამისად, ისინი მიიჩნევენ, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ერთთვიანი ვადის ათვლა დაიწყო 2024 წლის 12 აგვისტოს.

განმცხადებლები, ასევე, მიუთითებენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 430-ე მუხლზე და მის საფუძველზე, მოითხოვენ მათი განცხადების ზეპირი მოსმენით განხილვას.

განმცხადებლებმა, ასევე, დამატებით წარმოადგინეს გუ. კ-ის შემოსავლების შესახებ შედგენილი ცნობა, მოპასუხე ე. კ-ის მიერ საგადასახადო ორგანოებში მოპოვებული საშემოსავლო გადასახადის ქვითრები, რომლითაც, მათი მოსაზრებით, დასტურდება ე. კ-ისა და გუ. კ-ის შემოსავლები, რაც პროკურორის მიერ სარჩელით სადავოდ გამხდარ თანხებზე თითქმის ორჯერ მეტია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განმცხადებლები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ და „ვ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, ახლად აღმოჩენილ გაემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლებას, ასევე, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით გ., ე., მ. და ა. კ-იების წინააღმდეგ საქართველოს გენერალური პროკურატურის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას და სარჩელის აღძვრის საფუძვლის არარსებობის გამო საქმის წარმოების შეწყვეტას მოითხოვენ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის შუამდგომლობა მოსამართლე მაია ვაჩაძის აცილების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ოქტომბრის #ბ-1250-6(ბ-24) განჩინებით გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე დარჩა განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს, წარმოდგენილ განცხადებას, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების შესახებ უნდა დარჩეს განუხილველი შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 52-ე თავი აწესრიგებს საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების განხილვის წესსა და განმცხადებლის მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობებს, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 421-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ან განჩინებით დამთავრებული საქმის წარმოების განახლება დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როდესაც არსებობს გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის (422-ე მუხლი) ან ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ (423-ე მუხლი) განცხადების წანამძღვრები.

საკასაციო პალატა, უპირველესად, აღნიშნავს, რომ წარმოდგენილი განცხადებით ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა საქმის წარმოების განახლება მოთხოვნილია როგორც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის, ასევე, „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. შესაბამისად, საკასაციო პალატა დამოუკიდებლად იმსჯელებს განცხადებაში წარმოდგენილი თითოეული მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლება დასაშვებია არა მხარის მიერ მითითებული ნებისმიერი საფუძვლით, არამედ მხოლოდ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული გარემოებების არსებობისას, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით, თუ სასამართლო განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, რომელიც საფუძვლად დაედო ამ გადაწყვეტილებას, გაუქმდა.

საკასაციო პალატა საგულისხმოდ მიიჩნევს იმ გარემოებაზე ხაზგასმას, რომ გ. კ-იმა, მ. კ-იმა, ე. კ-იმა და ა. კ-იმა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში 2019 წლის 19 ივლისს წარმოდგენილი განცხადებით ერთხელ უკვე მოითხოვეს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტზე დაყრდნობით, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა არსებობის საფუძვლით საქმის წარმოების განახლება. ხსენებულ განცხადებაზე მის ავტორებს პასუხი გაეცათ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 დეკემბრის #ბ-1060-9(ა-19) განჩინებით, რომლითაც გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

მიუხედავად აღნიშნულისა, განმცხადებლები 2024 წლის 14 აგვისტოს წარმოდგენილი ახალი განცხადებით, იმავე საფუძველზე მითითებით (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი), განმეორებით მოითხოვენ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლებას. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს წარმოდგენილი განცხადების შინაარსზე, კერძოდ, განმცხადებლები მიიჩნევენ, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილებამ საქმეზე „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, მათ მიანიჭათ ამგვარი განცხადებით სასამართლოსათვის მიმართვის შესაძლებლობა. ამასთან, ხსენებულ გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობა, მათი შეფასებით, განაპირობებს წარმოდგენილი განცხადების საფუძვლიანობას.

საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილების (საქმეზე „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“) შინაარსზე. კერძოდ, პირველ რიგში, საგულისხმოა, რომ გადაწყვეტილებაში საკონსტიტუციო სასამართლომ იმსჯელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილის იმ ნორმატიული შინაარსის კონსტიტუციურობაზე, რომელიც დაუშვებლად აცხადებს სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდგომ ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ მოთხოვნით მიმართვას საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. შესაბამისად, საკონსტიტუციო სასამართლომ გადაწყვეტილებით შეაფასა მხოლოდ 5-წლიანი ხანდაზმულობის ვადის კონსტიტუციურობის საკითხი. თუმცა ნიშანდობლივია, რომ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში 2019 წლის 19 ივლისის განცხადება, რომლითაც გ. კ-იმა, მ. კ-იმა, ე. კ-იმა და ა. კ-იმა იმავე სამართლებრივ საფუძველზე დაყრნდობით (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423.1 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი) მოითხოვეს ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლება, დაუშვებლად არ იქნა ცნობილი და განუხილველი არ დარჩა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული 5-წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის მოტივით, მიუხედავად იმისა, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების მიღებიდან 5 წელზე მეტი ნამდვილად იყო გასული. პირიქით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 დეკემბრის #ბ-1060-9(ა-19) განჩინებით საკასაციო პალატამ იმსჯელა განცხადების საფუძვლიანობაზე და მასში ასახული მოტივების გამორიცხვით არ დააკმაყოფილა იგი.

ამასთან, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილებაში განვითარებულ მსჯელობაზე. კერძოდ, საკონსტიტუციო სასამართლომ საერთო სასამართლოების პრაქტიკის ანალიზის საფუძველზე, ერთმანეთისაგან გამიჯნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით მოცული ორი ერთმანეთისაგან არსობრივად განსხვავებული შემთხვევა. „...მაგალითად, იმ შემთხვევაში, თუ გაუქმდა ის სასამართლო განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, რომელსაც პრეიუდიციის ძალა ჰქონდა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებისას და სამოქალაქო საქმის განმხილველი სასამართლო დამატებითი გამოკვლევის გარეშე იყენებს ხსენებული აქტით დადგენილ გარემოებებს. ასევე შეიძლება სახეზე იყოს შემთხვევები, როდესაც გაუქმდა სასამართლოს ის განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, რომელიც კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებისას, გამოყენებულ იქნა საქმის წარმოების დაწყების საფუძვლად ან ორდინალური მტკიცებულების სახით, თუმცა სამოქალაქო/ადმინისტრაციული საქმის განმხილველმა სასამართლომ თავად დაადგინა გადაწყვეტილების მისაღებად საჭირო გარემოებები“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-60).

ამავე გადაწყვეტილებაში საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ „ზემოთ ხსენებულ შემთხვევებს შორის ფუნდამენტურ განსხვავებას წარმოადგენს ის გარემოება, რომ, როდესაც სასამართლო განაჩენს, გადაწყვეტილებას, განჩინებას ან სხვა ორგანოს დადგენილებას ენიჭება პრეიუდიციის ძალა, მხარე მოკლებულია შესაძლებლობას, სადავოდ გახადოს ამ სამოქალაქო/ადმინისტრაციული საქმის წარმოების ფარგლებში გადაწყვეტილების მიღებისათვის საჭირო გარემოებები. ასეთ დროს, სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს აქტში ასახულ ფაქტობრივ/სამართლებრივ გარემოებებს და დამატებით არ იკვლევს მათ ნამდვილობას. ამდენად, სასამართლო პროცესის მონაწილე სრულად არის მოკლებული შესაძლებლობას, რომ დამატებითი მტკიცებულებების წარდგენის გზით, გააქარწყლოს ან შეცვალოს ის გარემოებები, რომელთაც პრეიუდიციის ძალა აქვს. შესაბამისად, ის გადაწყვეტილება, რომელიც ამ ფორმით ეფუძნება სასამართლო განაჩენს, გადაწყვეტილებას, განჩინებას ან სხვა ორგანოს დადგენილებას, ფაქტობრივად, წარმოადგენს იმავე პროცესის გაგრძელებას და არა დამოუკიდებელ პროცესს, რომელზეც ხდება წარდგენილ მტკიცებულებათა გამოკვლევა და მათი შეფასების გზით მიიღება გადაწყვეტილება“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-61).

საკონსტიტუციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების მოთხოვნაა, რომ თუკი გაუქმდება პრეიუდიციის ძალის მქონე სასამართლო განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, ასევე უნდა გაუქმდეს ამ აქტის პირდაპირი სამართლებრივი შედეგები. სწორედ ამგვარ, გაუქმებულ აქტთან პირდაპირ დაკავშირებულ სამართლებრივ შედეგს აყენებს მის საფუძველზე მიღებული კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება. ეს უკანასკნელი, პრეიუდიციის ძალის მქონე აქტების ბუნებიდან და მათთან დაკავშირებული საპროცესო წესრიგიდან გამომდინარე, ნაკლებად შეიძლება იქნეს განხილული ახალი სასამართლო პროცესის შედეგად მიღებულ გადაწყვეტილებად, რამდენადაც იგი ეფუძნება სხვა აქტის მიღებისას გამოკვლეულ და დადგენილ გარემოებებს და მისგან დამოუკიდებლად არ იძლევა რაიმე განსხვავებულ შეფასებას, არ იწვევს რაიმე განსხვავებულ შედეგს და არ ადგენს ახალ გარემოებებს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-63).

საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებითვე, „აღნიშნულისაგან განსხვავებული სამართლებრივი რეალობა იქმნება მაშინ, როდესაც სასამართლო განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება დამოუკიდებლად და თვითკმარად კი არ ხდება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველი, არამედ წარმოადგენს სასარჩელო წარმოების დაწყების საფუძველს ან/და გადაწყვეტილების მიღებისას აქვს ორდინალური მტკიცებულების ძალა. პირობითად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XLIV^​1 თავით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, როდესაც პროკურორი მიმართავს სასამართლოს კონკრეტული დანაშაულის ჩადენაში მსჯავრდებული პირის, მისი ოჯახის წევრის, ახლო ნათესავის ან დაკავშირებული პირის ქონების უკანონოდ/დაუსაბუთებლად ცნობისა და ჩამორთმევის შესახებ, მართალია, ამ საქმეზე სამოქალაქო წესით სამართალწარმოების დაწყებას საფუძვლად ედება სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული გამამტყუნებელი განაჩენი, თუმცაღა ორივე შემთხვევაში, ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად ხდება მტკიცებულებათა წარდგენა, გამოკვლევა და გადაწყვეტილების მიღება“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-65).

ამავე გადაწყვეტილებაში საკონსტიტუციო სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „ამ შემთხვევებში სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენის გაუქმება არ მიუთითებს სამოქალაქო სამართლებრივი შედეგების უსწორობაზე. მაგალითად, ქონების უკანონოდ ან დაუსაბუთებლად ცნობა წარმოადგენს სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებში შეფასებული გარემოებების საფუძველზე დამდგარ შედეგს. შესაბამისად, განაჩენის სხვადასხვა მიზეზთა გამო გაუქმება, მიუთითებს არა სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში მიღებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივად არარსებობაზე, არამედ ამ საქმეზე ახალი მტკიცებულებების/გარემოების შესაძლო გამოვლენაზე. ხსენებული არსებითად ჰგავს შემთხვევებს, როდესაც საქმეზე გამოყენებული იქნა მტკიცებულება, რომელიც არ უნდა გამოყენებულიყო ან/და მხარემ მისგან დამოუკიდებელი მიზეზებით, ვერ შეძლო მტკიცებულების წარდგენა საქმის განხილვისას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-66).

საკონსტიტუციო სასამართლომ, ასევე, მიუთითა რომ „იმ პირობებში, როდესაც მხარეს უკვე ჰქონდა საპროცესო შესაძლებლობა, ედავა სხვა აქტში მითითებული გარემოებების სისწორესა და სანდოობაზე, გადაწყვეტილების მიმღები სასამართლო დაერწმუნებინა საპირისპირო პოზიციაში, მაგრამ ეს ვერ შეძლო ან როდესაც სასამართლო განაჩენის, გადაწყვეტილების, განჩინების ან სხვა ორგანოს დადგენილების საფუძველზე ხდება სამართალწარმოების ინიცირება, ხოლო, უშუალოდ პროცესის მიმდინარეობისას ფასდება მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მათი შეფასების შედეგად მიიღება გადაწყვეტილება, 5–წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გავრცელება ამგვარ შემთხვევებზე ვერ ჩაითვლება არასამართლიანი ბალანსის დამდგენ რეგულაციად“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-67).

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკონსტიტუციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლის არსებობისას კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების შეტანის უფლების შეზღუდვა 5–წლიანი ვადით, ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტის მოთხოვნებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი გაუქმდა სასამართლოს ის განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, რომელსაც პრეიუდიციული ძალა ჰქონდა და არსებითად გადაწყვიტა სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში განსახილველი საკითხი.

საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსხვავებულია შემთხვევა, როდესაც გაუქმებული სასამართლო განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება წარმოადგენდა სამოქალაქო/ადმინისტრაციული პროცესის მხოლოდ ინიცირების საფუძველს, ხოლო ასეთ სამოქალაქო/ადმინისტრაციულ დავაზე მიღებული გადაწყვეტილება პრეიუდიციულად არ ცნობს გაუქმებულ სასამართლო განაჩენში, გადაწყვეტილებაში, განჩინებაში ან სხვა ორგანოს დადგენილებაში დადგენილად მიჩნეულ ფაქტობრივ გარემოებებს. ასეთ პირობებში, სასამართლო განაჩენის, გადაწყვეტილების, განჩინების ან სხვა ორგანოს დადგენილების გაუქმება ავტომატურად არ იწვევს სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების უსწორობას და მის საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების ავტომატურ რეჟიმში გაუქმებას, რამდენადაც მხარეს ჰქონდა საპროცესო შესაძლებლობა, ამ დავაში დამოუკიდებლად ედავა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა სისწორესა და სანდოობაზე, გადაწყვეტილების მიმღები სასამართლო სხვა სამართალწარმოებისა თუ წარმოებისაგან განცალკევებით, მისი გავლენისაგან დამოუკიდებლად დაერწმუნებინა საკუთარი პოზიციის მართებულობაში. შესაბამისად, როგორც საკონსტიტუციო სასამართლომ აღნიშნა, ასეთ დროს სასამართლო განაჩენის, გადაწყვეტილების, განჩინების ან სხვა ორგანოს დადგენილების გაუქმება შესაძლოა აღიქმებოდეს არა სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში მიღებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივად არარსებობად, არამედ ამ საქმეზე ახალი მტკიცებულებების/გარემოების შესაძლო გამოვლენად. საკონსტიტუციო სასამართლოს შეფასებით, ასეთი შემთხვევა არსებითად წააგავს ისეთ შემთხვევას, როდესაც საქმეზე გამოყენებულ იქნა მტკიცებულება, რომელიც არ უნდა გამოყენებულიყო ან/და მხარემ მისგან დამოუკიდებელი მიზეზებით, ვერ შეძლო მტკიცებულების წარდგენა საქმის განხილვისას. შესაბამისად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ასეთ დროს, მხარეს შესაძლოა წარმოეშვას არა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით, არამედ ამავე ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტით (მხარისათვის ცნობილი გახდა ისეთი გარემოებები და მტკიცებულებები, რომლებიც, ადრე რომ ყოფილიყო წარდგენილი სასამართლოში საქმის განხილვის დროს, გამოიწვევდა მისთვის ხელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანას) ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნის საფუძველი.

საკასაციო პალატა, ასევე, ყურადღებას ამახვილებს განმცხადებელთა მითითებაზე, რომ თითქოს საკასაციო სასამართლომ 5-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა უკანონოდ, მათი მოთხოვნისაგან დამოუკიდებლად არ გაავრცელა მათ 2019 წლის 19 ივლისის განცხადებაზე. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს განმცხადებელთა აღნიშნულ შეფასებას და მის საწინააღმდეგოდ განმარტავს, რომ 5-წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გვერდის ავლით პალატამ, პირიქით, უფრო მაღალი სტანდარტით დაიცვა განმცხადებელთა ინტერესები, რამდენადაც განცხადების დაუშვებლად ცნობისა და მისი განუხილველად დატოვების მაგივრად, არსებითად იმსჯელა მასში ასახული გარემოებებისა და ზოგადად, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე. ასევე, აღსანიშნავია, რომ 5-წლიანი ხანდაზმულობის ვადისათვის გვერდის ავლას ითხოვდნენ უშუალოდ მხარეებიც, რომლებიც განცხადებაში პირდაპირ მიუთითებდნენ აღნიშნულის თაობაზე და ცდილობდნენ აეხსნათ, თუ რატომ არ უნდა მიეღო მხედველობაში საკასაციო სასამართლოს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილში მითითებული ვადები. ამავდროულად, აღსანიშნავია, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 დეკემბრის #ბ-1060-9(ა-19) განჩინებაში ასახული მსჯელობა არათუ ეწინააღმდეგება, არამედ პირიქით, სრულად შეესატყვისება საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილების (საქმეზე „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“) ასახულ მსჯელობასა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, განმეორებით გაამახვილოს ყურადღება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 დეკემბრის #ბ-1060-9(ა-19) განჩინების შინაარსზე. კერძოდ, მითითებულ განჩინებაში საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ 2004 წლის 13 თებერვალს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილების შედეგად საქართველოს კანონმდებლობა ითვალისწინებდა ქონების ჩამორთმევასთან დაკავშირებულ ორ წარმოებას: „ქონების სისხლისსამართლებრივ ჩამორთმევას“ და „ქონების ადმინისტრაციულ ჩამორთმევას“. სისხლისსამართლებრივი ჩამორთმევა იყო ზოგადი ხასიათის და ეხებოდა უშუალოდ სამართალდარღვევის ობიექტის, დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული სხვადასხვა საშუალებისა და დანაშაულის შედეგად მიღებული შემოსავლის ჩამორთმევას, რაც, ბრალის დამტკიცების შემთხვევაში, გამამტყუნებელ განაჩენთან ერთად დგებოდა. ადმინისტრაციულ ჩამორთმევასთან დაკავშირებული წარმოება კი, რომელიც საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის (სსსკ-ის) 37¹ მუხლით და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის (სასკ-ის) 21⁴-21¹¹ მუხლებით რეგულირდებოდა, უშუალოდ ისახავდა მიზნად უკანონოდ მოპოვებული და დაუსაბუთებელი მატერიალური სიკეთის ამოღებას თანამდებობის პირის, მისი ოჯახის წევრის, ახლო ნათესავის ან ე.წ. „დაკავშირებული პირისგან“, მათ შორის აღნიშნული თანამდებობის პირის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის არარსებობის პირობებშიც. ქონების ადმინისტრაციული ჩამორთმევის წარმოების დაწყება ეფუძნებოდა თანამდებობის პირისთვის ბრალის წარდგენას (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „გოგიტიძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, #36862/05, §50-51, 2015 წლის 12 მაისი).

განმცხადებლების მიერ საქმის წარმოების განახლების საფუძვლად დასახელებული მოსაზრების საწინააღმდეგოდ, საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, პროკურორმა სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 37¹ მუხლისა და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁴-21¹¹ მუხლების თანახმად აღძრა სარჩელი გ., ე., მ., ა. და გუ. კ-იების მფლობელობაში არსებული დაუსაბუთებელი ქონებისა და ამ ქონებიდან მიღებული შემოსავლების მათთვის ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემასთან დაკავშირებით. სარჩელის წარდგენა ეფუძნებოდა საქართველოს მთავარი სამხედრო პროკურატურის მიერ 2004 წლის 9 მაისს გ. კ-ისთვის ბრალის წარდგენას და არა გ. კ-ის მსჯავრდებასა და მის მიმართ მიღებულ გამამტყუნებელ განაჩენს. ამასთან, საკასაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილზე, რომელიც ასაბუთებს მიღებულ გადაწყვეტილებას და ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ არ დაფუძნებია გ. კ-ის მიმართ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმეს და მის მიმართ დამდგარ გამამტყუნებელ განაჩენს. უფრო მეტიც, პალატის მიერ საქმის განხილვისა და გადაწყვეტის დროს არ არსებობდა გ. კ-ის მიმართ მიღებული გამამტყუნებელი განაჩენი, ადმინისტრაციული საქმე განხილულია 2004 წელს, ხოლო სისხლის სამართლის საქმეზე განაჩენი გამოტანილია 2006 წელს. იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობით, თანამდებობის პირისთვის ბრალის წარდგენა მხოლოდ სარჩელის აღძვრის საფუძვლად განიხილებოდა, დავის არსებითი განხილვა-გადაწყვეტა კი ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესითა და პრინციპებით წარიმართებოდა.

სადავო პერიოდში მოქმედი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁶ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თანამდებობის პირის, მისი ოჯახის წევრის ან ახლო ნათესავის ქონებას მოსამართლე ცნობდა უკანონოდ, თუ საქმის წარმოების პროცესში, სათანადო მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე, სასამართლო გამოარკვევდა, რომ ქონება ან ამ ქონების შეძენისთვის საჭირო საშუალებები მოპოვებული იყო კანონის მოთხოვნათა დარღვევის შესაბამისად; ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებული იყო სასამართლოსთვის წარედგინა მტკიცებულებები მოპასუხის ქონების უკანონობისა და დაუსაბუთებლობის თაობაზე. თანამდებობის პირის, მისი ოჯახის წევრის, ახლო ნათესავის ან დაკავშირებული პირის ქონებას მოსამართლე მოსარჩელე მხარის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე ცნობდა დაუსაბუთებლად, თუ საქმის წარმოების პროცესში მოპასუხე ვერ წარუდგენდა სასამართლოს ქონების ან ამ ქონების შეძენისთვის საჭირო ფინანსური საშუალებების კანონიერი გზით მოპოვების ან ამ ქონებაზე კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების გადახდის დამადასტურებელ დოკუმენტებს.

საკასაციო სასამართლომ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას იხელმძღვანელა სადავო პერიოდში მოქმედი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁶ მუხლის მე-2 ნაწილით და აღნიშნულ ნორმაზე მითითებით მიიჩნია, რომ მოპასუხე მხარემ საქმის წარმოების პროცესში სასამართლოს ვერ წარუდგინა დასახელებული ქონების შეძენისთვის, აშენებისა და ჩატარებული სამშენებლო სამუშაოებისთვის საჭირო ფინანსური საშუალებების კანონიერი გზით მოპოვების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რამდენადაც, მოპასუხეთა ხელფასითა და შემოსავლით შეუძლებელი იყო აღნიშნულის განხორციელება. ამდენად, საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ მიღებული გადაწყვეტილება ეფუძნებოდა საქმეზე არსებულ მტკიცებულებებს და არა გ. კ-ის მიმართ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმეს. ამასთან, აღსანიშნავი იყო ის გარემოება, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, რაც ასევე ადასტურებდა გადაწყვეტილების მიღებას სისხლის სამართლის საქმისაგან დამოუკიდებლად, ადმინისტრაციულ დავაზე წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ განიხილა და გადაწყვიტა ქონებრივი ხასიათის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი დავა, როდესაც თანამდებობის პირი თავის უდანაშაულობას კი არ ამტკიცებდა, არამედ უნდა დაესაბუთებინა, რომ მის მფლობელობაში არსებული ქონება შეძენილი იყო კანონიერი გზით მოპოვებული საშუალებებით.

საკასაციო პალატამ, ასევე, აღნიშნა, რომ სარჩელის აღძვრის მომენტში აქცენტი თანამდებობის პირის მხოლოდ შესაძლო ბრალზე კეთდებოდა და კანონს ქონების შეძენის მართლზომიერების ფაქტის დადგენის სიმძიმე სამართალწარმოების სხვა, ადმინისტრაციული წესით სარჩელის განმხილველ სასამართლოზე გადაჰქონდა, რასაც ასევე ადასტურებდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁹ მუხლი, რომლის თანახმად, თუ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით საქმის განხილვისას სასამართლო დაადასტურებდა, რომ თანამდებობის პირის, მისი ოჯახის წევრის, ახლო ნათესავის ან დაკავშირებული პირის მფლობელობაში იმყოფებოდა უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონება და სასამართლო პროცესის მსვლელობისას თანამდებობის პირის მიერ ჩადენილ ქმედებაში გამოიკვეთებოდა სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნები, პროკურორი იწყებდა სისხლის სამართლებრივ დევნას მის წინააღმდეგ.

საკასაციო პალატის განმარტებით, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით სარჩელის აღძვრისას საქმე წარმოადგენდა წმინდა ქონებრივი შინაარსის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დავას, თანამდებობის პირს მოეთხოვებოდა მის მფლობელობაში არსებული ქონების კანონიერების დასაბუთება და არავითარ შემთხვევაში არ განიხილებოდა უდანაშაულობის ან დამნაშავეობის საკითხი, ესე იგი გამომდინარეობდა არა სისხლის სამართლის, არამედ საჯარო მოსამსახურეთა შესახებ საქართველოს კანონმდებლობიდან. იგი უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონების დაბრუნების საშუალება იყო და არა სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის სახე, ამიტომაც იყო მოწესრიგებული საპროცესო და არა მატერიალური კანონმდებლობით (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 13 ივლისის #2/5/309,310,311 გადაწყვეტილება საქმეზე - „1) მოქალაქეები: ლილი თელია, არჩილ მეფარიძე და გურამ თოხაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ; 2) მოქალაქე სერგო გოგიტიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ; 3) მოქალაქე როსტომ ბოლქვაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მითითებულ საქმეზე საკონსტიტუციო სასამართლომ შეაფასა 2004 წლის 13 თებერვლის საკანონმდებლო ცვლილებების შედეგად მიღებული საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 37¹ მუხლისა და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის VII² თავის კონსტიტუციურობა. საკონსტიტუციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2004 წლის 13 თებერვლის საკანონმდებლო ცვლილებები, უდავოდ, კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის გაძლიერების საერთო ინტერესს ემსახურებოდა, და, რომ ქვეყნის შიდა სასამართლოების მიერ ქონების ჩამორთმევის საქმის წარმოებაში თანაზომიერებისა და სამართლიანი სასამართლოს პრინციპები ასევე დაცული იყო. შესაბამისად, არ დაკმაყოფილდა წარდგენილი კონსტიტუციური სარჩელი.

საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 2004 წლის 13 თებერვლის საკანონმდებლო ცვლილებებს უკავშირდება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „გოგიტიძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, სადაც სტრასბურგის სასამართლომ მხედველობაში მიიღო რა საერთაშორისო სამართლებრივი მექანიზმები, როგორიც არის 2005 წლის გაეროს კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის კონვენცია, ფულის გათეთრების წინააღმდეგ მებრძოლი სპეციალურ ქმედებათა ჯგუფის (FATF) რეკომენდაციები და დანაშაულებრივი შემოსავლების ჩამორთმევის შესახებ ევროპის საბჭოს 1990 და 2005 წლის ორი კონვენცია (ETS 141 და ETS 198), მიიჩნია, რომ „არსებობს ერთიანი ევროპული და ასევე, საყოველთაო სამართლებრივი სტანდარტები, რომლებიც სისხლისსამართლებრივი გამამტყუნებელი განაჩენის არარსებობის პირობებში, ითვალისწინებს ქონების ჩამორთმევას მძიმე დანაშაულებთან დაკავშირებულ ისეთ საქმეებზე, როგორიც არის კორუფცია, ფულის გათეთრება, ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულები და სხვა. ამასთან, [ხსენებულ სტანდარტებზე დაყრდნობით] უკანონოდ მიჩნეული ქონების კანონიერი წარმოშობის მტკიცების ტვირთი შესაძლოა სრულიად ლეგიტიმურად გადავიდეს მოპასუხეებზე ქონების ჩამორთმევასთან დაკავშირებულ ამგვარ არასისხლისსამართლებრივ წარმოებაში, მათ შორის სანივთო სამოქალაქო სასარჩელო წარმოებაში. გარდა ამისა, ქონების ჩამორთმევის ღონისძიებები შესაძლებელია გავრცელდეს არა მხოლოდ დანაშაულიდან პირდაპირ მიღებულ შემოსავლებზე, არამედ ისეთ ქონებაზეც - მათ შორის ნებისმიერ შემოსავალსა და არაპირდაპირ სარგებელზე, რომელიც დანაშაულიდან პირდაპირ მიღებული შემოსავლების გაცვლის, გარდაქმნის ან სხვა შესაძლო კანონიერ ქონებასთან მათი შეერთების გზით არის მიღებული. საბოლოოდ, ჩამორთმევის ღონისძიება შესაძლოა, არამხოლოდ იმ პირის მიმართ იყოს გამოყენებული, რომელიც უშუალოდ დანაშაულშია ეჭვმიტანილი, არამედ ნებისმიერი მესამე პირის მიმართ, რომელიც ამ ქონებაზე საკუთრების უფლებას ფლობს შესაბამისი წინაპირობის - კერძოდ, კეთილსინდისიერების ფაქტის გარეშე და მიზნად ისახავს ამ სადავო ქონების დაგროვებაში მისი მართლსაწინააღმდეგო როლის დაფარვას“ (იხ. გადაწყვეტილების 105-ე პარაგრაფი).

გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ „უსაფუძვლო გამდიდრებასთან დაკავშირებულ, მძიმე დანაშაულთან ბრძოლის სწორედ ამ საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტების საფუძველზე ევროპის საბჭოს ფულის გათეთრების და ტერორიზმის დაფინანსების წინააღმდეგ მიმართულ ღონისძიებათა შემფასებელ ექსპერტთა კომიტეტი (MONEYVAL), კორუფციის წინააღმდეგ სახელმწიფოთა ჯგუფი (GRECO) და ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის გარდამავალი ეკონომიკის მქონე ქვეყნების ანტიკორუფციული ქსელი (OECD-ACN for Transition Economies), ხედავდა რა ქვეყანაში ყველა დონეზე არსებულ კორუფციის საგანგაშო მაჩვენებლებს, გამუდმებით მოუწოდებდა საქართველოს ხელისუფლებას, მიეღო საკანონმდებლო ზომები იმის უზრუნველსაყოფად, რომ შემოსავლების კონფისკაციის ღონისძიება, მათ შორის კონფისკაციის ისეთი ზომა, რომელიც ითვალისწინებდა ქონების ღირებულების ექვივალენტის გადახდევინებას, სავალდებულოდ განხორციელებულიყო კორუფციულ ან კორუფციასთან დაკავშირებულ ყველა სამართალდარღვევაზე და ამასთან, შესაძლებელი გამხდარიყო ქონების მესამე პირებიდან ამოღებაც“ (იხ. 106-ე პარაგრაფი). სტრასბურგის სასამართლოს შეფასებით, „ხელისუფლებამ მიღებული რეკომენდაციები შეასრულა, როდესაც 2004 წლის 13 თებერვლის საკანონმდებლო ცვლილებები მიიღო. ჯერ კიდევ 2006 წლის ივნისში და შემდეგ 2013 წლის სექტემბერში ზემოხსნებულმა საერთაშორისო ექსპერტებმა მოუწონეს საქართველოს ხელისუფლებას მათი რჩევების უმეტესწილად გათვალისწინება. ექსპერტებმა აღნიშნეს, რომ ქონების ჩამორთმევის სისხლის სამართლის წარმოების შესაძლებლობასთან ერთად, დამატებით, სანივთო სამოქალაქო სასარჩელო წარმოების შემოღებით საქართველოს კანონმდებლობა შესაბამისობაში მოვიდა საერთაშორისო ნორმების მოთხოვნებთან, კერძოდ ევროპის საბჭოს შესაბამის კონვენციებთან; თუმცა ამავდროულად ექსპერტებმა გააფრთხილეს საქართველოს ხელისუფლება ამ სამართალწარმოების ბოროტად გამოყენების შესაძლებლობის შესახებ და მოუწოდეს საქართველოს ხელისუფლებას, უზრუნველეყოთ ამ მიმართულებით, პროცესის მაქსიმალური გამჭვირვალობა“ (იხ. იქვე). მართლაც, სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „ხსენებული საკანონმდებლო ცვლილებები მნიშვნელოვნად დაეხმარა საქართველოს, სწორი მიმართულებით განვითარებულიყო კორუფციასთან ბრძოლის საქმეში“ (იხ. იქვე).

საკასაციო პალატის შეფასებით, ხსენებულ საქმეზე ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ კანონის ანალოგიის პრინციპის გამოყენებით დაადგინა, რომ სანივთო სამოქალაქო სასარჩელო წარმოება, რომელიც წარიმართა სსსკ-ის 37¹ და სასკ-ის 21⁴-21¹¹ მუხლების შესაბამისად, ვერც თვითნებურად და ვერც კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით გათვალისწინებულ, პროპორციულობის ტესტთან შეუსაბამოდ ვერ მიიჩნეოდა (იხ. 108-ე პარაგრაფი).

ამასთან, საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს, რომ 27.06.2014წ. საქართველოს სახელმწიფოს მიერ ხელმოწერილ იქნა ევროკავშირთან ასოცირების შესახებ შეთანხმება (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 18.07.2014წ. #2495-რს დადგენილებით), რომლითაც საქართველომ იკისრა ვალდებულება, განახორციელოს ევროკავშირის კანონმდებლობასთან დაახლოებისაკენ მიმართული ღონისძიებები.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ უკანონოდ მოპოვებული ქონების სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისაგან დამოუკიდებლად, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების გზით ჩამორთმევასთან დაკავშირებით, განსაკუთრებით საინტერესოა ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს (Court of Justice of the European Union) 2020 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილება საქმეზე C-234/18 (Komisia za protivodeystvie na koruptsiyata i za otnemane na nezakonno pridobitoto imushtestvo v BP and Others, ECLI:EU:C:2020:221). აღნიშნულ საქმეში სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისაგან დამოუკიდებლად, ბულგარეთის კორუფციასთან ბრძოლისა და აქტივების კონფისკაციის კომისიამ, დაადგინა, რომ მოპასუხემ (BP) და მისმა ოჯახის წევრებმა მოიპოვეს დაუსაბუთებელი წარმომავლობის მნიშვნელოვანი ღირებულების აქტივები. შესაბამისად, კომისიამ სოფიის საქალაქო სასამართლოში ინიცირებული სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებში მოითხოვა უკანონოდ მოპოვებული აქტივების ჩამორთმევა. საქალაქო სასამართლომ წინასწარი გადაწყვეტილების მიღების მოთხოვნით მიმართა ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს, კერძოდ, ეწინააღმდეგებოდა თუ არა ევროკავშირის სამართალს წევრი სახელმწიფოს კანონმდებლობა, რომელიც ითვალისწინებდა, რომ სასამართლოს შეეძლო უკანონოდ მოპოვებული აქტივების კონფისკაციის ბრძანება გაეცა ამ სამართალწარმოების ფარგლებში პირის მიერ სისხლის სამართლის დანაშაულის დადგენის ან იმ პირის მსჯავრდებისაგან დამოუკიდებლად, რომელსაც ბრალი ედებოდა ასეთი დანაშაულის ჩადენაში.

ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლომ აღნიშნა, რომ ქონების კონფისკაციის თაობაზე ჩარჩო გადაწყვეტილება (Council Framework Decision 2005/212/JHA of 24 February 2005 on Confiscation of Crime-Related Proceeds, Instrumentalities and Property OJ L 68, p. 49) მიზნად ისახავდა წევრი სახელმწიფოების დავალდებულებას, რომ ჩამოეყალიბებინათ დანაშაულთან დაკავშირებული შემოსავლების კონფისკაციის მინიმალური საერთო წესები, იმისათვის, რათა ხელი შეწყობოდა სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული სასამართლო კონფისკაციის გადაწყვეტილებების ურთიერთაღიარებას.

ევროკავშირის სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სოფიის საქალაქო სასამართლოში მიმდინარე კონფისკაციის სამართალწარმოება იყო სამოქალაქო ბუნების და ეროვნულ კანონმდებლობაში ეს პროცესი თანაარსებობდა სისხლის სამართლის კანონმდებლობით გათვალისწინებული კონფისკაციის რეჟიმთან ერთად. სამოქალაქო სამართალწარმოება შეეხებოდა მოპოვებული აქტივების სავარაუდოდ უკანონოდ მოპოვებას და ისინი მიმდინარეობდა ასეთი დანაშაულის ჩადენისათვის ბრალდებული პირის მიმართ მიმდინარე ნებისმიერი სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისაგან, ასევე, ამ პირის მსჯავრდებულად ცნობისაგან დამოუკიდებლად. შესაბამისად, ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლომ დაასკვნა, რომ ევროკავშირის სამართალს არ ეწინააღმდეგებოდა ეროვნული კანონმდებლობით წევრი სახელმწიფოს სასამართლოსათვის უკანონოდ მოპოვებული აქტივების კონფისკაციის თაობაზე ბრძანების გაცემის უფლების მინიჭება იმ სამართალწარმოების ფარგლებში, რომელიც არ იყო დამოკიდებული არც სისხლის სამართლის დანაშაულის დადგენაზე და უფრო მეტიც, არც ასეთი დანაშაულის ჩადენაში ბრალდებული პირის მსჯავრდებაზე.

ზემოაღნიშნული განმარტებების მხედველობაში მიღებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის მიერ 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მიღება, იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, შესაძლებელი იყო სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისაგან დამოუკიდებლად. შესაბამისად, მიღებული გადწაყვეტილება არ უკავშირდებოდა გ. კ-ის მიმართ გამოტანილ გამამტყუნებელ განაჩენს. უფრო მეტიც, შეუძლებელიც კი იყო ასეთ განაჩენს გავლენა მოეხდინა პალატის მიერ საქმის განხილვასა და გადაწყვეტაზე, რამდენადაც ადმინისტრაციული საქმე განხილულია და საბოლოო გადაწყვეტილება მიღებულია 2004 წელს, ხოლო სისხლის სამართლის საქმეზე განაჩენი გამოტანილია 2006 წელს, შესაბამისად, იმ დროისათვის გ. კ-ის მიმართ მიღებული გამამტყუნებელი განაჩენის ფიზიკურად არარსებობის პირობებში, წარმოუდგენელი იყო მას გავლენა მოეხდინა ადმინისტრაციული საქმის განხილვის შედეგზე.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის მიერ 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაზე ზემოქმედებას ვერ მოახდენს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენი, რომლითაც გ. კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებებში, რის გამოც ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენი არ ქმნის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ საქმის წარმოების განახლების საფუძველს, რამეთუ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ დასდებია გაუქმებული სასამართლო განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება.

შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2024 წლის 14 აგვისტოს საქართველოს უზენაეს სასამართლოში წარმოდგენილ განცხადებაში მისი ავტორები, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის განახლების მოთხოვნის კონტექსტში, უთითებენ არსობრივად იდენტურ გარემოებებზე, რომლებიც საკასაციო პალატის მიერ 2020 წლის 3 დეკემბრის #ბ-1060-9(ა-19) განჩინებით იქნა გამოკვლეული და შეფასებული. ასევე, ვითარებას ვერ ცვლის ახლად წარმოდგენილ განცხადებაში ავტორთა მიერ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მითითება, რამდენადაც, როგორც ზემოთ აღინიშნა, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილებაში (საქმეზე „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“) განვითარებული მსჯელობა და დასკვნები, პირიქით, განამტკიცებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 დეკემბრის #ბ-1060-9(ა-19) განჩინებაში ასახულ შეფასებებს. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტთან მიმართებით, განმცხადებელთა მიერ წარმოდგენილია არსობრივად იდენტური შინაარსის განცხადება, ანალოგიური მოთხოვნითა და იმავე გარემოებებზე მითითებით, რასთან დაკავშირებითაც საკასაციო სასამართლოს ერთხელ უკვე აქვს ნამსჯელი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-7 მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ არ არსებობს სამოქალაქო საპროცესო ნორმა, რომელიც არეგულირებს სასამართლო წარმოების დროს წარმოშობილ ურთიერთობას, სასამართლო იყენებს საპროცესო სამართლის იმ ნორმას, რომელიც აწესრიგებს მსგავს ურთიერთობას (კანონის ანალოგია), ხოლო თუ ასეთი ნორმაც არ არსებობს, სასამართლო ემყარება სამოქალაქო საპროცესო სამართლის ზოგად პრინციპებს (სამართლის ანალოგია). საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, მოსამართლე არ მიიღებს სარჩელს, თუ არსებობს სასამართლოს გადაწყვეტილება ან განჩინება მოსარჩელის მიერ სარჩელზე უარის თქმის, მოპასუხის მიერ სარჩელის ცნობის ან მხარეთა მორიგების დამტკიცების შესახებ. ამავე კოდექსის 187-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ მოსამართლე გამოიტანს დასაბუთებულ განჩინებას.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო და ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების თაობაზე სასამართლოს მიერ უკვე განხილული განცხადების ანალოგიური შინაარსის განცხადების განუხილველად დატოვების თაობაზე ცალკე საპროცესო დათქმას, რაც მოცემულ შემთხვევაში, ქმნის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საპროცესო (კანონის) ანალოგიის გზით გამოყენების საფუძველს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველი განცხადებით გ. კ-ი, მ. კ-ი, ე. კ-ი და ა. კ-ი არსობრივად ანალოგიურ გარემოებებზე მითითებით განმეორებით ცდილობენ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნას. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 დეკემბრის #ბ-1060-9(ა-19) განჩინებით საკასაციო სასამართლომ ერთხელ უკვე შეაფასა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტზე დაყრდნობით, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების თაობაზე განცხადების საფუძვლიანობა, რაც ქმნის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-7 მუხლის მე-2 ნაწილისა და 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, არსებითად ანალოგიურ გარემოებებსა და მტკიცებულებებზე მითითებით წარმოდგენილი 2014 წლის 14 აგვისტოს განცხადების ამ ნაწილში განუხილველად დატოვების ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძველს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განმცხადებლები ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლებას, ასევე, მოითხოვენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტზე დაყრდნობით. კერძოდ, განმცხადებელთა მოსაზრებით, მითითებული ნორმის გათვალისწინებით, მათ წარმოეშობათ დავის გაგრძელების საფუძველი, რამდენადაც უდავოა, რომ პროკურორმა სარჩელის აღძვრისას დამალა და სასამართლოს არ წარუდგინა 2004 წლის 13 ივნისს საგადასახადო ორგანოდან გამოთხოვილი ცნობა გუ. კ-ის შემოსავლების თაობაზე, რადგანაც ოჯახის წევრის შემოსავლები იყო სადავო თანხებზე მეტი. მან, ასევე, არ შეამოწმა და არ გამოითხოვა ე. კ-ის შემოსავლები.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით, თუ მხარისათვის ცნობილი გახდა ისეთი გარემოებები და მტკიცებულებები, რომლებიც, ადრე რომ ყოფილიყო წარდგენილი სასამართლოში საქმის განხილვის დროს, გამოიწვევდა მისთვის ხელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანას. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის პირველი ნაწილის „ე“-„ვ“ ქვეპუნქტებში აღნიშნული საფუძვლებით საქმის განახლება დასაშვებია, თუ მხარეს თავისი ბრალის გარეშე არ ჰქონდა შესაძლებლობა საქმის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების დროს წარმოედგინა კანონიერ ძალაში შესული და იმავე სარჩელზე გამოტანილი გადაწყვეტილება, ან მიეთითებინა ახალ გარემოებებსა და მტკიცებულებებზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მითითებული დანაწესისა და შეჯიბრებითობის პრინციპის გათვალისწინებით, სწორედ განმცხადებელმა უნდა უზრუნველყოს ახლად აღმოჩენილ გარემოებებზე მითითება და ამ გარემოებათა დამადასტურებელი მტკიცებულებების სასამართლოში წარდგენა. თავის მხრივ, მანვე უნდა დაადასტუროს, რომ მითითებული გარემოებები თუ წარმოდგენილი მტკიცებულებები არსებობდა გადაწყვეტილების გამოტანის მომენტში და არ წარმოშობილან შემდგომში. ასევე დადასტურებას საჭიროებს ის გარემოებაც, რომ ახალი ფაქტების თუ მტკიცებულებების შესახებ მხარისთვის ცნობილი გახდა გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ და მას დავის განხილვის მიმდინარეობისას მისი ბრალის გარეშე არ ჰქონდა აღნიშნულ ფაქტებსა და მტკიცებულებებზე მითითების შესაძლებლობა“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის #ბ-1622-6(ა-21) განჩინება).

საკასაციო პალატა, ასევე, მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, განცხადება გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ შეტანილ უნდა იქნეს ერთი თვის განმავლობაში და ამ ვადის გაგრძელება არ დაიშვება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ვადის დენა იწყება იმ დღიდან, როდესაც მხარისათვის ცნობილი გახდა გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების საფუძვლების არსებობა. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით კი, გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების შეტანა დაუშვებელია გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის გასვლის შემდეგ, გარდა ამ კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით და 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილებით (საქმეზე „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“) საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველ ნაწილთან თავსებადად მიიჩნია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტთან მიმართებით როგორც ერთთვიანი, ასევე, 5-წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გავრცელება.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ზემოხსენებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებულ მსჯელობაზე, კერძოდ, სასამართლო აღნიშნავს, რომ „საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტით საქმის წარმოების განახლებას საფუძვლად უდევს არა რაიმე მატერიალური და პროცედურული დარღვევები, მოსამართლის ან პროცესის მონაწილე პირის მიერ საქმის გადაწყვეტასთან დაკავშირებით დანაშაულის ჩადენა ან კანონის სხვაგვარი დარღვევა, არამედ ის ფაქტი, რომ გადაწყვეტილების მიღების დროს არსებობდა რაიმე მტკიცებულება ან გარემოება, რომელიც გავლენას მოახდენდა გადაწყვეტილებაზე, თუმცა მხარემ იგი სასამართლოს ვერ წარუდგინა. მიუხედავად იმისა, რომ საქმის სწორად გადაწყვეტა სასამართლო პროცესის უმნიშვნელოვანესი მიზანია, სასამართლო გადაწყვეტილებას იღებს საქმეში არსებული მტკიცებულებებით, რომელთა შეფასების შედეგადაც დგინდება არა აბსოლუტური, არამედ რელატიური ჭეშმარიტება. ამგვარ პრინციპებზე აგებული სამართლებრივი სისტემა თავისთავად უშვებს იმ რისკს, რომ, რიგ შემთხვევებში, მხარეებმა შესაძლოა, ვერ შეძლონ ყველა არსებული მტკიცებულების წარდგენა (მხარეთა და მათი წარმომადგენლების მომზადების ხარისხის, კვალიფიკაციის თუ სხვა მიზეზების გამო) და საკუთარი პოზიციების ზედმიწევნით სწორად დაცვა. ამის მიუხედავად, როდესაც მხარეთა მიერ საკუთარი უფლებების სრულყოფილად რეალიზების შესაძლებლობა დამოკიდებულია მათ ნებასა და უნარებზე, თუმცა მხარე ამას ვერ ახერხებს, მატერიალური თვალსაზრისით მიღებული გადაწყვეტილების სამართლიანობის ხარისხი არ მცირდება და მიიჩნევა, რომ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება მიღებულია კანონისა და კონსტიტუციის მოთხოვნებთან შესაბამისი წესით“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-50).

„ამასთანავე, გარდა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საბოლოობის საზოგადო ინტერესისა, შეფასების მიღმა ვერ დარჩება იმ პირის უფლებებიც, ვის სასარგებლოდაც იქნა მიღებული ეს გადაწყვეტილება. არსებული მოწესრიგების ფარგლებში, საქმის წარმოების განახლება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული საფუძვლით ხდება იმ შემთხვევაში, თუკი მხარის მიერ წარდგენილია ისეთი ახალი გარემოება ან/და მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე რომ ყოფილიყო წარდგენილი სასამართლოში საქმის განხილვის დროს, გამოიწვევდა მისთვის ხელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანას. ამდენად, საქმის წარმოების განახლებისას იგულისხმება, რომ წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, სასამართლო გამოიტანდა არსებული გადაწყვეტილების სრულად ან ნაწილობრივ საპირისპირო გადაწყვეტილებას. ამგვარად, საქმის წარმოების განახლება a priori გულისხმობს, რომ იმ პირს, ვის სასარგებლოდაც იყო გამოტანილი თავდაპირველი გადაწყვეტილება, მოუწევს, რომ მოიპოვოს და წარადგინოს ახალი მტკიცებულებები. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლო საქმეს გადაწყვეტს მოწინააღმდეგე მხარის ინტერესების სასიკეთოდ“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-51).

საკონსტიტუციო სასამართლოს შეფასებით, „მართალია, სადავო ნორმით გათვალისწინებული საფუძვლით საქმის წარმოების განახლების მიზანია გადაწყვეტილების მიღებისას დაშვებული შეცდომის გამოსწორება და მართლმსაჯულების სწორად განხორციელება, თუმცაღა ხანგრძლივი დროის გასვლის შემდეგ, როდესაც სასამართლო ხელახლა იწყებს წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასებას, იზრდება სასამართლოს წინაშე არასანდო მტკიცებულებათა წარდგენის ალბათობა და ამგვარ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტურად შეფასების რისკი. ამდენად, ის მოწესრიგება, რომელიც მიმართულია დაშვებული შეცდომების გამოსწორებისაკენ, გარკვეული პერიოდის გასვლის შემდგომ, თავად შეიძლება ქმნიდეს ხელახალი შეცდომების დაშვებისა და პირთა უფლებების დარღვევის მომეტებულ საფრთხეს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის #3/2/1400 გადაწყვეტილება „ემზარ კვიციანი, ეთერ ჩხეტიანი-ანსიანი, მაია ანსიანი და იაგორ ანსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-52).

ამდენად, საკასაციო სასამართლო საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის სულისკვეთებიდან გამომდინარე აღნიშნავს, რომ სამართალწარმოების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიზანი საქმის სწორად გადაწყვეტაა, თუმცა რამდენადაც სასამართლო გადაწყვეტილება ეფუძნება საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, იგი ადგენს არა აბსოლუტურ, არამედ რელატიურ ჭეშმარიტებას, რომელიც, ცხადია, მომავალში, საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით შესაძლოა ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო გადასინჯვას დაექვემდებაროს. მიუხედავად აღნიშნულისა, საქმის მართებული გადაწყვეტის ინტერესს უპირისპირდება იმ პირის ინტერესი, რომლის სასარგებლოდაც მიღებულ იქნა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება. სამართლებრივი სტაბილურობისა და განსაზღვრულობის პრინციპების ძალით, ინტერესთა სამართლიანი ბალანსი მოითხოვს, რომ პირი არ იქნეს აღჭურვილი კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საბოლოობის, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ეჭქვეშ დაყენების შეუზღუდავი შესაძლებლობით. შესაბამისად, ინტერესთა დაბალანსებისათვის, აუცილებელია ამგვარი მოთხოვნის რეალიზების გონივრული დროით შემოსაზღვრა, რითიც, ერთი მხრივ, დაცული იქნება გადაწყვეტილების შეცვლის ინტერესის მქონე პირი და უზრუნველყოფილი იქნება საქმეზე მართებული გადაწყვეტილების მიღება, მათ შორის, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ, ხოლო, მეორე მხრივ, გარკვეული დროის გასვლის შემდგომ გადაწყვეტილების საბოლოობის უზრუნველყოფით, დაცული იქნება გადაწყვეტილების შენარჩუნებით დაინტერესებული პირის უფლებები და ინტერესები. ამდენად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხანდაზმულობის ვადების დაწესება ამგვარი პროცესუალური უფლების რეალიზებისათვის არ წარმოადგენს კანონმდებლის თვითმიზანს; ამ გზით კანონმდებელი უზრუნველყოფს ორი ურთიერთშეპირისპირებული ინტერესის სამართლიან, გონივრულ და ეფექტურ დაბალანსებას.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნის წარდგენის ერთთვიანი ვადით შემოსაზღვრა იწვევს ამ უფლების ბოროტად გამოყენების პრევენციას, რათა უფლებით აღჭურვილმა პირმა საქმის წარმოების განახლების საფუძვლის შეტყობიდან მაქსიმალურად დროულად უზრუნველყოს სასამართლოსათვის მიმართვა და უფლების რეალიზება.

შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განცხადება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტზე დაყრდნობით ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების თაობაზე სასამართლოს უნდა წარედგინოს, ერთი მხრივ, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წლის განმავლობაში, ხოლო, მეორე მხრივ, 1 თვის ვადაში მას შემდეგ, რაც მხარისათვის ცნობილი გახდა ისეთი გარემოებები და მტკიცებულებები, რომლებიც, ადრე რომ ყოფილიყო წარდგენილი სასამართლოში საქმის განხილვის დროს, გამოიწვევდა მისთვის ხელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანას.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან და აღსრულებიდან გასულია 5 წელზე მეტი. უფრო მეტიც, 5 წელზე მეტია გასული 2019 წლის 19 ივლისს განმცხადებელთა მიერ ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ მოთხოვნის (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატისათვის მიმართვიდან, რამდენადაც განსახილველი განცხადება წარმოდგენილია 2024 წლის 14 აგვისტოს. ამასთანავე, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განმცხადებელთათვის პროკურორის ქმედებაში სავარაუდო უკანონობის ნიშნების არსებობის შესახებ ცნობილი უნდა გამხდარიყო, სულ მცირე, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენის მიღების დროს (რომლითაც გ. კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებებში), რომ არაფერი ითქვას იმაზეც, რომ სარჩელის აღძვრისას პროკურორის მხრიდან სასამართლოსათვის როგორც საგადასახადო ორგანოდან გამოთხოვილი გუ. კ-ის შემოსავლების თაობაზე 2004 წლის 13 ივნისის ცნობის, ასევე, ე. კ-ის შემოსავლების წარუდგენლობა მათთვის შესამჩნევი უნდა გამხდარიყო უშუალოდ ქონების ჩამორთმევასთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში. ამასთან, მხარეებს თავადაც შეეძლოთ, მიეღოთ შესაბამისი ზომები აღნიშნულ მტკიცებულებათა მოსაძიებლად და სასამართლოსათვის წარსადგენად.

ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ განმცხადებლებს გაშვებული აქვთ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტზე მითითებით ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების თაობაზე განცხადების წარდგენის როგორც ერთთვიანი (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426.1 მუხლი) ასევე, 5-წლიანი (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426.4 მუხლი) ხანდაზმულობის ვადა, რის გამოც არსებობს ამ ნაწილში განცხადების დაუშვებლად ცნობის და მისი განუხილველად დატოვების საფუძველი.

რაც შეეხება განმცხადებელთა მოთხოვნას განცხადების ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 430-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადება, გარდა ამ კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა, განიხილება ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლოს შეუძლია დაადგინოს ზეპირი განხილვაც, თუ ეს საჭიროა და ხელს უწყობს საქმის გარემოებების გარკვევას.

მოხმობილ სამართლებრივ საფუძველსა და ზემოთ განვითარებულ მსჯელობაზე დაყრდნობით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტთან მიმართებით, გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება ეფუძნება 2019 წლის 19 ივლისს საქართველოს უზენაეს სასამართლოში წარმოდგენილ განცხადებაში ასახულ ფაქტებსა და გარემოებებს, რომელთან დაკავშირებითაც საკასაციო სასამართლომ ერთხელ უკვე იმსჯელა და შეაფასა ამ საფუძვლით საქმის წარმოების განახლების შესახებ მოთხოვნის დასაბუთებულობა. რაც შეეხება განცხადებას საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტთან მიმართებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ამ ნაწილში განცხადება ხანდაზმულია. ყოველივე ზემოაღნიშნული კი ქმნის განცხადების დაუშვებლად მიჩნევისა და განუხილველად დატოვების საფუძველს.

საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, ითვალისწინებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 430-ე მუხლის პირველ ნაწილთან მიმართებით საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2018 წლის 7 დეკემბრის #2/8/765 გადაწყვეტილებაში (საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე დავით ძოწენიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“) ასახულ შეფასებებს. ამასთან, პალატა აღნიშნავს, რომ განცხადების დაუშვებლად მიჩნევისა და მისი განუხილველად დატოვების სათანადო ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობების არსებობის პირობებში, რამდენადაც არ იკვეთება განცხადების განხილვის საფუძვლები, არ არსებობს მისი ზეპირი მოსმენითა თუ მის გარეშე განხილვის საკითხზე დამატებით მსჯელობის საჭიროება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 429-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სასამართლომ თავისი ინიაციტივით უნდა შეამოწმოს, დასაშვებია თუ არა განცხადება საქმის განახლების შესახებ. თუ არ არსებობს განცხადების დაშვების ესა თუ ის პირობა, სასამართლომ თავისი განჩინებით განცხადება განუხილველად უნდა დატოვოს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება უნდა დარჩეს განუხილველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-7 მუხლის მე-2 ნაწილით, 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, 423-ე, 426-ე და 429-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ. კ-ის, მ. კ-ის, ე. კ-ისა და ა. კ-ის განცხადება ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის #ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე დარჩეს განუხილველი;

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა